మహాభారతం · అధ్యాయం 3.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.261.1
व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना ।
कस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे ॥ ३.२६१.१ ॥
ఓ భగవంతుడా! ఆ మహాత్ముడు వ్రీహి-ద్రోణాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టాడు? అది ఎవరికి, ఏ విధంగా ఇవ్వబడింది? నాకు చెప్పండి.
3.261.2
प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस् तुष्टो हि कर्मभिः ।
सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः ॥ ३.२६१.२ ॥
ప్రత్యక్ష ధర్మం గల భగవంతుడు, తన కర్మలచే సంతృప్తిచెందేవాడు. సద్ధర్మాన్ని ఆచరించేవాని జన్మ సఫలమని నేను భావిస్తాను.
3.261.3
शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संयतेन्द्रियः ।
आसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः ॥ ३.२६१.३ ॥
రాజా! కురుక్షేత్రంలో శిలోంఛ వృత్తితో జీవించిన ధర్మాత్ముడైన ముద్గలుడు ఉండేవాడు; ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్యవాక్కు, అసూయలేనివాడు.
3.261.4
अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितः ।
सत्रमिष्टीकृतंनाम समुपास्ते महातपाः ॥ ३.२६१.४ ॥
అతిథిసేవా వ్రతం కలవాడు, క్రియాశీలుడు, పావురపు వృత్తిని స్వీకరించినవాడు, మహాతపస్వి 'ఇష్టీకృతం' అనే సత్రాన్ని ఆచరించేవాడు.
3.261.5
सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव ह ।
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोयणमुपार्जयत् ॥ ३.२६१.५ ॥
భార్యాపుత్రులతో కూడిన ఆ ముని పక్షాహారిగా మారాడు. పావురపు వృత్తితో, ఒక పక్షంలో ఒక వ్రీహి-ద్రోణాన్ని సేకరించాడు.
3.261.6
दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमन्सरः ।
देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् ॥ ३.२६१.६ ॥
అసూయ లేకుండా దర్శ, పౌర్ణమాస యాగాలు చేస్తూ, దేవతలకు, అతిథులకు మిగిలిన అన్నంతో తన దేహాన్ని పోషించుకునేవాడు.
3.261.7
तत्रेन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्रिभुवनेश्वरः ।
प्रत्यृह्णान्महाराज भागं पर्वणिपर्वणि ॥ ३.२६१.७ ॥
అక్కడ త్రిభువనాధిపతి ఇంద్రుడు దేవతలతో కలిసి ప్రత్యక్షంగా వచ్చి, మహారాజా, ప్రతి పర్వంలోనూ తన భాగాన్ని స్వీకరించాడు.
3.261.8
स पर्वकाल्यं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः ।
अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.२६१.८ ॥
అతడు పర్వకాల కర్మను చేసి, ముని వృత్తితో కూడినవాడై, ఆనందించిన అంతరాత్మతో అతిథులకు అన్నం ఇచ్చాడు.
3.261.9
व्रीहिद्रोणस्य तत्प्रीत्या ददतोऽन्नं महात्मनः ।
ऋषेर्मात्सर्यहीनस् वर्धत्यतिथिदर्शनात् ॥ ३.२६१.९ ॥
అతిథి దర్శనం వల్ల, ఆ మహాత్ముడు, అసూయలేని ఋషి, ప్రేమతో ఒక ద్రోణం వరి అన్నాన్ని ఇస్తుండగా, ఆ అన్నం పెరుగుతుంది.
3.261.10
तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम् ।
मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति ॥ ३.२६१.१० ॥
ఆ అన్నాన్ని వందలమంది మేధావులైన బ్రాహ్మణులు కూడా తింటారు; ముని త్యాగ శుద్ధి వల్ల ఆ అన్నం వృద్ధి చెందుతుంది.
3.261.11
तं तु रशुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम् ।
दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह ॥ ३.२६१.११ ॥
రాజా, దిగంబరుడైన దుర్వాసుడు ఆ ధర్మిష్ఠుడూ, దృఢవ్రతుడూ అయిన ముద్గలుని గురించి విని, అతని వద్దకు వచ్చాడు.
3.261.12
विभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डव ।
विकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः ॥ ३.२६१.१२ ॥
పాండవా, ఆ ముని అనియతమైన వేషాన్ని ధరించి, ఉన్మత్తునిలా, చెదిరిన జుట్టుతో, అనేక రకాలుగా కఠినమైన మాటలు పలుకుతూ (వచ్చాడు).
