మహాభారతం · అధ్యాయం 3.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.216.1
एवं तु सूक्ष्मे कथिते धर्मव्याधेन भारत ।
ब्राह्मणः स पुन सूक्ष्मं पप्रच्छ सुसमाहितः ॥ ३.२१६.१ ॥
భరతవంశీయుడా! ధర్మవ్యాధుడు ఈ విధంగా సూక్ష్మ విషయాన్ని చెప్పగా, ఏకాగ్రచిత్తుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు మళ్లీ సూక్ష్మ విషయాన్ని అడిగాడు.
3.216.2
वृत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च यथातथम् ।
वृणांस्तत्त्वेन मे ब्रूहि यथावदिह पृच्छतः ॥ ३.२१६.२ ॥
వృత్తము (సత్త్వము), రజస్సు, తమస్సుల యథార్థ స్వరూపాన్ని నాకు తత్త్వరీత్యా యథావత్తుగా చెప్పుము; ఇక్కడ అడుగుతున్న నాకు సరిగా చెప్పుము.
3.216.3
दृन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एतान्गुणान्पृथक्त्वेन निबोध गदतो मम ॥ ३.२१६.३ ॥
మీరు నన్ను అడుగుతున్నదంతా మీకు క్రమంగా చెబుతాను; నేను చెప్పేటప్పుడు ఈ గుణాలను ఒక్కొక్కటిగా గ్రహించండి.
3.216.4
मोहात्मकं तमस्तेषां रज एषां प्रवर्तकम् ।
प्रकाशबहुलत्वाच्च सत्वं ज्याय इहोच्यते ॥ ३.२१६.४ ॥
తమస్సు వాటిలో మోహ స్వభావం కలది; రజస్సు వాటిని ప్రవర్తింపజేసేది; కాని ప్రకాశం అధికంగా ఉండటం వల్ల సత్త్వమే ఇక్కడ శ్రేష్ఠమని చెప్పబడుతోంది.
3.216.5
अविद्याबहुलो मूढः स्वप्नशीलो विचेतनः ।
दृर्हृपीकस्तमोध्यस्तः सक्रोधस्तामसोऽलसः ॥ ३.२१६.५ ॥
అవిద్యతో నిండినవాడు, మూఢుడు, నిద్రాప్రియుడు, చైతన్యం లేనివాడు, ఇంద్రియాలు మందగించినవాడు, తమస్సుతో ఆవరింపబడినవాడు, కోపంగలవాడు, బద్ధకుడు—అతడు తామసుడు.
3.216.6
सुवृत्तवाक्यो मन्त्री च यो नराग्र्योऽनमूयकः ।
विवित्समानो विप्रर्षे स्तब्धो मानी स राजसः ॥ ३.२१६.६ ॥
సదాచారము, మధుర వచనము గలవాడు, మంత్రి, మనుష్యులలో శ్రేష్ఠుడు, అసూయ లేనివాడు, తెలుసుకోవాలని కోరేవాడు; కాని గర్వి, అభిమాని—అతడు రాజసుడు, ఓ విప్రర్షీ.
3.216.7
प्रकाशबहुलो धीरो निर्विवित्सोऽनसूयकः ।
अक्रोधनो नरो धीमान्दान्तश्चैवस सात्विकः ॥ ३.२१६.७ ॥
ప్రకాశం నిండినవాడు, ధీరుడు, కోరికలు లేనివాడు, అసూయ లేనివాడు, కోపం లేనివాడు, బుద్ధిమంతుడు, దాంతుడు అయిన మనిషే సాత్త్వికుడు.
3.216.8
सात्विकस्त्वथ संबुद्धो लोकवृत्तैर्न लिप्यते ।
यदा बुध्यति बोध्धव्यं लोकवृत्तं जुगुप्सते ॥ ३.२१६.८ ॥
సాత్త్వికుడు మేల్కొన్నవాడై లోక వ్యవహారాలతో అంటబడడు. తెలుసుకోదగినది తెలిసినప్పుడు లోక వ్యవహారాన్ని అసహ్యిస్తాడు.
