มหาภารตะ · อัธยายะ 3.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.261.1
व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना ।
कस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे ॥ ३.२६१.१ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ มหาตมานั้นได้สละข้าวสารหนึ่งโทรณะไปอย่างไร และได้ให้แก่ใคร ด้วยวิธีการใด ขอท่านกล่าวแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด
3.261.2
प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस् तुष्टो हि कर्मभिः ।
सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः ॥ ३.२६१.२ ॥
ผู้ทรงเกียรติผู้มีธรรมปรากฏแจ้งและทรงโปรดปรานด้วยการกระทำ ข้าพเจ้าเห็นว่าการเกิดของผู้ประพฤติธรรมอันแท้จริงนั้นย่อมมีผลสมบูรณ์
3.261.3
शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संयतेन्द्रियः ।
आसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः ॥ ३.२६१.३ ॥
ข้าแต่พระราชา ในกุรุเกษตรมีมุทคละ ผู้มีจิตใจในธรรม ดำรงชีพด้วยการเก็บเกี่ยวรวงข้าวที่หล่นตามพื้นนา ผู้ควบคุมอินทรีย์ได้ ผู้พูดความจริง และไม่ริษยาผู้ใด
3.261.4
अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितः ।
सत्रमिष्टीकृतंनाम समुपास्ते महातपाः ॥ ३.२६१.४ ॥
ผู้รักษาวัตรแห่งการต้อนรับแขก ผู้ขวนขวายในพิธีกรรม และดำรงชีวิตอย่างนกพิราบ ฤๅษีผู้มีตบะยิ่งใหญ่ผู้นี้ย่อมบำรุงยัญพิธีชื่อ อิษฏีกฤต
3.261.5
सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव ह ।
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोयणमुपार्जयत् ॥ ३.२६१.५ ॥
ฤๅษีผู้นั้นพร้อมด้วยบุตรและภรรยา ได้เป็นผู้กินอาหารหนึ่งปักษ์ โดยดำรงชีวิตอย่างนกพิราบ ในหนึ่งปักษ์เขาได้เก็บข้าวสารมาหนึ่งโทรณะ
3.261.6
दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमन्सरः ।
देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् ॥ ३.२६१.६ ॥
เขาประกอบพิธีอมาวสีและปูรณมี ปราศจากความริษยา และหล่อเลี้ยงร่างกายด้วยสิ่งที่เหลือจากการถวายแก่เทวดาและแขก
3.261.7
तत्रेन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्रिभुवनेश्वरः ।
प्रत्यृह्णान्महाराज भागं पर्वणिपर्वणि ॥ ३.२६१.७ ॥
ที่นั่น พระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งไตรโลก พร้อมด้วยเทวดาทั้งหลาย ได้มาปรากฏด้วยพระองค์เอง ข้าแต่มหาราช และทรงรับส่วนของพระองค์ในทุกปักษ์ของพิธี
3.261.8
स पर्वकाल्यं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः ।
अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.२६१.८ ॥
เมื่อกระทำพิธีในวันปักษ์แล้ว ฤๅษีผู้มีความประพฤติแบบมุนีนั้น ด้วยใจอันชื่นบาน ได้ถวายอาหารแก่แขกทั้งหลาย
3.261.9
व्रीहिद्रोणस्य तत्प्रीत्या ददतोऽन्नं महात्मनः ।
ऋषेर्मात्सर्यहीनस् वर्धत्यतिथिदर्शनात् ॥ ३.२६१.९ ॥
เมื่อฤๅษีผู้มหาตมาผู้ปราศจากความริษยานั้นถวายอาหาร คือข้าวสารหนึ่งโทรณะ ด้วยความยินดี อาหารนั้นย่อมเพิ่มพูนขึ้นเพราะการได้เห็นแขก
3.261.10
तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम् ।
मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति ॥ ३.२६१.१० ॥
แม้ร้อยพราหมณ์ผู้ฉลาดก็ยังรับประทานอาหารนั้นได้ และอาหารนั้นย่อมเพิ่มพูนขึ้นเพราะความบริสุทธิ์แห่งการสละของฤๅษี
3.261.11
तं तु रशुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम् ।
दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह ॥ ३.२६१.११ ॥
ข้าแต่พระราชา ทุรวาสผู้นุ่งฟ้าเป็นผ้า ได้ทราบเรื่องมุทคละผู้เคร่งครัดในธรรมและมั่นคงในวัตรของตน แล้วจึงเสด็จมาหาเขา
3.261.12
विभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डव ।
विकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः ॥ ३.२६१.१२ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ ฤๅษีผู้มีท่าทางไม่สงบ ประหนึ่งคนบ้า ผมยุ่งกระเซิง ได้มาพร้อมกล่าววาจาหยาบคายหลายประการ
