Mahābhārata · Adhyāya 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
Al oír las palabras de Draupadī, suaves en sus sílabas y bellas en sus frases, el rey Yudhiṣṭhira, sonriendo, habló a Draupadī.
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
Estás enojada por causa del hijo de Dhṛtarāṣṭra, de mente perversa. Oh mujer de gran sabiduría, puesto que de muchas maneras tienes en alta estima la ira, escúchame ahora, con razones, sobre aquel enemigo que es la raíz de la ira.
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
La ira es la destructora de los hombres, y la ira también vuelve a producirlos. Sabe, oh gran hombre, que tanto el ser como el no ser tienen la ira como raíz.
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
Para quien contiene la ira, oh radiante, hay prosperidad; pero para quien no la contiene, hay ruina. Por eso la ira es la causa de la ruina, oh radiante.
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
Y el hombre que constantemente da rienda suelta a la ira, oh bienaventurada, para él surge, para su ruina, la ira más terrible.
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
Aquí se ve que la ruina de los seres tiene la ira como raíz. ¿Cómo, pues, debería alguien como yo dar rienda suelta a la ira, que destruye el mundo?
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
El hombre airado comete pecado; en su ira puede incluso matar a sus mayores. El airado, con palabras duras, deshonra incluso a los mejores.
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
El airado nunca sabe qué se puede decir y qué no. Para el airado no hay nada que no deba hacerse, ni nada que no deba decirse.
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
Por ira hiere a quienes no debe herir, y honra a quienes deberían ser abatidos. El airado puede incluso enviarse a sí mismo a la morada de Yama.
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
Habiendo visto claramente estos defectos, los sabios, deseosos del bien supremo aquí y en el más allá, han vencido la ira.
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
¿Cómo podría alguien como yo practicar esa ira que los firmes han abandonado? Oh Draupadī, aun recordándolo, mi cólera sigue creciendo.
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
Quien no responde con ira al que está airado se protege a sí mismo y a los demás de un gran peligro; él es el médico de ambos.
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
Si un hombre necio e impotente, afligido, se enfurece, al final se abandona a sí mismo ante los hombres poderosos.
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
Para quien se abandona a sí mismo y carece de dominio propio, los mundos perecen. Por tanto, Draupadī, para el impotente se declara que la norma es refrenar la ira.
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
Igualmente, el sabio y capaz que, afligido, se enfurece, no se alegra en el otro mundo aunque haya destruido a su enemigo.
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
Por tanto, tanto el fuerte como el débil deben siempre perdonar, dicen; incluso en las calamidades, el hombre que sabe debe soportar de la misma manera.
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
Oh Kṛṣṇā, aquí los virtuosos alaban verdaderamente la victoria sobre la ira; para el que perdona hay siempre victoria; esto, entre los buenos, se considera la victoria del virtuoso aquí.
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
La verdad es mejor que la falsedad, y la benevolencia mejor que la crueldad. Por tanto, una persona como yo debe abandonar esa ira, llena de muchos defectos, evitada por los buenos, destructora de todos los mundos.
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
Los sabios de visión lejana que llaman tejasvī a un hombre: es cierto que en su interior no hay ira.
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
Al que, con sabiduría, aparta la ira que ha surgido, los sabios que ven la verdad lo consideran brillante.
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
Oh tú de hermosas caderas, el hombre airado no ve el deber tal como es; el hombre airado no percibe lo que no debe hacerse ni el límite de la propiedad.
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
El hombre airado mata incluso a quienes no deben ser muertos, e hiere con palabras ásperas incluso a sus mayores. Por eso, cuando hay que actuar con esplendor, la ira debe mantenerse lejos.
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
La destreza, el amarṣa (indignación ante la injusticia), el valor y la rapidez son cualidades del tejas; quien está dominado por la ira no puede alcanzarlas fácilmente.
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
Solo cuando el hombre abandona la ira alcanza plenamente el esplendor; el esplendor acorde al momento, propio de los muy sabios, es sumamente difícil de obtener para los airados.
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
La ira, según los insensatos, es siempre resplandor, así está firmemente establecido; pero la pasión (rajas) está destinada a la destrucción de los mundos contra los seres humanos.
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
Por tanto, el hombre debe abandonar siempre la ira, comportándose rectamente; es mejor no apartarse de su propio deber, y no airarse: esto es seguro.
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
Si se pasan por alto todas las transgresiones de los necios y los insensatos, ¿cómo podría haber una transgresión para alguien como yo, oh irreprochable?