3.216.9
वैराग्यस् च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते ।
मृदुर्भवत्यहंकारः प्रसीदत्यार्जवं च यत् ॥ ३.२१६.९ ॥
వైరాగ్యం అనే రూపమే మొదట ప్రవర్తిస్తుంది. అహంకారం మృదువవుతుంది; ఋజుత్వంతో మనసు ప్రసన్నమవుతుంది.
3.216.10
ततोऽस् सर्वद्वन्द्वानि प्रशाम्यन्ति परस्परम् ।
न चास्यासंयमो नाम क्वचिद्भवति कश्चन ॥ ३.२१६.१० ॥
అప్పుడు అన్ని ద్వంద్వాలు పరస్పరం శాంతిస్తాయి. అతనిలో ఎక్కడా అసంయమం అనేది కలగదు.
3.216.11
शूद्रयोनौ हि जातस्य सद्गुणानुपतिष्ठतः ।
वैश्यत्वं भवति ब्रह्मन्क्षत्रियत्वं तथैव च ॥ ३.२१६.११ ॥
బ్రహ్మన్, శూద్ర యోనిలో జన్మించినవాడు సద్గుణాలను ఆశ్రయిస్తే వైశ్యత్వం, అలాగే క్షత్రియత్వం కూడా కలుగుతుంది.
3.216.12
आर्जवे वर्तमानस्य ब्राह्मण्यमभिजायते ।
गुणास्ते कीर्तिताः सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.१२ ॥
ఋజుత్వంలో నిలిచినవానికి బ్రాహ్మణత్వం కలుగుతుంది. నీకు ఈ గుణాలన్నీ చెప్పబడ్డాయి; ఇంకా ఏమి వినాలని కోరుతున్నావు?
3.216.13
पार्थिवं धातुमासाद्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत् ।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः ॥ ३.२१६.१३ ॥
పృథ్వీ ధాతువును పొందిన శరీరాగ్ని ఎలా అవుతుంది? ఏ ప్రత్యేక అవకాశం ద్వారా వాయువు దానిని ఎలా నడిపిస్తుంది?
3.216.14
प्रश्नमेतं समुद्दिष्टं ब्राह्मणेन युधिष्ठिर ।
व्याधस्तु कथयामास ब्राह्मणाय महात्मने ॥ ३.२१६.१४ ॥
యుధిష్ఠిరా, బ్రాహ్మణుడు ఈ ప్రశ్నను ప్రస్తావించాడు; వ్యాధుడు ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి వివరించాడు.
3.216.15
मूर्धानमाश्रितो वह्निः शरीरं परिपालयन् ।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते ॥ ३.२१६.१५ ॥
తలలో ఆశ్రయించిన అగ్ని శరీరాన్ని పోషిస్తుంది; ప్రాణం తలలోనూ అగ్నిలోనూ ఉండి కదులుతుంది.
3.216.16
भूं भव्यं भविष्यं च सर्वं प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
श्रेष्ठं तदेव भूतानां ब्रह्मज्योतिरुपास्महे ॥ ३.२१६.१६ ॥
భూత, భవ్య, భవిష్యత్తులు అన్నీ ప్రాణంలో ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి; అదే ప్రాణులలో శ్రేష్ఠమైనది; ఆ బ్రహ్మజ్యోతిని మేము ఉపాసిస్తాము.
3.216.17
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनोबुद्धिरहंकारो भूतानां विषयश्च सः ॥ ३.२१६.१७ ॥
అతడే జీవుడు, సర్వభూతాల ఆత్మ, సనాతన పురుషుడు; అతడే మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం; ప్రాణుల విషయం కూడా అతడే.
3.216.18
अव्यक्तं सस्वसंज्ञं च जीवः कालः स चैव हि ।
प्रकृतिः पुरुषश्चैव प्राण एव द्विजोत्तम ॥ ३.२१६.१८ ॥
అవ్యక్తం, తన పేరుతో పిలువబడే జీవుడు, కాలం కూడా అతడే; అతడే ప్రకృతి, పురుషుడు; ద్విజోత్తమా, అతడే ప్రాణం కూడా.
