ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.214.1
एवमुक्तस्तु विप्रेण धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
प्रत्युवाच यथा विप्रं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ ३.२१४.१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਧਰਮਵਿਆਧ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
3.214.2
विज्ञानार्थं मनुष्याणां मनः पूर्वं प्रवर्तते ।
तत्प्राप्य कामं भजतेक्रोधं च द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਉਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹੈ।
3.214.3
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् ।
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च निषेवते ॥ ३.२१४.३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ; ਇਸ਼ਟ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਗੰਧਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.214.4
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् ।
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ ३.२१४.४ ॥
ਫਿਰ ਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦ੍ਵੇਸ਼; ਫਿਰ ਲੋਭ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਹ।
3.214.5
तस् लोभाभिभूतस्य रागद्वेषहतस्य च ।
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥ ३.२१४.५ ॥
ਲੋਭ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ, ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਉਹ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.214.6
व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचते ।
व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.६ ॥
ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਧਨ ਉਸਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਨਾਂ ਵਿੱਚ (ਉਹ ਰਮਦਾ ਹੈ)।
3.214.7
तत्रैव रमते बुद्धिस्ततः पापं चिकीर्षति ।
सुहृद्भिर्वार्यमाणश्च पण्डितैश्च द्विजोत्तम ॥ ३.२१४.७ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰਮਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।
3.214.8
उत्तरं श्रुतिसंबद्धं ब्रवीत्यश्रुतियोजितम् ।
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्तते रागदोषजः ॥ ३.२१४.८ ॥
ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
3.214.9
पापं चिन्तयते चैव ब्रवीति च करोति च ।
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य गुणा नश्यन्ति साधवः ॥ ३.२१४.९ ॥
ਉਹ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਸਦੇ ਸਦਗੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.214.10
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ।
स तेन दुःखमाप्नोति परत्र च विपद्यते ॥ ३.२१४.१० ॥
ਇੱਕੋ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਪਾਪ ਕਰਮੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.214.11
पापात्मा भवति ह्येवं धर्मलाभं तु मे शृणु ।
यस्त्वेतान्प्रज्ञाया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति ॥ ३.२१४.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਧਰਮ-ਲਾਭ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਜੋ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
3.214.12
कुशलः सुखदुःखेषु सांधूंश्चाप्युपसेवते ।
तस्य साधुसमारम्भाद्बुद्ध्रिधर्मेषु राजते ॥ ३.२१४.१२ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਉਸਦੇ ਸਾਧੂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਕਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
3.214.13
ब्रवीषि सूनृतंधर्मं यस्य वक्ता न विद्यते ।
दिव्यप्रभावः सुमहानृषिरेव मतोसि मे ॥ ३.२१४.१३ ॥
ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਧਰਮ ਤੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੁਲਾਰਾ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਹੈਂ।
3.214.14
ब्राह्मणा वै महाभागाः पितरोऽग्रभुजः सदा ।
तेषां सर्वात्मना कार्यं प्रियं लोके मनीषिणा ॥ ३.२१४.१४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਭਾਗ ਹਨ; ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.214.15
यत्तेषां च प्रियं तत्ते वक्ष्यामि द्विजसत्तम ।
नमस्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मीं विद्यां निबोध मे ॥ ३.२१४.१५ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸੁਣ।
3.214.16
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि सर्वशः ।
महाभूतात्मकं ब्रह्मन्नातः परतरं भवेत् ॥ ३.२१४.१६ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
3.214.17
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा च भूः ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश् तद्गुणाः ॥ ३.२१४.१७ ॥
ਮਹਾਭੂਤ ਹਨ: ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ: ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਗੰਧ।
3.214.18
तेषामपि गुणाः सर्वे गुणवृत्तिः परस्परम् ।
पूर्वपूर्वगुणाः सर्वे क्रमशो गुणिषु त्रिषु ॥ ३.२१४.१८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ-ਪਹਿਲੇ ਭੂਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਗੁਣਵਾਨ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
3.214.19
षष्ठी तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते ।
सप्तमी तु भवेद्बुद्धिरहंकारस्ततः परम् ॥ ३.२१४.१९ ॥
ਛੇਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੰਕਾਰ।
3.214.20
इन्द्रियाणि च पञ्चात्मा रजः सत्वं तमस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ ३.२१४.२० ॥
ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਰਜ, ਸੱਤਵ, ਤਮ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅਵਿਅਕਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.214.21
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैस्तु व्यक्ताव्यक्तैः सुसंवृतैः ।
चतुर्विंसक इत्येष व्यकत्वाव्यक्तमयो गुणः।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१४.२१ ॥
ਇੱਥੇ ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਸਭ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਚੌਵੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਵਿਅਕਤਾਵਿਅਕਤਮਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?