مهابهاراتا · أدهيايا 3.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.32.1
नावमन्ये न गर्हे च धर्मं पार्थ कथंचन ।
ईश्वरं कुत एवाहमवमंस्ये प्रजापतिम् ॥ ३.३२.१ ॥
يا بارْثا، لا أزدري الدَّهارْما ولا أذمّها بأي وجه. فكيف أزدري الربّ، سيّد الخلائق براجاباتي؟
3.32.2
आर्ताऽहं प्रलपामीदमिति मां विद्धि भारत ।
भूयश्च विलपिष्यामि सुमनास्त्वं निबोध मे ॥ ३.३२.२ ॥
يا بهاراتا، اعلم أنني أنوح هكذا وأنا متألمة. وسأنوح مرة أخرى؛ فاستمع إليّ بقلب هادئ.
3.32.3
कर्म खल्विह कर्तव्यं जातेनामित्रकर्शन ।
अकर्माणो हि जीवन्ति स्थावरा नेतरे जनाः ॥ ३.३२.३ ॥
يا قاهر الأعداء، إن من وُلد في هذا العالم يجب عليه أن يعمل حتماً. فالذين لا يعملون وحدهم يعيشون كالكائنات الساكنة، أما سائر الناس فلا.
3.32.4
आमातृस्तन्यपानाच्च यावच्छय्योपसर्पणम् ।
जङ्गमाः कर्मणा वृत्तिमाप्नुवन्ति युधिष्ठिर ॥ ३.३२.४ ॥
يا يودهيشتيرا، من شرب لبن الأم حتى الزحف على الفراش، تنال الكائنات المتحركة معيشتها بالعمل.
3.32.5
जङ्गमेषु विशेषेण मनुष्या भरतर्षभ ।
इच्छन्ति कर्मणा वृत्तिमवाप्तुं प्रेत्य चेह च ॥ ३.३२.५ ॥
يا ثور البهاراتا، بين الكائنات المتحركة يرغب البشر خاصة في نيل معيشتهم بالعمل، في هذه الدنيا وفي الآخرة.
3.32.6
उत्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत ।
प्रत्यक्षं फलमश्नन्ति कर्मणां लोकसाक्षिकम् ॥ ३.३२.६ ॥
يا بهاراتا، إن جميع الكائنات تعرف الجهد؛ وهي تتمتع بثمار أعمالها ظاهراً، والعالم شاهد على ذلك.
3.32.7
पश्यन्तः स्वं समुत्थानमुपजीवन्ति जन्तरः ।
अपि धाता विधाता च यथाऽयमुदके बकः ॥ ३.३२.७ ॥
يرى الكائنات جهدها فتعيش به، كما يعيش هذا البلشون في الماء. حتى الخالق والمقدِّر (يفعلان كذلك).
3.32.8
अकर्मणां वै भूतानां वृत्तिः स्वान्न हि काचन ।
तदेवाभिप्रपद्येत न विहन्यात्कदाचन ॥ ३.३२.८ ॥
ليس للكائنات التي لا تعمل معيشة خاصة بها البتة. فلذلك ينبغي التمسك بذلك العمل بعينه، وألا يُتخلى عنه أبدًا.
3.32.9
स्वकर्म कुरु माहासीः कर्मणा भव दंशितः ।
कृत्यं हि योऽभिजानाति सहस्रे सोस्ति नास्ति वां ॥ ३.३२.९ ॥
أدِّ واجبك الخاص ولا تتركه؛ كن متسلحًا بالعمل. فمن بين الألوف، نادر من يعرف واجبه.
3.32.10
तस्य चापि भवेत्कार्वं विवृद्धौ रक्षणे तथा ।
भक्ष्यमाणो द्यनावाषः क्षीयेत हिमवानपि ॥ ३.३२.१० ॥
ومن واجبه كذلك أن ينمّي (الرعية) ويحميها. فلو أُكل دون عناية لتلاشى حتى الهيمالايا.
