มหาภารตะ · อัธยายะ 3.314

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

3.314.1

स ददर्श हतान्भ्रातृँल्लोकपालानिव च्युतान् ।
युगान्ते समनुप्राप्ते शक्रवैश्रवणोपमान् ॥ ३.३१४.१ ॥

เขาเห็นพี่น้องของตนถูกสังหาร ล้มลงดุจเทพผู้พิทักษ์โลกที่ร่วงหล่นเมื่อสิ้นยุค เทียบเท่าพระอินทร์และท้าวเวศรวณ

3.314.2

विनिकीर्णधनुर्बाणं दृष्ट्वा निहतमर्जुनम् ।
भीमसेनं यमौ चैव निर्विचेष्टान्गतायुषः ॥ ३.३१४.२ ॥

เห็นอรชุนถูกสังหาร คันธนูและลูกศรกระจัดกระจาย และภีมเสนกับฝาแฝดนอนนิ่งไม่ไหวติง ชีวิตสิ้นไปแล้ว

3.314.3

सदीर्घमुष्णं निःश्वस्य शोकबाष्पपरिप्लुतः ।
तान्दृष्ट्वा पतितान्भ्रातॄन्सर्वांश्चिन्तासमन्वितः। ॥ ३.३१४.३ ॥

ถอนหายใจยาวและร้อนรน ท่วมท้นด้วยความโศกและน้ำตา เห็นพี่น้องทั้งหมดล้มลง เขาก็เต็มไปด้วยความกังวล

3.314.4

ननु त्वया महाबाहो प्रतिज्ञातं वृकोदर ।
सुयोधनस्य भेत्स्यामि गदया सक्थिनी रणे ॥ ३.३१४.४ ॥

โอ้วฤโกทร ผู้มีแขนทรงพลัง ท่านมิได้ปฏิญาณหรือว่า ในการรบ ข้าจะหักโคนขาทั้งสองของสุยโยธนด้วยคทาของข้า

3.314.5

व्यर्थं तदद्य मे सर्वं त्वयि वीरे निपातिते ।
महात्मनि महाबाहो कुरूणां कीर्तिवर्धने ॥ ३.३१४.५ ॥

วันนี้ทั้งหมดนั้นสูญเปล่า เมื่อท่านผู้กล้า ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้มีแขนทรงพลัง ผู้เพิ่มพูนเกียรติยศของเหล่ากุรุ ได้ล้มลงแล้ว

3.314.6

मनुष्यसंभवा वाचो विधर्मिण्यः प्रतिश्रुताः ।
भवतां दिव्यवाचस्तु ता भवन्तु कथं मृषा ॥ ३.३१४.६ ॥

ถ้อยคำของมนุษย์อาจให้ไว้ขัดต่อธรรม แต่ถ้อยคำทิพย์ของท่านจะเป็นเท็จได้อย่างไร

3.314.7

देवाश्चापि यदाऽवोचन्मूतके त्वां धनंजय ।
सहस्राक्षादनवरः कुन्ति पुत्रस्तवेति वै ॥ ३.३१४.७ ॥

เมื่อครั้งพิธีในวาระประสูติของเจ้า โอ้ธนัญชัย เหล่าเทพก็ได้กล่าวถึงเจ้าว่า "เจ้ามิได้ด้อยกว่าพระผู้มีพันตา เจ้าคือบุตรของกุนตี และเป็นของเจ้าโดยแท้"

3.314.8

उत्तरे पारियात्रे च जगुर्भूतानि सर्वशः ।
विप्रनष्टां श्रियं चैषामाहर्ता पुनरोजसा ॥ ३.३१४.८ ॥

บนภูเขาอุตตรและปาริยาตระ สรรพสัตว์ทั้งหลายได้ขับร้องว่า เขาจะนำโชคลาภที่สูญไปของพวกเขากลับคืนมาอีกด้วยพลังของตน

3.314.9

नास्य जेता रणे कश्चिदजेता नैष कस्यचित् ।
सोयं मृत्युवशं यातः कथं जिष्णुर्महाबलः ॥ ३.३१४.९ ॥

ไม่มีผู้ใดจะเอาชนะเขาได้ในการรบ และเขาก็มิได้ไม่ถูกเอาชนะโดยผู้ใด เหตุใดวีรบุรุษผู้มีพลังยิ่งใหญ่ผู้นี้จึงตกอยู่ใต้อำนาจของความตาย

3.314.10

अयं ममाशां संहत्य शेते भूमौ धनंजयः ।
आश्रित्ययं वयं नाथं दुःखान्येतानि सेहिम ॥ ३.३१४.१० ॥

ธนัญชัยผู้นี้ทำลายความหวังของข้าเสียแล้ว บัดนี้นอนอยู่บนพื้นดิน พวกเราพึ่งพาองค์ผู้เป็นที่พึ่งนี้ จึงได้อดทนต่อความทุกข์เหล่านี้มา

3.314.11

रणे प्रगल्भौ वीरौ च सदा शत्रुनिबर्हणौ ।
कथं रिपुवशं यातौ कुन्तीपुत्रौ महाबलौ।
यौ सर्वास्त्रा प्रतिहतौ भीमसेनधनंजयौ ॥ ३.३१४.११ ॥

วีรบุรุษผู้กล้าหาญในการรบ ผู้สังหารศัตรูอยู่เสมอ สองพี่น้องผู้มีพลังยิ่งใหญ่ บุตรของกุนตี คือภีมเสนและธนัญชัย ผู้ไม่อาจถูกอาวุธใดทำร้ายได้ เหตุใดจึงตกอยู่ใต้อำนาจของศัตรูได้

3.314.12

अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम दुर्हृदः ।
यमौ यदेतौ दृष्ट्वाऽद्य पतितौ नावदीर्यते ॥ ३.३१४.१२ ॥

หัวใจของข้าคงทำด้วยเหล็กและหิน จิตใจแข็งกระด้างเป็นแน่ เพราะเมื่อเห็นฝาแฝดทั้งสองล้มลงในวันนี้ มันก็ยังไม่แตกสลาย

3.314.13

शास्त्रज्ञा देशकालज्ञास्तपोयुक्ताः क्रियान्विताः ।
अकृत्वा सदृशं कर्म किं शेध्वं पुरुषर्षभाः ॥ ३.३१४.१३ ॥

ผู้รู้คัมภีร์ศาสตร์ ผู้รู้กาลและเทศะ ผู้ประกอบด้วยตบะและมั่นในการกระทำ โอ้บุรุษผู้เป็นดั่งวัวผู้เป็นจ่าฝูง เหตุใดพวกท่านจึงนอนอยู่ที่นี่โดยมิได้กระทำกรรมใดที่สมควร

3.314.14

अविक्षतशरीराश्चाप्यप्रमृष्टशरासनाः ।
असंज्ञा भुवि संगम्य किं शेष्वमपराजिताः ॥ ३.३१४.१४ ॥

ร่างกายยังไม่บาดเจ็บ คันธนูยังมิได้เช็ดให้สะอาด ไร้สติ และนอนรวมกันอยู่บนพื้นดิน โอ้ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ เหตุใดพวกท่านจึงนอนอยู่เช่นนี้

3.314.15

सानूनि वाद्रेः संसुप्तान्दृष्ट्वा भ्रातृन्महामतिः ।
सुखं प्रसुप्तान्प्रस्विन्नः खिन्नः कष्टां दशां गतः ॥ ३.३१४.१५ ॥

