マハーバーラタ · 章 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
ドラウパディーの言葉を聞いた。音も言い回しも滑らかで美しいその言葉を聞き、王ユディシュティラは微笑みながらドラウパディーに語りかけた。
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
お前が怒っているのは、邪な心の持国の息子のせいだ。大いなる智慧の女よ、お前が様々な形で怒りを重んじている以上、怒りの根源であるその敵について、理由とともに私から聞け。
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
怒りは人を滅ぼし、また怒りが人を再び生じさせもする。偉大なる者よ、存在と非存在の両方の根は怒りであると知れ。
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
怒りを抑える者には繁栄があり、美しき者よ、怒りを抑えない者には破滅がある。ゆえに美しき者よ、怒りこそが破滅の原因なのだ。
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
常に怒りを放つ人には、吉祥なる者よ、その破滅のために、極めて恐ろしい怒りが生じる。
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
ここでは、人々の破滅は怒りを根とするのが見て取れる。では私のような者が、世界を滅ぼす怒りをどうして放てようか。
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
怒れる人は罪を犯す。怒りのうちに師長さえ殺すことがある。怒った人は荒々しい言葉で、すぐれた人々をも侮る。
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
怒った人は、言うべきことと言うべきでないことを決して知らない。怒った者にとっては、してはならないことも、言ってはならないことも存在しない。
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
怒りから、害してはならない者を害し、討つべき者を敬う。怒った者は自分自身をさえヤマの館へ送ることもある。
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
これらの過ちをよく見抜いた賢者たちは、現世と来世の最高の善を望み、怒りを克服した。
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
堅固な人々が捨てたあの怒りを、私のような者がどうして行えようか。ドラウパディーよ、これを思い出すだけでも、私の怒りは募るのだ。
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
怒っている者に対して怒り返さない者は、自分と他者を大いなる危険から守る。その人こそ両者の医師である。
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
愚かで無力な人が苦しみの中で怒るならば、結局は強者の前で自分自身を捨ててしまう。
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
自らを捨て、自制のない者には、諸世界が滅びる。ゆえに、ドラウパディーよ、無力な者にとっては怒りを抑えることこそが規範だと説かれている。
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
同様に、賢く力のある人が苦しみの中で怒るならば、敵を滅ぼしても来世で喜ぶことはない。
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
ゆえに、強い者も弱い者も常に忍ぶべきだと言われる。災難においても、知る人は同じように耐えるべきである。
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
クリシュナよ、ここでは善き人々は怒りに対する勝利を実に称賛する。寛容な人には常に勝利がある。善き人々の考えでは、これがここでの善人の勝利である。
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
真実は虚偽にまさり、慈悲は残酷にまさる。ゆえに、多くの過失に満ち、善き人々が避け、一切の世界を滅ぼす怒りを、私のような者は捨てるべきである。
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
遠くを見通す賢者たちが「輝ける者」と呼ぶ人には、内なる怒りがないことは確かである。
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
生じた怒りを智慧によって退ける人を、真理を見る賢者たちは輝ける者とみなす。
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
美しい腰の女よ、怒れる人は義務を正しく見ることがない。怒れる人は行うべきでないこともその節度も見ないのだ。
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
怒れる者は殺してはならない者さえ殺し、目上の人をも荒々しい言葉で傷つける。ゆえに、輝きを発揮すべき時には、怒りを遠ざけるべきである。
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
巧みさ、不正を許さぬ気概（アマルシャ）、勇気、そして機敏さ。これらは輝きの徳である。怒りに圧倒された者は、たやすくはそれを得られない。
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
怒りを捨ててこそ人は正しく輝きを得る。時に適った輝きは大いなる賢者が得るものであり、怒れる者には極めて得難い。
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
愚者は怒りを常に輝きと定めている。しかしラジャス（激情）は、人間に対して世界を滅ぼすために定められたものである。
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
ゆえに人は常に怒りを捨て、正しく振る舞うべきである。自らの義務から外れず、怒らないことこそ優れている、これは確かである。
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
愚かで思慮のない者たちの一切の過ちが見過ごされるならば、私のような者にどうして過ちがあろうか、ああ、非の打ち所なき人よ。
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