3.32.11
उत्सीदेरन्प्रजाः सर्वा न कुर्युः कर्म चेद्यदि ।
तथा ह्येता न वर्धेरन्कर्म चेदफलं भवेत् ॥ ३.३२.११ ॥
لو لم تعمل جميع الرعايا لهلكت. ولو كان العمل بلا ثمرة لما نمت هذه.
3.32.12
दृष्ट्वाऽपिच फलं कर्म पश्यामः कुर्वतो जनान् ।
नान्यथा ह्यपि जानन्ति वृत्तिं लोकाः कथंचन ॥ ३.३२.१२ ॥
وإذ رأينا ذلك، نرى ثمرة العمل في الذين يعملون. ولا يعرف الناس معيشتهم على أي وجه آخر البتة.
3.32.13
यश्च दिष्टपरो लोके यश्चापि हठवादकः ।
उभावपि शठावेतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यते ॥ ३.३२.१३ ॥
في العالم، من يتكل على القدر ومن يتكلم بعناد، كلاهما مخادع؛ وإنما يُمدح العقل المتوجه إلى العمل.
3.32.14
यो हि दिष्टमुपासीत निर्विचेष्टः सुखं स्वपन् ।
अवसीदेत्सुदुर्बुद्धिरामो घट इवोदके ॥ ३.३२.१४ ॥
من يتكل على القدر فلا يسعى شيئاً، ويستلقي في راحة، فهو سيئ الفهم جداً؛ يغرق كالإناء النيء في الماء.
3.32.15
तथैव हठबुद्धिर्यः शक्तः कर्मण्यकर्मकृत् ।
आसीत न चिरं जीवेदनाथ इव दुर्बलः ॥ ३.३२.१५ ॥
وكذلك من كان ذا عقل عنيد، قادراً على العمل فيجلس دون أن يعمل، لا يعيش طويلاً، كالضعيف بلا وليّ.
3.32.16
अकस्मादिह यः कश्चिदर्थं प्राप्नोति पूरुषः ।
तं हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्यचित् ॥ ३.३२.१६ ॥
هنا، إذا نال رجلٌ ما الثروة فجأةً، ظن الناس أنه نالها بجهد عنيد؛ مع أن ذلك ليس جهد أحد.
3.32.17
वश्चापि कश्रित्पुरुषो दिष्टं नाम भजत्युत ।
दैवेन विधिना पार्थ तद्दैवमिति निश्चितम् ॥ ३.३२.१७ ॥
ومن الناس من ينال الثمرة باسم «القدر»؛ وهي تأتي بالقدر والنظام المقدَّر. يا ابن بريتا، إنه مقرر أن ذلك هو القدر.
3.32.18
यत्तावस्कर्मणा किंचित्फलमाप्नोति पूरुषः ।
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्टं तत्पौरुषमिति श्रुतम् ॥ ३.३२.१८ ॥
إن الثمرة التي ينالها الإنسان بفعله تُرى بالعين مباشرةً؛ وذلك ما يُسمّى الجهد البشري.
3.32.19
स्वभावतः प्रवृत्तो यः प्राप्नोत्यर्थं न कारणात् ।
तत्स्वभावात्प्रकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम ॥ ३.३२.१९ ॥
فالذي ينهض بطبعه فينال غايةً لا لسبب، فاعلم أن ذلك الثمر ظاهرٌ من الطبع، يا أفضل الرجال.
3.32.20
एवं हठाच्च दैवाच्च स्वभावात्कर्मणस्तथा ।
यानि प्राप्नोति पुरुषस्तत्फलं पूर्वकर्मणाम् ॥ ३.३२.२० ॥
فكذلك ما ينال الإنسان بالقوة وبالقدر وبالطبع وبالعمل، فذلك الثمر إنما هو من أعماله السابقة.