เห็นพี่น้องหลับใหลอย่างสนิทบนไหล่เขา ผู้มีปัญญายิ่งเหงื่อท่วมและเหนื่อยล้า ก็ตกอยู่ในสภาพอันเจ็บปวด

3.314.16

एवमेवेदमित्युक्त्वा धर्मात्मा स नरेश्वरः ।
शोकसागरमध्यस्थो दध्यौ कारणमाकुलः ॥ ३.३१४.१६ ॥

กล่าวว่า "เป็นเช่นนี้จริงๆ" จอมกษัตริย์ผู้มีจิตใจชอบธรรมนั้น จมอยู่กลางมหาสมุทรแห่งความโศก ใจวุ่นวาย ครุ่นคิดถึงสาเหตุ

3.314.17

इतिकर्तव्यतां चेति देशकालविभागवित् ।
नाभिपेदे महाबाहुश्चिन्तयानो महामतिः ॥ ३.३१४.१७ ॥

ครุ่นคิดว่าควรทำอะไร ผู้มีแขนทรงพลังและปัญญายิ่งใหญ่ ผู้รู้การแบ่งแยกแห่งกาลและเทศะ ไม่อาจพบหนทางข้างหน้า

3.314.18

अथ संस्तभ्य धर्मात्मा तदाऽऽत्मानं तपःसुतः ।
एवं विलप्य बहुधा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
बुद्ध्या विचिन्तयामास वीराः केन निपातिताः ॥ ३.३१४.१८ ॥

ครั้นแล้ว ยุธิษฐิระ บุตรแห่งธรรม ผู้มีจิตใจชอบธรรม บุตรแห่งตบะ ก็ตั้งสติมั่น คร่ำครวญด้วยหลายวิธี แล้วใช้ปัญญาครุ่นคิดว่า "วีรบุรุษเหล่านี้ถูกใครล้มลงกัน"

3.314.19

नैषां शस्त्रप्रहारोस्ति पदं नेहास्ति कस्यचित् ।
भूतं महदेदं मन्ये भ्रातरो येन मे हताः ॥ ३.३१४.१९ ॥

บนร่างของพวกเขาไม่มีรอยบาดแผลจากอาวุธ และที่นี่ก็ไม่มีร่องรอยเท้าของผู้ใด ข้าคิดว่านี่คือภูตผีผู้ยิ่งใหญ่ ที่ได้สังหารพี่น้องของข้า

3.314.20

एकाग्रं चिन्तयिष्यामि पीत्वा वेत्स्यामि वा जलम् ।
भ्रातॄणां न्न्यसनं घोरं सममेव महात्मनाम् ॥ ३.३१४.२० ॥

ข้าจะครุ่นคิดด้วยใจที่มั่นคงเพียงจุดเดียว หรือจะดื่มน้ำแล้วรู้ความจริงก็ได้ การล้มลงอันน่าสยดสยองของพี่น้องผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหลายของข้า เกิดขึ้นพร้อมกันทีเดียว

3.314.21

स्यात्तु दुर्योधनेनेदमुपांशु परिकल्पितम् ।
गान्धारराजरचितं सततं जिह्मबुद्धिना ॥ ३.३१४.२१ ॥

ทุรโยธน์ผู้มีจิตคดโกงอยู่เสมอ พระราชาแห่งคันธารราชวางแผนนี้ไว้อย่างลับ ๆ เป็นแน่แท้

3.314.22

यस् कार्यमकार्यं वा सममेव भवत्युत ।
कस्तस्य विश्वसेद्वीरो दुष्कृतेरकृतात्मनः ॥ ३.३१४.२२ ॥

สิ่งที่ควรทำหรือไม่ควรทำ ย่อมเป็นอย่างเดียวกันสำหรับเขา วีรบุรุษคนใดจะไว้วางใจผู้ชั่วร้ายที่มีจิตใจไม่บริสุทธิ์เช่นนั้น

3.314.23

अथवा पुरुषैर्गूढैः प्रयोगोऽयंदुरात्मनः ।
भवेदिति महाबुद्धिर्बहुधा समचिन्तयत् ॥ ३.३१४.२३ ॥

หรืออาจเป็นอุบายที่ดำเนินการโดยสายลับของผู้ชั่วร้ายนั้น ผู้มีปัญญายิ่งจึงคิดพิจารณาไปหลายทาง

3.314.24

आचार्यं किं नु वक्ष्यामि कृपं भीष्ममहं नु किम् ।
विदुरं किं नु वक्ष्यामि बृहस्पतिसमं नये ॥ ३.३१४.२४ ॥

ข้าพเจ้าจะพูดอะไรกับอาจารย์ดี จะพูดอะไรกับกฤปและภีษมะดี จะพูดอะไรกับวิทุรผู้เสมอพระพฤหัสปติในด้านนโยบายดี

3.314.25

अम्बां च किं नु वक्ष्यामि सर्वदा दुःखभागिनीम् ।
दृष्ट्वा मां भ्रातृभिर्हीनं पृच्छन्तीं पुत्रगृद्धिनीम् ॥ ३.३१४.२५ ॥

ข้าพเจ้าจะพูดอะไรกับพระมารดาอัมพา (กุนตี) ผู้ต้องรับทุกข์อยู่เสมอ เมื่อพระนางเห็นข้าพเจ้าปราศจากพี่น้อง และทรงถามด้วยความปรารถนาถึงบุตรของพระนาง

3.314.26

यदा त्वं भ्रातृभिः सर्वैः शक्रतुल्यपराक्रमैः ।
सार्धं वनं गतो वीरैः कथमेकस्त्वमागतः ॥ ३.३१४.२६ ॥

เมื่อท่านไปป่าพร้อมกับพี่น้องทั้งหมด วีรบุรุษผู้มีความกล้าหาญเทียบเท่าพระอินทร์ แล้วเหตุใดท่านจึงกลับมาเพียงผู้เดียวได้

3.314.27

कस्य किं नु विषेणेदमुदकं दूषितं यथा ।
मृतानामपि चैतेषां विकृतं नैव जायते।
मुखवर्णाः प्रसन्ना मे भ्रातॄणामित्यचिन्तयत् ॥ ३.३१४.२७ ॥

"น้ำนี้ถูกทำให้เป็นพิษด้วยยาพิษของผู้ใด และด้วยอะไรหนอ แม้พวกเขาจะตายแล้ว ก็ไม่ปรากฏการเปลี่ยนแปลงในร่างกาย ใบหน้าของพี่น้องข้าพเจ้ายังคงผ่องใสอยู่" ท่านคิดเช่นนั้น

3.314.28

एकैकशश्चौघबलानिमान्पुरुषसत्तमान् ।
कोऽन्यः प्रतिसमासेत कालान्तक यमादृते ॥ ३.३१४.२८ ॥

นอกจากยมราชผู้ทำให้กาลสิ้นสุด แล้วใครเล่าจะต้านทานบุรุษผู้ประเสริฐเหล่านี้ได้ พวกเขามีกำลังดุจกระแสน้ำหลาก ทีละคนทีละคน

3.314.29

एतेन व्यवसायेन तत्तोयं व्यवगाढवान् ।
पातुकामश्च तत्तोयमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे ॥ ३.३१४.२९ ॥

ด้วยความมุ่งมั่นนี้ ท่านจึงลงไปในน้ำนั้น และขณะที่ท่านก้มลงจะดื่มน้ำ ท่านก็ได้ยินเสียงจากท้องฟ้า

3.314.30

अहं बकः शैवलमत्स्यभक्षो ।
नीता मया प्रेतवशं तवानुजाः।
त्वं पञ्चमो भविता राजपुत्र ।
न चेत्प्रश्नान्पृच्छतो व्याकरोषि ॥ ३.३१४.३० ॥