3.261.13
अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमः ।
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम ॥ ३.२६१.१३ ॥
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుని సమీపించి ముని శ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: "ముని శ్రేష్ఠా, అన్నార్థినై వచ్చిన నన్ను తెలుసుకో."
3.261.14
स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत ।
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम् ॥ ३.२६१.१४ ॥
"మీకు స్వాగతం" అని ముద్గలుడు మునికి సమాధానమిచ్చాడు; పాద్యం, ఆచమనీయం ఇచ్చి, ఉత్తమమైన అన్నాన్ని తెలియజేశాడు.
3.261.15
प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिप्रियः ।
उन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः ॥ ३.२६१.१५ ॥
అతిథిప్రియుడైన అతడు తపస్సుతో సంపాదించిన ఆ అన్నాన్ని ఆకలిగొన్నవానికి ఇచ్చాడు; పరమ శ్రద్ధను ఆశ్రయించి, వ్రతంలో దృఢుడై, ఉన్మత్తునికి ఇచ్చాడు.
3.261.16
ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयाऽन्वितः ।
बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः ॥ ३.२६१.१६ ॥
అప్పుడు ఆ రుచికరమైన అన్నాన్ని, ఆకలితో ఉన్న ఆ ఉన్మత్తుడు అంతా తిన్నాడు; ముద్గలుడు అతనికి మరికొంత ఇచ్చాడు.
3.261.17
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः ।
अथाङ्गं लिलिपेऽन्नेन यथागतमगाच्च सः ॥ ३.२६१.१७ ॥
అన్నాన్ని తిన్న తరువాత, మిగిలిన అంతటినీ తన శరీరానికి పూసుకొని, వచ్చినట్లే వెళ్లిపోయాడు.
3.261.18
तेनैवात्मानमालिप्य हसन्गायन्प्रधावति ।
नृत्यते धावते चैव बुद्ध्या तत्क्रोशते तथा ॥ ३.२६१.१८ ॥
దానితోనే తనను పూసుకొని, నవ్వుతూ, పాడుతూ పరుగెత్తుతున్నాడు; నృత్యం చేస్తూ, పరుగెత్తుతూ, బుద్ధిలేకుండా అలాగే అరుస్తున్నాడు.
3.261.19
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः ।
आगम्य बुभुजे सर्वमन्नपुञ्छोपजीविनः ॥ ३.२६१.१९ ॥
ఈ విధంగా రెండవ పర్వకాలం రాగా, జ్ఞాని అయిన ముని వచ్చి, ధాన్యపు కంకుల ఏరివేతతో జీవించేవాడిగా అంతా భుజించాడు.
3.261.20
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जये पुनः ।
न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा ॥ ३.२६१.२० ॥
ఆహారం లేకుండా ఆ ముని మళ్లీ ధాన్యపు కంకులను ఏరాడు; కానీ ఆకలి ముద్గలుడిలో ఎలాంటి వికారాన్నీ కలిగించలేకపోయింది.
3.261.21
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः ।
सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम् ॥ ३.२६१.२१ ॥
కోపమూ లేదు, అసూయా లేదు, అవమానమూ లేదు, కలతా లేదు; కొడుకు భార్యలతో కంకులు ఏరుతున్న ఆ ఉత్తమ ద్విజునిలో ఇవేవీ ప్రవేశించలేదు.
3.261.22
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम् ।
उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः ॥ ३.२६१.२२ ॥
ఈ విధంగా కంకులు ఏరే ధర్మాన్ని పాటించే ఆ ఉత్తమ ముని వద్దకు దుర్వాసుడు తగిన సమయాల్లో, దృఢ సంకల్పంతో ఆరు సార్లు వచ్చాడు.
3.261.23
न चास् मनसः कश्चिद्विकारो दृश्यते मुनेः ।
शुद्धसत्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः ॥ ३.२६१.२३ ॥
ఆ ముని మనసులో ఎలాంటి వికారమూ కనబడలేదు; శుద్ధ సత్త్వం కలిగిన ఆ ముని మనసు నిర్మలంగా కనిపించింది.
3.261.24
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा ।
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः ॥ ३.२६१.२४ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన ఆ ముని ముద్గలునితో ఇలా అన్నాడు: "ఈ లోకంలో నీతో సమానమైన, మత్సరం లేని దాత ఎవరూ లేరు."
3.261.25
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च ।
विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति ॥ ३.२६१.२५ ॥
ఆకలి ధర్మం అనే పేరును తరిమివేస్తుంది, ధైర్యాన్నీ హరిస్తుంది. విషయాలను అనుసరించే నాలుక రుచుల వైపే లాగుతుంది.
