મહાભારત · અધ્યાય 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
દ્રૌપદીના વચનો સાંભળીને, મધુર અક્ષરો અને પદોથી સુંદર એ શુભ વાણી સાંભળીને, રાજા યુધિષ્ઠિર હસતાં હસતાં દ્રૌપદીને બોલ્યા.
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના કારણે જ તું ક્રોધિત છે. હે મહાપ્રજ્ઞે, જે કારણે તું ઘણી રીતે ક્રોધને બહુ માને છે, એ ક્રોધના મૂળ શત્રુની વાત કારણો સહિત મારી પાસેથી સાંભળ.
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
ક્રોધ મનુષ્યોનો નાશ કરનાર છે, અને ક્રોધ જ તેમને ફરી ઉત્પન્ન કરે છે. હે મહાપાત્ર, જાણી લે કે હોવું અને ન હોવું, બંનેનું મૂળ ક્રોધ છે.
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
જે ક્રોધને રોકે છે તેની ઉન્નતિ થાય છે, હે સુંદરી. અને જે ક્રોધને રોકતો નથી તેનો નાશ થાય છે. તેથી, હે શોભને, ક્રોધ જ નાશનું કારણ છે.
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
જે પુરુષ સદા ક્રોધ છોડ્યા કરે છે, હે શુભે, તેના વિનાશ માટે અત્યંત ભયંકર ક્રોધ જ થાય છે.
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
અહીં પ્રજાઓનો વિનાશ ક્રોધને જ મૂળ રાખીને થતો જોવાય છે. તો મારા જેવો માણસ લોકનો નાશ કરનાર ક્રોધ કેવી રીતે છોડે?
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
ક્રોધિત માણસ પાપ કરે છે; ક્રોધમાં તે ગુરુજનોને પણ મારી શકે છે. ક્રુદ્ધ માણસ કઠોર વાણીથી શ્રેષ્ઠજનોનું પણ અપમાન કરે છે.
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
ક્રોધિત માણસ ક્યારેય જાણતો નથી કે શું કહેવું અને શું ન કહેવું. ક્રુદ્ધ માટે કંઈ અકર્તવ્ય નથી, અને કંઈ અવાચ્ય પણ નથી.
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
ક્રોધથી જેમને ન મારવા જોઈએ તેમને મારે છે, અને જેમને મારવા જોઈએ તેમનો સત્કાર કરે છે. ક્રુદ્ધ માણસ પોતાને પણ યમલોકે મોકલી શકે છે.
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
આ દોષોને સ્પષ્ટ જોનારા, આ લોક અને પરલોકમાં પરમ કલ્યાણ ઇચ્છનારા જ્ઞાનીઓએ ક્રોધને જીત્યો છે.
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
ધીરોએ ત્યજેલા તે ક્રોધને મારા જેવો માણસ કેવી રીતે આચરે? દ્રૌપદી, આ યાદ કરતાં જ મારો ક્રોધ વધે છે.
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
ક્રોધિતની સામે જે પ્રતિક્રોધ કરતો નથી, તે પોતાને અને બીજાઓને મોટા ભયથી બચાવે છે; તે જ બંનેનો વૈદ્ય છે.
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
મૂર્ખ અને અશક્ત માણસ પીડાઈને ક્રોધે ભરાય, તો અંતે બળવાન માણસો સામે પોતાનો જ નાશ કરે છે.
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
જે પોતાને ત્યજી દે છે અને આત્મસંયમ વિનાનો છે, તેના લોક નાશ પામે છે. તેથી, હે દ્રૌપદી, અશક્તે ક્રોધનું નિયમન કરવું એવું કહેવાયું છે.
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
એ જ રીતે, જે વિદ્વાન અને સમર્થ માણસ પીડાઈને ક્રોધે ભરાય છે, તે શત્રુનો નાશ કરીને પણ પરલોકમાં આનંદ પામતો નથી.
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
તેથી બળવાન હોય કે નિર્બળ, માણસે હંમેશાં ક્ષમા કરવી જોઈએ એમ કહેવાય છે; આપત્તિમાં પણ જ્ઞાની માણસે એ જ રીતે સહન કરવું જોઈએ.
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
હે કૃષ્ણા, અહીં સાધુઓ ક્રોધ પર વિજયની પ્રશંસા કરે છે; ક્ષમાશીલને હંમેશાં વિજય મળે છે; સજ્જનોના મત પ્રમાણે અહીં સાધુનો વિજય આ જ છે.