ข้าเป็นนกกระเรียน กินสาหร่ายและปลา น้องชายของเจ้าทั้งหลายข้าได้พาไปสู่อำนาจแห่งความตายแล้ว โอ้ราชกุมาร หากเจ้าไม่ตอบคำถามของข้า เจ้าจะเป็นคนที่ห้า

3.314.31

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ ३.३१४.३१ ॥

ลูกรัก อย่าทำการอย่างบุ่มบ่ามต่อน้ำที่ข้าได้ครอบครองไว้ก่อนแล้ว โอ้โอรสของกุนตี จงตอบคำถามเสียก่อน แล้วค่อยดื่มและนำไปเถิด

3.314.32

रुद्राणां वा वसूनां वा मरुतां वा प्रधानभाक् ।
पृच्छामि को भवान्देवो नैतच्छकुनिना कृतम् ॥ ३.३१४.३२ ॥

ท่านเป็นผู้เลิศในหมู่รุทระ วสุ หรือมรุต ข้าขอถามว่า ท่านเป็นเทพองค์ใด สิ่งนี้มิได้กระทำโดยศกุนิ

3.314.33

हिमवान्पारियात्रश्च विन्ध्यो मलय एव च ।
चत्वारः पर्वताः केन पातिता भुवि तेजसा ॥ ३.३१४.३३ ॥

หิมาลัย ปารียาตระ วินธยะ และมลยะ ภูเขาทั้งสี่นี้ ถูกโค่นลงบนแผ่นดินด้วยพลานุภาพของผู้ใดหนอ

3.314.34

त्वयाऽतीव महत्कर्म कृतं च बलिनां वर ।
विनिघ्नता महेष्वासांश्चतुरोपि ममात्मजान् ॥ ३.३१४.३४ ॥

โอ้ผู้เลิศในหมู่ผู้มีกำลัง ท่านได้กระทำกรรมอันยิ่งใหญ่ยิ่ง เมื่อสังหารโอรสทั้งสี่ของข้า ซึ่งเป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่

3.314.35

यान्न देवा न गन्धर्वा नासुराश्च न राक्षसाः ।
विपहेरन्महायुद्धे कृतं ते तन्महाद्भुतम् ॥ ३.३१४.३५ ॥

ผู้ที่เทพ คนธรรพ์ อสูร หรือรากษสก็ต้านทานไม่ได้ในมหาสงคราม การกระทำของท่านนี้จึงเป็นสิ่งมหัศจรรย์ยิ่งนัก

3.314.36

न ते जानामि यत्कार्यं नाभिजानामि काङ्क्षितम् ।
कौतूहलं महज्जातं साध्वसं चागतं मम ॥ ३.३१४.३६ ॥

ข้าไม่รู้จุดประสงค์ของท่าน และไม่เข้าใจสิ่งที่ท่านปรารถนา ความสงสัยอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นในข้า และความหวาดหวั่นก็เข้ามาในใจข้า

3.314.37

येनास्स्युद्विग्नहृदयः समुत्पन्न शिरोज्वरः ।
पृच्छामि भगवंस्तस्मात्को भवानिह तिष्ठति ॥ ३.३१४.३७ ॥

เพราะใจของข้าสั่นไหว และอาการไข้ได้เกิดขึ้นที่ศีรษะ ด้วยเหตุนี้ข้าจึงถาม โอ้ผู้ทรงคุณอันประเสริฐ ท่านผู้ยืนอยู่ที่นี่คือผู้ใด

3.314.38

यक्षोऽहमस्मि भद्रं ते नास्मि पक्षी जलेचरः ।
मयैते निहता सर्वे भ्रातरस्ते निवारिताः ॥ ३.३१४.३८ ॥

ข้าคือยักษ์ ขอให้ท่านจงเจริญ ข้ามิใช่นกที่เคลื่อนที่ไปในน้ำ พี่น้องทั้งหมดของท่านถูกข้าสังหารและกักไว้แล้ว

3.314.39

ततस्तामशिवां श्रुत्वा वाचं स परुषाक्षराम् ।
यक्षस्य ब्रुवतो राजन्नाकम्पत तदाऽऽस्थितः ॥ ३.३१४.३९ ॥

โอ้พระราชา ครั้นได้ยินถ้อยคำอัปมงคลและมีพยางค์หยาบกระด้างนั้น ขณะยักษ์กำลังพูด ท่านมิได้สั่นสะท้าน ท่านยังคงมั่นคงอยู่

3.314.40

विरूपाक्षं महाकायं यक्षं तालसमुच्छ्रयम् ।
ज्वलनार्कप्रतीकाशमधृष्यं पर्वतोपमम् ॥ ३.३१४.४० ॥

ท่านเห็นยักษ์ที่มีตาผิดรูปและร่างกายใหญ่โต สูงเท่าต้นตาล ส่องประกายดุจไฟและดวงอาทิตย์ ใครก็ไม่อาจต่อต้านได้ ดุจภูเขาอันมั่นคง

3.314.41

सेतुमाश्रित्य तिष्ठन्तं ददर्श भरतर्षभः ।
मेघगम्भीरनादेन तर्जयन्तं महास्वनम् ॥ ३.३१४.४१ ॥

ภรตรรษภะ (ยุธิษฐิระ) ได้เห็นยักษ์ยืนพิงสะพานอยู่ และกำลังข่มขู่ด้วยเสียงอันดังกึกก้องลึกราวกับเสียงฟ้าคำรามของเมฆ

3.314.42

उवाच यक्षः कौन्तेयं भ्रातृशोकप्रपीडितम् ॥ ३.३१४.४२ ॥

ยักษ์ได้กล่าวกับโอรสของกุนตี ผู้ถูกความโศกเศร้าถึงพี่น้องบีบคั้น

3.314.43

इमे ते भ्रातरो राजन्वार्यमाणा मयाऽसकृत् ।
बलात्तोयं जिहीर्षन्तस्ततो वै मृदिता मया।
न पेयमुदकं राजन्प्राणानिह परीप्सता ॥ ३.३१४.४३ ॥

ข้าแต่พระราชา พี่น้องของท่านเหล่านี้ แม้ข้าห้ามไว้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ก็ยังปรารถนาจะแย่งน้ำนี้ไปด้วยกำลัง ข้าจึงปราบพวกเขาลง ข้าแต่พระราชา ผู้ที่ปรารถนาจะรักษาชีวิตไว้ในที่นี้ ไม่ควรดื่มน้ำนี้

3.314.44

पार्थ मा साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ ३.३१४.४४ ॥

ข้าแต่โอรสของปฤถา อย่าทำการอย่างหุนหันด้วยน้ำนี้เลย เพราะข้าได้อ้างสิทธิ์ไว้ก่อนแล้ว ข้าแต่โอรสของกุนตี จงตอบคำถามของข้าก่อน แล้วจึงดื่มและนำน้ำไปเถิด

3.314.45

न चाहं कामये यक्ष तव पूर्वपरिग्रहम् ॥ ३.३१४.४५ ॥

และข้าไม่ปรารถนาสิทธิ์ก่อนหน้าของท่าน ข้าแต่ยักษ์

3.314.46

कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तो हि पुरुषाः सदा ।
यदात्मना स्वमात्मानं प्रशंसेत्पुरुषर्षभ।
यथाप्रज्ञं तु ते प्रश्नान्प्रतिवक्ष्यामि पृच्छ माम् ॥ ३.३१४.४६ ॥

