ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.261.1
व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना ।
कस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे ॥ ३.२६१.१ ॥
ହେ ଭଗବନ୍! ସେହି ମହାତ୍ମା କିପରି ବ୍ରୀହି-ଦ୍ରୋଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ତାହା କାହାକୁ, କେଉଁ ବିଧିରେ ଦିଆଗଲା? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
3.261.2
प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस् तुष्टो हि कर्मभिः ।
सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः ॥ ३.२६१.२ ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ଭଗବାନ, ଯେ କର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସଦ୍ଧର୍ମାଚାରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସଫଳ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
3.261.3
शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संयतेन्द्रियः ।
आसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः ॥ ३.२६१.३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିଲୋଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନଯାପନକାରୀ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁଦ୍ଗଳ ଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଅସୂୟାରହିତ।
3.261.4
अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितः ।
सत्रमिष्टीकृतंनाम समुपास्ते महातपाः ॥ ३.२६१.४ ॥
ଅତିଥିବ୍ରତୀ, କ୍ରିୟାଶୀଳ, କପୋତୀ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣକାରୀ ସେହି ମହାତପସ୍ୱୀ 'ଇଷ୍ଟୀକୃତ' ନାମକ ସତ୍ର ଉପାସନା କରନ୍ତି।
3.261.5
सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव ह ।
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोयणमुपार्जयत् ॥ ३.२६१.५ ॥
ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେହି ମୁନି ପକ୍ଷାହାରୀ ହେଲେ। କପୋତବୃତ୍ତିରେ ଏକ ପକ୍ଷରେ ସେ ଏକ ବ୍ରୀହି-ଦ୍ରୋଣ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
3.261.6
दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमन्सरः ।
देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् ॥ ३.२६१.६ ॥
ଈର୍ଷାରହିତ ହୋଇ ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ଅବଶେଷ ଅନ୍ନରେ ସେ ଶରୀର ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
3.261.7
तत्रेन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्रिभुवनेश्वरः ।
प्रत्यृह्णान्महाराज भागं पर्वणिपर्वणि ॥ ३.२६१.७ ॥
ସେଠାରେ ତ୍ରିଭୁବନର ଅଧୀଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ଆସି, ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ନିଜ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
3.261.8
स पर्वकाल्यं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः ।
अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.२६१.८ ॥
ସେ ପର୍ବକାଳୀନ କର୍ମ କରି, ମୁନିବୃତ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରରେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେଉଥିଲେ।
3.261.9
व्रीहिद्रोणस्य तत्प्रीत्या ददतोऽन्नं महात्मनः ।
ऋषेर्मात्सर्यहीनस् वर्धत्यतिथिदर्शनात् ॥ ३.२६१.९ ॥
ଅତିଥି ଦର୍ଶନରୁ, ସେହି ମହାତ୍ମା, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟରହିତ ଋଷି ପ୍ରୀତିରେ ଏକ ଦ୍ରୋଣ ବ୍ରୀହି ଅନ୍ନ ଦେଲେ ତାହା ବଢ଼େ।
3.261.10
तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम् ।
मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति ॥ ३.२६१.१० ॥
ସେହି ଅନ୍ନ ଶହେ ଶହେ ମନୀଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ମୁନିଙ୍କ ତ୍ୟାଗର ଶୁଦ୍ଧିରେ ସେ ଅନ୍ନ ବଢ଼େ।
3.261.11
तं तु रशुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम् ।
दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह ॥ ३.२६१.११ ॥
ହେ ନୃପ, ଦିଗ୍ବାସା ଦୁର୍ବାସା ସେହି ଧର୍ମିଷ୍ଠ, ସଂଶିତବ୍ରତ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
3.261.12
विभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डव ।
विकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः ॥ ३.२६१.१२ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ମୁନି ଅନିୟତ ବେଶ ଧରି, ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି, ବିକଚ କେଶରେ, ନାନା ପ୍ରକାରର କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବାକୁ କହିବାକୁ (ଆସିଲେ)।
3.261.13
अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमः ।
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम ॥ ३.२६१.१३ ॥
