Mahābhārata · Adhyāya 3.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.216.1
एवं तु सूक्ष्मे कथिते धर्मव्याधेन भारत ।
ब्राह्मणः स पुन सूक्ष्मं पप्रच्छ सुसमाहितः ॥ ३.२१६.१ ॥
Assim, ó Bhārata, quando o caçador Dharma expôs o assunto sutil, aquele brâmane, bem recolhido, voltou a perguntar sobre o assunto sutil.
3.216.2
वृत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च यथातथम् ।
वृणांस्तत्त्वेन मे ब्रूहि यथावदिह पृच्छतः ॥ ३.२१६.२ ॥
Diz-me na verdade e como convém, tal como são, as qualidades do vṛtta (sattva), do rajas e do tamas, a mim que aqui pergunto.
3.216.3
दृन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एतान्गुणान्पृथक्त्वेन निबोध गदतो मम ॥ ३.२१६.३ ॥
Dir-te-ei em ordem o que me perguntas; enquanto falo, compreende estas qualidades uma a uma.
3.216.4
मोहात्मकं तमस्तेषां रज एषां प्रवर्तकम् ।
प्रकाशबहुलत्वाच्च सत्वं ज्याय इहोच्यते ॥ ३.२१६.४ ॥
O tamas entre eles tem a natureza da ilusão, o rajas é o que os põe em movimento; mas, pela abundância de luz, aqui se diz que o sattva é superior.
3.216.5
अविद्याबहुलो मूढः स्वप्नशीलो विचेतनः ।
दृर्हृपीकस्तमोध्यस्तः सक्रोधस्तामसोऽलसः ॥ ३.२१६.५ ॥
Cheio de ignorância, iludido, dado ao sono, inconsciente, com os sentidos embotados, dominado pelo tamas, iracundo e preguiçoso: este é o homem do tamas.
3.216.6
सुवृत्तवाक्यो मन्त्री च यो नराग्र्योऽनमूयकः ।
विवित्समानो विप्रर्षे स्तब्धो मानी स राजसः ॥ ३.२१६.६ ॥
O conselheiro de fala bem conduzida, o melhor dos homens, livre de inveja, desejoso de saber, mas rígido e orgulhoso: esse, ó sábio entre os brâmanes, é o homem do rajas.
3.216.7
प्रकाशबहुलो धीरो निर्विवित्सोऽनसूयकः ।
अक्रोधनो नरो धीमान्दान्तश्चैवस सात्विकः ॥ ३.२१६.७ ॥
O homem abundante em clareza, firme, livre de desejo, sem inveja nem ira, sábio e dominado — este é, de fato, de qualidade sāttvika.
3.216.8
सात्विकस्त्वथ संबुद्धो लोकवृत्तैर्न लिप्यते ।
यदा बुध्यति बोध्धव्यं लोकवृत्तं जुगुप्सते ॥ ३.२१६.८ ॥
Mas o homem sāttvika, uma vez desperto, não se mancha com as condutas do mundo; quando compreende o que deve ser compreendido, despreza a conduta mundana.
3.216.9
वैराग्यस् च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते ।
मृदुर्भवत्यहंकारः प्रसीदत्यार्जवं च यत् ॥ ३.२१६.९ ॥
A forma do desapego surge primeiro; o orgulho torna-se brando, e pela retidão a mente se aquieta.
3.216.10
ततोऽस् सर्वद्वन्द्वानि प्रशाम्यन्ति परस्परम् ।
न चास्यासंयमो नाम क्वचिद्भवति कश्चन ॥ ३.२१६.१० ॥
Então todos os pares de opostos se apaziguam mutuamente, e nele nunca surge qualquer falta de domínio.
3.216.11
शूद्रयोनौ हि जातस्य सद्गुणानुपतिष्ठतः ।
वैश्यत्वं भवति ब्रह्मन्क्षत्रियत्वं तथैव च ॥ ३.२१६.११ ॥
Ó brâmane, aquele nascido de ventre śūdra que se dedica às boas qualidades alcança o estado de vaiśya, e igualmente o de kṣatriya.
3.216.12
आर्जवे वर्तमानस्य ब्राह्मण्यमभिजायते ।
गुणास्ते कीर्तिताः सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.१२ ॥
Para quem permanece na retidão, surge a condição de brâmane. Todas essas qualidades já foram declaradas a ti; que mais desejas ouvir?
3.216.13
पार्थिवं धातुमासाद्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत् ।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः ॥ ३.२१६.१३ ॥
Ao alcançar o elemento terrestre, como surge o fogo corporal, e por qual espaço particular o vento o faz movimentar-se?
