महाभारत · अध्याय 3.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.310.1
एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखा ।
सूतोऽधिरथ इत्येव सदारो जाह्नवीं ययौ ॥ ३.३१०.१ ॥
त्या वेळी धृतराष्ट्राचा मित्र अधिरथ नावाचा सूत पत्नीसह गंगेकडे गेला.
3.310.2
तस्य भार्याऽभवद्राजन्रूपेणासदृशी भुवि ।
राधा नाम महाभागा न सा पुत्रमविन्दत।
अपत्यार्थे परं यत्नमकरोच्च विशेषतः ॥ ३.३१०.२ ॥
हे राजा, त्याची पत्नी पृथ्वीवर रूपाने अतुलनीय होती. राधा नावाच्या त्या महाभागेला पुत्र मिळाला नव्हता; अपत्यासाठी तिने विशेष प्रयत्न केले.
3.310.3
सा ददर्शाथ मञ्जूषामुह्यमानां यदृच्छया ।
दत्तरक्षाप्रतिसरामन्वालम्भनशोभनाम् ॥ ३.३१०.३ ॥
तेव्हा तिने योगायोगाने वाहत आलेली एक मंजूषा पाहिली; तिला रक्षासूत्र बांधलेले होते आणि धरण्याच्या दोर्‍यांनी ती शोभत होती.
3.310.4
ऊर्मीतरङ्गैर्जाह्नव्याः समानीतामुपह्वरम् ।
विवर्तमानां बहुशः पुनःपुनरितस्ततः ॥ ३.३१०.४ ॥
गंगेच्या लाटा आणि तरंगांनी तीरावर आणलेली ती मंजूषा वारंवार इकडेतिकडे फिरत होती.
3.310.5
ततः सा वायुना राजन्स्रोतसा च बलीयसा ।
उपानीतो यतः सूतः सभार्यो जलमाश्रितः ॥ ३.३१०.५ ॥
हे राजा, तेव्हा वारा आणि प्रबल प्रवाहाने ती त्या ठिकाणी आणली, जिथे पत्नीसह सूत पाण्याच्या आश्रयाला उभा होता.
3.310.6
सा तु कौतूहलात्प्राप्तां ग्राहयामास भामिनी ।
ततो निवेदयामास सूतस्याधिरथस्य वै ॥ ३.३१०.६ ॥
त्या सुंदरीने कुतूहलाने आलेली ती मंजूषा पकडून घेतली; मग सूत अधिरथाला तिने कळवले.
3.310.7
स तामुद्धृत्य मञ्जूषामुत्सार्य जलमन्तिकात् ।
यन्त्रैरुद्घाटयामास सोऽपश्यत्तत्रबालकम् ॥ ३.३१०.७ ॥
त्याने ती पेटी उचलून, जवळच्या पाण्यापासून दूर नेऊन, यंत्रांनी ती उघडवली; तेथे त्याला एक बालक दिसले.
3.310.8
मृष्टकुण्डलयुक्तेन वदनेन विराजितम् ।
परिम्लानमुखं बालं रुदन्तं क्षुधितं भृशम् ॥ ३.३१०.८ ॥
चकचकीत कुंडलांनी युक्त मुखाने शोभणारा तो बालक, कोमेजलेल्या मुखाचा, रडत, अत्यंत भुकेलेला होता.
3.310.9
स तु तं परया लक्ष्म्या दृष्ट्वा युक्तं वरात्मजम् ।
स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनः।
अङ्कमारोप्य तं बालं भार्यां वचनमब्रवीत् ॥ ३.३१०.९ ॥
त्या श्रेष्ठ पुत्राला परम शोभेने युक्त पाहून, आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांचा तो सूत, पत्नीसह, त्या बालकाला मांडीवर बसवून पत्नीला असे म्हणाला.
3.310.10
इदमत्यद्भुतं भीरु यतो जातोस्मि भामिनि ।
दृष्टवान्देवगर्भोऽयं मन्येऽस्माकमुपागतः ॥ ३.३१०.१० ॥
हे भित्रे, हे अत्यंत अद्भुत आहे; हे भामिनी, हा देवगर्भ आमच्याकडे आला आहे असे मला वाटते.
3.310.11
अनपत्यस्य पुत्रोऽयं देवैर्दत्तो ध्रुवं मम ।
इत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते ॥ ३.३१०.११ ॥
निपुत्रिक अशा मला देवांनी निश्चितच हा पुत्र दिला आहे, असे म्हणून, हे महीपते, त्याने तो पुत्र राधेला दिला.
3.310.12
रप्रतिजग्राह तं राधा विधिवद्दिव्यरूपिणम् ।
पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम् ॥ ३.३१०.१२ ॥
राधेने विधिपूर्वक त्या दिव्यरूप पुत्राला स्वीकारले—कमळाच्या गर्भासारख्या कांतीचा, देवगर्भ, श्रीने वेढलेल्या त्या पुत्राला.
3.310.13
स्तन्यं समस्रवच्चास्य दैवादित्थ निश्चयः ।
पुपोष चैनं विधिवद्ववृधे स च वीर्यवान्।
ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः ॥ ३.३१०.१३ ॥
दैवयोगाने तिच्या स्तनांतून दूध वाहू लागले; असाच निश्चय झाला. विधिपूर्वक त्याचे पालनपोषण केले गेले, आणि तो पराक्रमी बालक वाढला. तेव्हापासून इतर औरस पुत्रही जन्मले.
