Mahābhārata · Adhyāya 3.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.216.1
एवं तु सूक्ष्मे कथिते धर्मव्याधेन भारत ।
ब्राह्मणः स पुन सूक्ष्मं पप्रच्छ सुसमाहितः ॥ ३.२१६.१ ॥
Así, oh Bhārata, cuando el cazador Dharma hubo expuesto el asunto sutil, aquel brahmán, bien recogido, volvió a preguntar sobre el asunto sutil.
3.216.2
वृत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च यथातथम् ।
वृणांस्तत्त्वेन मे ब्रूहि यथावदिह पृच्छतः ॥ ३.२१६.२ ॥
Dime en verdad y como corresponde, tal como son, las cualidades del vṛtta (sattva), del rajas y del tamas, a mí que aquí pregunto.
3.216.3
दृन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एतान्गुणान्पृथक्त्वेन निबोध गदतो मम ॥ ३.२१६.३ ॥
Te diré en orden lo que me preguntas; mientras hablo, comprende estas cualidades una por una.
3.216.4
मोहात्मकं तमस्तेषां रज एषां प्रवर्तकम् ।
प्रकाशबहुलत्वाच्च सत्वं ज्याय इहोच्यते ॥ ३.२१६.४ ॥
El tamas entre ellos tiene la naturaleza de la ilusión, el rajas es lo que los pone en movimiento; pero por la abundancia de luz, aquí se dice que el sattva es superior.
3.216.5
अविद्याबहुलो मूढः स्वप्नशीलो विचेतनः ।
दृर्हृपीकस्तमोध्यस्तः सक्रोधस्तामसोऽलसः ॥ ३.२१६.५ ॥
Lleno de ignorancia, engañado, dado al sueño, inconsciente, con los sentidos embotados, dominado por el tamas, iracundo y perezoso: este es el hombre del tamas.
3.216.6
सुवृत्तवाक्यो मन्त्री च यो नराग्र्योऽनमूयकः ।
विवित्समानो विप्रर्षे स्तब्धो मानी स राजसः ॥ ३.२१६.६ ॥
El consejero de palabra bien conducida, el mejor de los hombres, libre de envidia, deseoso de saber, pero arrogante y orgulloso: ese, oh sabio entre brahmanes, es el hombre del rajas.
3.216.7
प्रकाशबहुलो धीरो निर्विवित्सोऽनसूयकः ।
अक्रोधनो नरो धीमान्दान्तश्चैवस सात्विकः ॥ ३.२१६.७ ॥
El hombre lleno de claridad, firme, libre de deseo, libre de envidia, libre de ira, sabio y dominado: ese es, en verdad, de cualidad sāttvika.
3.216.8
सात्विकस्त्वथ संबुद्धो लोकवृत्तैर्न लिप्यते ।
यदा बुध्यति बोध्धव्यं लोकवृत्तं जुगुप्सते ॥ ३.२१६.८ ॥
Pero el hombre sāttvika, una vez despierto, no se mancha con los modos del mundo; cuando comprende lo que ha de comprenderse, desprecia el modo de vida mundano.
3.216.9
वैराग्यस् च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते ।
मृदुर्भवत्यहंकारः प्रसीदत्यार्जवं च यत् ॥ ३.२१६.९ ॥
La forma del desapego surge primero; el orgullo se vuelve suave, y por la rectitud la mente se aquieta.
3.216.10
ततोऽस् सर्वद्वन्द्वानि प्रशाम्यन्ति परस्परम् ।
न चास्यासंयमो नाम क्वचिद्भवति कश्चन ॥ ३.२१६.१० ॥
Entonces todos los pares de opuestos se apaciguan mutuamente, y en él no surge jamás ninguna falta de dominio.
3.216.11
शूद्रयोनौ हि जातस्य सद्गुणानुपतिष्ठतः ।
वैश्यत्वं भवति ब्रह्मन्क्षत्रियत्वं तथैव च ॥ ३.२१६.११ ॥
Oh brahmán, quien nace de vientre śūdra y se dedica a las buenas cualidades alcanza la condición de vaiśya, y asimismo la de kṣatriya.
3.216.12
आर्जवे वर्तमानस्य ब्राह्मण्यमभिजायते ।
गुणास्ते कीर्तिताः सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.१२ ॥
Para quien permanece en la rectitud, surge la condición de brahmán. Todas estas cualidades te han sido declaradas; ¿qué más deseas oír?
3.216.13
पार्थिवं धातुमासाद्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत् ।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः ॥ ३.२१६.१३ ॥
Al alcanzar el elemento terrestre, ¿cómo llega a ser el fuego corporal, y por qué espacio particular lo mantiene en movimiento el viento?
