ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 3.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.216.1
एवं तु सूक्ष्मे कथिते धर्मव्याधेन भारत ।
ब्राह्मणः स पुन सूक्ष्मं पप्रच्छ सुसमाहितः ॥ ३.२१६.१ ॥
ಭಾರತನೇ! ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಸಮಾಹಿತನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮತ್ತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
3.216.2
वृत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च यथातथम् ।
वृणांस्तत्त्वेन मे ब्रूहि यथावदिह पृच्छतः ॥ ३.२१६.२ ॥
ವೃತ್ತ (ಸತ್ತ್ವ), ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಇವುಗಳ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ; ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ.
3.216.3
दृन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एतान्गुणान्पृथक्त्वेन निबोध गदतो मम ॥ ३.२१६.३ ॥
ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ.
3.216.4
मोहात्मकं तमस्तेषां रज एषां प्रवर्तकम् ।
प्रकाशबहुलत्वाच्च सत्वं ज्याय इहोच्यते ॥ ३.२१६.४ ॥
ತಮಸ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳದ್ದು; ರಜಸ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದು; ಆದರೆ ಪ್ರಕಾಶದ ಬಾಹುಳ್ಯದಿಂದ ಸತ್ತ್ವವೇ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
3.216.5
अविद्याबहुलो मूढः स्वप्नशीलो विचेतनः ।
दृर्हृपीकस्तमोध्यस्तः सक्रोधस्तामसोऽलसः ॥ ३.२१६.५ ॥
ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದವನು, ಮೂಢನು, ನಿದ್ರಾಪ್ರಿಯನು, ಚೇತನವಿಲ್ಲದವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮಂದವಾದವನು, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಕ್ರೋಧಿಯು, ಆಲಸಿಯು—ಅವನು ತಾಮಸ.
3.216.6
सुवृत्तवाक्यो मन्त्री च यो नराग्र्योऽनमूयकः ।
विवित्समानो विप्रर्षे स्तब्धो मानी स राजसः ॥ ३.२१६.६ ॥
ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷಣವುಳ್ಳ ಮಂತ್ರಿಯು, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು, ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವವನು; ಆದರೆ ಗರ್ವಿ, ಅಭಿಮಾನಿ—ಅವನು ರಾಜಸ, ಓ ವಿಪ್ರರ್ಷಿಯೇ.
3.216.7
प्रकाशबहुलो धीरो निर्विवित्सोऽनसूयकः ।
अक्रोधनो नरो धीमान्दान्तश्चैवस सात्विकः ॥ ३.२१६.७ ॥
ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿದವನು, ಧೀರನು, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದವನು, ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ದಾಂತನು ಆದ ಮನುಷ್ಯನೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ.
3.216.8
सात्विकस्त्वथ संबुद्धो लोकवृत्तैर्न लिप्यते ।
यदा बुध्यति बोध्धव्यं लोकवृत्तं जुगुप्सते ॥ ३.२१६.८ ॥
ಸಾತ್ತ್ವಿಕನು ಜಾಗೃತನಾಗಿ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೇಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
3.216.9
वैराग्यस् च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते ।
मृदुर्भवत्यहंकारः प्रसीदत्यार्जवं च यत् ॥ ३.२१६.९ ॥
ವೈರಾಗ್ಯದ ರೂಪವೇ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರ ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ; ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.
3.216.10
ततोऽस् सर्वद्वन्द्वानि प्रशाम्यन्ति परस्परम् ।
न चास्यासंयमो नाम क्वचिद्भवति कश्चन ॥ ३.२१६.१० ॥
ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಂದ್ವಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಅಸಂಯಮ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
3.216.11
शूद्रयोनौ हि जातस्य सद्गुणानुपतिष्ठतः ।
वैश्यत्वं भवति ब्रह्मन्क्षत्रियत्वं तथैव च ॥ ३.२१६.११ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶೂದ್ರ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ವೈಶ್ಯತ್ವವನ್ನೂ, ಅಂತೆಯೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
3.216.12
आर्जवे वर्तमानस्य ब्राह्मण्यमभिजायते ।
गुणास्ते कीर्तिताः सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.१२ ॥
ಋಜುತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇನ್ನೇನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ?
3.216.13
पार्थिवं धातुमासाद्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत् ।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः ॥ ३.२१६.१३ ॥
ಪೃಥ್ವಿ ಧಾತುವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇಹಾಗ್ನಿ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಯಾವ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ?