3.261.13
अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमः ।
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम ॥ ३.२६१.१३ ॥
แล้วฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดได้เข้าไปหาพราหมณ์นั้นและกล่าวว่า ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งฤๅษี ขอท่านทราบว่าข้าพเจ้ามาเพื่อขออาหาร
3.261.14
स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत ।
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम् ॥ ३.२६१.१४ ॥
มุทคละตอบฤๅษีว่า ขอให้ท่านจงได้รับการต้อนรับ แล้วเขาก็ถวายน้ำล้างเท้า และน้ำสำหรับบ้วนปาก พร้อมแจ้งให้ทราบถึงอาหารชั้นเลิศ
3.261.15
प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिप्रियः ।
उन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः ॥ ३.२६१.१५ ॥
ผู้รักใคร่แขกนั้นได้ถวายอาหารที่ได้มาด้วยตบะแก่คนบ้าผู้หิวโหย ด้วยความศรัทธาอย่างยิ่ง และดำรงมั่นในวัตรของตน
3.261.16
ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयाऽन्वितः ।
बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः ॥ ३.२६१.१६ ॥
แล้วคนบ้านั้นซึ่งถูกความหิวบีบคั้น ได้รับประทานอาหารอันมีรสนั้นจนหมดสิ้น และมุทคละก็ถวายเพิ่มให้แก่เขาอีก
3.261.17
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः ।
अथाङ्गं लिलिपेऽन्नेन यथागतमगाच्च सः ॥ ३.२६१.१७ ॥
เมื่อกินอาหารทั้งหมดแล้ว ฤๅษีนั้นก็เอาเศษอาหารทาลงบนร่างกายของตน แล้วจากไปดังที่มาด้วยประการใด
3.261.18
तेनैवात्मानमालिप्य हसन्गायन्प्रधावति ।
नृत्यते धावते चैव बुद्ध्या तत्क्रोशते तथा ॥ ३.२६१.१८ ॥
ฤๅษีทาตัวด้วยอาหารนั้นเอง วิ่งไปพร้อมหัวเราะและร้องเพลง เขาเต้นรำและวิ่ง และด้วยความบ้าคลั่งก็ร้องเสียงดังในลักษณะเช่นนั้น
3.261.19
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः ।
आगम्य बुभुजे सर्वमन्नपुञ्छोपजीविनः ॥ ३.२६१.१९ ॥
เมื่อถึงเวลาปักษ์ที่สองเช่นนี้ ฤๅษีผู้มีปัญญาก็มาถึงและรับประทานทุกสิ่งที่มี ผู้ดำรงชีวิตด้วยการเก็บรวงข้าวที่หล่นอยู่
3.261.20
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जये पुनः ।
न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा ॥ ३.२६१.२० ॥
ฤๅษีนั้นอดอาหารและเก็บรวงข้าวอีกครั้ง แต่ความหิวก็ไม่อาจทำให้มุทคละหวั่นไหวได้
3.261.21
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः ।
सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम् ॥ ३.२६१.२१ ॥
ไม่มีความโกรธ ไม่มีความริษยา ไม่มีการดูหมิ่น และไม่มีความปั่นป่วนใดเข้าสู่พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่กำลังเก็บเกี่ยวรวงข้าวที่ตกหล่นพร้อมด้วยบุตรและภรรยา
3.261.22
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम् ।
उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः ॥ ३.२६१.२२ ॥
เช่นนั้น ฤๅษีทุรวาสะได้มาหาฤๅษีผู้ประเสริฐที่ถือธรรมเก็บรวงข้าวที่ตกหล่น หกครั้งตามเวลาอันควร ด้วยจิตที่มั่นคงในความตั้งใจ
3.261.23
न चास् मनसः कश्चिद्विकारो दृश्यते मुनेः ।
शुद्धसत्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः ॥ ३.२६१.२३ ॥
ไม่มีความแปรปรวนใดปรากฏในจิตของฤๅษีนั้น จิตของท่านซึ่งมีธรรมชาติบริสุทธิ์ปรากฏแก่เขาว่าบริสุทธิ์และไร้มลทิน
3.261.24
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा ।
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः ॥ ३.२६१.२४ ॥
ครั้นแล้ว ฤๅษีผู้ปีติยินดีจึงกล่าวกับมุทคละในขณะนั้นว่า "ในโลกนี้ไม่มีผู้ให้ใดเสมอเหมือนท่าน ผู้ปราศจากความริษยา"
3.261.25
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च ।
विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति ॥ ३.२६१.२५ ॥
ความหิวขับไล่แม้แต่ชื่อของธรรม และพรากความมั่นคงไปด้วย ลิ้นที่ตามเหยื่อของอารมณ์ย่อมลากไปหารสต่าง ๆ เท่านั้น
3.261.26