3.216.14
प्रश्नमेतं समुद्दिष्टं ब्राह्मणेन युधिष्ठिर ।
व्याधस्तु कथयामास ब्राह्मणाय महात्मने ॥ ३.२१६.१४ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, el brahmán planteó esta pregunta, y el cazador se la explicó a aquel brahmán de gran alma.
3.216.15
मूर्धानमाश्रितो वह्निः शरीरं परिपालयन् ।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते ॥ ३.२१६.१५ ॥
Residiendo en la cabeza, el fuego protege el cuerpo; y el aliento, morando en la cabeza y en el fuego, se mueve y actúa.
3.216.16
भूं भव्यं भविष्यं च सर्वं प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
श्रेष्ठं तदेव भूतानां ब्रह्मज्योतिरुपास्महे ॥ ३.२१६.१६ ॥
El pasado, el presente y el futuro, todo está establecido en el aliento; eso es lo mejor entre los seres, y adoramos esa luz de Brahman.
3.216.17
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनोबुद्धिरहंकारो भूतानां विषयश्च सः ॥ ३.२१६.१७ ॥
Ese ser viviente, el ser de todos los seres, es la Persona eterna; él es la mente, el intelecto y el ego, y también el objeto de los seres.
3.216.18
अव्यक्तं सस्वसंज्ञं च जीवः कालः स चैव हि ।
प्रकृतिः पुरुषश्चैव प्राण एव द्विजोत्तम ॥ ३.२१६.१८ ॥
Lo no manifestado, el ser vivo llamado por su propio nombre, y el tiempo, eso es él; él es la naturaleza primordial y la persona, y, oh mejor de los dos nacidos, también es el aliento.
3.216.19
जागर्ति स्वप्नकाले च स्वप्ने स्वप्नायते च सः ।
जाग्रत्सु बलमाधत्ते चेष्टत्सु चेष्टयत्यपि ॥ ३.२१६.१९ ॥
En el tiempo del sueño él permanece despierto, y en el sueño sueña; da fuerza a los que están despiertos y pone en movimiento a los que actúan.
3.216.20
तस्मिन्निरुद्दे विप्रेन्द्र मृत इत्यभिधीयते ।
त्यक्त्वा शरीरं भूतात्मा पुनरन्यत्प्रपद्यते ॥ ३.२१६.२० ॥
Oh, mejor de los brahmanes, cuando eso se detiene, se dice que está muerto; abandonando el cuerpo, el alma encarnada entra en otro.
3.216.21
एष त्वग्निरपानन प्राणेन परिपाल्यते ।
पृष्ठतस्तु समानन स्वांस्वां गतिमुपाश्रितः ॥ ३.२१६.२१ ॥
Este fuego es protegido por apāna y prāṇa; y desde atrás samāna también, acogiéndose a su propio curso, lo protege.
3.216.22
वस्तुमूले गुदे चैव पावकं समुपाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषंवाऽप्यपानः परिवर्तते ॥ ३.२१६.२२ ॥
Acogiéndose al fuego en la base de la vejiga y en el ano, apāna se mueve, llevando orina o heces.
3.216.23
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते ।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मविदुषो जनाः ॥ ३.२१६.२३ ॥
Aquello que, solo, está presente en el esfuerzo, la acción y la fuerza, eso lo llaman udāna los conocedores del ser interior.
3.216.24
सन्धौसन्धौ संनिविष्टः सर्वेष्वपि तथाऽनिलः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्ते ॥ ३.२१६.२४ ॥
El viento que reside en cada articulación de los cuerpos humanos, y asimismo en todos — esto se enseña como vyāna.
3.216.25
धातुष्वग्निस्तु विततः स तु वायुसमीरितः ।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्परिधावति ॥ ३.२१६.२५ ॥
El fuego, extendido por los tejidos y agitado por el viento, corre por todas partes, poniendo en movimiento los jugos, los tejidos y los humores.
3.216.26
प्राणानां संनिपातात्तु सन्निपातः प्रजायते ।
सोष्मा सोग्निरितिज्ञेयो योऽन्नं पचतिदेहिनां ॥ ३.२१६.२६ ॥
De la conjunción de los alientos vitales surge la conjunción (sannipāta). Debe saberse que es el fuego con calor, que digiere el alimento de los seres encarnados.
3.216.27
अपानोदानयोर्मध्ये प्राणन्यानौ समाहितौ ।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः ॥ ३.२१६.२७ ॥
Entre el aliento descendente y el ascendente se hallan firmes el aliento inspirado y el difuso. Unido a ellos y apoyado en ellos, el fuego digiere bien.