แท้จริงแล้ว คนดีย่อมไม่เคยสรรเสริญการที่บุรุษสรรเสริญตนเอง ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ อย่างไรก็ตาม ข้าจะตอบคำถามของท่านตามปัญญาของข้า จงถามข้าเถิด

3.314.47

किंस्विदादित्यमुन्नयति के च तस्याभितश्चराः ।
कश्चैनमस्तं नयति कस्मिंश्च प्रतितिष्ठति ॥ ३.३१४.४७ ॥

ใครเป็นผู้ยกดวงอาทิตย์ขึ้น ใครเป็นผู้โคจรอยู่รอบดวงอาทิตย์ ใครเป็นผู้นำดวงอาทิตย์ไปสู่การตก และดวงอาทิตย์ตั้งมั่นอยู่บนสิ่งใด

3.314.48

ब्रह्मादित्यमुन्नयति देवास्तस्याभितश्चराः ।
धर्मश्चास्तं नयति च सत्ये च प्रतितिष्ठति ॥ ३.३१४.४८ ॥

พระพรหมยกดวงอาทิตย์ขึ้น เทวดาทั้งหลายโคจรอยู่รอบดวงอาทิตย์ ธรรมะนำดวงอาทิตย์ไปสู่การตก และดวงอาทิตย์ตั้งมั่นอยู่ในสัจธรรม

3.314.49

केन स्विच्छ्रोत्रियो भवति केन स्विद्विन्दते महत् ।
केन स्विद्द्वितीयवान्भवति राजन्केन च बुद्धिमान् ॥ ३.३१४.४९ ॥

ด้วยสิ่งใดเล่าที่ทำให้ผู้หนึ่งเป็นผู้รู้พระเวท ด้วยสิ่งใดเล่าที่ทำให้ได้สิ่งยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระราชา ด้วยสิ่งใดเล่าที่ทำให้ผู้หนึ่งมีสิ่งที่สองเป็นคู่ และด้วยสิ่งใดเล่าที่ทำให้ผู้หนึ่งเป็นผู้มีปัญญา

3.314.50

श्रुतेन श्रोत्रियो भवति तपसा विन्दते महत् ।
धृत्या द्वितीयवान्भवति बुद्धिमान्वृद्धसेवया ॥ ३.३१४.५० ॥

ด้วยการศึกษาเล่าเรียน ผู้หนึ่งย่อมเป็นผู้รู้พระเวท ด้วยตบะ ย่อมได้สิ่งยิ่งใหญ่ ด้วยความมั่นคงอดทน ผู้หนึ่งย่อมมีสิ่งที่สองเป็นคู่ และด้วยการรับใช้ผู้ใหญ่ ผู้หนึ่งย่อมเป็นผู้มีปัญญา

3.314.51

किं ब्राह्मणानां देवत्वं कश्च धर्मः सतामिव ।
कश्चैषां मानुषो भावः किमेषामसतामिव ॥ ३.३१४.५१ ॥

อะไรคือความเป็นเทพของพราหมณ์ อะไรคือธรรมะของพวกเขา เหมือนดังของคนดี อะไรคือสภาพความเป็นมนุษย์ของพวกเขา และอะไรคือของพวกเขา เหมือนดังของคนชั่ว

3.314.52

स्वाध्याय एषां देवत्वं तप एषां सतामिव ।
मरणं मानुषो भावः परिवादोऽसतामिव ॥ ३.३१४.५२ ॥

การท่องจำพระเวทคือความเป็นเทพของพวกเขา ตบะของพวกเขาเหมือนดังของคนดี ความตายคือสภาพความเป็นมนุษย์ของพวกเขา การถูกติเตียนเหมือนดังของคนชั่ว

3.314.53

किं क्षत्रियाणां देवत्वं कश्च धर्मः सतामिव ।
कश्चैषां मानुषो भावः किमेषामसतामिव ॥ ३.३१४.५३ ॥

อะไรคือความเป็นเทพของกษัตริย์ทั้งหลาย อะไรคือธรรมะของพวกเขา เหมือนดังของคนดี อะไรคือสภาพความเป็นมนุษย์ของพวกเขา และอะไรคือของพวกเขา เหมือนดังของคนชั่ว

3.314.54

इष्वस्त्रमेषां देवत्वं यज्ञ एषां सतामिव ।
भयं वै मानुषो भावः परित्यागोऽसतामिव ॥ ३.३१४.५४ ॥

ศรและอาวุธคือความเป็นเทพของพวกเขา การบูชายัญของพวกเขาเหมือนดังของคนดี ความกลัวคือสภาพความเป็นมนุษย์ของพวกเขาแท้จริง การละทิ้งเหมือนดังของคนชั่ว

3.314.55

किमेकं यज्ञियं साम किमेकं यज्ञियं यजुः ।
का चैषां वृणुते यज्ञं कां यज्ञो नातिवर्तते ॥ ३.३१४.५५ ॥

สามเวทบทเดียวที่ควรใช้ในยัญคืออะไร ยชุรเวทบทเดียวที่ควรใช้ในยัญคืออะไร อะไรในบรรดาสิ่งเหล่านี้ที่เลือกยัญ และอะไรที่ยัญไม่เคยล่วงละเมิด

3.314.56

प्राणो वै यज्ञियं साम मनो वै यज्ञियं यजुः ।
ऋगेका वृणुते यज्ञं तां यज्ञो नातिवर्तते ॥ ३.३१४.५६ ॥

ลมหายใจคือสามเวทที่ควรใช้ในยัญแท้จริง ใจคือยชุรเวทที่ควรใช้ในยัญแท้จริง ฤคเพียงบทเดียวเลือกยัญ และยัญไม่ล่วงละเมิดฤคนั้น

3.314.57

किंस्विदावपतां श्रेष्ठं किंस्विन्निवपतां वरम् ।
किंस्वित्प्रतिष्ठमानानां किस्वित्प्रसवतां वरम् ॥ ३.३१४.५७ ॥

ในบรรดาผู้หว่านเมล็ด สิ่งใดประเสริฐที่สุด ในบรรดาผู้โปรยเมล็ด สิ่งใดเลิศที่สุด ในบรรดาสิ่งที่ตั้งอยู่มั่น สิ่งใดประเสริฐที่สุด ในบรรดาสิ่งที่ให้กำเนิด สิ่งใดเลิศที่สุด

3.314.58

वर्षमावपतां श्रेष्ठं बीजं निवपतां वरम् ।
गावः प्रतिष्ठमानानां पुत्रः प्रसवतां वरः ॥ ३.३१४.५८ ॥

ในบรรดาผู้หว่านเมล็ด ฝนประเสริฐที่สุด ในบรรดาผู้โปรยเมล็ด เมล็ดพันธุ์เองเลิศที่สุด ในบรรดาสิ่งที่ตั้งอยู่มั่น โคประเสริฐที่สุด ในบรรดาสิ่งที่ให้กำเนิด บุตรเลิศที่สุด

3.314.59

इन्द्रियार्थाननुभवन्बुद्धिमाँल्लोकपूजितः ।
संमतः सर्वभूतानामुच्छ्वसन्को न जीवति ॥ ३.३१४.५९ ॥

ผู้ใดมีปัญญา เสวยอารมณ์ของอินทรีย์ เป็นที่เคารพนับถือในโลก เป็นที่ยอมรับของสรรพสัตว์ แม้หายใจอยู่ก็ยังไม่มีชีวิตอยู่จริง

3.314.60

देवतातिथिभृत्यानां पितॄणामात्मनश्च यः ।
न निर्वपति पञ्चानामुच्छ्वसन्न स जीवति ॥ ३.३१४.६० ॥