3.216.19
जागर्ति स्वप्नकाले च स्वप्ने स्वप्नायते च सः ।
जाग्रत्सु बलमाधत्ते चेष्टत्सु चेष्टयत्यपि ॥ ३.२१६.१९ ॥
నిద్రకాలంలో అతడు మేల్కొనే ఉంటాడు; స్వప్నంలో స్వప్నిస్తాడు. మేల్కొని ఉన్నవారికి బలాన్ని ఇస్తాడు; చురుకుగా ఉన్నవారిని చురుకుగా చేస్తాడు.
3.216.20
तस्मिन्निरुद्दे विप्रेन्द्र मृत इत्यभिधीयते ।
त्यक्त्वा शरीरं भूतात्मा पुनरन्यत्प्रपद्यते ॥ ३.२१६.२० ॥
ఓ విప్రశ్రేష్ఠా, అది ఆగిపోయినప్పుడు అతడు మరణించినట్లు చెప్పబడుతుంది. శరీరాన్ని విడిచి భూతాత్మ మరొకదానిని పొందుతుంది.
3.216.21
एष त्वग्निरपानन प्राणेन परिपाल्यते ।
पृष्ठतस्तु समानन स्वांस्वां गतिमुपाश्रितः ॥ ३.२१६.२१ ॥
ఈ అగ్ని అపాన, ప్రాణాల ద్వారా రక్షించబడుతుంది; వెనుక నుండి సమానుడు కూడా తన తన గతిని ఆశ్రయించి (రక్షిస్తాడు).
3.216.22
वस्तुमूले गुदे चैव पावकं समुपाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषंवाऽप्यपानः परिवर्तते ॥ ३.२१६.२२ ॥
వస్తిమూలంలో, గుదంలో అగ్నిని ఆశ్రయించి, మూత్రాన్ని లేదా మలాన్ని మోస్తూ అపానుడు తిరుగుతాడు.
3.216.23
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते ।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मविदुषो जनाः ॥ ३.२१६.२३ ॥
ప్రయత్నం, కర్మ, బలం అనే మూడింటిలో ఏకంగా ఉండేదాన్ని అధ్యాత్మవేత్తలు ఉదానుడు అంటారు.
3.216.24
सन्धौसन्धौ संनिविष्टः सर्वेष्वपि तथाऽनिलः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्ते ॥ ३.२१६.२४ ॥
మానవుల శరీరాలలో ప్రతి సంధిలోనూ నెలకొని ఉన్న వాయువు, అలాగే అన్నిటిలోనూ — దానిని వ్యానుడు అని ఉపదేశిస్తారు.
3.216.25
धातुष्वग्निस्तु विततः स तु वायुसमीरितः ।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्परिधावति ॥ ३.२१६.२५ ॥
ధాతువులలో వ్యాపించిన అగ్ని, వాయువుచే ప్రేరేపితమై, రసాలను, ధాతువులను, దోషాలను నడిపిస్తూ అన్నిచోట్లా పరిగెత్తుతుంది.
3.216.26
प्राणानां संनिपातात्तु सन्निपातः प्रजायते ।
सोष्मा सोग्निरितिज्ञेयो योऽन्नं पचतिदेहिनां ॥ ३.२१६.२६ ॥
ప్రాణాల సంయోగం వల్లనే సన్నిపాతం ఏర్పడుతుంది; అది వేడితో కూడిన అగ్ని అని తెలుసుకోవాలి, అది దేహధారుల ఆహారాన్ని జీర్ణం చేస్తుంది.
3.216.27
अपानोदानयोर्मध्ये प्राणन्यानौ समाहितौ ।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः ॥ ३.२१६.२७ ॥
అపాన, ఉదానాల మధ్య ప్రాణ, వ్యానాలు స్థిరంగా ఉంటాయి; వాటితో కూడి, వాటినే ఆధారంగా చేసుకుని అగ్ని బాగా జీర్ణం చేస్తుంది.