3.310.14
नामकर्म च चक्रुस्ते कुण्डले तस् दृश्यते ।
कर्ण इत्येव तं बालं दृष्ट्वा कर्णं सकुण्डलम् ॥ ३.३१०.१४ ॥
त्यांनी नामकरण संस्कार केला. त्याची कुंडले दिसत होती; कुंडलांसह कान पाहून त्या बालकाचे नाव 'कर्ण' असेच ठेवले.
3.310.15
वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम् ।
नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः ॥ ३.३१०.१५ ॥
सोन्याचे चिलखत घातलेल्या, सोन्याच्या कुंडलांनी युक्त त्या बालकाला पाहून द्विजांनी त्याचे नाव 'वसुषेण' ठेवले.
3.310.16
एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमः ।
वसुषेण इतिख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः ॥ ३.३१०.१६ ॥
अशा प्रकारे तो अमितपराक्रमी सूतपुत्रत्वाला पोहोचला. 'वसुषेण' नावाने प्रसिद्ध आणि 'वृष' नावानेही विख्यात असा तो समर्थ झाला.
3.310.17
सूतस्य ववृधेऽङ्गेषु ज्येष्ठः पुत्रः स वीर्यवान् ।
चारेण विदितश्चासीत्पृथया दिव्यवर्मभृत् ॥ ३.३१०.१७ ॥
तो वीर्यवान सूताचा ज्येष्ठ पुत्र अंग देशात वाढला. हेरांद्वारे पृथा (कुंती)ला तो दिव्य चिलखत धारण करणारा असल्याचे समजले.
3.310.18
सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समयेन तम् ।
दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम् ॥ ३.३१०.१८ ॥
पण सूत अधिरथाने आपला पुत्र योग्य वयाचा झालेला पाहून त्याला वारणसाह्वय नगरात पाठवले.
3.310.19
तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि ।
सख्यं दुर्योधनेनैवमगमत्स च वीर्यवान् ॥ ३.३१०.१९ ॥
तेथे त्याने द्रोणाच्या इषु-अस्त्रकर्मात सेवा केली; अशा प्रकारे तो पराक्रमी दुर्योधनाचा मित्र झाला.
3.310.20
द्रोणात्कृपाच्च रामाच्च सोऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम् ।
लब्ध्वा लोकेऽभवत्ख्यातः परमेष्वासतां गतः ॥ ३.३१०.२० ॥
द्रोण, कृप आणि राम यांच्याकडून त्याने चार प्रकारचा अस्त्रसमूह मिळवला; जगात प्रसिद्ध होऊन तो परम धनुर्धर झाला.
3.310.21
संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये रतः ।
योद्धुमाशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना ॥ ३.३१०.२१ ॥
धृतराष्ट्रपुत्राशी मैत्री करून, पार्थांचे अप्रिय करण्यात रत होऊन, तो महात्मा फल्गुनाशी (अर्जुनाशी) नेहमी युद्ध करण्याची इच्छा बाळगतो.
3.310.22
सदा हि तस् स्पर्धाऽऽसीदर्जुनन विशांपते ।
अर्जुनस्य च कर्णेन यतो द्वन्द्वं बभूव ह ॥ ३.३१०.२२ ॥
हे नरपते, त्याची अर्जुनाशी नेहमी स्पर्धा होती; आणि त्यातूनच अर्जुन आणि कर्ण यांच्यात द्वंद्व घडले.
3.310.23
एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्न संशयः ।
यः सूर्यसंभवः कर्णः कुर्यात्प्रतिकुले रतः ॥ ३.३१०.२३ ॥
हे महाराजा, हे गुपित आहे; तो सूर्याचा पुत्र होता यात संशय नाही. सूर्यापासून जन्मलेला तो कर्ण प्रतिकूल कृत्यांत रत झाला.
3.310.24
तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम् ।
अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद्युधिष्ठिरः ॥ ३.३१०.२४ ॥
कुंडले धारण केलेला आणि कवचाने युक्त असलेला त्याला पाहून, युद्धात तो अवध्य आहे असे मानून युधिष्ठिर अत्यंत खिन्न झाला.
3.310.25
यदा च कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम् ।
स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिलोत्थितः ॥ ३.३१०.२५ ॥
हे राजेंद्रा, मध्यान्ह आल्यावर कर्ण पाण्यातून उठून हात जोडून तेजस्वी दिवाकर सूर्याची स्तुती करतो.
3.310.26
तत्रैनमुपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतुना ।
नादेयं तस्य तत्काले किंचिदस्ति द्विजातिषु ॥ ३.३१०.२६ ॥
तेथे ब्राह्मण धनाच्या इच्छेने त्याच्याजवळ येतात; त्या वेळी द्विजांना त्याच्याजवळ न देण्याजोगे काहीही नसते.
3.310.27
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः ।
स्वागतं चेति राधेयस्तमथ प्रत्यभाषत ॥ ३.३१०.२७ ॥
इंद्र ब्राह्मणाचे रूप घेऊन "भिक्षा द्या" म्हणत त्याच्यासमोर उभा राहिला; तेव्हा राधेय कर्णाने त्याला "स्वागत" म्हणून उत्तर दिले.