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
Si entre los hombres no hubiera quienes, como la tierra, son pacientes, no habría paz entre los hombres, pues la contienda tiene su raíz en la ira.
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
Quien es atacado atacará a su agresor, y quien es golpeado por un mayor devolverá el golpe; así la destrucción de los seres y la injusticia se volverían generalizadas.
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
El hombre injuriado injuriará de inmediato en respuesta; el golpeado devolverá el golpe, y el herido causará daño a su vez.
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
Los padres pueden matar a los hijos, y los hijos igualmente pueden matar a los padres. Los esposos pueden matar a las esposas, y las esposas igualmente pueden matar a los esposos.
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
Cuando el mundo está así agitado, no se encuentra el nacimiento (de lo bueno); sabe, oh de rostro hermoso, que el nacimiento es en verdad la raíz de la concordia de los seres.
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
Oh Draupadī, todas esas criaturas perecerían pronto. Por tanto, la ira es para la destrucción y la ruina de los seres.
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
Porque en el mundo se ve que los pacientes son como la tierra, por eso el nacimiento y la existencia de los seres se afirman.
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
Aquí el hombre debe tener paciencia en toda adversidad, oh hermosa; pues el nacimiento de los seres pacientes es, en efecto, proclamado como digno.
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
El hombre que, aunque insultado, golpeado y airado, perdona ante el mayor, y que siempre vence la ira, es sabio y el mejor de los hombres — aunque sea poderoso, sus mundos son eternos.
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
Pero el iracundo de escaso entendimiento perece, tanto tras la muerte como aquí.
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
También aquí se recitan siempre estas estrofas sobre los pacientes; fueron cantadas por el magnánimo Kāśyapa.
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
La paciencia es el dharma, la paciencia es el sacrificio, la paciencia son los Vedas, la paciencia es lo oído; quien así lo conoce alcanza plenamente todo lo del paciente.
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
La paciencia es Brahman, la paciencia es la verdad, la paciencia es lo pasado y lo futuro; la paciencia es austeridad, la paciencia es pureza; por la paciencia este mundo es sostenido.
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
Los pacientes alcanzan mundos más allá de los de los conocedores del sacrificio, más allá de los de los conocedores de Brahman, e incluso más allá de los de los ascetas.
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
Los mundos de los conocedores del Yajus son unos, y los de los ejecutores de rituales otros; pero los mundos de los pacientes están en el mundo de Brahmā, muy honrados.
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
La paciencia es el esplendor de los resplandecientes, la paciencia es el saber sagrado de los ascetas. La paciencia es la verdad de los veraces; la paciencia es el sacrificio; la paciencia es lo auspicioso.
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
¿Cómo podrían hombres como nosotros abandonar tal paciencia como la que hay en Kṛṣṇa, en quien están establecidos el saber sagrado, la verdad, los sacrificios y los mundos?
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
Los mundos de quienes sacrifican son venerados, y del mismo modo los de los pacientes. El hombre que sabe debe perdonar siempre; cuando todo lo perdona, entonces alcanza el Brahman.
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
Este mundo pertenece a los pacientes, y también el otro mundo es de los pacientes. Aquí reciben honor, y allá alcanzan la meta suprema.
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
Para aquellos hombres cuya ira siempre es dominada por la paciencia, existen mundos más elevados; por eso la paciencia se tiene por suprema.
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
Así han sido siempre cantados por Kāśyapa estos versos sobre los pacientes. Oh Draupadī, habiendo escuchado estos versos sobre la paciencia, complácete; no te enojes.
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
El abuelo, hijo de Śāntanu, honrará la paz, y Kṛṣṇa, hijo de Devakī, honrará la paz.
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
El maestro y el administrador Vidura hablarán solo de paz; y Kṛpa y Sañjaya también hablarán solo de paz.
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
Somadatta, Yuyutsu y el hijo de Droṇa igualmente, y nuestro abuelo Vyāsa habla constantemente de paz.
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
Impulsado por todos ellos hacia la paz, el rey ciertamente devolverá el reino, tal es mi convicción, si la codicia no lo detiene.
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
Oh señora, ha llegado un tiempo terrible para la ruina de los bharatas; esta ha sido siempre mi firme convicción, incluso antes.
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
Como Suyodhana no la merece, la paciencia me encuentra a mí; allí yo soy el digno — por esta razón la paciencia me encuentra.
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
Esta es la conducta de los dueños de sí mismos; este es el dharma eterno. La paciencia y la compasión: en verdad, yo las practico.