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
અસત્ય કરતાં સત્ય શ્રેષ્ઠ છે; ક્રૂરતા કરતાં કરુણા શ્રેષ્ઠ છે. તેથી, ઘણા દોષોથી ભરેલો, સજ્જનો દ્વારા ત્યજાયેલો, સર્વલોકનો નાશ કરનાર એ ક્રોધ મારા જેવા માણસે ત્યજવો જોઈએ.
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
દૂરદર્શી પંડિતો જેને તેજસ્વી કહે છે, તેના અંતરમાં ક્રોધ હોતો નથી એ નિશ્ચિત છે.
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
ઉત્પન્ન થયેલા ક્રોધને જે પ્રજ્ઞાથી દૂર કરે છે, તેને જ તત્ત્વદર્શી વિદ્વાનો તેજસ્વી માને છે.
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
હે સુશ્રોણિ, ક્રુદ્ધ માણસ કર્તવ્યને યથાવત્ જોતો નથી; અકર્તવ્ય અને મર્યાદાને પણ ક્રોધી માણસ જોતો નથી.
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
ક્રુદ્ધ માણસ અવધ્યોને પણ મારી નાખે છે, ગુરુજનોને પણ કઠોર વચનોથી પીડે છે. તેથી તેજના આચરણમાં ક્રોધ દૂર રાખવો જોઈએ.
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
દક્ષતા, અમર્ષ, શૌર્ય અને શીઘ્રતા — આ તેજના ગુણો છે; ક્રોધથી અભિભૂત માણસ તેમને સહેલાઈથી મેળવી શકતો નથી.
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
ક્રોધનો ત્યાગ કરીને જ માણસ યથાર્થ રીતે તેજ પ્રાપ્ત કરે છે; કાળાનુકૂળ તેજ ક્રુદ્ધ માટે અતિ દુર્લભ છે.
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
અજ્ઞાનીઓ ક્રોધને સદા તેજ માને છે, એવો નિશ્ચય છે. પરંતુ એ રજસ્ મનુષ્યો પ્રત્યે લોકવિનાશ માટે વિહિત છે.
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
તેથી માણસે સદા ક્રોધ ત્યજવો; સારી રીતે આચરણ કરતાં પોતાના સ્વધર્મથી ન ચ્યુત થવું શ્રેષ્ઠ છે; ક્રોધ ન કરવો એ ઉત્તમ છે, એ નિશ્ચિત છે.
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
જો બુદ્ધિહીન અને અચેત લોકોના સઘળા અતિક્રમણ વીતી ગયાં હોય, તો મારા જેવા માટે અતિક્રમણ કેવી રીતે થાય, હે નિર્દોષ?
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
જો મનુષ્યોમાં પૃથ્વી સમાન ક્ષમાશીલ ન હોય, તો મનુષ્યો વચ્ચે સંધિ ન થાય; કારણ કે કલહનું મૂળ ક્રોધ છે.
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
આક્રમણ પામેલો માણસ આક્રમણ કરનારને સામે પ્રહાર કરશે; મોટા દ્વારા મારાયેલો પણ પ્રહાર કરશે; આ રીતે જીવોનો વિનાશ અને અધર્મ પ્રસિદ્ધ થશે.
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
નિંદા પામેલો માણસ તરત જ સામે નિંદા કરશે; માર ખાધેલો માર મારશે; હિંસા પામેલો હિંસા કરશે.
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
પિતા પુત્રોને મારી શકે છે, અને પુત્રો પણ એ જ રીતે પિતાઓને મારી શકે છે. પતિઓ પત્નીઓને મારી શકે છે, અને પત્નીઓ પણ પતિઓને મારી શકે છે.
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
જગત આ રીતે ક્ષુબ્ધ હોય ત્યારે જન્મ (શુભ) જોવા મળતો નથી. હે શુભાનને, જાણ કે પ્રજાઓના સંધિનું મૂળ જન્મ જ છે.
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
હે દ્રૌપદી, એવી બધી પ્રજાઓ જલદી નાશ પામે. તેથી ક્રોધ પ્રજાઓના વિનાશ અને પતન માટે છે.
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
જગતમાં ક્ષમાશીલ લોકો પૃથ્વી સમાન દેખાય છે; તેથી પ્રાણીઓનો જન્મ અને અસ્તિત્વ ટકે છે.
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
અહીં માણસે બધી આપત્તિઓમાં ક્ષમા રાખવી જોઈએ, હે સુશોભને. ક્ષમાશીલ પ્રાણીઓનો જન્મ જ વખણાયો છે.
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
ગાળ ખાઈને, માર ખાઈને, ક્રોધિત થઈને પણ જે મોટા સામે ક્ષમા રાખે; જે સદા ક્રોધને જીતેલો, વિદ્વાન, ઉત્તમ પુરુષ છે — પ્રભાવશાળી હોય તોપણ તેના લોક સનાતન છે.