3.216.28
अस्यापि पायुपर्यन्तस्तथा स्याद्गुदसंज्ञितः ।
स्रोतांशि तस्माज्जायन्ते सर्वप्राणेषु देहिनाम् ॥ ३.२१६.२८ ॥
దీనికీ పాయువు వరకు విస్తరించిన భాగం ఉంది, దానిని గుదం అంటారు; దాని నుండే దేహధారుల అన్ని ప్రాణాలలో స్రోతస్సులు పుడతాయి.
3.216.29
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥ ३.२१६.२९ ॥
అగ్ని వేగాన్ని మోసే ప్రాణం గుదం చివర అడ్డుకోబడుతుంది; అది పైకి వచ్చి మళ్లీ అగ్నిని పైకి ఎగరేస్తుంది.
3.216.30
पक्वाशयस्त्वधोनाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्थितः ।
नाभिमध्ये शरीरस्य प्राणाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१६.३० ॥
పక్వాశయం నాభికి క్రింద ఉంది; ఆమాశయం నాభికి పైన స్థితమై ఉంది; శరీరపు నాభి మధ్యలో అన్ని ప్రాణాలూ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
3.216.31
प्रवृत्ता हृदयात्सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः ॥ ३.२१६.३१ ॥
హృదయం నుండి అన్ని నాడులు అడ్డంగా, పైకి, క్రిందికి వ్యాపిస్తాయి; పది ప్రాణాలచే ప్రేరితమై అవి అన్నరసాన్ని మోసుకుపోతాయి.
3.216.32
योगिनामेष मार्गस्तु येन गच्छन्ति तत्परम् ।
जितक्लमासनो धीरो मूर्धन्यात्मानमादत् ॥ ३.२१६.३२ ॥
యోగులు ఆ పరమ స్థితికి వెళ్ళే మార్గం ఇదే; అలసటను జయించి స్థిరమైన ఆసనంలో ఉన్న ధీరుడు మస్తకంలో ఆత్మను నిలపాలి.
3.216.33
एवं सर्वेषु विततौ प्राणापानौ हि देहिषु ।
तौ तावदग्निसहितौ विद्धि वै प्राणमात्मनि ॥ ३.२१६.३३ ॥
ఈ విధంగా దేహధారులందరిలో ప్రాణం, అపానం వ్యాపించి ఉన్నాయి; ఆ రెండూ అగ్నితో కూడినవని తెలుసుకో, ప్రాణాన్ని ఆత్మలో ఉన్నదిగా తెలుసుకో.
3.216.34
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः ।
मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्।
तस्मिन्यः संस्थितो ह्यग्निर्नित्यं स्थाल्यामिवाहितः ॥ ३.२१६.३४ ॥
పదకొండు వికారాల స్వభావం కలవాడు, కళల సమూహంతో నిర్మితమైనవాడు, యోగంతో జయించబడిన స్వరూపం గలవాడు అయిన అతడిని నిత్యంగా రూపధారిగా తెలుసుకో; అతనిలో ఉన్న అగ్ని కుండలో ఉంచిన అగ్నిలా ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది.
3.216.35
आत्मानं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३५ ॥
ఆ ఆత్మను నిత్యమైనదిగా, త్యాగంతో జయించబడిన స్వభావం కలదిగా తెలుసుకో.
3.216.36
देवो यः संस्थितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करे ।
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३६ ॥
కమలపత్రంపై నీటి బిందువులా అతనిలో నిలిచి ఉన్న దేవుడిని, నిత్యమైనవాడు, త్యాగంతో జయించబడిన స్వభావం కలవాడు అయిన క్షేత్రజ్ఞుడిగా తెలుసుకో.
3.216.37
जीवात्मकं विजानीहि रजः सत्वं तमस्तथा ।
जीवमात्मगुणं विद्धि तथाऽऽत्मानं परात्मकं ॥ ३.२१६.३७ ॥
జీవాత్మను తెలుసుకో; రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సును కూడా తెలుసుకో. జీవుడు ఆత్మగుణమని తెలుసుకో; ఆత్మను పరమాత్మస్వరూపమని తెలుసుకో.
