મહાભારત · અધ્યાય 3.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.261.1
व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना ।
कस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे ॥ ३.२६१.१ ॥
હે ભગવન! તે મહાત્માએ વ્રીહિ-દ્રોણ કેવી રીતે ત્યજ્યો? તે કોને, કયા વિધિથી આપવામાં આવ્યો? મને કહો.
3.261.2
प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस् तुष्टो हि कर्मभिः ।
सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः ॥ ३.२६१.२ ॥
પ્રત્યક્ષ ધર્મવાળા ભગવાન, જે કર્મોથી સંતુષ્ટ થાય છે; સદ્ધર્મનું આચરણ કરનારનો જન્મ સફળ છે એમ હું માનું છું.
3.261.3
शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संयतेन्द्रियः ।
आसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः ॥ ३.२६१.३ ॥
હે રાજન! કુરુક્ષેત્રમાં શિલોંછ વૃત્તિથી જીવતા ધર્માત્મા મુદ્ગલ હતા; ઇન્દ્રિયસંયમી, સત્યવાદી અને અસૂયા રહિત.
3.261.4
अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितः ।
सत्रमिष्टीकृतंनाम समुपास्ते महातपाः ॥ ३.२६१.४ ॥
અતિથિવ્રતી, ક્રિયાશીલ, કપોતવૃત્તિ અપનાવેલા મહાતપસ્વી 'ઇષ્ટીકૃત' નામના સત્રની ઉપાસના કરતા.
3.261.5
सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव ह ।
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोयणमुपार्जयत् ॥ ३.२६१.५ ॥
પુત્ર અને પત્ની સહિત તે મુનિ પક્ષાહારી બન્યા. કપોતવૃત્તિથી એક પખવાડિયામાં તેમણે એક વ્રીહિ-દ્રોણ ધાન્ય મેળવ્યું.
3.261.6
दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमन्सरः ।
देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् ॥ ३.२६१.६ ॥
ઈર્ષ્યારહિત થઈ દર્શ અને પૌર્ણમાસ યજ્ઞ કરતા, દેવતા અને અતિથિઓથી બચેલા અન્નથી તેઓ દેહનું પોષણ કરતા.
3.261.7
तत्रेन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्रिभुवनेश्वरः ।
प्रत्यृह्णान्महाराज भागं पर्वणिपर्वणि ॥ ३.२६१.७ ॥
ત્યાં ત્રિભુવનના સ્વામી ઇન્દ્ર દેવો સહિત સાક્ષાત પધાર્યા, હે મહારાજ, દરેક પર્વે પોતાનો ભાગ સ્વીકાર્યો.
3.261.8
स पर्वकाल्यं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः ।
अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.२६१.८ ॥
તે પર્વકાળનું કર્મ કરીને, મુનિવૃત્તિથી યુક્ત થઈ, પ્રસન્ન અંતરાત્માથી અતિથિઓને અન્ન આપતો.
3.261.9
व्रीहिद्रोणस्य तत्प्रीत्या ददतोऽन्नं महात्मनः ।
ऋषेर्मात्सर्यहीनस् वर्धत्यतिथिदर्शनात् ॥ ३.२६१.९ ॥
અતિથિ દર્શનથી, તે મહાત્માએ, મત્સરરહિત ઋષિએ પ્રેમથી એક દ્રોણ વ્રીહિ અન્ન આપતાં તે વધે છે.
3.261.10
तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम् ।
मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति ॥ ३.२६१.१० ॥
તે અન્ન સેંકડો મનીષી બ્રાહ્મણો પણ ખાય છે; મુનિના ત્યાગની શુદ્ધિથી તે અન્ન વધે છે.
3.261.11
तं तु रशुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम् ।
दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह ॥ ३.२६१.११ ॥
હે રાજા, દિગંબર દુર્વાસા તે ધર્મિષ્ઠ, કઠોરવ્રતી મુદ્ગલ વિશે સાંભળીને તેની પાસે આવ્યા.
3.261.12
विभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डव ।
विकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः ॥ ३.२६१.१२ ॥
હે પાંડવ, તે મુનિ અનિયત વેશ ધારણ કરીને, ઉન્મત્તની જેમ, વિખરાયેલા વાળ સાથે, અનેક પ્રકારના કઠોર વચનો બોલતા (આવ્યા).