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
ક્રોધી અને અલ્પજ્ઞાની મનુષ્ય મૃત્યુ પછી અને અહીં પણ નાશ પામે છે.
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
અહીં પણ ક્ષમાશીલો વિશે આ ગાથાઓ સદા કહેવાય છે; મહાત્મા કાશ્યપે ક્ષમાવાનો વિશે ગાઈ હતી.
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
ક્ષમા જ ધર્મ છે, ક્ષમા જ યજ્ઞ છે, ક્ષમા જ વેદ છે, ક્ષમા જ શ્રુત છે; આ રીતે જે તેને જાણે છે તે ક્ષમાવાનનું સર્વ મહાનતાથી પામે છે.
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
ક્ષમા જ બ્રહ્મ છે, ક્ષમા જ સત્ય છે, ક્ષમા જ ભૂત અને ભવિષ્ય છે; ક્ષમા જ તપ છે, ક્ષમા જ શૌચ છે; ક્ષમાથી જ આ જગત ધારણ કરાયું છે.
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
ક્ષમાવાનો યજ્ઞવિદોના લોકોથી પણ આગળના લોક પામે છે; બ્રહ્મવિદો અને તપસ્વીઓના લોકથી પણ આગળ.
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
યજુર્વેદીઓના લોક અલગ છે અને કર્મ કરનારાઓના બીજા લોક છે; પરંતુ ક્ષમાવાનોના લોક બ્રહ્મલોકમાં છે, પરમ પૂજિત.
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
ક્ષમા તેજસ્વીઓનું તેજ છે, ક્ષમા તપસ્વીઓનું બ્રહ્મ છે. ક્ષમા સત્યવાનોનું સત્ય છે; ક્ષમા યજ્ઞ છે; ક્ષમા શુભ છે.
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
કૃષ્ણમાં રહેલી એવી ક્ષમાને આપણા જેવા કેવી રીતે ત્યજી શકે? જ્યાં બ્રહ્મ, સત્ય, યજ્ઞો અને લોકો સ્થાપિત છે.
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
યજ્ઞ કરનારાઓના લોક પૂજાય છે; ક્ષમા કરનારાઓના લોક પણ એવા જ. જ્ઞાની પુરુષે સદા ક્ષમા કરવી જોઈએ; જ્યારે તે બધું ક્ષમા કરે છે, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
ક્ષમાવાનોનો આ લોક છે, અને પરલોક પણ ક્ષમાવાનોનો જ છે. અહીં તેઓ સન્માન પામે છે, અને ત્યાં પરમ ગતિ પામે છે.
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
જે માણસોનો ક્રોધ સદા ક્ષમાથી શમે છે, તેમના લોક વધુ ઊંચા છે; તેથી ક્ષમાને પરમ માનવામાં આવી છે.
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
આ રીતે કાશ્યપે ક્ષમાવાનો વિશે સદા આ ગાથાઓ ગાઈ છે. દ્રૌપદી, ક્ષમાની આ ગાથાઓ સાંભળીને તું પ્રસન્ન થા; ક્રોધ ન કર.
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
પિતામહ શાંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ) શાંતિનું સન્માન કરશે; અને દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ પણ શાંતિનું સન્માન કરશે.
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
આચાર્ય અને ક્ષત્તા વિદુર શાંતિની જ વાત કહેશે; કૃપ અને સંજય પણ શાંતિની જ વાત કહેશે.
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
સોમદત્ત, યુયુત્સુ અને દ્રોણપુત્ર એવી જ રીતે; અને અમારા પિતામહ વ્યાસ પણ સદા શાંતિની જ વાત કહે છે.
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
આમના દ્વારા ચોક્કસ શાંતિ તરફ પ્રેરિત થયેલો રાજા રાજ્ય આપશે, એવી મારી બુદ્ધિ છે—જો લોભ તેને રોકશે નહીં તો.
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
હે ભામિની, ભરતવંશીઓના વિનાશ માટે આ ભયંકર સમય આવી પહોંચ્યો છે; આ મારી નિશ્ચિત માન્યતા છે, હંમેશાં અને પહેલાંથી પણ.
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
સુયોધન યોગ્ય નથી, તેથી ક્ષમા મને જ પ્રાપ્ત થાય છે; ત્યાં હું યોગ્ય છું — તેથી ક્ષમા મને પામે છે.
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
આ આત્મસંયમી લોકોનું આચરણ છે; આ જ સનાતન ધર્મ છે. ક્ષમા અને દયા — તેનું હું ખરેખર આચરણ કરું છું.