ତା ପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାଣନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ଅନ୍ନ ପାଇଁ ଆସିଛି।"
3.261.14
स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत ।
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम् ॥ ३.२६१.१४ ॥
"ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ" ବୋଲି ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଜଣାଇଲେ।
3.261.15
प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिप्रियः ।
उन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः ॥ ३.२६१.१५ ॥
ଅତିଥିପ୍ରିୟ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ଅନ୍ନ କ୍ଷୁଧିତ ଉନ୍ମତ୍ତଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧାରଣ କରି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ।
3.261.16
ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयाऽन्वितः ।
बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः ॥ ३.२६१.१६ ॥
ତା ପରେ ସେହି ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ଉନ୍ମତ୍ତ ସବୁ ଖାଇଲା; ଏବଂ ମୁଦ୍ଗଳ ତାକୁ ଆହୁରି ଦେଲେ।
3.261.17
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः ।
अथाङ्गं लिलिपेऽन्नेन यथागतमगाच्च सः ॥ ३.२६१.१७ ॥
ଅନ୍ନ ଖାଇ ସାରି, ତା ପରେ ବଳିଥିବା ସବୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଲେପନ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ସେ ଚାଲିଗଲା।
3.261.18
तेनैवात्मानमालिप्य हसन्गायन्प्रधावति ।
नृत्यते धावते चैव बुद्ध्या तत्क्रोशते तथा ॥ ३.२६१.१८ ॥
ସେଥିରେ ନିଜକୁ ଲେପନ କରି, ହସି ହସି, ଗାଇ ଗାଇ ଦୌଡ଼ୁଛି; ନାଚୁଛି, ଦୌଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେପରି ଚିତ୍କାର କରୁଛି।
3.261.19
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः ।
आगम्य बुभुजे सर्वमन्नपुञ्छोपजीविनः ॥ ३.२६१.१९ ॥
ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବକାଳ ଆସିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ଆସି ଶସ୍ୟର ଖସିପଡ଼ା କଣା ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଥିବାରୁ ସବୁ ଖାଇଲେ।
3.261.20
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जये पुनः ।
न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा ॥ ३.२६१.२० ॥
ଉପବାସୀ ସେହି ମୁନି ପୁଣି ଶସ୍ୟର କଣା ବାଛିଲେ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷୁଧା ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ବିକାର ଆଣି ପାରିଲା ନାହିଁ।
3.261.21
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः ।
सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम् ॥ ३.२६१.२१ ॥
କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଈର୍ଷା ନାହିଁ, ଅପମାନ ନାହିଁ, ବ୍ୟାକୁଳତା ନାହିଁ; ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶସ୍ୟ ବାଛୁଥିବା ସେହି ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପ୍ରବେଶ କଲା ନାହିଁ।
3.261.22
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम् ।
उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः ॥ ३.२६१.२२ ॥
ଏହିପରି ଶସ୍ୟ ବାଛିବାର ଧର୍ମ ପାଳୁଥିବା ସେହି ଉତ୍ତମ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୁର୍ବାସା ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଛଅ ଥର ଆସିଲେ।
3.261.23
न चास् मनसः कश्चिद्विकारो दृश्यते मुनेः ।
शुद्धसत्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः ॥ ३.२६१.२३ ॥
ସେହି ମୁନିଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିକାର ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ମନ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଗଲା।
3.261.24
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा ।
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः ॥ ३.२६१.२४ ॥
ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ମୁନି ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏ ଜଗତରେ ତୁମ ପରି ଈର୍ଷାରହିତ ଦାତା ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି।"
3.261.25
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च ।
विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति ॥ ३.२६१.२५ ॥
କ୍ଷୁଧା ଧର୍ମର ନାମକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ। ବିଷୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଜିଭ ରସ ଆଡ଼କୁ ହିଁ ଟାଣେ।
3.261.26
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः ॥ ३.२६१.२६ ॥
ପ୍ରାଣ ଆହାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ। ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ଏକାଗ୍ରତା ହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ତପସ୍ୟା।