3.261.26
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः ॥ ३.२६१.२६ ॥
ప్రాణాలు ఆహారం నుండి పుడతాయి; మనసు అదుపు చేయడానికి కష్టమైనది, చంచలమైనది. మనసు, ఇంద్రియాల ఏకాగ్రతే నిశ్చయమైన తపస్సు.
3.261.27
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तं न च दुःखेन चेतसा ।
तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम् ॥ ३.२६१.२७ ॥
కష్టంతో సంపాదించినదాన్ని దుఃఖంతో కాకుండా త్యజించారు. ఓ సాధూ, అదంతా మీరు యథావిధిగా నెరవేర్చారు.
3.261.28
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह ।
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः।
दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.२६१.२८ ॥
మిమ్మల్ని కలుసుకుని మేము సంతోషించి అనుగ్రహం పొందాము. ఇంద్రియ జయం, ధైర్యం, పంచుకోవడం, దమం, శమం, దయ, సత్యం, ధర్మం — ఇవన్నీ మీలో స్థిరపడి ఉన్నాయి.
3.261.29
लोकाः समस्ता धर्मेण धार्यन्ते सचराचराः ।
धर्मोपि धार्यते येन धृतियुक्त त्वयाऽऽत्मना ॥ ३.२६१.२९ ॥
చరాచరమైన సమస్త లోకాలు ధర్మంతో ధరింపబడతాయి; ధర్మమూ ఎవరి చేత ధరింపబడుతుందో — ఓ ధృతియుక్తుడా, అది మీ ఆత్మతో.
3.261.30
विशुद्धसत्वसंपन्नो न त्वदन्योस्ति कश्चन ।
जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोसि परमां गतिम् ॥ ३.२६१.३० ॥
విశుద్ధ సత్త్వంతో కూడినవారు — మీకు సమానులు మరెవరూ లేరు. మీ కర్మల వల్ల లోకాలు జయించబడ్డాయి; మీరు పరమ గతిని పొందారు.
3.261.31
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः ।
सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत ॥ ३.२६१.३१ ॥
అహో! స్వర్గవాసులు నీ అత్యంత గొప్ప దానాన్ని ప్రకటించారు. సుచరితవ్రతుడా, నీవు శరీరంతో స్వర్గానికి వెళ్తావు.
3.261.32
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः ।
देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः ॥ ३.२६१.३२ ॥
ఈ విధంగా దుర్వాస ముని మాట్లాడుతుండగా, అప్పుడు దేవదూత విమానంతో ముద్గలుని వద్దకు వచ్చాడు.
3.261.33
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना ।
कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा ॥ ३.२६१.३३ ॥
హంసలు, సారసాలతో కట్టబడిన, చిన్న గంటల జాలంతో అలంకరించబడిన, ఇష్టానుసారం వెళ్లే, అద్భుతమైన, దివ్యగంధంతో కూడిన విమానంతో.
3.261.34
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम् ।
समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोसि परमां मुने ॥ ३.२६१.३४ ॥
అతడు ఆ బ్రాహ్మణ ఋషికి ఇలా అన్నాడు: 'నీ కర్మలచే గెలవబడిన ఈ విమానం ఇది. ఎక్కు. ఓ ముని, నీవు పరమ సిద్ధిని పొందావు.'
3.261.35
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह ।
इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनां ॥ ३.२६१.३५ ॥
ఇలా మాట్లాడిన ఆ దేవదూతతో ఋషి ఇలా అన్నాడు: 'స్వర్గవాసుల గుణాలను నీవు చెప్పగా వినాలని కోరుతున్నాను.'
3.261.36
के गुणास्तत्रवसतां किं तपः कश्च निश्चयः ।
स्वर्गे तत्रसुखं किं च दोषो वा देवदूतक ॥ ३.२६१.३६ ॥
అక్కడ నివసించేవారి గుణాలు ఏమిటి? ఏ తపస్సు, ఏ నిశ్చయం? స్వర్గంలో అక్కడ సుఖం ఏమిటి, లేదా దోషం ఏమిటి, ఓ దేవదూతా?
3.261.37
सतां साप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो ॥ ३.२६१.३७ ॥
సప్తపదంతో ఏర్పడిన స్నేహమే నిజమైన స్నేహమని సజ్జనులు, కులానికి తగిన పెద్దలు చెబుతారు. ఓ విభూ, స్నేహాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను.
3.261.38
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन् ।
श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव ॥ ३.२६१.३८ ॥
ఈ విషయంలో ఏది సత్యమో, హితకరమో, దానిని ఆలోచించకుండా చెప్పు. నీ మాట విని దానికి తగిన నిర్ణయం తీసుకుంటాను.