ผู้ใดไม่ถวายเครื่องบูชาแก่ห้าสิ่งเหล่านี้ คือเทวดา แขก ผู้รับใช้ บรรพบุรุษ และตนเอง ผู้นั้นแม้หายใจอยู่ก็ไม่มีชีวิตอยู่จริง

3.314.61

किंस्विद्गुरुतरं भूमेः किंस्विदुच्चतरं च खात् ।
किंस्विच्छीघ्रतरं वायोः किंस्विद्बहुतरं तृणात् ॥ ३.३१४.६१ ॥

อะไรหนักกว่าแผ่นดิน อะไรสูงกว่าท้องฟ้า อะไรเร็วกว่าลม อะไรมากกว่าหญ้า

3.314.62

माता गुरुतरा भूमेः खात्पितोच्चतरस्तथा ।
मनः शीघ्रतरं वाताच्चिन्ता बहुतरी तृणात् ॥ ३.३१४.६२ ॥

มารดาหนักกว่าแผ่นดิน บิดาสูงกว่าท้องฟ้า ใจเร็วกว่าลม และความกังวลมากกว่าหญ้า

3.314.63

किंस्वित्सुप्तं न निमिषति किंस्विज्जातं न चेङ्गते ।
कस्यस्विद्धृदयं नास्ति का स्विद्वेगेन वर्धते ॥ ३.३१४.६३ ॥

อะไรหลับแล้วไม่กะพริบตา อะไรเกิดแล้วไม่ขยับ ใจของใครที่ไม่มีอยู่ อะไรเติบโตได้เร็ว

3.314.64

मत्स्यः सुप्तो न निमिषत्यण्डं जातं न चेङ्गते ।
अश्मनो हृदयं नास्ति नदी वेगेन वर्धते ॥ ३.३१४.६४ ॥

ปลาที่หลับไม่กะพริบตา ไข่ที่ฟักออกมาแล้วไม่ขยับ หินไม่มีใจ แม่น้ำพัดพาไปด้วยความเร็วและเอ่อล้น

3.314.65

किंस्वित्प्रवसतो मित्रं किंस्विन्मित्रं गृहे सतः ।
आतुरस् च किं मित्रं किंस्विन्मित्रं मरिष्यतः ॥ ३.३१४.६५ ॥

ใครเป็นมิตรของผู้เดินทางไกล ใครเป็นมิตรของผู้อยู่บ้าน ใครเป็นมิตรของผู้ป่วย และใครเป็นมิตรของผู้ที่กำลังจะตาย

3.314.66

विद्या प्रवसतो मित्रं भार्या मित्रं गृहे सतः ।
आतुरस्य भिषङ्मित्रं दानं मित्रं मरिष्यतः ॥ ३.३१४.६६ ॥

วิชาความรู้เป็นมิตรของผู้เดินทางไกล ภรรยาเป็นมิตรของผู้อยู่บ้าน หมอเป็นมิตรของผู้ป่วย การให้ทานเป็นมิตรของผู้ที่กำลังจะตาย

3.314.67

कोऽतिथिः सर्वभूतानां किं स्विद्धर्मं सनातनम् ।
अमृतं किंस्विद्राजेन्द्रकिंस्वित्सर्वमिदं जगत् ॥ ३.३१४.६७ ॥

ใครคือแขกของสรรพสัตว์ทั้งปวง อะไรคือธรรมอันเป็นนิรันดร์ ข้าแต่จอมกษัตริย์ อะไรคืออมตะ และโลกทั้งสิ้นนี้คืออะไร

3.314.68

अतिथिः सर्वभूतानामग्निः सोमो गवामृतम् ।
सनातनोऽमृतो धर्मो वायुः सर्वमिदं जगत् ॥ ३.३१४.६८ ॥

ไฟคือแขกของสรรพสัตว์ โสมและน้ำนมจากโคคืออมฤต ธรรมอันเป็นนิรันดร์และอมตะคือลม และโลกทั้งสิ้นนี้ก็เช่นนั้นเช่นกัน

3.314.69

किंस्विदेको विचरते जातः को जायते पुनः ।
किंस्विद्धिमस्य भैषज्यं किंस्विदावपनं महत् ॥ ३.३१४.६९ ॥

อะไรเพียงลำพังท่องเที่ยวไป ใครเกิดแล้วเกิดซ้ำอีก อะไรเป็นยารักษาความหนาวเย็น และอะไรเป็นทุ่งหว่านอันยิ่งใหญ่

3.314.70

सूर्य एको विचरते चन्द्रमा जायते पुनः ।
अग्निर्हिमस्य भैषज्यं भूमिरावपनं महत् ॥ ३.३१४.७० ॥

พระอาทิตย์เพียงลำพังท่องเที่ยวไป พระจันทร์เกิดซ้ำอีก ไฟเป็นยารักษาความหนาวเย็น และแผ่นดินเป็นทุ่งหว่านอันยิ่งใหญ่

3.314.71

किंस्विदेकपदं धर्म्यं किंस्विदेकपदं यशः ।
किंस्विदेकपदं स्वर्ग्यं किंस्विदेकपदं सुखम् ॥ ३.३१४.७१ ॥

อะไรคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของธรรม อะไรคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของเกียรติยศ อะไรคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของสวรรค์ และอะไรคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของความสุข

3.314.72

दाक्ष्यमेकपदं धर्म्यं दानमेकपदं यशः ।
सत्यमेकपदं स्वर्ग्यं शीलमेकपदंसुखम् ॥ ३.३१४.७२ ॥

ความชำนาญคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของธรรม การให้ทานคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของเกียรติยศ ความจริงคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของสวรรค์ และความประพฤติดีคือที่ยืนเพียงหนึ่งเดียวของความสุข

3.314.73

किंस्विदात्मा मनुष्यस्य किंस्विद्दैवकृतः सखा ।
उपजीवनं किस्विदस्य किंस्विदस्य परायणम् ॥ ३.३१४.७३ ॥

อะไรคือตัวตนของมนุษย์ ใครคือมิตรที่พรหมลิขิตให้ อะไรคือการดำรงชีพของเขา และอะไรคือที่พึ่งสูงสุดของเขา

3.314.74

पुत्र आत्मा मनुष्यस्य भार्या दैवकृतः सखा ।
उपजीवनं च पर्जन्यो दानमस्य परायणम् ॥ ३.३१४.७४ ॥

บุตรคือตัวตนของมนุษย์ ภรรยาคือมิตรที่พรหมลิขิตให้ เมฆฝนคือการดำรงชีพของเขา และการให้ทานคือที่พึ่งสูงสุดของเขา

3.314.75

धन्यानामुत्तमं किंस्विद्धनानां स्यात्किमुत्तमम् ।
लाभानामुत्तमं किंस्यात्सुखानां स्यात्किमुत्तमं ॥ ३.३१४.७५ ॥

ในบรรดาผู้โชคดี ใครเป็นเลิศ ในบรรดาทรัพย์ อะไรเป็นเลิศ ในบรรดาลาภ อะไรเป็นเลิศ ในบรรดาความสุข อะไรเป็นเลิศ

3.314.76

धन्यानामुत्तमं दाक्ष्यं धनानामुत्तमं श्रुतम् ।
लाभानां श्रेय आरोग्यं सुखानां तुष्टिरुत्तमा ॥ ३.३१४.७६ ॥