3.216.14
प्रश्नमेतं समुद्दिष्टं ब्राह्मणेन युधिष्ठिर ।
व्याधस्तु कथयामास ब्राह्मणाय महात्मने ॥ ३.२१६.१४ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟನು; ವ್ಯಾಧನು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
3.216.15
मूर्धानमाश्रितो वह्निः शरीरं परिपालयन् ।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते ॥ ३.२१६.१५ ॥
ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ದೇಹವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣವು ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
3.216.16
भूं भव्यं भविष्यं च सर्वं प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
श्रेष्ठं तदेव भूतानां ब्रह्मज्योतिरुपास्महे ॥ ३.२१६.१६ ॥
ಭೂತ, ಭವ್ಯ, ಭವಿಷ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ; ಅದೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ನಾವು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ.
3.216.17
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनोबुद्धिरहंकारो भूतानां विषयश्च सः ॥ ३.२१६.१७ ॥
ಅವನೇ ಜೀವ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ, ಸನಾತನ ಪುರುಷ; ಅವನೇ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ; ಜೀವಿಗಳ ವಿಷಯವೂ ಅವನೇ.
3.216.18
अव्यक्तं सस्वसंज्ञं च जीवः कालः स चैव हि ।
प्रकृतिः पुरुषश्चैव प्राण एव द्विजोत्तम ॥ ३.२१६.१८ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತ, ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜೀವ, ಕಾಲವೂ ಅವನೇ; ಅವನೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ; ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ, ಅವನೇ ಪ್ರಾಣ.
3.216.19
जागर्ति स्वप्नकाले च स्वप्ने स्वप्नायते च सः ।
जाग्रत्सु बलमाधत्ते चेष्टत्सु चेष्टयत्यपि ॥ ३.२१६.१९ ॥
ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಚಟುವಟಿಕೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
3.216.20
तस्मिन्निरुद्दे विप्रेन्द्र मृत इत्यभिधीयते ।
त्यक्त्वा शरीरं भूतात्मा पुनरन्यत्प्रपद्यते ॥ ३.२१६.२० ॥
ಓ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅದು ನಿಂತಾಗ ಅವನು ಮೃತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭೂತಾತ್ಮವು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
3.216.21
एष त्वग्निरपानन प्राणेन परिपाल्यते ।
पृष्ठतस्तु समानन स्वांस्वां गतिमुपाश्रितः ॥ ३.२१६.२१ ॥
ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹಿಂದಿನಿಂದ ಸಮಾನನೂ ತನ್ನ ತನ್ನ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ (ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ).
3.216.22
वस्तुमूले गुदे चैव पावकं समुपाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषंवाऽप्यपानः परिवर्तते ॥ ३.२१६.२२ ॥
ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಅಪಾನನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾನೆ.
3.216.23
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते ।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मविदुषो जनाः ॥ ३.२१६.२३ ॥
ಪ್ರಯತ್ನ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಬಲ ಎಂಬ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ತಿಳಿದವರು ಉದಾನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
3.216.24
सन्धौसन्धौ संनिविष्टः सर्वेष्वपि तथाऽनिलः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्ते ॥ ३.२१६.२४ ॥
ಮನುಷ್ಯರ ದೇಹಗಳ ಪ್ರತಿ ಕೀಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಾಯುವು, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ — ಅದನ್ನು ವ್ಯಾನ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
3.216.25
धातुष्वग्निस्तु विततः स तु वायुसमीरितः ।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्परिधावति ॥ ३.२१६.२५ ॥
ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಅಗ್ನಿಯು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರಸಗಳನ್ನು, ಧಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಮಾಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತದೆ.
3.216.26
प्राणानां संनिपातात्तु सन्निपातः प्रजायते ।
सोष्मा सोग्निरितिज्ञेयो योऽन्नं पचतिदेहिनां ॥ ३.२१६.२६ ॥
ಪ್ರಾಣಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೇ ಸನ್ನಿಪಾತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಉಷ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ದೇಹಿಗಳ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಚನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3.216.27
अपानोदानयोर्मध्ये प्राणन्यानौ समाहितौ ।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः ॥ ३.२१६.२७ ॥
ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಉದಾನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನರು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ, ಅವರನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಚನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3.216.28
अस्यापि पायुपर्यन्तस्तथा स्याद्गुदसंज्ञितः ।
स्रोतांशि तस्माज्जायन्ते सर्वप्राणेषु देहिनाम् ॥ ३.२१६.२८ ॥
ಇದಕ್ಕೂ ಪಾಯುವಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಭಾಗವಿದೆ, ಅದನ್ನು ಗುದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ದೇಹಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
3.216.29
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥ ३.२१६.२९ ॥
ಅಗ್ನಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೊರುವ ಪ್ರಾಣವು ಗುದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಮೇಲೆ ಬಂದು ಮತ್ತೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತದೆ.