3.216.38
अचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
सचेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्राकल्पयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ३.२१६.३८ ॥
అచేతనాన్ని జీవుని గుణమని అంటారు. అదే అన్నింటినీ చేష్టింపజేస్తుంది, తానూ చేష్టిస్తుంది. దానికి అతీతంగా క్షేత్రజ్ఞులు చెబుతారు; ఏడు లోకాలను కల్పించినవాడు.
3.216.39
एष सर्वेषु भूतेषु भूतात्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया ज्ञानवेदिभिः ॥ ३.२१६.३९ ॥
ఈ భూతాత్మ సర్వ ప్రాణులలోనూ ప్రకాశించడు; కానీ జ్ఞానవేత్తలు శ్రేష్ఠమైన సూక్ష్మ బుద్ధితో దానిని చూస్తారు.
3.216.40
चित्तस्य हि प्रसादेन हनति कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमनन्त्यमश्नुते ॥ ३.२१६.४० ॥
చిత్తం ప్రసన్నత వల్లనే శుభాశుభ కర్మలు నశిస్తాయి. ప్రసన్నాత్ముడు ఆత్మలో స్థితుడై అనంత సుఖాన్ని పొందుతాడు.
3.216.41
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत् ।
सुखदुःखे हि संत्यज्य निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः।
निवाते वा यथा दीपो दीप्येत्कुशलदीपितः ॥ ३.२१६.४१ ॥
ప్రసన్నత లక్షణం: తృప్తుడు సుఖంగా నిద్రించినట్లు. సుఖదుఃఖాలను విడిచి, ద్వంద్వాలు లేక, పరిగ్రహం లేకుండా, గాలి లేని చోట నైపుణ్యంతో వెలిగించిన దీపం ప్రకాశించినట్లు.
3.216.42
पूर्वरात्रेऽपरे चैव युञ्जानः सततं मनः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ३.२१६.४२ ॥
రాత్రి మొదటి భాగంలోనూ చివరి భాగంలోనూ సదా మనస్సును సమాధానపరచి, తక్కువ ఆహారం తీసుకుని, శుద్ధాత్ముడై ఆత్మలో ఆత్మను చూస్తాడు.
3.216.43
प्रदीप्तेनेव दीपेन मनोदीपेन पश्यति ।
दृष्ट्वाऽऽत्मानं निरात्मानं स तदा विप्रमुच्यते ॥ ३.२१६.४३ ॥
వెలిగే దీపంతో వలె, మనసనే దీపంతో అతడు చూస్తాడు. తనను నిరాత్మగా చూసినప్పుడు అతడు అప్పుడు పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు.
3.216.44
सर्वोपायैस्तु लोभस् क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं यञ्ज्ञानं तपो वै संक्रमो मतः ॥ ३.२१६.४४ ॥
అన్ని ఉపాయాలతో లోభాన్ని, కోపాన్ని అణచివేయాలి. ఇదే పవిత్రమైన జ్ఞానం; ఇదే తపస్సు, ఇదే దాటే మార్గం అని భావించబడుతుంది.
3.216.45
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेन्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ३.२१६.४५ ॥
ఎల్లప్పుడూ కోపం నుండి తపస్సును రక్షించాలి; మత్సరం నుండి శ్రీని రక్షించాలి. మానం, అవమానాల నుండి విద్యను, ప్రమాదం నుండి ఆత్మను రక్షించాలి.
3.216.46
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं परं सत्यव्रतव्रतम् ॥ ३.२१६.४६ ॥
దయ పరమ ధర్మం; క్షమ పరమ బలం. ఆత్మజ్ఞానం పరమ జ్ఞానం; సత్యవ్రతంలోని వ్రతమే పరమం.