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः ॥ ३.२६१.२६ ॥
ลมปราณเกิดจากอาหาร ส่วนใจนั้นควบคุมได้ยากและไม่หยุดนิ่ง การรวมใจและอินทรีย์ให้เป็นหนึ่งเดียวนั้นแลคือตบะที่แน่นอน
3.261.27
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तं न च दुःखेन चेतसा ।
तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम् ॥ ३.२६१.२७ ॥
สิ่งที่ได้มาด้วยความเพียรนั้น ท่านสละไปโดยไม่มีใจที่เศร้าโศก ข้าแต่ผู้ดี สิ่งทั้งหมดนั้นท่านได้จัดการให้สมควรแล้ว
3.261.28
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः।
दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.२६१.२८ ॥
เมื่อได้พบท่าน พวกเราปีติยินดีและได้รับความเมตตา การชนะอินทรีย์ ความมั่นคง การแบ่งปัน การข่มใจ ความสงบ ความเมตตา สัตย์ และธรรม ล้วนตั้งมั่นอยู่ในท่าน
3.261.29
लोकाः समस्ता धर्मेण धार्यन्ते सचराचराः ।
धर्मोपि धार्यते येन धृतियुक्त त्वयाऽऽत्मना ॥ ३.२६१.२९ ॥
โลกทั้งสิ้น ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ย่อมถูกค้ำจุนด้วยธรรม และธรรมก็ถูกค้ำจุนด้วยสิ่งที่ค้ำจุนท่านไว้ ข้าแต่ผู้มีความมั่นคง ด้วยอาตมันของท่านเอง
3.261.30
विशुद्धसत्वसंपन्नो न त्वदन्योस्ति कश्चन ।
जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोसि परमां गतिम् ॥ ३.२६१.३० ॥
ผู้ถึงพร้อมด้วยธรรมชาติอันบริสุทธิ์ ไม่มีผู้ใดอื่นเหมือนท่าน โลกทั้งหลายถูกพิชิตด้วยกรรมของท่าน และท่านได้บรรลุคติอันสูงสุดแล้ว
3.261.31
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः ।
सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत ॥ ३.२६१.३१ ॥
อา! ชาวสวรรค์ได้ประกาศการให้ทานอันยิ่งใหญ่ของท่าน ข้าแต่ผู้มีวัตรอันปฏิบัติดีแล้ว ท่านจะไปสวรรค์ด้วยร่างกายของท่านเอง
3.261.32
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः ।
देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः ॥ ३.२६१.३२ ॥
ขณะที่ฤๅษีทุรวาสะกำลังกล่าวดังนี้ ทูตแห่งเทวดาได้มายังมุทคละพร้อมด้วยวิมานทิพย์
3.261.33
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना ।
कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा ॥ ३.२६१.३३ ॥
ด้วยรถอันวิจิตรที่เทียมด้วยหงส์และนกกระเรียน ประดับด้วยตาข่ายของกระดิ่งเล็ก ๆ เคลื่อนไปตามใจปรารถนา และหอมกรุ่นด้วยกลิ่นทิพย์
3.261.34
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम् ।
समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोसि परमां मुने ॥ ३.२६१.३४ ॥
ท่านกล่าวแก่ฤๅษีพราหมณ์นั้นว่า "วิมานนี้ท่านได้มาด้วยกรรมของท่าน จงขึ้นไปเถิด ข้าแต่ฤๅษี ท่านได้บรรลุความสำเร็จอันสูงสุดแล้ว"
3.261.35
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह ।
इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनां ॥ ३.२६१.३५ ॥
ฤๅษีได้กล่าวแก่ทูตแห่งเทวดาผู้กล่าวดังนั้นว่า "ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคุณสมบัติของผู้อยู่อาศัยในสวรรค์ จากปากของท่าน"
3.261.36
के गुणास्तत्रवसतां किं तपः कश्च निश्चयः ।
स्वर्गे तत्रसुखं किं च दोषो वा देवदूतक ॥ ३.२६१.३६ ॥
ผู้ที่อยู่ที่นั่นมีคุณสมบัติอย่างไร มีตบะอะไร มีความตั้งใจอย่างไร ในสวรรค์นั้นมีความสุขอะไร และมีโทษอะไรบ้าง ข้าแต่ทูตแห่งเทวดา
3.261.37
सतां साप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो ॥ ३.२६१.३७ ॥
ผู้รอบรู้ซึ่งเหมาะสมกับตระกูลของตนกล่าวว่า มิตรภาพที่ผูกด้วยการก้าวเจ็ดก้าวเป็นมิตรแท้ ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าระลึกถึงมิตรภาพของเรา จึงขอถามท่าน
3.261.38
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन् ।
श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव ॥ ३.२६१.३८ ॥
สิ่งใดในเรื่องนี้ที่เป็นความจริงและเป็นประโยชน์ จงกล่าวออกมาโดยไม่ลังเล เมื่อได้ฟังถ้อยคำของท่านแล้ว ข้าพเจ้าจะตัดสินใจตามนั้น