ในบรรดาผู้โชคดี ความชำนาญเป็นเลิศ ในบรรดาทรัพย์ ความรู้ที่ฟังมาเป็นเลิศ ในบรรดาลาภ ความดีสูงสุดคือความไม่มีโรค ในบรรดาความสุข ความสันโดษเป็นเลิศ

3.314.77

किंस्विद्धर्मपरं लोके कश्च धर्मः सदाफलः ।
किं नियम्य न शोचन्ति कैश् सन्धिर्न जीर्यते ॥ ३.३१४.७७ ॥

ในโลกนี้ อะไรคือธรรมอันสูงสุด และธรรมใดให้ผลเสมอ ด้วยการข่มอะไรไว้ผู้คนจึงไม่เศร้าโศก และด้วยสิ่งใดพันธะที่ผูกไว้จึงไม่เสื่อมคลาย

3.314.78

आनृशंस्यं परं धर्मो त्रेताधर्मः सदाफलः ।
मनो यम्य न शोचन्ति सन्धिः सद्भिर्न जीर्यते ॥ ३.३१४.७८ ॥

ความไม่เบียดเบียนคือธรรมอันสูงสุด ธรรมแห่งไตรเวทย์ให้ผลเสมอ เมื่อข่มใจไว้ ผู้คนก็ไม่เศร้าโศก พันธะที่ผู้มีคุณธรรมผูกไว้ย่อมไม่เสื่อมคลาย

3.314.79

किं नु हित्वा प्रियो भवति किंनु हित्वा न शोचति ।
किंनु हित्वाऽर्थवान्भवति किंनु हित्वा सुखी भवेत् ॥ ३.३१४.७९ ॥

เพราะละอะไรเสียจึงเป็นที่รัก เพราะละอะไรเสียจึงไม่เศร้าโศก เพราะละอะไรเสียจึงมั่งคั่ง เพราะละอะไรเสียจึงอาจมีความสุข

3.314.80

मानं हित्वा प्रियो भवति क्रोधं हित्वा न शोचति ।
कामं हित्वाऽर्थवान्भवति लोभं हित्वा सुखी भवेत् ॥ ३.३१४.८० ॥

เพราะละมานะเสียจึงเป็นที่รัก เพราะละโทสะเสียจึงไม่เศร้าโศก เพราะละกามเสียจึงมั่งคั่ง เพราะละโลภะเสียจึงอาจมีความสุข

3.314.81

किमर्थं ब्राह्मणे दानं किमर्थं नटनर्तके ।
किमर्थं चैव भृत्येषु किमर्थं चैव राजसु ॥ ३.३१४.८१ ॥

เพราะเหตุใดจึงให้ทานแก่พราหมณ์ เพราะเหตุใดจึงให้แก่นักแสดงและนักเต้นรำ เพราะเหตุใดจึงให้แก่ข้าราชการ และเพราะเหตุใดจึงให้แก่บรรดากษัตริย์

3.314.82

धर्मार्थं ब्राह्मणे दानं यशोर्थं नटनर्तके ।
भृत्येषु सङ्ग्रहार्थं च भयार्थं चैव राजसु ॥ ३.३१४.८२ ॥

ให้ทานแก่พราหมณ์เพื่อธรรม ให้แก่นักแสดงและนักเต้นรำเพื่อชื่อเสียง ให้แก่ข้าราชการเพื่อรวบรวมไว้ และให้แก่กษัตริย์เพราะความกลัว

3.314.83

अज्ञानेनावृतो लोकस्तमसा न प्रकाशते ।
लोभात्त्यजति मित्राणि सङ्गात्स्वर्गं न गच्छति ॥ ३.३१४.८३ ॥

โลกที่ถูกอวิชชาปกคลุมย่อมไม่ส่องสว่างในความมืด เพราะความโลภ คนย่อมละทิ้งมิตรสหาย และเพราะความยึดติด เขาย่อมไม่ไปสู่สวรรค์

3.314.84

अज्ञानेनावृतो लोकस्तमसा न प्रकाशते ।
लोभात्त्यजति मित्राणि सङ्गात्स्वर्गं न गच्छति ॥ ३.३१४.८४ ॥

3.314.85

मृतः कथं स्यात्पुरुषः कथं राष्ट्रं मृतं भवत् ।
श्राद्धं मृतंकथं वा स्यात्कथं यज्ञा मृतो भवेत् ॥ ३.३१४.८५ ॥

บุรุษจะตายได้อย่างไร แคว้นจะตายได้อย่างไร พิธีศราทธะจะตายได้อย่างไร หรือพิธียัญจะตายได้อย่างไร

3.314.86

मृतो दरिद्रः पुरुषो मृतं राष्ट्रमराजकम् ।
मृतमश्रोत्रियं श्राद्धं मृतो यज्ञस्त्वदक्षिणः ॥ ३.३१४.८६ ॥

บุรุษผู้ยากจนย่อมตาย แคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ย่อมตาย พิธีศราทธะที่ไม่มีพราหมณ์ผู้รู้พระเวทย่อมตาย พิธียัญที่ไม่มีค่าตอบแทนแก่นักบวชย่อมตาย

3.314.87

का दिक्किमुदकं पार्थ किमन्नं किं च वै विषम् ।
श्राद्धस्य कालमाख्याहि ततः पिब हरस्व च ॥ ३.३१४.८७ ॥

ทิศคืออะไร น้ำคืออะไร ข้าแต่พระปารถะ อาหารคืออะไร และยาพิษคืออะไร จงบอกเวลาของพิธีศราทธะ แล้วจงดื่มและรับไป

3.314.88

सन्तो दिग्जलमाकाशं गौरन्नं ब्राह्मणं विषम् ।
श्राद्धस्य ब्राह्मणः कालः कथं वा यक्ष मन्यसे ॥ ३.३१४.८८ ॥

คนดีคือทิศ ท้องฟ้าคือน้ำ โคคืออาหาร พราหมณ์คือยาพิษ พราหมณ์คือเวลาของพิธีศราทธะ ข้าแต่ยักษ์ ท่านเห็นเรื่องนี้อย่างไร

3.314.89

तपः किं लक्षणं प्रोक्तं को दमश्च प्रकीर्तितः ।
क्षमा च का परा प्रोक्ता का च ह्रीः परिकीर्तिता ॥ ३.३१४.८९ ॥

ลักษณะของตบะกล่าวว่าเป็นอย่างไร การฝึกตนได้รับการประกาศว่าเป็นอย่างไร ความอดทนอันสูงสุดกล่าวว่าเป็นอย่างไร และความละอายใจ (หรี) ได้รับการประกาศว่าเป็นอย่างไร

3.314.90

तपः स्वधर्मवर्तित्वं मनसो दमनं दमः ।
क्षमा द्वन्द्वसहिष्णुत्वं ह्रीरकार्यनिवर्तनम् ॥ ३.३१४.९० ॥

ตบะคือการดำรงอยู่ในธรรมของตน การฝึกตนคือการควบคุมใจ ความอดทนคือการทนต่อคู่ของสิ่งตรงข้าม ความละอายใจคือการหันเหจากการกระทำที่ไม่สมควร

3.314.91

किं ज्ञानं प्रोच्यते राजन्कः शमश्च प्रकीर्तितः ।
दया च का परा प्रोक्ता किं चार्जवमुदाहृतम् ॥ ३.३१४.९१ ॥

ข้าแต่พระราชา สิ่งที่เรียกว่าความรู้คืออะไร และสิ่งที่ประกาศว่าเป็นความสงบคืออะไร อะไรกล่าวว่าเป็นความเมตตาอันสูงสุด และอะไรประกาศว่าเป็นความซื่อตรง