3.32.21
धातापि हि स्वकर्मैव तैस्तैर्हेतुभिरीश्वरः ।
विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकतं नृणाम् ॥ ३.३२.२१ ॥
حتى الخالق الربّ يقدّر بفعله الخاص وبأسبابٍ شتّى، فيوزّع هنا ثمرَ ما فعله البشر من قبل.
3.32.22
यद्धि यः पुरुषः किंचित्कुरुते वै शुभाशुभम् ।
तद्धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम् ॥ ३.३२.२२ ॥
وما يفعله الإنسان من خيرٍ أو شرّ، فاعلم أنه مقدّرٌ من الخالق، وهو ظهور ثمر أعماله السابقة.
3.32.23
कारणं तस्य देहोऽयं धातुः कर्मणि कर्मणि ।
स यथा प्रेरयत्येनं तथाऽयं कुरुतेऽवशः ॥ ३.३२.२३ ॥
هذا الجسد أداةُ الخالق في كل فعل؛ فكما يدفعه، يفعل هو عاجزًا.
3.32.24
तेषुतेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः ।
सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्यवशान्यपि ॥ ३.३२.२४ ॥
حقًّا يا ابن كونتي، إن الربّ العظيم هو الذي يُعيّن في هذه الأعمال المتنوعة؛ يجعل جميع الكائنات تفعل، وإن كانت عاجزة.
3.32.25
मनसाऽर्थान्विनिश्चित्य पश्चात्प्राप्नोति कर्मणा ।
बुद्धिपूर्वं स्वयं वीर पुरुषस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.२५ ॥
يحدد الإنسان أهدافه بالعقل أولاً، ثم ينالها لاحقاً بالفعل. أيها البطل، إن الإنسان نفسه، عاملاً بقصد وعي، هو السبب في ذلك.
3.32.26
संख्यातुं नैव शक्यानि कर्माणि पुरुषर्षभ ।
अगारनगराणां हि सिद्धिः पुरुषहैतुकी ॥ ३.३२.२६ ॥
أيها الثور بين البشر، لا يمكن حصر الأعمال. إن إتمام البيوت والمدن إنما يتحقق بسبب الإنسان.
3.32.27
तिले तैलं गवि क्षीरं काष्ठे पावकमन्ततः ।
एवं धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये ॥ ३.३२.२७ ॥
الزيت في السمسم، والحليب في البقرة، والنار في الخشب؛ وهكذا ينبغي للحكيم الثابت أن يعرف وسيلة تحقيقه.
3.32.28
ततः प्रवर्तते पश्चात्कारणेष्वस्व सिद्धये ।
तां सिद्धिमुपजीवन्ति कर्मणामिह जन्तवः ॥ ३.३२.२८ ॥
ثم بعد ذلك ينشغل المرء بأسباب تحقيقه؛ والكائنات هنا تعيش على ذلك التحقق للأعمال.
3.32.29
कुशलेन कृतं कर्म कर्त्रा साधु स्वनुष्ठितम् ।
इदं त्वकुशलेनेति विशेषादुपलभ्यते ॥ ३.३२.२९ ॥
العمل الذي يقوم به الماهر ويُنجزه فاعله على وجه حسن؛ وهذا الذي يقوم به غير الماهر — هكذا يُدرك الفرق بوضوح.
3.32.30
इष्टापूर्त्तफलं न स्यान्न शिष्यो न गुरुर्भवेत् ।
पुरुषः कर्मसाध्येषु स्वाच्चेदयमकारणम् ॥ ३.३२.३० ॥
لو كان الإنسان نفسه بلا سبب فيما يُنجز بالفعل، لما وُجد ثمرُ القرابين والأعمال النافعة، ولا تلميذ، ولا معلم.