3.216.14
प्रश्नमेतं समुद्दिष्टं ब्राह्मणेन युधिष्ठिर ।
व्याधस्तु कथयामास ब्राह्मणाय महात्मने ॥ ३.२१६.१४ ॥
Ó Yudhiṣṭhira, o brâmane apresentou esta questão, e o caçador a explicou àquele brâmane de grande alma.
3.216.15
मूर्धानमाश्रितो वह्निः शरीरं परिपालयन् ।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते ॥ ३.२१६.१५ ॥
Residindo na cabeça, o fogo protege o corpo; e o sopro, permanecendo na cabeça e no fogo, move-se e age.
3.216.16
भूं भव्यं भविष्यं च सर्वं प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
श्रेष्ठं तदेव भूतानां ब्रह्मज्योतिरुपास्महे ॥ ३.२१६.१६ ॥
O passado, o presente e o futuro, tudo está estabelecido no sopro; isso é o melhor entre os seres, e adoramos essa luz de Brahman.
3.216.17
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनोबुद्धिरहंकारो भूतानां विषयश्च सः ॥ ३.२१६.१७ ॥
Esse ser vivente, o eu de todos os seres, é a Pessoa eterna; ele é a mente, o intelecto e o ego, e também o objeto dos seres.
3.216.18
अव्यक्तं सस्वसंज्ञं च जीवः कालः स चैव हि ।
प्रकृतिः पुरुषश्चैव प्राण एव द्विजोत्तम ॥ ३.२१६.१८ ॥
O não manifesto, o ser vivo chamado pelo seu próprio nome, e o tempo — ele é isso; ele é a natureza primordial e a pessoa, e, ó melhor dos duas-vezes-nascidos, ele também é o sopro.
3.216.19
जागर्ति स्वप्नकाले च स्वप्ने स्वप्नायते च सः ।
जाग्रत्सु बलमाधत्ते चेष्टत्सु चेष्टयत्यपि ॥ ३.२१६.१९ ॥
No tempo do sono ele permanece desperto, e no sonho ele sonha; dá força aos que estão despertos e põe em movimento os que agem.
3.216.20
तस्मिन्निरुद्दे विप्रेन्द्र मृत इत्यभिधीयते ।
त्यक्त्वा शरीरं भूतात्मा पुनरन्यत्प्रपद्यते ॥ ३.२१६.२० ॥
Ó melhor dos brâmanes, quando isso cessa, diz-se que ele está morto; abandonando o corpo, o eu encarnado entra em outro.
3.216.21
एष त्वग्निरपानन प्राणेन परिपाल्यते ।
पृष्ठतस्तु समानन स्वांस्वां गतिमुपाश्रितः ॥ ३.२१६.२१ ॥
Este fogo é protegido por apāna e prāṇa; e por trás também samāna, apoiando-se em seu próprio curso, o protege.
3.216.22
वस्तुमूले गुदे चैव पावकं समुपाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषंवाऽप्यपानः परिवर्तते ॥ ३.२१६.२२ ॥
Apoiando-se no fogo na base da bexiga e no ânus, apāna se move, levando urina ou fezes.
3.216.23
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते ।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मविदुषो जनाः ॥ ३.२१६.२३ ॥
Aquilo que, sozinho, está presente no esforço, na ação e na força, isso os conhecedores do eu interior chamam de udāna.
3.216.24
सन्धौसन्धौ संनिविष्टः सर्वेष्वपि तथाऽनिलः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्ते ॥ ३.२१६.२४ ॥
O vento que habita em cada articulação dos corpos humanos, e igualmente em todos — isto é ensinado como vyāna.
3.216.25
धातुष्वग्निस्तु विततः स तु वायुसमीरितः ।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्परिधावति ॥ ३.२१६.२५ ॥
O fogo espalhado pelos tecidos, impulsionado pelo vento, corre por toda parte, mantendo em movimento os sucos, os tecidos e os humores.
3.216.26
प्राणानां संनिपातात्तु सन्निपातः प्रजायते ।
सोष्मा सोग्निरितिज्ञेयो योऽन्नं पचतिदेहिनां ॥ ३.२१६.२६ ॥
Da conjunção dos alentos vitais surge a conjunção (sannipāta). Deve-se conhecê-la como o fogo com calor, que digere o alimento dos seres encarnados.
3.216.27
अपानोदानयोर्मध्ये प्राणन्यानौ समाहितौ ।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः ॥ ३.२१६.२७ ॥
Entre o alento descendente e o ascendente estão firmes o alento que inspira e o que difunde. Unido a eles e apoiado neles, o fogo digere bem.