3.314.92

ज्ञानं तत्त्वार्थसम्बोधः शमश्चित्तप्रशान्तता ।
दया सर्वसुखैषित्वमार्जवं समचित्तता ॥ ३.३१४.९२ ॥

ความรู้คือความเข้าใจอย่างสมบูรณ์ในความหมายแท้จริงของความเป็นจริง ความสงบคือความสงบระงับของจิต ความเมตตาคือความปรารถนาให้สรรพสัตว์มีความสุข ความซื่อตรงคือความเสมอภาคของจิต

3.314.93

कः शत्रुर्दुर्जयः पुंसां कश्च व्याधिरनन्तकः ।
कीदृशश्च स्मृतः साधुरसाधुः कीदृशः स्मृतः ॥ ३.३१४.९३ ॥

ศัตรูของมนุษย์ที่ปราบได้ยากคือใคร และโรคที่ไม่มีที่สิ้นสุดคืออะไร คนดีถูกถือว่าเป็นคนเช่นไร และคนชั่วถูกถือว่าเป็นคนเช่นไร

3.314.94

क्रोधः सुदुर्जयः शत्रुर्लोभो व्याधिरनन्तकः ।
सर्वभूतहितः साधुरसाधुर्निर्दयः स्मृतः ॥ ३.३१४.९४ ॥

ความโกรธเป็นศัตรูที่ปราบได้ยากยิ่ง ความโลภเป็นโรคที่ไม่มีที่สิ้นสุด ผู้ที่เป็นประโยชน์แก่สรรพสัตว์ถูกถือว่าเป็นคนดี ส่วนผู้ที่ไร้เมตตาถูกถือว่าเป็นคนชั่ว

3.314.95

को मोहः प्रोच्यते राजन्कश्च मानः प्रकीर्तितः ।
किमालस्यं च विज्ञेयं कश्च शोकः प्रकीर्तितः ॥ ३.३१४.९५ ॥

ข้าแต่พระราชา สิ่งที่เรียกว่าโมหะคืออะไร และสิ่งที่ประกาศว่าเป็นมานะคืออะไร อะไรพึงรู้ว่าเป็นความเกียจคร้าน และอะไรประกาศว่าเป็นความโศก

3.314.96

मोहो हि धर्ममूढत्वं मानस्त्वात्माभिमानिता ।
धर्मनिष्क्रियताऽऽलस्यं शोकस्त्वज्ञानमुच्यते ॥ ३.३१४.९६ ॥

โมหะคือความหลงในธรรมอย่างแท้จริง มานะคือการถือตัวว่าเป็นตัวตน คือความรู้สึกถึงความสำคัญของตน ความเกียจคร้านคือการไม่กระทำในธรรม และความโศกกล่าวว่าคืออวิชชา

3.314.97

किं स्थैर्यमृषिभिः प्रोक्तं किं च धैर्यमुदाहृतम् ।
स्नानं च किं परं प्रोक्तं दानं च किमिहोच्यते ॥ ३.३१४.९७ ॥

ฤๅษีทั้งหลายได้กล่าวว่าอะไรคือความมั่นคง และอะไรเรียกว่าความหนักแน่น การอาบน้ำใดได้รับการประกาศว่าสูงสุด และการให้ในที่นี้เรียกว่าอะไร

3.314.98

स्वधर्मे स्थिरता स्थैर्यं धैर्यमिन्द्रियनिग्रहः ।
स्नानं मनोमलत्यागो दानं वै भूतरक्षणम् ॥ ३.३१४.९८ ॥

ความมั่นคงคือความหยัดยืนในหน้าที่ของตน ความหนักแน่นคือการควบคุมอินทรีย์ การอาบน้ำคือการละทิ้งมลทินของจิต การให้ที่แท้คือการปกป้องสรรพสัตว์

3.314.99

कः पण्डितः पुमान्ज्ञेयो नास्तिकः कश्च उच्यते ।
को मूर्खः कश्च कामः स्यात्को मत्सर इति स्मृतः ॥ ३.३१४.९९ ॥

ใครควรรู้ว่าเป็นบัณฑิต ใครถูกเรียกว่าผู้ไม่มีศรัทธา ใครคือคนโง่ กามคืออะไร และอะไรถูกจดจำว่าเป็นความอิจฉาริษยา

3.314.100

धर्मज्ञः पण्डितो ज्ञेयो नास्तिको मूर्ख उच्यते ।
कामः संसारहेतुश्च हृत्तापो मत्सरः स्मृतः ॥ ३.३१४.१०० ॥

ผู้รู้ธรรมพึงรู้ว่าเป็นบัณฑิต ผู้ไม่มีศรัทธาและคนโง่ถูกเรียกเช่นนั้น กามเป็นเหตุแห่งการดำรงอยู่ในสังสารวัฏ และความเร่าร้อนแห่งใจถูกจดจำว่าเป็นความอิจฉาริษยา

3.314.101

कोऽहंकार इति प्रोक्तः कश्च दम्भः प्रकीर्तितः ।
किं तद्दैवं परं प्रोक्तं किं तत्पैशुन्यमुच्यते ॥ ३.३१४.१०१ ॥

อะไรเรียกว่าอหังการ และอะไรเรียกว่าการหลอกลวง อะไรกล่าวว่าเป็นโชคชะตาสูงสุด และอะไรเรียกว่าการนินทาใส่ร้าย

3.314.102

महाऽज्ञानमहंकारो दम्भो धर्मो ध्वजोच्छ्रयः ।
दैवं दानफलं प्रोक्तं पैशुन्यं परदूषणम् ॥ ३.३१४.१०२ ॥

อวิชชาอันยิ่งใหญ่คืออหังการ การหลอกลวงคือการชูธงแห่งธรรม โชคชะตาคือผลของการให้ทาน การนินทาคือการกล่าวโทษผู้อื่น

3.314.103

धर्मश्चार्थश्च कामश्च परस्परविरोधिनः ।
एषां नित्यविरुद्धानां कथमेकत्र संगमः ॥ ३.३१४.१०३ ॥

ธรรม อรรถ และกาม ขัดแย้งกันเสมอ เมื่อสิ่งที่ขัดแย้งกันอยู่ตลอดเช่นนี้ จะมาบรรจบกันในที่เดียวได้อย่างไร

3.314.104

यदा धर्मश्भार्या च परस्परवशानुगौ ।
तदा धर्मार्थकामानां त्रयाणामपि संगमः ॥ ३.३१४.१०४ ॥

เมื่อธรรมและภรรยาต่างคล้อยตามและอยู่ใต้การควบคุมซึ่งกันและกัน เมื่อนั้นธรรม อรรถ และกามทั้งสามจึงบรรจบกัน

3.314.105

अक्षयो नरकः केन प्राप्यते भरतर्षभ ।
एतन्मे पृच्छतः प्रश्नं तच्छीघ्रं वक्तुमर्हसि ॥ ३.३१४.१०५ ॥

ดูกรผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภรตะ คนเช่นไรจึงไปสู่นรกที่ไม่มีวันสิ้นสุด ข้าพเจ้าถามปัญหานี้ ขอท่านโปรดบอกโดยเร็ว

3.314.106

ब्राह्मणं स्वयमाहूय याचमानमकिंचनम् ।
पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्सोऽक्षयं नरकं व्रजेत् ॥ ३.३१४.१०६ ॥

ผู้ที่เรียกพราหมณ์มาด้วยตนเอง พราหมณ์ผู้ขอทานและไม่มีอะไรติดตัว แล้วภายหลังกล่าวว่า "ไม่มีอะไร" ผู้นั้นย่อมไปสู่นรกที่ไม่มีวันสิ้นสุด

