ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा श्लक्ष्णाक्षरपदं शुभम् ।
उवाच द्रौपदीं राजा स्मयमानो युधिष्ठिरः ॥ ३.२९.१ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, କୋମଳ ଅକ୍ଷର ଓ ପଦରେ ସୁନ୍ଦର ସେ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହସି ହସି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.29.2
कारणे भवती क्रुद्धा धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
येन क्रोधं महाप्रज्ञे बहुधा बहुमन्यसे।
क्रोधमूलं हरं शत्रुं कारणैः शृणु तं मम ॥ ३.२९.२ ॥
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ କାରଣରୁ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ। ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞେ, ଯେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ନାନା ପ୍ରକାରେ କ୍ରୋଧକୁ ବହୁ ମାନ୍ୟ କର, କ୍ରୋଧର ମୂଳ ସେହି ଶତ୍ରୁ କଥା କାରଣ ସହିତ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
3.29.3
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ।
इति विद्धि महाप्रात्रे क्रोधमूलौ भवाभवौ । ॥ ३.२९.३ ॥
କ୍ରୋଧ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ; ଆଉ କ୍ରୋଧ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ହେ ମହାପାତ୍ର, ଜାଣ ଯେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁହିଁଙ୍କର ମୂଳ କ୍ରୋଧ।
3.29.4
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने ।
यो न संहरते क्रोधं तस्याभावो भवत्युत।
अभावकारणं तस्मात्क्रोधो भवति शोभने ॥ ३.२९.४ ॥
ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ସଂଯତ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାର ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ଆଉ ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ସଂଯତ କରେ ନାହିଁ, ତାର ବିନାଶ ହୁଏ। ଅତଏବ, ହେ ଶୋଭନେ, କ୍ରୋଧ ହିଁ ବିନାଶର କାରଣ।
3.29.5
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं विसृजते शुभे ।
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥ ३.२९.५ ॥
ଯିଏ ପୁରୁଷ ସଦା କ୍ରୋଧକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ହେ ଶୁଭେ, ତାର ବିନାଶ ପାଇଁ ଅତି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
3.29.6
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते ।
तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥ ३.२९.६ ॥
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବିନାଶ କ୍ରୋଧକୁ ମୂଳ କରି ଘଟିବାର ଦେଖାଯାଏ। ତେବେ ମୋ ପରି ଲୋକ ଲୋକନାଶକ କ୍ରୋଧ କିପରି ପ୍ରକାଶ କରିବ?
3.29.7
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥ ३.२९.७ ॥
କ୍ରୋଧୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ କରେ; କ୍ରୋଧରେ ସେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ। କ୍ରୁଦ୍ଧ ଲୋକ କଠୋର ବାଣୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ।
3.29.8
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ ३.२९.८ ॥
କ୍ରୋଧିତ ଲୋକ କହିବାର ଓ ନ କହିବାର କଥା କେବେ ବି ଜାଣେ ନାହିଁ। କ୍ରୁଦ୍ଧ ଲୋକ ପାଇଁ କିଛି ଅକରଣୀୟ ନାହିଁ, ନା କିଛି ଅବାଚ୍ୟ।
3.29.9
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांस्तु वध्यान्संपूजयीत च ।
आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥ ३.२९.९ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରେ, ଆଉ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ। କ୍ରୁଦ୍ଧ ଲୋକ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇପାରେ।
3.29.10
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः ।
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥ ३.२९.१० ॥
ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିବା, ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି।
3.29.11
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्ररेत् ।
एतद्द्रौपदि संस्मृत्यन मे मन्युः प्रवर्धते ॥ ३.२९.११ ॥
ଧୀରମାନେ ପରିହାର କରିଥିବା ସେହି କ୍ରୋଧକୁ ମୋ ପରି ଲୋକ କିପରି ଆଚରଣ କରିବ? ହେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଏହା ସ୍ମରଣ କଲେ ମୋ କ୍ରୋଧ ବଢ଼େ।
3.29.12
आत्मानं च परांश्चैव त्रायते महतो भयात् ।
क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्दूयोरेष चिकित्सकः ॥ ३.२९.१२ ॥
କ୍ରୋଧୀ ଉପରେ ଯିଏ ପ୍ରତିକ୍ରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ; ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ଚିକିତ୍ସକ।
3.29.13
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः ।
बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥ ३.२९.१३ ॥
ମୂର୍ଖ ଓ ଅଶକ୍ତ ମଣିଷ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ରୋଧ କଲେ, ଶେଷରେ ବଳବାନ ମଣିଷମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
3.29.14
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः ।
तस्माद्द्रौपद्यशक्तस् मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥ ३.२९.१४ ॥
ଯିଏ ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ, ତା'ର ଲୋକସବୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଅଶକ୍ତ ପାଇଁ କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହିଁ ନିୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
3.29.15