3.216.30
पक्वाशयस्त्वधोनाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्थितः ।
नाभिमध्ये शरीरस्य प्राणाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१६.३० ॥
ಪಕ್ವಾಶಯ ನಾಭಿಯ ಕೆಳಗಿದೆ; ಆಮಾಶಯ ನಾಭಿಯ ಮೇಲಿದೆ; ದೇಹದ ನಾಭಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.
3.216.31
प्रवृत्ता हृदयात्सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः ॥ ३.२१६.३१ ॥
ಹೃದಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳು ಅಡ್ಡ, ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ; ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅವು ಅನ್ನರಸವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.
3.216.32
योगिनामेष मार्गस्तु येन गच्छन्ति तत्परम् ।
जितक्लमासनो धीरो मूर्धन्यात्मानमादत् ॥ ३.२१६.३२ ॥
ಯೋಗಿಗಳು ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗ ಇದು; ಆಯಾಸವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಸ್ಥಿರ ಆಸನದಲ್ಲಿರುವ ಧೀರನು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು.
3.216.33
एवं सर्वेषु विततौ प्राणापानौ हि देहिषु ।
तौ तावदग्निसहितौ विद्धि वै प्राणमात्मनि ॥ ३.२१६.३३ ॥
ಹೀಗೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ಹರಡಿವೆ; ಆ ಎರಡನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಯೊಡನೆ ಕೂಡಿರುವವೆಂದು ತಿಳಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿ.
3.216.34
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः ।
मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्।
तस्मिन्यः संस्थितो ह्यग्निर्नित्यं स्थाल्यामिवाहितः ॥ ३.२१६.३४ ॥
ಹನ್ನೊಂದು ವಿಕಾರಗಳ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, ಕಲೆಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತನಾದವನು, ಯೋಗದಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಮೂರ್ತಿಯೆಂದು ತಿಳಿ; ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.
3.216.35
आत्मानं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३५ ॥
ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ನಿತ್ಯನೆಂದೂ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವರೂಪದವನೆಂದೂ ತಿಳಿ.
3.216.36
देवो यः संस्थितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करे ।
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं त्यागजितात्मकं ॥ ३.२१६.३६ ॥
ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನ ಹನಿಯಂತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೇವನನ್ನು, ನಿತ್ಯನೂ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವರೂಪದವನೂ ಆದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ತಿಳಿ.
3.216.37
जीवात्मकं विजानीहि रजः सत्वं तमस्तथा ।
जीवमात्मगुणं विद्धि तथाऽऽत्मानं परात्मकं ॥ ३.२१६.३७ ॥
ಜೀವಾತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿ; ರಜಸ್ಸು, ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸನ್ನೂ ತಿಳಿ. ಜೀವವು ಆತ್ಮದ ಗುಣವೆಂದು ತಿಳಿ; ಆತ್ಮವು ಪರಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ.
3.216.38
अचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
सचेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्राकल्पयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ३.२१६.३८ ॥
ಅಚೇತನವನ್ನು ಜೀವಗುಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಚೇಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ತಾನೂ ಚೇಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು.
3.216.39
एष सर्वेषु भूतेषु भूतात्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया ज्ञानवेदिभिः ॥ ३.२१६.३९ ॥
ಈ ಭೂತಾತ್ಮವು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವೇದಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
3.216.40
चित्तस्य हि प्रसादेन हनति कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमनन्त्यमश्नुते ॥ ३.२१६.४० ॥
ಚಿತ್ತದ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದಲೇ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಅನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
3.216.41
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत् ।
सुखदुःखे हि संत्यज्य निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः।
निवाते वा यथा दीपो दीप्येत्कुशलदीपितः ॥ ३.२१६.४१ ॥
ಪ್ರಸನ್ನತೆಯ ಲಕ್ಷಣ: ತೃಪ್ತನು ಸುಖದಿಂದ ಮಲಗುವಂತೆ. ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದ್ವಂದ್ವರಹಿತನಾಗಿ, ಪರಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಿಂದ ಹಚ್ಚಿದ ದೀಪದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವನು.