3.314.107

वेदेषु धर्मशास्त्रेषु मिथ्या यो वै द्विजातिषु ।
देवेषु पितृधर्मेषु सोऽक्षयं नरकं व्रजेत् ॥ ३.३१४.१०७ ॥

ผู้ที่กล่าวเท็จเกี่ยวกับพระเวทและธรรมศาสตร์ ต่อทวิชาติ เทวดา และหน้าที่ต่อบรรพชน ผู้นั้นย่อมไปสู่นรกที่ไม่มีวันสิ้นสุด

3.314.108

विद्यमाने धने लोभाद्दानभोगविवर्जितः ।
पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्सोऽक्षयं नरकं व्रजेत् ॥ ३.३१४.१०८ ॥

ผู้ที่มีทรัพย์อยู่ แต่เพราะความโลภจึงไม่ให้ทานและไม่ใช้สอย แล้วภายหลังกล่าวว่า "ไม่มีอะไร" ผู้นั้นย่อมไปสู่นรกที่ไม่มีวันสิ้นสุด

3.314.109

राजन्कुलेन वृत्तेन स्वाध्यायेन श्रुतेन वा ।
ब्राह्मण्यं केन भवति प्रब्रूह्येतत्सुनिश्चितम् ॥ ३.३१४.१०९ ॥

ดูกรพระราชา ความเป็นพราหมณ์เกิดขึ้นได้ด้วยอะไร ด้วยตระกูล ด้วยความประพฤติ ด้วยการศึกษาพระเวท หรือด้วยการเล่าเรียน ขอท่านโปรดบอกให้แน่ชัด

3.314.110

शृणु यक्ष कुलं तात न स्वाध्यायो न च श्रुतम् ।
कारणं हि द्विजत्वे च वृत्तमेव न संशयः ॥ ३.३१४.११० ॥

ดูกรยักษ์ผู้เป็นที่รัก จงฟัง ความเป็นพราหมณ์ไม่ได้มาจากตระกูล ไม่ได้มาจากการศึกษาพระเวท หรือการเล่าเรียน เหตุแห่งการเป็นทวิชาติคือความประพฤติเท่านั้น ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้

3.314.111

वृत्तं यत्नेन संरक्ष्यं ब्राह्मणेन विशेषतः ।
अक्षीणवृत्तो न क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ ३.३१४.१११ ॥

ความประพฤติต้องรักษาด้วยความเพียร โดยเฉพาะพราหมณ์ ผู้มีความประพฤติไม่บกพร่องย่อมไม่เสื่อม ส่วนผู้ที่พินาศเพราะความประพฤติ ก็นับว่าตายแล้วจริง ๆ

3.314.112

पठकाः पाठकाश्चैव ये चान्ये शास्त्रचिन्तकाः ।
सर्वे व्यसनिनो मूर्खा यः क्रियावान्स पण्डितः ॥ ३.३१४.११२ ॥

ผู้ท่องจำและผู้อ่าน รวมทั้งผู้ที่ขบคิดในคัมภีร์อื่น ๆ หากทั้งหมดนั้นเป็นคนติดในอบายมุขและโง่เขลา ผู้ที่ปฏิบัติชอบจึงเป็นบัณฑิต

3.314.113

चतुर्वेदोऽपि दुर्वृत्तः स शूद्रादतिरिच्यते ।
योऽग्निहोत्रपरो दान्तः स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥ ३.३१४.११३ ॥

แม้ผู้รู้พระเวททั้งสี่แต่มีความประพฤติชั่ว ก็ต่ำกว่าศูทร ส่วนผู้ที่ทุ่มเทให้อัคนิโหตร และฝึกตนได้ดี ย่อมได้รับการจดจำว่าเป็นพราหมณ์

3.314.114

प्रियवचनवादी किं लभते ।
विमृशितकार्यकरः किं लभते।
बहुमित्रकरः किं लभते ।
धर्मे रतः किं लभते कथय ॥ ३.३१४.११४ ॥

ผู้พูดถ้อยคำอ่อนหวานจะได้อะไร ผู้กระทำการหลังจากไตร่ตรองแล้วจะได้อะไร ผู้สร้างมิตรมากมายจะได้อะไร ผู้ยินดีในธรรมจะได้อะไร จงบอกข้าพเจ้า

3.314.115

प्रियवचनवादी प्रियो भवति ।
विमृशितकार्यकरोऽधिकं जयति।
बहुमित्रकरः सुखं वसते ।
यश्च धर्मरतः स गतिं लभते ॥ ३.३१४.११५ ॥

ผู้พูดถ้อยคำอ่อนหวานย่อมเป็นที่รัก ผู้กระทำการหลังไตร่ตรองย่อมชนะอย่างยิ่ง ผู้สร้างมิตรมากมายย่อมอยู่อย่างมีความสุข และผู้ที่ยินดีในธรรมย่อมบรรลุถึงคติ

3.314.116

को मोदते किमाश्चर्यं कः पन्थाः का च वार्तिका ।
वद मे चतुरः प्रश्नान्मृता जीवन्तु बान्धवाः ॥ ३.३१४.११६ ॥

ใครคือผู้เปรมปรีดิ์ อะไรคือสิ่งอัศจรรย์ ทางคือทางใด และข่าวคืออะไร จงตอบปัญหาอันแยบคายของข้าพเจ้า เพื่อให้ญาติที่ตายแล้วได้กลับมามีชีวิต

3.314.117

पञ्चमेऽहनि षष्ठे वा शाकं पचति स्वे गृहे ।
अनृणी चाप्रवासी च स वारिचर मोदते ॥ ३.३१४.११७ ॥

ผู้ที่ปรุงผักในบ้านของตนในวันที่ห้าหรือวันที่หก ปลอดจากหนี้สิน และไม่ไปอยู่ต่างแดน ดูกรผู้ท่องน้ำ ผู้นั้นย่อมเปรมปรีดิ์

3.314.118

अहन्यहनि भूतानि गच्छन्तीह यमालयम् ।
शेषाः स्थावरमिच्छन्ति किमाश्चर्यमतः परम् ॥ ३.३१४.११८ ॥

ทุกวันสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมไปสู่เรือนของยม แต่คนที่เหลืออยู่ยังปรารถนาความยั่งยืน อะไรจะอัศจรรย์ยิ่งกว่านี้อีกเล่า

तर्कोऽप्रतिष्ठः श्रुतयो विभिन्ना ।
नैको मुनिर्यस्य मतं प्रमाणम्।
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां ।
महाजनो येन गतः स पन्था
पृथ्वी विभाण्डं गगनं पिघानं ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
मासर्तुदर्वीपरिघट्टनेन ।
भूतानि कालः पचतीति वार्ता ॥ ३.३१४.१२० ॥

เหตุผลไม่มีที่ยืนที่มั่นคง คัมภีร์ศรุติก็แตกต่างกัน ไม่มีฤๅษีผู้ใดเพียงองค์เดียวที่ความเห็นเป็นหลักฐานได้ แก่นแท้ของธรรมซ่อนอยู่ในถ้ำ ทางที่มหาชนเดินไปแล้วคือทางนี้ แผ่นดินเป็นหม้อ ท้องฟ้าเป็นฝา ไฟแห่งดวงอาทิตย์มีกลางวันกลางคืนเป็นเชื้อฟืน และเดือนกับฤดูเป็นการคนด้วยทัพพี กาลย่อมหุงต้มสัตว์ทั้งหลาย นี่คือข่าว