3.216.28
अस्यापि पायुपर्यन्तस्तथा स्याद्गुदसंज्ञितः ।
स्रोतांशि तस्माज्जायन्ते सर्वप्राणेषु देहिनाम् ॥ ३.२१६.२८ ॥
También de este se extiende hasta el ano la parte llamada recto (guda). De ahí surgen los canales (srotas) en todos los alientos vitales de los seres encarnados.
3.216.29
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥ ३.२१६.२९ ॥
El aliento vital que porta la fuerza del fuego es detenido al final del recto. Subiendo de nuevo, vuelve a lanzar el fuego hacia arriba.
3.216.30
पक्वाशयस्त्वधोनाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्थितः ।
नाभिमध्ये शरीरस्य प्राणाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१६.३० ॥
El pakvāśaya (intestino grueso) está debajo del ombligo, y el āmāśaya (estómago) se sitúa encima. En el centro del cuerpo, en el ombligo, están establecidos todos los alientos vitales.
3.216.31
प्रवृत्ता हृदयात्सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः ॥ ३.२१६.३१ ॥
Desde el corazón, todos los canales se extienden de lado, hacia arriba y hacia abajo, llevando la esencia del alimento, impulsados por los diez alientos vitales.
3.216.32
योगिनामेष मार्गस्तु येन गच्छन्ति तत्परम् ।
जितक्लमासनो धीरो मूर्धन्यात्मानमादत् ॥ ३.२१६.३२ ॥
Este es el camino de los yoguis por el cual alcanzan aquel estado supremo; quien ha vencido el cansancio y está firme en su postura, el sabio debe fijar el ser en la coronilla.
3.216.33
एवं सर्वेषु विततौ प्राणापानौ हि देहिषु ।
तौ तावदग्निसहितौ विद्धि वै प्राणमात्मनि ॥ ३.२१६.३३ ॥
Así, en todos los seres encarnados el aliento y el aliento descendente se extienden; sabe que esos dos están unidos al fuego, y sabe que el aliento vital está en el ser.
3.216.34
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः ।
मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्।
तस्मिन्यः संस्थितो ह्यग्निर्नित्यं स्थाल्यामिवाहितः ॥ ३.२१६.३४ ॥
Sabe que aquel cuya naturaleza son las once modificaciones y está compuesto por una masa de partes es eterno y encarnado, con un ser conquistado por el yoga; y el fuego establecido en él es siempre como fuego colocado en una olla.
3.216.35
आत्मानं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३५ ॥
Comprende que ese ser es eterno, cuya naturaleza se conquista mediante la renuncia.
3.216.36
देवो यः संस्थितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करे ।
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३६ ॥
Comprende que el dios establecido en ello, como una gota de agua sobre una hoja de loto, es el conocedor del campo, eterno, con una naturaleza conquistada mediante la renuncia.
3.216.37
जीवात्मकं विजानीहि रजः सत्वं तमस्तथा ।
जीवमात्मगुणं विद्धि तथाऽऽत्मानं परात्मकं ॥ ३.२१६.३७ ॥
Conoce al yo vivo, y asimismo la pasión, la bondad y la oscuridad. Comprende al ser vivo como cualidad del yo, y conoce al yo como de naturaleza del Yo supremo.
3.216.38
अचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
सचेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्राकल्पयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ३.२१६.३८ ॥
Llaman a lo no consciente cualidad del ser vivo. Ello pone en movimiento todas las cosas y se mueve a sí mismo. Más allá de eso, los conocedores del campo hablan de quien ordenó los siete mundos.
3.216.39
एष सर्वेषु भूतेषु भूतात्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया ज्ञानवेदिभिः ॥ ३.२१६.३९ ॥
Este alma de los seres no se manifiesta en todos los seres, pero los conocedores del saber lo ven con un intelecto supremo y sutil.
3.216.40
चित्तस्य हि प्रसादेन हनति कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमनन्त्यमश्नुते ॥ ३.२१६.४० ॥
Por la claridad de la mente, en efecto, se destruyen las acciones buenas y malas. El de yo claro, establecido en el yo, alcanza una dicha sin fin.
3.216.41
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत् ।
सुखदुःखे हि संत्यज्य निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः।
निवाते वा यथा दीपो दीप्येत्कुशलदीपितः ॥ ३.२१६.४१ ॥
La señal de la claridad es que uno duerme feliz, como quien está saciado. Habiendo abandonado el placer y el dolor, libre de los pares de opuestos y sin posesiones, brilla como una lámpara encendida por una mano diestra en un lugar sin viento.
