مهابهاراتا · أدهيايا 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
لما سمع الملك يودهيشثيرا كلام دراوبدي، العذب الحروف الجميل العبارات، تكلم إليها مبتسمًا.
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
أنتِ غاضبة بسبب ابن دهريتراشترا الشرير العقل. أيتها الحكيمة العظيمة، لأنك تُعلين شأن الغضب من وجوه كثيرة، فاسمعي مني بالأسباب ما يخص ذلك العدو الذي هو أصل الغضب.
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
الغضب يُهلك الناس، والغضب أيضًا يعيدهم إلى الوجود. فاعلم أيها العظيم أن الوجود والعدم كلاهما أصله الغضب.
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
من يكبح غضبه فله الازدهار أيتها الجميلة، ومن لا يكبح غضبه فله الهلاك. فلذلك، أيتها الجميلة، الغضب هو سبب الهلاك.
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
أما الرجل الذي يطلق غضبه دائمًا، أيتها المباركة، فيُولد له، لهلاكه، أشد الغضب رعبًا.
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
ههنا يُرى أن هلاك الخلق أصله الغضب. فكيف يُطلق مثلي غضبًا يُهلك العالم؟
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
الرجل الغاضب يرتكب الإثم، وقد يقتل في غضبه حتى معلميه. والغاضب بكلام جارح يهين حتى الأفضل.
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
الغاضب لا يعرف أبدًا ما يُقال وما لا يُقال. فليس للغاضب شيء لا ينبغي فعله، ولا شيء لا ينبغي قوله.
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
من الغضب يؤذي من لا ينبغي أن يُؤذى، ويكرم من ينبغي قتلهم. والغاضب قد يرسل نفسه حتى إلى دار ياما.
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
لقد غلب الحكماء الغضب، إذ أبصروا هذه العيوب، وهم يطلبون الخير الأسمى في هذه الدنيا والآخرة.
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
كيف يمارس مثلي ذلك الغضب الذي تركه الثابتون؟ يا دراوبدي، حتى بتذكّر هذا يزداد غضبي.
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
من لا يرد الغضب على الغاضب يحمي نفسه والآخرين من خطر عظيم، وهو طبيب الطرفين.
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
إذا غضب رجل جاهل عاجز وهو متألم، فإنه في النهاية يهلك نفسه أمام الأقوياء.
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
من يتخلى عن نفسه ولا يملك ضبط ذاته تهلك عوالمه. لذلك، يا دروبدي، قيل إن كبح الغضب هو القاعدة للعاجز.
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
وكذلك الحكيم القادر الذي يغضب وهو متألم، لا يفرح في العالم الآخر حتى بعد أن يهلك عدوه.
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
لذلك يقال إن القوي والضعيف يجب عليهما دائمًا أن يصفحا؛ وحتى في النوازل ينبغي للعارف أن يصبر على هذا النحو.
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
يا كريشنا، هنا يمدح الصالحون حقًا الانتصار على الغضب؛ فللصابر النصر دائمًا؛ وهذا، عند الأخيار، هو انتصار الصالح هنا.
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
الصدق خير من الكذب، والرحمة خير من القسوة. فليترك من كان مثلي ذلك الغضب الممتلئ بالعيوب الكثيرة، الذي يتجنبه الأخيار، والمدمّر لجميع العوالم.
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
من يسميه الحكماء بعيدو النظر ذا التيجاس، فإنه يقينا لا غضب في باطنه.
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
من يدفع الغضب الناشئ بالحكمة، فهو الذي يعده الحكماء أهل البصيرة ذا التيجاس.
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
أيتها الجميلة الخصر، إن الغاضب لا يرى الواجب على حقيقته، ولا يبصر ما لا ينبغي فعله ولا حدّ الأدب.
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
إن الغاضب يقتل حتى من لا يجوز قتله، ويجرح بالكلام الفظ حتى الكبار المبجلين. لذلك، حين ينبغي أن يُعمل بالتيجاس، يجب إبعاد الغضب بعيدا.
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
الحذق، والأمرشا (عدم الرضا بالظلم)، والشجاعة، والسرعة، هذه صفات التيجاس؛ ولا يستطيع المغلوب بالغضب نيلها بسهولة.
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
إنما يبلغ الإنسان التيجاس على وجهه الصحيح حين يترك الغضب؛ والتيجاس الموافق للوقت الذي يناله العظماء الحكماء، عسير جدا على الغاضبين.
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
إن الغضب عند الجهلاء هو دائماً بهاء، وهذا أمر مقرر؛ أما الرجس فقد قُدّر ضد البشر لهلاك العوالم.
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
فلذلك ينبغي للمرء أن يترك الغضب دائماً، وأن يسلك سبيل الصواب؛ فالأفضل ألا يحيد عن واجبه الخاص، وألا يغضب — وهذا أمر مقرر.
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
إن كانت جميع خطايا الجهلاء والمفتقدين للعقل تُتجاوز، فكيف يكون تجاوز لمثلي، أيتها البريئة؟
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
لو لم يكن بين البشر أولئك الصابرون الذين كالأرض، لما كان بين البشر صلح، إذ إن الخصام أصله الغضب.
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
فالمهاجَم يهاجم مهاجمه، والمضروب من كبير يضرب بدوره؛ وهكذا يشيع هلاك الكائنات ويعمّ الأدهارما.
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
فالرجل الذي يُشتم يشتم في الحال ردّاً، والمضروب يضرب، والمؤذى يؤذي بدوره.
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
قد يقتل الآباء أبناءهم، ويقتل الأبناء آباءهم كذلك. وقد يقتل الأزواج زوجاتهم، وتقتل الزوجات أزواجهن كذلك.
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
حين يضطرب العالم هكذا لا يُوجد المولد (الخير)؛ فاعلمي، أيتها الجميلة الوجه، أن المولد هو أصل وفاق الكائنات.
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
يا دراوبدي، كانت جميع تلك الكائنات ستفنى سريعاً. لذلك فالغضب يفضي إلى هلاك الكائنات وخرابها.
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
لأن الصابرين في العالم يُرَوْن كالأرض، فلذلك يثبت مولد الكائنات ووجودها.
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
ينبغي للإنسان هنا أن يصبر في كل محنة، أيتها الجميلة؛ فإن مولد الكائنات الصابرة مما يُحمد ويُذكر.
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
من يصبر أمام الكبير وهو مشتوم ومضروب وغاضب، ومن يغلب الغضب دائماً، وهو الحكيم والإنسان الأفضل — وإن كان ذا سلطان، فعوالمه أبدية.
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
أما الغضوب قليل المعرفة فيهلك بعد الموت وهنا أيضا.
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
وهنا أيضا تُروى دائما هذه الأبيات عن الصابرين، وقد أنشدها الكاشيبا العظيم النفس.
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
الصبر هو الدارما، والصبر هو القربان، والصبر هو الفيدا، والصبر هو المسموع؛ من يعرفه هكذا ينال كل ما للصابر على وجه عظيم.
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
الصبر هو البراهمن، والصبر هو الحق، والصبر هو الماضي والمستقبل؛ الصبر هو التقشف، والصبر هو الطهارة؛ وبالصبر يُحفظ هذا العالم.
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
ينال الصابرون عوالم تفوق عوالم العارفين بالقربان، وتفوق عوالم العارفين بالبراهمن، بل وتفوق عوالم الزهاد.
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
عوالم العارفين باليجور أخرى، وعوالم أهل الشعائر أخرى؛ أما عوالم الصابرين ففي عالم براهما، وهي أعظم ما يُكرَّم.
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
الصبر نور المتألقين، والصبر برهمن الزهاد. الصبر حقيقة الصادقين؛ والصبر قربان؛ والصبر خير.
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
كيف يتخلى أمثالنا عن ذلك الصبر الذي في كرشنا، والذي فيه تثبت البرهمن والحق والقرابين والعوالم؟
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
تُبجَّل عوالم المضحين، وكذلك عوالم الصابرين. ينبغي للرجل العاقل أن يصبر دائماً؛ فإذا صبر على كل شيء، نال البرهمن.
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
هذا العالم للصابرين، والعالم الآخر أيضاً للصابرين. هنا ينالون الإكرام، وهناك ينالون الغاية العليا.
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
لأولئك الناس الذين يُخمد غضبهم دائماً بالصبر عوالم أسمى؛ ولذلك يُعدّ الصبر الأعلى.
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
هكذا كان كاشيapa يُنشد دائماً هذه الأبيات عن الصابرين. يا دروبدي، إذا سمعتِ هذه الأبيات عن الصبر فاطمئني ولا تغضبي.
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
سيُجلّ الجدّ ابنُ شانتانو السلام، وسيُجلّ كريشنا ابنُ ديفاكي السلام.
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
سيتكلم المعلّم والوكيل فيدورا عن السلام وحده، وكذلك كريبا وسانجايا لن يتكلما إلا عن السلام.
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
وكذلك سوماداتا ويويوتسو وابن درونا، وجدّنا فيّاسا يتحدث عن السلام دائمًا.
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
مدفوعًا نحو السلام من قِبَل هؤلاء جميعًا، سيعيد الملك المملكة بالتأكيد — هذا ما أعتقده — ما لم يمنعه الطمع.
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
أيتها السيدة، لقد حلّ وقت مرعب لهلاك البهاراتا؛ وهذا ما كنت أعتقده دائمًا، ومن قبل أيضًا.
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
لأن سويودهانا غير أهل لها، فالصبر يجدني؛ فهناك أنا الأهل لها — ولهذا يجدني الصبر.
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
هذا سلوك ذوي النفوس المضبوطة، وهذا هو الدهرما الأزلي. الصبر والرأفة — وأنا حقًا من يمارسهما.