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानः प्रकुप्यति ।
स नाशयित्वा द्वेष्टारं परलोके न नन्दति ॥ ३.२९.१५ ॥
ସେହିପରି, ଯେଉଁ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ସମର୍ଥ ମଣିଷ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ରୋଧ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ନଷ୍ଟ କରି ମଧ୍ୟ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.29.16
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा ।
क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥ ३.२९.१६ ॥
ତେଣୁ ବଳବାନ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଉଭୟଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ସେହିପରି ସହିବା ଉଚିତ।
3.29.17
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः ।
क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥ ३.२९.१७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣା, ଏଠାରେ ସାଧୁମାନେ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ବିଜୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; କ୍ଷମାଶୀଳର ସବୁବେଳେ ଜୟ; ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମତରେ ଏଠାରେ ସାଧୁର ଜୟ ଏହି।
3.29.18
सत्यंचानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता ।
तमेवं बहुदोषं त क्रोधं सद्भिर्विवर्जितम्।
मादृशो विसृजेत्तस्मात्सर्वलोकविनाशनम् ॥ ३.२९.१८ ॥
ମିଥ୍ୟାଠାରୁ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ; ନିଷ୍ଠୁରତାଠାରୁ ଦୟା ଶ୍ରେୟ। ତେଣୁ, ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରା, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଜିତ, ସର୍ବଲୋକବିନାଶୀ ସେହି କ୍ରୋଧକୁ ମୋ ପରି ମଣିଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
3.29.19
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्गदर्शिनः ।
न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस् भवतीति विनिश्चेतम् ॥ ३.२९.१९ ॥
ଦୂରଦର୍ଶୀ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯାହାକୁ ତେଜସ୍ୱୀ କହନ୍ତି, ତାହା ଭିତରେ କ୍ରୋଧ ରହେ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
3.29.20
वस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया परिबाधते ।
तेजस्विनं तं विदुषो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.२९.२० ॥
ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଦୂର କରେ, ତାକୁ ହିଁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ ମାନନ୍ତି।
3.29.21
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति ।
नाकार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥ ३.२९.२१ ॥
ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, କ୍ରୁଦ୍ଧ ମଣିଷ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧୀ ଦେଖେ ନାହିଁ।
3.29.22
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि ।
तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥ ३.२९.२२ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ମଣିଷ ଅବଧ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରେ; ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଠୋର ବାଣୀରେ ଆଘାତ କରେ। ଅତଏବ ତେଜ ଆଚରଣରେ କ୍ରୋଧକୁ ଦୂରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
3.29.23
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः ।
गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥ ३.२९.२३ ॥
ଦକ୍ଷତା, ଅମର୍ଷ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୀଘ୍ରତା — ଏଗୁଡ଼ିକ ତେଜର ଗୁଣ; କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ମଣିଷ ଏସବୁ ସହଜରେ ପାଇପାରେ ନାହିଁ।
3.29.24
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते ।
कालयुक्तं महाप्राज्ञैः क्रुद्धैस्तेजः सुदुर्लभम् ॥ ३.२९.२४ ॥
କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ହିଁ ମଣିଷ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ତେଜ ପାଏ; କାଳୋଚିତ ତେଜ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
3.29.25
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिनिश्चितम् ।
रजस्तु लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥ ३.२९.२५ ॥
ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ସର୍ବଦା ତେଜ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ରଜସ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଲୋକନାଶ ପାଇଁ ବିହିତ।
3.29.26
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् ।
श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.२९.२६ ॥
ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସମ୍ୟକ ଆଚରଣ କରି ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ନ ହେବା ଶ୍ରେୟ; କ୍ରୁଦ୍ଧ ନ ହେବା ଉତ୍ତମ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
3.29.27
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तमचेतसाम् ।
अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥ ३.२९.२७ ॥
ଯଦି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଓ ଅଚେତନ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅତିକ୍ରମ ପାର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମୋ ଭଳି ଲୋକର ଅତିକ୍ରମ କେମିତି ହେବ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା?