3.216.42
पूर्वरात्रेऽपरे चैव युञ्जानः सततं मनः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ३.२१६.४२ ॥
Durante la primera y la última parte de la noche, concentrando constantemente la mente, comiendo poco y puro de yo, uno ve al yo en el yo.
3.216.43
प्रदीप्तेनेव दीपेन मनोदीपेन पश्यति ।
दृष्ट्वाऽऽत्मानं निरात्मानं स तदा विप्रमुच्यते ॥ ३.२१६.४३ ॥
Como con una lámpara encendida, ve con la lámpara de la mente. Habiendo visto el yo como no-yo, entonces queda completamente liberado.
3.216.44
सर्वोपायैस्तु लोभस् क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं यञ्ज्ञानं तपो वै संक्रमो मतः ॥ ३.२१६.४४ ॥
Por todos los medios, la codicia y la ira deben ser refrenadas. Este es el conocimiento purificador; esto, en efecto, se considera austeridad y el medio de cruzar.
3.216.45
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेन्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ३.२१६.४५ ॥
Siempre debe proteger la austeridad de la ira, y la prosperidad de la envidia. Debe proteger el saber del honor y la deshonra, y al yo de la negligencia.
3.216.46
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं परं सत्यव्रतव्रतम् ॥ ३.२१६.४६ ॥
La no crueldad es el dharma supremo, y el perdón la fuerza suprema. El conocimiento del yo es el saber supremo; el voto del voto de la verdad es supremo.
3.216.47
सत्यस् वचनं श्रेयः सत्यं ज्ञानं हितं भवेत् ।
यद्बूतहितमत्यन्तं तद्वै सत्यं परं मतम् ॥ ३.२१६.४७ ॥
La palabra verdadera es lo mejor; el conocimiento verdadero debe ser beneficioso. Aquello que más beneficia a los seres es considerado la verdad suprema.
3.216.48
यस् सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनाः सदा ।
त्यागे यस् हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥ ३.२१६.४८ ॥
Aquel cuyas empresas están siempre libres de las ataduras del deseo, y que ofrece todo en el renunciamiento, ese es un renunciante, y ese es sabio.
3.216.49
यदा न गुरुतां चैनं च्यावयेदुपपादयन् ।
तं विद्याद्ब्राह्मणो योगमयोगं योगसंज्ञितम् ॥ ३.२१६.४९ ॥
Cuando el apego no derriba a este ni lo produce, el brahmán debe conocer eso como yoga, que es no-yoga, pero se llama yoga.
3.216.50
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्यवैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३.२१६.५० ॥
No debe dañar a ningún ser vivo; habiendo alcanzado la benevolencia, debe vivir, y habiendo obtenido esta vida no debe hacer enemistad con nadie.
3.216.51
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशित्वमचापलम् ।
एतदेव परं ज्ञानं सदात्मज्ञानमुत्तमम् ॥ ३.२१६.५१ ॥
La ausencia de posesiones, el gran contentamiento, la libertad del deseo y la quietud — esto es en verdad el conocimiento supremo; esto, siempre, es el conocimiento más elevado del yo.
3.216.52
परिग्रहं परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या यतव्रतः ।
अशोकं स्थानमाश्रित् निश्चलं प्रेत्य चेह च ॥ ३.२१६.५२ ॥
Habiendo abandonado las posesiones, debe ser firme en sus votos mediante el discernimiento, tomando refugio en el estado sin dolor e inmóvil — tanto aquí como después de la muerte.
3.216.53
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ ३.२१६.५३ ॥
Un sabio constante en la austeridad, dominado y de yo controlado — que desea conquistar lo no conquistado — debe ser desapegado entre los apegos.
3.216.54
गुणागुणमनासङ्गमेककार्यमनन्तरम् ।
एतत्तद्ब्रह्मणो वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ ३.२१६.५४ ॥
Desapegado del mérito y del demérito, dedicado a una sola tarea sin interrupción — esto, dicen, es la conducta de Brahman, la dicha de un solo estado.
3.216.55
परित्यजति यो दुःखं सुखं चाप्युभयं नरः ।
ब्रह्म प्राप्नोति सोत्यन्तमासङ्गं च न गच्छति ॥ ३.२१६.५५ ॥
El hombre que abandona tanto el sufrimiento como el placer alcanza brahman y en absoluto recae en el apego.
3.216.56
यथाश्रुतमिदं सर्वं समासेन द्विजोत्तम ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.५६ ॥
Oh mejor de los nacidos dos veces, todo esto, tal como lo has escuchado, te ha sido contado en breve. Todo esto te ha sido relatado; ¿qué más deseas oír?