3.216.47
सत्यस् वचनं श्रेयः सत्यं ज्ञानं हितं भवेत् ।
यद्बूतहितमत्यन्तं तद्वै सत्यं परं मतम् ॥ ३.२१६.४७ ॥
సత్యవచనమే శ్రేష్ఠం; సత్యజ్ఞానం హితకరంగా ఉండాలి. ప్రాణులకు అత్యంత హితమైనదే పరమ సత్యంగా భావించబడుతుంది.
3.216.48
यस् सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनाः सदा ।
त्यागे यस् हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥ ३.२१६.४८ ॥
ఎవని కార్యాలన్నీ ఎల్లప్పుడూ ఆశా బంధనాలు లేనివో, త్యాగంలో ఎవడు సర్వస్వాన్నీ హోమం చేస్తాడో, అతడే త్యాగి; అతడే బుద్ధిమంతుడు.
3.216.49
यदा न गुरुतां चैनं च्यावयेदुपपादयन् ।
तं विद्याद्ब्राह्मणो योगमयोगं योगसंज्ञितम् ॥ ३.२१६.४९ ॥
ఎప్పుడు గురుత్వం (ఆసక్తి) ఇతనిని పడగొట్టదో, కలిగించదో, అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు దానిని యోగమని తెలుసుకోవాలి; అది అయోగమే, అయినా యోగమని పిలవబడుతుంది.
3.216.50
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्यवैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३.२१६.५० ॥
సర్వ ప్రాణులను హింసించకూడదు, మైత్రిని పొంది సంచరించాలి; ఈ జీవితాన్ని పొంది ఎవరితోనూ వైరం పెంచుకోకూడదు.
3.216.51
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशित्वमचापलम् ।
एतदेव परं ज्ञानं सदात्मज्ञानमुत्तमम् ॥ ३.२१६.५१ ॥
ఆకించన్యం, గొప్ప సంతృప్తి, ఆశారహితత్వం, చాపల్యం లేమి — ఇదే పరమ జ్ఞానం; ఇదే ఎల్లప్పుడూ ఉత్తమ ఆత్మజ్ఞానం.
3.216.52
परिग्रहं परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या यतव्रतः ।
अशोकं स्थानमाश्रित् निश्चलं प्रेत्य चेह च ॥ ३.२१६.५२ ॥
పరిగ్రహాన్ని విడిచి, బుద్ధితో వ్రతంలో దృఢంగా ఉండాలి; శోకరహితమైన, చలించని స్థితిని ఆశ్రయించి — ఇక్కడా పరలోకంలోనూ.
3.216.53
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ ३.२१६.५३ ॥
ఎల్లప్పుడూ తపస్సులో నిమగ్నమై, దాంతుడైన, సంయమిత ఆత్మ కలిగిన ముని — అజితాన్ని జయించగోరువాడు — సంగాలలో అసంగిగా ఉండాలి.
3.216.54
गुणागुणमनासङ्गमेककार्यमनन्तरम् ।
एतत्तद्ब्रह्मणो वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ ३.२१६.५४ ॥
గుణదోషాలపై అనాసక్తంగా, ఏకకార్యంలో అంతరం లేకుండా నిమగ్నమై ఉండటం — దీనినే బ్రహ్మ ఆచరణం అంటారు; ఏకపద సుఖం.
3.216.55
परित्यजति यो दुःखं सुखं चाप्युभयं नरः ।
ब्रह्म प्राप्नोति सोत्यन्तमासङ्गं च न गच्छति ॥ ३.२१६.५५ ॥
ఎవరు మనిషి దుఃఖాన్ని, సుఖాన్ని రెండింటినీ త్యజిస్తాడో, అతడు బ్రహ్మను పొందుతాడు; అతడు ఆసక్తిని పూర్తిగా పొందడు.
3.216.56
यथाश्रुतमिदं सर्वं समासेन द्विजोत्तम ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.५६ ॥
ద్విజోత్తమా, విన్నట్లుగా ఇదంతా సంక్షిప్తంగా ఇది. ఇవన్నీ నీకు చెప్పబడ్డాయి; ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?