3.29.28
यदि न स्युर्मानुषेषु क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
न स्यात्सन्धिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥ ३.२९.२८ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ କ୍ଷମାଶୀଳ ଲୋକ ନ ଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ବିଗ୍ରହର ମୂଳ କ୍ରୋଧ।
3.29.29
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः ।
एवं विनाशो भूतानाममधर्मः प्रथितो भवेत् ॥ ३.२९.२९ ॥
ଆକ୍ରମଣ ପାଇଥିବା ଲୋକ ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ; ବଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିବ; ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ଅଧର୍ମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
3.29.30
आक्रुष्ट पुरुषः सर्वं प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् ।
प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥ ३.२९.३० ॥
ନିନ୍ଦିତ ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ନିନ୍ଦା କରିବ; ଆହତ ଲୋକ ଆଘାତ କରିବ; ପୀଡ଼ିତ ଲୋକ ପୀଡ଼ା ଦେବ।
3.29.31
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् ।
हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥ ३.२९.३१ ॥
ପିତାମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପିତାମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି।
3.29.32
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णो न विद्यते ।
प्रजानां सन्धिमूलं हि जन्म विद्धिशुभानने ॥ ३.२९.३२ ॥
ଜଗତ ଏହିପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ ଜନ୍ମ (ଶୁଭ) ମିଳେ ନାହିଁ। ହେ ଶୁଭାନନେ, ଜାଣ ଯେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସନ୍ଧିର ମୂଳ ଜନ୍ମ ହିଁ।
3.29.33
ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशाः ।
तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च ॥ ३.२९.३३ ॥
ହେ ଦ୍ରୌପଦି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ। ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ପ୍ରଜାଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଅଧଃପତନ ପାଇଁ।
3.29.34
यस्मात्तु लोके दृश्यन्ते क्षमिणः पृथिवीसमाः ।
तस्माज्जन्म च भूतानां भवश्च प्रतिपद्यते ॥ ३.२९.३४ ॥
ଜଗତରେ କ୍ଷମାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ପୃଥିବୀ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସ୍ଥିର ରହେ।
3.29.35
क्षन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वापत्सु सुशोभने ।
क्षमावतो हि भूतानां जन्म चैव प्रकीर्तितम् ॥ ३.२९.३५ ॥
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିପଦରେ କ୍ଷମା ରଖିବା ଉଚିତ, ହେ ସୁଶୋଭନେ। କ୍ଷମାଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହିଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
3.29.36
आक्रुष्टस्ताडितः क्रुद्धः क्षमते यो बवीयसा ।
यश्च नित्यं जितक्रोधो विद्वानुत्तमपूरुषः।
प्रभाववानपि नरस्तस्य लोकाः सनातनाः ॥ ३.२९.३६ ॥
ନିନ୍ଦିତ, ପ୍ରହୃତ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ବଡ଼ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ଷମା ରଖେ; ଯିଏ ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧଜୟୀ, ବିଦ୍ବାନ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ — ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଲୋକସମୂହ ସନାତନ।
3.29.37
क्रोधनस्त्वल्पविज्ञानः प्रेत्य चेह च नश्यति ॥ ३.२९.३७ ॥
କ୍ରୋଧୀ ଓ ଅଳ୍ପଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏବଂ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
3.29.38
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा नित्यं क्षमावताम् ।
गीताः क्षमावतां कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ ३.२९.३८ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା କୁହାଯାଏ; ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗାଇଥିଲେ।
3.29.39
क्षमा धर्मः क्षमा यज्ञः क्षमा वेदाः क्षमा श्रुतम् ।
यस्तमेवं विजानाति स सर्वं क्षन्तुर्महति ॥ ३.२९.३९ ॥
କ୍ଷମା ହିଁ ଧର୍ମ, କ୍ଷମା ହିଁ ଯଜ୍ଞ, କ୍ଷମା ହିଁ ବେଦ, କ୍ଷମା ହିଁ ଶ୍ରୁତ; ଯେ ଏହା ଏପରି ଜାଣେ ସେ କ୍ଷମାଶୀଳର ସବୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ପାଏ।
3.29.40
क्षमा ब्रह्म क्षमा सत्यं क्षमा भूतं च भावि च ।
क्षमा तपः क्षमा शौचं क्षमयेदं धृतं जगत् ॥ ३.२९.४० ॥
କ୍ଷମା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ, କ୍ଷମା ହିଁ ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା ହିଁ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ; କ୍ଷମା ହିଁ ତପ, କ୍ଷମା ହିଁ ଶୌଚ; କ୍ଷମାଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରଣ କରାଯାଇଛି।
3.29.41
अति यज्ञविदां लोकान्क्षमिणः प्राप्नुवन्ति च ।
अति ब्रह्मविदां लोकानति चापि तपस्विनाम् ॥ ३.२९.४१ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳମାନେ ଯଜ୍ଞଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ।
3.29.42
अन्ये वै यजुषां लोकाः कर्मिणामपरे तथा ।
क्षमावतां ब्रह्मलोके लोकाः परमपूजिताः ॥ ३.२९.४२ ॥
ଯଜୁର୍ବେଦୀମାନଙ୍କ ଲୋକ ଭିନ୍ନ, କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କ ଆଉ ଲୋକ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ, ପରମ ପୂଜିତ।
3.29.43
क्षमा तेजस्विनां तेजः क्षमा ब्रह्म तपस्विनाम् ।
क्षमा सत्यं सत्यवतां क्षमा यज्ञः क्षमा शभः ॥ ३.२९.४३ ॥
କ୍ଷମା ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କର ତେଜ, କ୍ଷମା ତପସ୍ୱୀଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମ। କ୍ଷମା ସତ୍ୟବାନଙ୍କର ସତ୍ୟ; କ୍ଷମା ଯଜ୍ଞ; କ୍ଷମା ଶୁଭ।
3.29.44
तां क्षमां तादृशीं कृष्णे कथमस्मद्विधस्त्यजेत् ।
यत्रब्रह्म च सत्यं च यज्ञा लोकाश्च धिष्ठिताः ॥ ३.२९.४४ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରେ ଥିବା ସେହିପରି କ୍ଷମାକୁ ଆମ ପରି ଲୋକେ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବେ? ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
3.29.45
इज्यन्ते यज्वनां लोकाः क्षमिणामपरे तथा ।
क्षन्तव्यमेव सततं पुरुषेण विजानता।
यदा हि क्षमते सर्वं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३.२९.४५ ॥
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋକସମୂହ ପୂଜିତ ହୁଏ; କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କର ଲୋକସମୂହ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେତେବେଳେ ସେ ସବୁ କ୍ଷମା କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ।
3.29.46
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
इह सन्मानमृच्छन्ति परत्र च परा गतिम् ॥ ३.२९.४६ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କର ଏହା ଲୋକ; ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କର। ଏଠାରେ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
3.29.47
येषां मन्युर्मनुष्याणां क्षमयाऽभिहतः सदा ।
तेषां परतरे लोकास्तस्मात्क्षान्तिः परा मता ॥ ३.२९.४७ ॥
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ସର୍ବଦା କ୍ଷମାଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକସମୂହ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ; ସେଥିପାଇଁ କ୍ଷମାକୁ ପରମ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
3.29.48
इति गीताः काश्यपेन गाथानित्यं क्षमावताम् ।
श्रुत्वा गाथाः क्षमायास्त्वं तुष्यद्रौपदि मा क्रुधः ॥ ३.२९.४८ ॥
ଏହିପରି କାଶ୍ୟପ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଦା ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ଗାଇଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ରୌପଦୀ, କ୍ଷମାର ଏହି ଗାଥା ଶୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ; କ୍ରୋଧ କର ନାହିଁ।
3.29.49
पितामहः शान्तनवः रशमं संपूजयिष्यति ।
कृष्णश्च देवकीपुत्रः शमं संपूजयिष्यति ॥ ३.२९.४९ ॥
ପିତାମହ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର (ଭୀଷ୍ମ) ଶାନ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଏବଂ ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
3.29.50
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शममेव वदिष्यतः ।
कृपश्च संजयश्चैव शममेव वदिष्यतः ॥ ३.२९.५० ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ତା ବିଦୁର ଶାନ୍ତିର କଥା ହିଁ କହିବେ; କୃପ ଓ ସଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିର କଥା ହିଁ କହିବେ।
3.29.51
सोमदत्तो युयुत्सुश्च द्रोणपुत्रस्तथैव च ।
पितामहश्च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥ ३.२९.५१ ॥
ସୋମଦତ୍ତ, ଯୁଯୁତ୍ସୁ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସେହିପରି; ଆମ ପିତାମହ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତିର କଥା କହନ୍ତି।
3.29.52
एतैर्हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ।
राज्यं दातेति मे बुद्धिर्न चेल्लोभान्नशिष्यति ॥ ३.२९.५२ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଦେବେ, ଏହା ମୋ ବୁଦ୍ଧି; ଯଦି ଲୋଭ ତାଙ୍କୁ ନ ରୋକେ।
3.29.53
कालोऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानामभूतये ।
निश्चितं मे सदैवैतत्पुरस्तादपि भामिति ॥ ३.२९.५३ ॥
ହେ ଭାମିନୀ, ଭରତବଂଶୀୟମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଆସିଛି; ଏହା ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ଧାରଣା, ସର୍ବଦା ଓ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ।
3.29.54
सुयोधनो नार्हतीति क्षमा मामेव विन्दति ।
अर्हस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा ॥ ३.२९.५४ ॥
ସୁଯୋଧନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ କ୍ଷମା ମୋତେ ହିଁ ପାଏ; ସେଠାରେ ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ — ସେଥିପାଇଁ କ୍ଷମା ମୋତେ ପାଏ।
3.29.55
एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्मः सनातनः ।
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत्कर्ताऽस्म्यहमञ्जसा ॥ ३.२९.५५ ॥
ଏହା ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ। କ୍ଷମା ଓ ଦୟା — ତାହା ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ପାଳନ କରେ।