3.216.42
पूर्वरात्रेऽपरे चैव युञ्जानः सततं मनः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ३.२१६.४२ ॥
ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಪ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾದವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
3.216.43
प्रदीप्तेनेव दीपेन मनोदीपेन पश्यति ।
दृष्ट्वाऽऽत्मानं निरात्मानं स तदा विप्रमुच्यते ॥ ३.२१६.४३ ॥
ಉರಿಯುವ ದೀಪದಂತೆ, ಮನಸ್ಸೆಂಬ ದೀಪದಿಂದ ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನು ನಿರಾತ್ಮನೆಂದು ಕಂಡು, ಆಗ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
3.216.44
सर्वोपायैस्तु लोभस् क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं यञ्ज्ञानं तपो वै संक्रमो मतः ॥ ३.२१६.४४ ॥
ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಲೋಭ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನ; ಇದೇ ತಪಸ್ಸು, ಇದೇ ದಾಟುವ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
3.216.45
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेन्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ३.२१६.४५ ॥
ಸದಾ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಮತ್ಸರದಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಮಾನ ಅಪಮಾನಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಆತ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
3.216.46
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं परं सत्यव्रतव्रतम् ॥ ३.२१६.४६ ॥
ಅನುಕಂಪೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ; ಕ್ಷಮೆಯೇ ಪರಮ ಬಲ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ; ಸತ್ಯವ್ರತದ ವ್ರತವೇ ಪರಮ.
3.216.47
सत्यस् वचनं श्रेयः सत्यं ज्ञानं हितं भवेत् ।
यद्बूतहितमत्यन्तं तद्वै सत्यं परं मतम् ॥ ३.२१६.४७ ॥
ಸತ್ಯವಚನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವು ಹಿತಕರವಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತವಾದುದೇ ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
3.216.48
यस् सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनाः सदा ।
त्यागे यस् हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥ ३.२१६.४८ ॥
ಯಾರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸದಾ ಆಶೆಯ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದವೋ, ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ತ್ಯಾಗಿ; ಅವನೇ ಬುದ್ಧಿವಂತ.
3.216.49
यदा न गुरुतां चैनं च्यावयेदुपपादयन् ।
तं विद्याद्ब्राह्मणो योगमयोगं योगसंज्ञितम् ॥ ३.२१६.४९ ॥
ಯಾವಾಗ ಗುರುತ್ವ (ಆಸಕ್ತಿ) ಇವನನ್ನು ಕೆಡವದೆಯೂ ಉಂಟುಮಾಡದೆಯೂ ಇರುತ್ತದೋ, ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅದನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಅಯೋಗವಾದರೂ ಯೋಗವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
3.216.50
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्यवैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३.२१६.५० ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು, ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ಈ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆದು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ವೈರ ಮಾಡಬಾರದು.
3.216.51
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशित्वमचापलम् ।
एतदेव परं ज्ञानं सदात्मज्ञानमुत्तमम् ॥ ३.२१६.५१ ॥
ಆಕಿಂಚನ್ಯ, ಉತ್ತಮ ಸಂತೋಷ, ಆಶೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಚಂಚಲತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ — ಇದೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ; ಇದೇ ಸದಾ ಉತ್ತಮ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ.
3.216.52
परिग्रहं परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या यतव्रतः ।
अशोकं स्थानमाश्रित् निश्चलं प्रेत्य चेह च ॥ ३.२१६.५२ ॥
ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿರಬೇಕು; ಶೋಕರಹಿತ, ಅಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ — ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ.
3.216.53
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ ३.२१६.५३ ॥
ಸದಾ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ದಮನಶೀಲ, ಸಂಯಮಿತ ಆತ್ಮದ ಮುನಿಯು — ಅಜಿತವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವವನು — ಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಗಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
3.216.54
गुणागुणमनासङ्गमेककार्यमनन्तरम् ।
एतत्तद्ब्रह्मणो वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ ३.२१६.५४ ॥
ಗುಣ-ದೋಷಗಳಿಗೆ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ, ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರವಿಲ್ಲದೆ ನಿರತನಾಗಿರುವುದು — ಇದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮದ ನಡತೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಏಕಪದ ಸುಖ.
3.216.55
परित्यजति यो दुःखं सुखं चाप्युभयं नरः ।
ब्रह्म प्राप्नोति सोत्यन्तमासङ्गं च न गच्छति ॥ ३.२१६.५५ ॥
ಯಾರು ಮನುಷ್ಯನು ದುಃಖವನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
3.216.56
यथाश्रुतमिदं सर्वं समासेन द्विजोत्तम ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१६.५६ ॥
ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ, ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಇದು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ?