มหาภารตะ · อัธยายะ 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเทราปที ซึ่งถ้อยอักษรและวรรคตอนงดงามละเอียดอ่อนและเป็นมงคล พระยุธิษฐิระผู้เป็นกษัตริย์ทรงยิ้มและตรัสกับเทราปที
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
เจ้าโกรธเพราะเหตุของธฤตราษฎร์ผู้มีใจชั่ว ข้าแต่ผู้มีปัญญาใหญ่ เพราะเจ้านับถือความโกรธในหลายทาง จงฟังข้าพเจ้าในบัดนี้ พร้อมด้วยเหตุผล ถึงศัตรูผู้เป็นรากเหง้าของความโกรธนั้น
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
ความโกรธทำลายมนุษย์ และความโกรธก็ทำให้มนุษย์กลับเกิดขึ้นอีก ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ จงรู้เถิดว่าการมีอยู่และการไม่มีอยู่ต่างมีความโกรธเป็นรากเหง้า
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
ผู้ใดข่มความโกรธได้ ข้าแต่ผู้งดงาม ความเจริญรุ่งเรืองย่อมมีแก่ผู้นั้น แต่ผู้ใดข่มความโกรธไม่ได้ ความพินาศย่อมมีแก่ผู้นั้น เพราะเหตุนั้น ความโกรธจึงเป็นเหตุแห่งความพินาศ ข้าแต่ผู้งดงาม
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
ส่วนบุรุษผู้ใดปล่อยความโกรธออกมาเป็นนิตย์ ข้าแต่ผู้เป็นมงคล สำหรับบุรุษนั้นความโกรธอันน่ากลัวยิ่งย่อมเกิดขึ้นเพื่อความพินาศของตน
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
ความพินาศของประชาชนในโลกนี้เห็นได้ว่ามีความโกรธเป็นรากเหง้า ดังนั้นผู้เช่นข้าพเจ้าจะปล่อยความโกรธซึ่งทำลายโลกได้อย่างไร
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
คนที่โกรธย่อมทำบาป คนที่โกรธอาจฆ่าแม้ครูบาอาจารย์ คนที่โกรธใช้วาจาหยาบคายย่อมดูหมิ่นแม้ผู้ประเสริฐที่สุด
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
คนที่เดือดดาลไม่รู้เลยว่าควรพูดหรือไม่ควรพูดสิ่งใด สำหรับคนที่โกรธแล้วไม่มีสิ่งใดที่ไม่ควรทำ และไม่มีสิ่งใดที่ไม่ควรพูด
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
เพราะความโกรธเขาอาจทำร้ายผู้ที่ไม่ควรถูกทำร้าย และยกย่องผู้ที่ควรถูกฆ่า คนที่โกรธอาจส่งตนเองไปสู่สถานของพระยม
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
ผู้มีปัญญาทั้งหลายเห็นโทษเหล่านี้อย่างชัดเจนจึงชนะความโกรธ ปรารถนาความดีอันสูงสุดทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
ผู้เช่นข้าพเจ้าจะปฏิบัติความโกรธที่ผู้มั่นคงละทิ้งไปแล้วได้อย่างไร ข้าแต่เทราปที แม้เพียงระลึกถึงสิ่งนี้ ความกริ้วของข้าพเจ้าก็ยิ่งเพิ่มขึ้น
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
ผู้ที่ไม่โต้ตอบความโกรธของผู้โกรธ ย่อมคุ้มครองทั้งตนเองและผู้อื่นให้พ้นจากภัยใหญ่ เขาเป็นหมอรักษาทั้งสองฝ่าย
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
หากคนโง่ที่อ่อนกำลังถูกทุกข์เบียดเบียนแล้วโกรธ ในที่สุดเขาย่อมทอดทิ้งตนเองต่อหน้ามนุษย์ผู้ทรงพลัง
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
สำหรับผู้ที่ทอดทิ้งตนเองและขาดการควบคุมตน โลกย่อมพินาศ เพราะเหตุนี้ ข้าแต่เทราปที การควบคุมความโกรธจึงถูกกำหนดเป็นกฎสำหรับผู้อ่อนแอ
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
เช่นเดียวกัน ผู้มีปัญญาและมีกำลังที่ถูกทุกข์เบียดเบียนแล้วโกรธ แม้ทำลายศัตรูได้แล้ว ก็ไม่ยินดีในโลกหน้า
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
เพราะเหตุนั้น ทั้งผู้แข็งแรงและผู้อ่อนแอต้องอดทนอยู่เสมอ ดังที่กล่าวกันไว้ แม้ในยามวิบัติ บุรุษผู้รู้ก็ควรอดทนในทำนองเดียวกัน
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
ข้าแต่กฤษณา ที่นี่ผู้มีคุณธรรมย่อมสรรเสริญชัยชนะเหนือความโกรธ สำหรับผู้มีความอดทนชัยชนะย่อมมีอยู่เสมอ ชัยชนะนี้ตามความเห็นของผู้ดีทั้งหลายคือชัยชนะของบุรุษผู้มีคุณธรรมในโลกนี้
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
ความจริงประเสริฐกว่าความเท็จ และความกรุณาประเสริฐกว่าความโหดร้าย เพราะเหตุนั้น ความโกรธเช่นนี้ซึ่งเต็มไปด้วยโทษมากมาย ผู้ดีทั้งหลายละเว้น และทำลายทุกโลก ผู้เช่นข้าพเจ้าควรละทิ้งเสีย
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
บัณฑิตผู้มีวิสัยทัศน์ไกลกล่าวว่าผู้ใดเป็นผู้มีเดช ก็แน่นอนว่าภายในของผู้นั้นไม่มีความโกรธ
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
ผู้ที่ด้วยปัญญาขับไล่ความโกรธที่เกิดขึ้นแล้วได้ ผู้รู้ที่เห็นความจริงย่อมถือว่าผู้นั้นเป็นผู้มีเดชเช่นนั้น
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
ดูก่อนนางผู้มีสะโพกงาม คนที่โกรธย่อมไม่เห็นหน้าที่ตามที่มันเป็นจริง คนที่โกรธย่อมไม่รู้ว่าสิ่งใดไม่ควรทำ และไม่รู้ขอบเขตแห่งความเหมาะสม
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
คนที่โกรธย่อมฆ่าแม้คนที่ไม่ควรถูกฆ่า และย่อมทำร้ายแม้ผู้ใหญ่ด้วยถ้อยคำหยาบคาย ฉะนั้น เมื่อจะกระทำการด้วยเดชานุภาพ ความโกรธควรถูกผลักไสให้ห่างไกล
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
ความชำนาญ ความไม่ยอมรับความอยุติธรรม ความกล้าหาญ และความรวดเร็ว คือคุณสมบัติของเดชานุภาพ ผู้ที่ถูกความโกรธครอบงำย่อมไม่อาจบรรลุคุณเหล่านี้ได้โดยง่าย
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
เมื่อบุรุษละความโกรธเสียได้ เขาจึงบรรลุเดชานุภาพโดยสมบูรณ์ เดชานุภาพที่สอดคล้องกับกาลเวลา ซึ่งผู้มีปัญญายิ่งได้มา เป็นสิ่งที่ผู้ที่โกรธแล้วได้ยากยิ่ง
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
ความโกรธนั้น ผู้ที่ไม่มีปัญญาถือกันเสมอมาว่าเป็นเดชานุภาพ แต่ความหลงใหลได้ถูกกำหนดไว้เพื่อทำลายโลก ต่อมนุษย์ทั้งหลาย
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
ฉะนั้น บุรุษผู้ประพฤติชอบควรละความโกรธเสมอ ความดีกว่าคือไม่คลาดจากหน้าที่ของตนและไม่โกรธ ข้อนี้เป็นที่แน่นอน
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
หากความผิดพลาดทั้งหมดของคนโง่เขลาและไร้สติถูกปล่อยผ่านไป แล้วจะมีความผิดพลาดของคนเช่นข้าพเจ้าได้อย่างไร ดูก่อนนางผู้ไร้ที่ติ
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
หากในหมู่มนุษย์ไม่มีผู้อดทนที่เสมอด้วยแผ่นดิน ก็จะไม่มีสันติระหว่างมนุษย์ เพราะการวิวาทมีรากเหง้ามาจากความโกรธ
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
ผู้ที่ถูกโจมตีย่อมโจมตีตอบ และผู้ที่ถูกผู้ใหญ่ตีย่อมตีตอบ ด้วยประการฉะนี้ ความพินาศของสรรพสัตว์และอธรรมก็จะแพร่หลายออกไป
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
บุรุษผู้ถูกด่าย่อมด่าตอบโดยทันที ผู้ถูกตีย่อมตีตอบ และผู้ถูกทำร้ายย่อมทำร้ายตอบ
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
บิดาอาจฆ่าบุตร และบุตรก็อาจฆ่าบิดาเช่นกัน สามีอาจฆ่าภรรยา และภรรยาก็อาจฆ่าสามีเช่นกัน
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
เมื่อโลกถูกกระทบกระเทือนเช่นนี้ การเกิดของความดีย่อมไม่มีให้เห็น ดูก่อนนางผู้มีหน้างาม จงรู้ไว้ว่าการเกิดนั้นเป็นรากฐานแห่งความสามัคคีของสรรพชีวิต
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
ดูก่อนเทราปที ประชาสัตว์ทั้งปวงเช่นนั้นจะพินาศไปอย่างรวดเร็ว ฉะนั้น ความโกรธย่อมเป็นไปเพื่อความพินาศและความฉิบหายของประชาสัตว์
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
เพราะในโลกนี้ ผู้อดทนถูกเห็นว่าเป็นดุจแผ่นดิน ฉะนั้น การเกิดและการดำรงอยู่ของสรรพสัตว์จึงได้รับการคุ้มครอง
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
ดูก่อนนางผู้งดงาม บุรุษพึงอดทนในทุกภัยพิบัติในโลกนี้ เพราะการเกิดของสรรพสัตว์ผู้อดทนนั้นกล่าวกันว่าเป็นที่สรรเสริญยิ่ง
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
ผู้ที่ถูกด่า ถูกตี และถูกยั่วโกรธ แต่ยังอดทนต่อผู้ที่อาวุโสกว่า และผู้ที่ชนะความโกรธอยู่เสมอ เป็นผู้มีปัญญาและเป็นบุรุษผู้ประเสริฐสุด แม้เขาจะมีอำนาจ โลกของเขาก็เป็นนิรันดร์
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
ส่วนคนขี้โกรธที่มีความเข้าใจน้อย ย่อมพินาศทั้งหลังความตายและในโลกนี้
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
แม้ในเรื่องนี้ คาถาเหล่านี้ก็ถูกยกมากล่าวอยู่เสมอเกี่ยวกับผู้อดทน คาถาเหล่านี้ถูกขับร้องเกี่ยวกับผู้อดทนโดยกัศยปผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
ความอดทนคือธรรม ความอดทนคือยัญ ความอดทนคือพระเวท ความอดทนคือสิ่งที่ได้ฟังมา ผู้ใดรู้เช่นนี้ ผู้นั้นย่อมบรรลุสิ่งทั้งปวงที่เป็นของผู้อดทน
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
ความอดทนคือพรหมัน ความอดทนคือสัจจะ ความอดทนคือสิ่งที่เคยมีและจะมี ความอดทนคือตบะ ความอดทนคือความบริสุทธิ์ โลกนี้ดำรงอยู่ได้ด้วยความอดทน
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
ผู้อดทนย่อมได้โลกที่เหนือกว่าโลกของผู้รู้ยัญ เหนือกว่าโลกของผู้รู้พรหม และแม้เหนือกว่าโลกของผู้บำเพ็ญตบะ
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
โลกของผู้รู้ยชุรเวทเป็นอย่างหนึ่ง โลกของผู้ประกอบกรรมพิธีก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่โลกของผู้อดทนอยู่ในพรหมโลก เป็นโลกที่ได้รับการบูชาสูงสุด
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
ความอดทนคือรัศมีของผู้มีรัศมี ความอดทนคือพรหมของผู้บำเพ็ญตบะ ความอดทนคือความจริงของผู้ยึดมั่นในความจริง ความอดทนคือยัญ ความอดทนคือความเป็นมงคล
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
คนอย่างพวกเราจะละทิ้งความอดทนเช่นนั้นซึ่งมีอยู่ในพระกฤษณะได้อย่างไร เมื่อพรหม ความจริง ยัญ และโลกทั้งหลายตั้งมั่นอยู่ในพระองค์
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
โลกของผู้บูชายัญย่อมได้รับการเคารพ และโลกของผู้อดทนก็เช่นเดียวกัน ผู้มีปัญญาพึงอดทนอยู่เสมอ เมื่อใดเขาอดทนต่อทุกสิ่ง เมื่อนั้นเขาย่อมบรรลุพรหม
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
โลกนี้เป็นของผู้อดทน และโลกหน้าก็เป็นของผู้อดทนเช่นกัน ในโลกนี้เขาได้รับความเคารพ และในโลกหน้าเขาได้บรรลุคติอันสูงสุด
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
สำหรับคนเหล่านั้นที่ความโกรธถูกความอดทนระงับอยู่เสมอ ย่อมมีโลกที่สูงยิ่งขึ้นไป เพราะเหตุนี้ ความอดทนจึงถือกันว่าเป็นสิ่งสูงสุด
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
คาถาเหล่านี้เกี่ยวกับผู้อดทนได้ถูกกล่าวไว้เช่นนี้โดยกัศยปเสมอมา ดูกรเทราปที เมื่อได้ฟังคาถาว่าด้วยความอดทนนี้แล้ว ขอเธอจงพอใจเถิด อย่าโกรธเลย
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
ปู่ซึ่งเป็นโอรสของศานตนุจะให้ความเคารพแก่ความสงบ และพระกฤษณะผู้เป็นโอรสของเทวกีก็จะให้ความเคารพแก่ความสงบ
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
อาจารย์และพิทุระผู้ดูแลพระราชวังจะกล่าวแต่เรื่องความสงบเท่านั้น และกฤปะกับสัญชัยก็จะกล่าวแต่เรื่องความสงบเท่านั้นเช่นกัน
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
โสมทัตต์ ยุยุตสุ และโอรสของโทรณะก็เช่นเดียวกัน และปู่ของพวกเรา วยาสก็กล่าวถึงความสงบอยู่เป็นนิตย์
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
พระราชาซึ่งถูกทุกคนเหล่านี้ผลักดันให้มุ่งสู่ความสงบ จะคืนราชอาณาจักรให้อย่างแน่นอน นี่คือความเชื่อของข้าพเจ้า หากความโลภมิได้ยับยั้งเขาไว้
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
ดูกรนางผู้งาม กาลอันน่ากลัวได้มาถึงเพื่อความพินาศของเหล่าภรตะแล้ว ข้าพเจ้ามั่นใจในเรื่องนี้มาตลอด แม้ก่อนหน้านี้ก็เคยมั่นใจเช่นนี้
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
เพราะสุโยธนะไม่คู่ควร ความอดทนจึงมาหาข้าพเจ้า ที่นั่นข้าพเจ้าคือผู้คู่ควร ด้วยเหตุนี้ความอดทนจึงมาหาข้าพเจ้า
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
นี่คือความประพฤติของผู้ฝึกตนได้แล้ว นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ ความอดทนและความไม่เบียดเบียนนั้น ข้าพเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติอยู่แท้จริง