3.261.27
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तं न च दुःखेन चेतसा ।
तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम् ॥ ३.२६१.२७ ॥
ପରିଶ୍ରମରେ ଅର୍ଜିତ ବସ୍ତୁକୁ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ନୁହେଁ, ତ୍ୟାଗ କଲେ। ହେ ସାଧୁ, ସେ ସବୁ ଆପଣ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।
3.261.28
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः।
दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.२६१.२८ ॥
ଆପଣଙ୍କୁ ଭେଟି ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଲୁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସଂବିଭାଗ, ଦମ, ଶମ, ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ — ଏ ସବୁ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
3.261.29
लोकाः समस्ता धर्मेण धार्यन्ते सचराचराः ।
धर्मोपि धार्यते येन धृतियुक्त त्वयाऽऽत्मना ॥ ३.२६१.२९ ॥
ଚର-ଅଚର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ ହୁଏ — ହେ ଧୃତିଯୁକ୍ତ, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା।
3.261.30
विशुद्धसत्वसंपन्नो न त्वदन्योस्ति कश्चन ।
जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोसि परमां गतिम् ॥ ३.२६१.३० ॥
ବିଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପନ୍ନ — ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକସମୂହ ଜିତି ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ପରମ ଗତି ପାଇଛନ୍ତି।
3.261.31
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः ।
सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत ॥ ३.२६१.३१ ॥
ଅହୋ! ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତୁମ ଅତି ମହାନ ଦାନର ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ହେ ସୁଚରିତବ୍ରତ, ତୁମେ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
3.261.32
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः ।
देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः ॥ ३.२६१.३२ ॥
ଏହିପରି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଦେବଦୂତ ବିମାନ ସହିତ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
3.261.33
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना ।
कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा ॥ ३.२६१.३३ ॥
ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା, ଘଣ୍ଟିକାର ଜାଲରେ ସଜ୍ଜିତ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରୁଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ବିମାନ ସହିତ।
3.261.34
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम् ।
समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोसि परमां मुने ॥ ३.२६१.३४ ॥
ସେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମ କର୍ମରେ ଜିତାଯାଇଥିବା ଏହି ବିମାନ। ଆରୋହଣ କର। ହେ ମୁନି, ତୁମେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛ।'
3.261.35
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह ।
इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनां ॥ ३.२६१.३५ ॥
ଏହିପରି କହୁଥିବା ସେହି ଦେବଦୂତଙ୍କୁ ଋଷି କହିଲେ, 'ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଗୁଣ ତୁମେ କହିଲେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
3.261.36
के गुणास्तत्रवसतां किं तपः कश्च निश्चयः ।
स्वर्गे तत्रसुखं किं च दोषो वा देवदूतक ॥ ३.२६१.३६ ॥
ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବାଙ୍କ ଗୁଣ କ'ଣ? କେଉଁ ତପ, କେଉଁ ନିଶ୍ଚୟ? ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେଠାରେ କେଉଁ ସୁଖ, ବା କେଉଁ ଦୋଷ, ହେ ଦେବଦୂତ?
3.261.37
सतां साप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो ॥ ३.२६१.३७ ॥
ସପ୍ତପଦ ସହ ଚାଲି ଗଢ଼ା ହୋଇଥିବା ମିତ୍ରତାକୁ ହିଁ ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ରତା କହନ୍ତି; କୁଳୋଚିତ ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହିଛନ୍ତି। ହେ ବିଭୋ, ମିତ୍ରତାକୁ ମନରେ ରଖି ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି।
3.261.38
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन् ।
श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव ॥ ३.२६१.३८ ॥
ଏହି ବିଷୟରେ ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ହିତକର, ତାହା ବିଚାର ନ କରି କୁହ। ତୁମର କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ସେହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।