3.261.13
अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमः ।
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम ॥ ३.२६१.१३ ॥
પછી તે બ્રાહ્મણ પાસે જઈને મુનિશ્રેષ્ઠ બોલ્યા, "હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જાણો કે અન્નની યાચના કરનાર હું આવ્યો છું."
3.261.14
स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत ।
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम् ॥ ३.२६१.१४ ॥
"તમારું સ્વાગત છે" એમ કહીને મુદ્ગલે મુનિને ઉત્તર આપ્યો; પાદ્ય અને આચમનીય જળ આપીને ઉત્તમ અન્નની જાણ કરી.
3.261.15
प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिप्रियः ।
उन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः ॥ ३.२६१.१५ ॥
અતિથિપ્રિય તેમણે તપથી મેળવેલું તે અન્ન ભૂખ્યા ઉન્મત્તને આપ્યું; પરમ શ્રદ્ધા ધારણ કરીને, વ્રતમાં દૃઢ રહીને.
3.261.16
ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयाऽन्वितः ।
बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः ॥ ३.२६१.१६ ॥
પછી તે રસવાળું અન્ન, ભૂખથી પીડિત તે ઉન્મત્તે બધું ખાધું; અને મુદ્ગલે તેને વધુ આપ્યું.
3.261.17
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः ।
अथाङ्गं लिलिपेऽन्नेन यथागतमगाच्च सः ॥ ३.२६१.१७ ॥
અન્ન ખાઈને, પછી બાકી રહેલું બધું પોતાના અંગ પર લેપ કરીને, જેમ આવ્યો હતો તેમ જ તે ચાલ્યો ગયો.
3.261.18
तेनैवात्मानमालिप्य हसन्गायन्प्रधावति ।
नृत्यते धावते चैव बुद्ध्या तत्क्रोशते तथा ॥ ३.२६१.१८ ॥
તે જ વડે પોતાને લેપીને, હસતો, ગાતો દોડે છે; નાચે છે, દોડે છે, અને બુદ્ધિથી તેમ જ ચીસો પાડે છે.
3.261.19
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः ।
आगम्य बुभुजे सर्वमन्नपुञ्छोपजीविनः ॥ ३.२६१.१९ ॥
આ રીતે બીજો પર્વકાળ આવતાં, બુદ્ધિમાન મુનિ આવ્યા અને અનાજના વધેલા દાણા વીણીને જીવનાર તેમણે બધું ખાધું.
3.261.20
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जये पुनः ।
न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा ॥ ३.२६१.२० ॥
ભૂખ્યા રહેલા તે મુનિ ફરી અનાજના દાણા વીણવા લાગ્યા; પરંતુ ભૂખ મુદ્ગલમાં કોઈ વિકાર લાવી શકી નહીં.
3.261.21
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः ।
सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम् ॥ ३.२६१.२१ ॥
ક્રોધ નહોતો, ઈર્ષ્યા નહોતી, અપમાન નહોતું, ગભરાટ પણ નહોતો; પુત્ર અને પત્ની સાથે અનાજ વીણતા તે ઉત્તમ દ્વિજમાં આમાંનું કંઈ પ્રવેશ્યું નહીં.
3.261.22
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम् ।
उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः ॥ ३.२६१.२२ ॥
આ રીતે અનાજ વીણવાનો ધર્મ પાળતા તે ઉત્તમ મુનિ પાસે દુર્વાસા યોગ્ય સમયે, દૃઢ નિશ્ચયથી છ વાર આવ્યા.
3.261.23
न चास् मनसः कश्चिद्विकारो दृश्यते मुनेः ।
शुद्धसत्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः ॥ ३.२६१.२३ ॥
તે મુનિના મનમાં કોઈ વિકાર દેખાયો નહીં; શુદ્ધ સત્ત્વવાળા તે મુનિનું મન નિર્મળ અને શુદ્ધ જણાયું.
3.261.24
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा ।
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः ॥ ३.२६१.२४ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થઈને તે મુનિએ મુદ્ગલને કહ્યું: "આ જગતમાં તારા જેવો ઈર્ષ્યારહિત દાતા બીજો કોઈ નથી."
3.261.25
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च ।
विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति ॥ ३.२६१.२५ ॥
ભૂખ ધર્મના નામને દૂર ધકેલે છે અને ધીરજ પણ છીનવી લે છે. વિષયોને અનુસરતી જીભ રસો તરફ જ ખેંચે છે.