3.216.28
अस्यापि पायुपर्यन्तस्तथा स्याद्गुदसंज्ञितः ।
स्रोतांशि तस्माज्जायन्ते सर्वप्राणेषु देहिनाम् ॥ ३.२१६.२८ ॥
Também deste se estende até o ânus a parte chamada reto (guda). Dela surgem os canais (srotas) em todos os alentos vitais dos seres encarnados.
3.216.29
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥ ३.२१६.२९ ॥
O alento vital que carrega a força do fogo é contido no fim do reto. Subindo de novo, lança o fogo para cima outra vez.
3.216.30
पक्वाशयस्त्वधोनाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्थितः ।
नाभिमध्ये शरीरस्य प्राणाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१६.३० ॥
O pakvāśaya (intestino grosso) está abaixo do umbigo, e o āmāśaya (estômago) situa-se acima. No meio do corpo, no umbigo, todos os alentos vitais estão estabelecidos.
3.216.31
प्रवृत्ता हृदयात्सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः ॥ ३.२१६.३१ ॥
Do coração partem todos os canais, estendendo-se transversalmente, para cima e para baixo, levando a essência do alimento, impelidos pelos dez alentos vitais.
3.216.32
योगिनामेष मार्गस्तु येन गच्छन्ति तत्परम् ।
जितक्लमासनो धीरो मूर्धन्यात्मानमादत् ॥ ३.२१६.३२ ॥
Este é o caminho dos iogues, pelo qual vão àquele estado supremo; aquele que venceu o cansaço e está firme na postura, o sábio deve fixar o eu no alto da cabeça.
3.216.33
एवं सर्वेषु विततौ प्राणापानौ हि देहिषु ।
तौ तावदग्निसहितौ विद्धि वै प्राणमात्मनि ॥ ३.२१६.३३ ॥
Assim, em todos os seres encarnados o alento e o alento descendente se estendem; sabe que esses dois estão unidos ao fogo, e sabe que o alento vital está no eu.
3.216.34
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः ।
मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्।
तस्मिन्यः संस्थितो ह्यग्निर्नित्यं स्थाल्यामिवाहितः ॥ ३.२१६.३४ ॥
Sabe que aquele cuja natureza são as onze modificações e que é composto de uma massa de partes é eterno e encarnado, de um eu conquistado pelo yoga; e o fogo que nele está estabelecido é sempre como fogo posto numa panela.
3.216.35
आत्मानं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३५ ॥
Compreende que esse eu é eterno, cuja natureza se conquista pela renúncia.
3.216.36
देवो यः संस्थितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करे ।
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३६ ॥
Reconhece o deus estabelecido nele, como uma gota d'água sobre uma folha de lótus, como o conhecedor do campo, eterno, de natureza conquistada pela renúncia.
3.216.37
जीवात्मकं विजानीहि रजः सत्वं तमस्तथा ।
जीवमात्मगुणं विद्धि तथाऽऽत्मानं परात्मकं ॥ ३.२१६.३७ ॥
Conhece o eu vivo, e igualmente a paixão, a bondade e a escuridão. Compreende o ser vivo como qualidade do eu, e conhece o eu como tendo a natureza do Eu supremo.
3.216.38
अचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
सचेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्राकल्पयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ३.२१६.३८ ॥
Chamam o inconsciente de qualidade do ser vivo. Ele põe em movimento todas as coisas e move a si mesmo. Além disso, os conhecedores do campo falam daquele que ordenou os sete mundos.
3.216.39
एष सर्वेषु भूतेषु भूतात्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया ज्ञानवेदिभिः ॥ ३.२१६.३९ ॥
Esta alma dos seres não resplandece em todos os seres, mas os conhecedores do saber a veem por um intelecto supremo e sutil.
3.216.40
चित्तस्य हि प्रसादेन हनति कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमनन्त्यमश्नुते ॥ ३.२१६.४० ॥
Pela claridade da mente, de fato, destroem-se as ações boas e más. Aquele de eu claro, firmado no eu, alcança uma felicidade infinita.
3.216.41
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत् ।
सुखदुःखे हि संत्यज्य निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः।
निवाते वा यथा दीपो दीप्येत्कुशलदीपितः ॥ ३.२१६.४१ ॥
O sinal da claridade é dormir feliz, como quem está saciado. Tendo abandonado prazer e dor, livre dos pares de opostos e sem posses, brilha-se como uma lâmpada acesa por mão hábil em lugar sem vento.