人の中に大地のように忍耐強い者がいなければ、人と人の間に和平はなくなるであろう。争いは怒りを根とするからである。
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
攻撃された者は攻撃者に攻撃を返すであろう。年長者に打たれた者も打ち返すであろう。このようにして生き物の滅亡と不正が広く行き渡るであろう。
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
罵られた者はすぐさま罵り返すであろう。打たれた者は打ち返し、傷つけられた者は傷つけ返すであろう。
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
父は息子を殺し得るし、息子もまた同様に父を殺し得る。夫は妻を殺し得るし、妻もまた同様に夫を殺し得る。
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
世界がこのように乱れているとき、（善き）生まれは見出されない。美しい顔の人よ、生まれこそ衆生の和合の根であると知れ。
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
ドラウパディーよ、そのような衆生はみな速やかに滅びるであろう。ゆえに怒りは衆生の破滅と零落のためにある。
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
世にある忍耐の人は大地のように見えるから、衆生の生まれと存在が保たれるのである。
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
人はこの世のあらゆる災いに耐え忍ぶべきである、美しき人よ。忍耐する衆生の生まれこそ称えられているのだから。
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
罵られ、打たれ、怒らされても、年長者の前で忍ぶ人。常に怒りに打ち勝ち、賢く、人の中の最上の者——たとえ権勢があろうとも、その人の世界は永遠である。
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
怒りやすく知恵の浅い者は、死後もこの世でも滅びる。
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
ここでも忍耐する人々について、これらの詩句がいつも語られる。偉大な魂カーシュyapaが歌ったものである。
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
忍耐こそ法であり、忍耐こそ祭祀であり、忍耐こそヴェーダであり、忍耐こそ聞かれたものである。このように知る者は、忍耐する者に属するすべてを大いに得る。
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
忍耐はブラフマンであり、忍耐は真実であり、忍耐は過去と未来である。忍耐は苦行であり、忍耐は清浄である。忍耐によってこの世界は支えられている。
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
忍耐する者は、祭祀を知る者の世界を超え、ブラフマンを知る者の世界を超え、苦行者の世界さえも超えた世界を得る。
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
ヤジュルヴェーダを知る者の世界は別であり、儀礼を行う者の世界もまた別である。しかし忍耐する者の世界はブラフマーの世界にあり、最も尊ばれている。
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
忍耐は輝ける者の輝きであり、忍耐は苦行者のブラフマンである。忍耐は真実を語る者の真実であり、忍耐は祭祀であり、忍耐は吉祥である。
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
我々のような者が、クリシュナにあるあのような忍耐をどうして捨てられようか。そこにはブラフマン、真実、祭祀、そして諸世界が確立しているのだ。
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
祭祀を行う者の諸世界は崇められ、忍耐する者の諸世界もまた同様である。知る人は常に耐えるべきであり、すべてに耐えるとき、ブラフマンに至る。
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
この世界は忍耐する者のものであり、来世もまた忍耐する者のものである。ここで彼らは敬意を受け、かしこでは最高の帰趣に至る。
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
怒りが常に忍耐によって抑えられる人々には、より高い諸世界がある。ゆえに忍耐こそ最高とされる。
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
このように、カーシャパは忍耐する者について常にこれらの詩句を歌ってきた。ドラウパディーよ、忍耐についてのこれらの詩句を聞いて喜びなさい。怒ってはならない。
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
祖父であるシャーンタヌの子は平和を尊び、デーヴァキーの子クリシュナも平和を尊ぶであろう。
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
師と家令ヴィドゥラは和平のみを語り、クリパとサンジャヤもまた和平のみを語るであろう。
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
ソーマダッタ、ユユツ、ドローナの子もまた同様であり、我らの祖父ヴィヤーサは常に和平を説く。
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
これらすべての者に和平へと促され、王は必ず王国を返すであろう——それが私の確信である。ただし貪欲が彼を止めなければ。
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
ああ婦人よ、バラタ族の滅亡のための恐ろしい時がやって来た。これは以前からずっと私の確かな信念である。
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
スヨーダナは相応しくないゆえ忍耐は私を見出す。そこで私こそが相応しい者である——それゆえ忍耐は私を見出すのだ。
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
これこそ自制した人の行いであり、永遠のダルマである。忍耐と慈悲——私は実にそれを行う者である。