3.261.26
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः ॥ ३.२६१.२६ ॥
પ્રાણ આહારથી ઉત્પન્ન થાય છે; મન કાબૂમાં લેવું મુશ્કેલ અને ચંચળ છે. મન અને ઇન્દ્રિયોની એકાગ્રતા એ જ નિશ્ચિત તપ છે.
3.261.27
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तं न च दुःखेन चेतसा ।
तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम् ॥ ३.२६१.२७ ॥
પરિશ્રમથી મેળવેલું દુઃખી મનથી નહીં, પણ ત્યાગ્યું. હે સાધો, એ બધું તમે યથાવત્ પૂર્ણ કર્યું છે.
3.261.28
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः।
दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.२६१.२८ ॥
તમને મળીને અમે પ્રસન્ન અને અનુગૃહીત થયા. ઇન્દ્રિયજય, ધીરજ, સંવિભાગ, દમ, શમ, દયા, સત્ય અને ધર્મ — એ સર્વ તમારામાં સ્થિર છે.
3.261.29
लोकाः समस्ता धर्मेण धार्यन्ते सचराचराः ।
धर्मोपि धार्यते येन धृतियुक्त त्वयाऽऽत्मना ॥ ३.२६१.२९ ॥
ચરાચર સમસ્ત લોકો ધર્મથી ધારણ થાય છે; ધર્મ પણ જેના દ્વારા ધારણ થાય છે — હે ધૃતિયુક્ત, તે તમારા આત્માથી.
3.261.30
विशुद्धसत्वसंपन्नो न त्वदन्योस्ति कश्चन ।
जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोसि परमां गतिम् ॥ ३.२६१.३० ॥
વિશુદ્ધ સત્ત્વથી સંપન્ન — તમારા જેવો બીજો કોઈ નથી. તમારા કર્મોથી લોકો જીતાયા છે; તમે પરમ ગતિ પામ્યા છો.
3.261.31
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः ।
सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत ॥ ३.२६१.३१ ॥
અહો! સ્વર્ગવાસીઓએ તમારા અત્યંત મહાન દાનની ઘોષણા કરી છે. હે સુચરિતવ્રત, તમે શરીર સહિત સ્વર્ગે જશો.
3.261.32
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः ।
देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः ॥ ३.२६१.३२ ॥
એ રીતે દુર્વાસા મુનિ બોલી રહ્યા હતા ત્યારે, દેવદૂત વિમાન સહિત મુદ્ગલ પાસે આવ્યો.
3.261.33
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना ।
कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा ॥ ३.२६१.३३ ॥
હંસ અને સારસથી જોડાયેલા, નાની ઘંટડીઓની જાળીથી શણગારેલા, ઇચ્છા મુજબ ચાલતા, અદ્ભુત અને દિવ્ય સુગંધવાળા વિમાન સહિત.
3.261.34
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम् ।
समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोसि परमां मुने ॥ ३.२६१.३४ ॥
તેણે એ બ્રાહ્મણ ઋષિને કહ્યું, 'તમારા કર્મોથી જીતાયેલું આ વિમાન છે. ચઢો. હે મુનિ, તમે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.'
3.261.35
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह ।
इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनां ॥ ३.२६१.३५ ॥
આ રીતે બોલતા એ દેવદૂતને ઋષિએ કહ્યું, 'સ્વર્ગવાસીઓના ગુણ તમે કહ્યા હોય તો હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.'
3.261.36
के गुणास्तत्रवसतां किं तपः कश्च निश्चयः ।
स्वर्गे तत्रसुखं किं च दोषो वा देवदूतक ॥ ३.२६१.३६ ॥
ત્યાં રહેનારાઓના ગુણો કયા? કયું તપ, કયો નિશ્ચય? સ્વર્ગમાં ત્યાં કયું સુખ, કે કયો દોષ છે, હે દેવદૂત?
3.261.37
सतां साप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो ॥ ३.२६१.३७ ॥
સાત પગલાં સાથે ચાલીને બંધાયેલી મિત્રતાને જ સાચી મિત્રતા સજ્જનો કહે છે; કુલને શોભે એવા સંતોએ પણ એમ જ કહ્યું છે. હે વિભો, મિત્રતાને ધ્યાનમાં રાખીને હું તમને પૂછું છું.
3.261.38
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन् ।
श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव ॥ ३.२६१.३८ ॥
આ બાબતમાં જે સત્ય અને હિતકારી હોય તે વિચાર્યા વિના કહે. તારી વાણી સાંભળીને હું તે પ્રમાણે નિશ્ચય કરીશ.