3.216.42
पूर्वरात्रेऽपरे चैव युञ्जानः सततं मनः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ३.२१६.४२ ॥
Na primeira e na última parte da noite, concentrando constantemente a mente, comendo pouco e puro no eu, vê-se o eu no eu.
3.216.43
प्रदीप्तेनेव दीपेन मनोदीपेन पश्यति ।
दृष्ट्वाऽऽत्मानं निरात्मानं स तदा विप्रमुच्यते ॥ ३.२१६.४३ ॥
Como com uma lâmpada acesa, ele vê com a lâmpada da mente. Tendo visto o eu como não-eu, ele então fica plenamente libertado.
3.216.44
सर्वोपायैस्तु लोभस् क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं यञ्ज्ञानं तपो वै संक्रमो मतः ॥ ३.२१६.४४ ॥
Por todos os meios, a cobiça e a ira devem ser refreadas. Este é o conhecimento purificador; isto, de fato, é considerado austeridade e o meio de atravessar.
3.216.45
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेन्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ३.२१६.४५ ॥
Sempre deve proteger a austeridade da ira, e a prosperidade da inveja. Deve proteger o saber da honra e da desonra, e o eu da negligência.
3.216.46
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं परं सत्यव्रतव्रतम् ॥ ३.२१६.४६ ॥
A não crueldade é o dharma supremo, e o perdão a força suprema. O conhecimento do eu é o saber supremo; o voto do voto da verdade é supremo.
3.216.47
सत्यस् वचनं श्रेयः सत्यं ज्ञानं हितं भवेत् ।
यद्बूतहितमत्यन्तं तद्वै सत्यं परं मतम् ॥ ३.२१६.४७ ॥
A palavra verdadeira é o melhor; o conhecimento verdadeiro deve ser benéfico. Aquilo que mais beneficia os seres é considerado a verdade suprema.
3.216.48
यस् सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनाः सदा ।
त्यागे यस् हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥ ३.२१६.४८ ॥
Aquele cujas empresas estão sempre livres dos laços do desejo, e que oferece tudo na renúncia, esse é um renunciante, e esse é sábio.
3.216.49
यदा न गुरुतां चैनं च्यावयेदुपपादयन् ।
तं विद्याद्ब्राह्मणो योगमयोगं योगसंज्ञितम् ॥ ३.२१६.४९ ॥
Quando o apego não o derruba nem o produz, o brâmane deve reconhecer isso como yoga — que é não-yoga, mas é chamado yoga.
3.216.50
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्यवैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३.२१६.५० ॥
Não deve ferir nenhum ser vivo; tendo alcançado a benevolência, deve viver, e tendo obtido esta vida, não deve fazer inimizade com ninguém.
3.216.51
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशित्वमचापलम् ।
एतदेव परं ज्ञानं सदात्मज्ञानमुत्तमम् ॥ ३.२१६.५१ ॥
Ausência de posses, grande contentamento, liberdade do desejo e serenidade — isto, de fato, é o conhecimento supremo; isto, sempre, é o mais elevado conhecimento do eu.
3.216.52
परिग्रहं परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या यतव्रतः ।
अशोकं स्थानमाश्रित् निश्चलं प्रेत्य चेह च ॥ ३.२१६.५२ ॥
Tendo abandonado as posses, deve ser firme nos votos pela inteligência, tomando refúgio no estado sem aflição e imóvel — tanto aqui como depois da morte.
3.216.53
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ ३.२१६.५३ ॥
Um sábio constante na austeridade, autocontrolado e de eu contido — desejoso de conquistar o não conquistado — deve ser desapegado entre os apegos.
3.216.54
गुणागुणमनासङ्गमेककार्यमनन्तरम् ।
एतत्तद्ब्रह्मणो वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ ३.२१६.५४ ॥
Desapegado do mérito e do demérito, dedicado a uma só tarefa sem intervalo — isto, dizem, é a conduta de Brahman, a felicidade de um único estado.
3.216.55
परित्यजति यो दुःखं सुखं चाप्युभयं नरः ।
ब्रह्म प्राप्नोति सोत्यन्तमासङ्गं च न गच्छति ॥ ३.२१६.५५ ॥
O homem que abandona tanto o sofrimento quanto o prazer alcança Brahman e de forma alguma recai no apego.
3.216.56
यथाश्रुतमिदं सर्वं समासेन द्विजोत्तम ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.५६ ॥
Ó melhor dos duas vezes nascidos, tudo isto, como o ouviste, foi-te narrado em resumo. Tudo isto te foi relatado; que mais desejas ouvir?