3.32.31
कर्तृत्वादेव पुरुषः कर्मसिद्धौ प्रशस्यते ।
असिद्धौ निन्द्यते चापि कर्मनाशः कथं त्विह ॥ ३.३२.३१ ॥
لأنه الفاعل، يُمدح الإنسان عند تحقق العمل ويُذمّ عند فشله. فكيف يهلك العمل هنا؟
3.32.32
सर्वमेव हठेनैके दैवेनैके वदन्त्युत ।
पुंसः प्रयत्नजं केचिद्दैवमेतद्विशिष्यते ॥ ३.३२.३२ ॥
يقول بعضهم إن كل شيء يكون بالجهد وحده، ويقول آخرون إن كل شيء يكون بالقدر. ويرى بعضهم أن هناك ما يولد من جهد الإنسان، وهذا أرجح من القدر.
3.32.33
न चैवैतावता कार्यं मन्यन्त इति चापरे ।
अस्ति सर्वमदृश्यं तु दिष्टं चैव तथा हठः ॥ ३.३२.३३ ॥
ويرى آخرون أن العمل لا يتم بهذا وحده. كل شيء غير منظور؛ فثمّ القدر، وكذلك الجهد.
3.32.34
दृश्यते हि हठाच्चैव दिष्टाच्चार्थस्य संततिः ।
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मतः ॥ ३.३२.३४ ॥
والحق أن تواصل النتائج يُرى من الجهد ومن القدر معاً: فبعضه يأتي بالقدر، وبعضه بالجهد، وبعضه من فعل المرء نفسه.
3.32.35
पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम् ।
कुशलाः प्रतिजानन्ति ये वै तत्त्वविदोजनाः ॥ ३.३२.३५ ॥
يحصد الإنسان الثمرة، ولا يوجد هنا سبب رابع. وهذا ما يؤكده الحكماء الماهرون العارفون بالحقيقة.
3.32.36
तथैव धाता भूतानामिष्टानिष्टफलप्रदः ।
यदि न स्वानन भूतानां कृपणो नाम कश्चन ॥ ३.३२.३६ ॥
وكذلك الخالق يهب الكائنات ثمار ما يُحَبّ وما يُكرَه. ولو لم يكن للكائنات وجهها الخاص، أي قوتها الخاصة، لما كان أحد بائساً.
3.32.37
यंयमर्थमभिप्रेप्सुः कुरुते कर्म पूरुषः ।
तत्तत्सफलमेव स्याद्यदि न स्यात्पुरा कृतम् ॥ ३.३२.३७ ॥
أي غاية يرغب فيها الإنسان فيعمل لأجلها، لكان ذلك العمل يثمر ثمرته لا محالة، لولا ما قد فُعل من قبل.
3.32.38
त्रिद्वारामर्थसिद्धिं तु नानुपश्यन्ति ये नराः ।
तथैवानर्थसिद्धिं च यथा लोकास्तथैव ते ॥ ३.३२.३८ ॥
والذين لا يرون تحقق الغايات ذات الأبواب الثلاثة، لا يرون كذلك تحقق الضرر؛ فكما أن العوالم كذلك هم.
3.32.39
कर्तव्यमेव कर्मेति मनोरेष विनिश्चयः ।
एकान्तेन ह्यनीहोऽयं वर्ततेऽस्मासु संप्रति ॥ ३.३२.३९ ॥
ينبغي أن يُفعل العمل، هذا هو حكم مانو الحاسم؛ ولكن الآن يسود بيننا السكون التام.
3.32.40
कुर्वतो हि भवत्येव प्रायेणेह युधिष्ठिर ।
एकान्तफलसिद्धिं तु न विन्दत्यलसः क्वचित् ॥ ३.३२.४० ॥
حقاً يا يودهيشثيرا، إن من يعمل ينال ثمرته غالباً في هذه الدنيا؛ أما الكسول فلا ينال أبداً تحقيق الثمرة المضمونة.
3.32.41
असंभवे त्वस्य हेतुः प्रायश्चित्तं तु लक्ष्यते ।
कृतेकर्मणि राजेन्द्र तथाऽनृण्यमवाप्नुते ॥ ३.३२.४१ ॥
أما إذا تعذّر ذلك، فإن سببه يُرى في الكفّارة؛ يا سيد الملوك، فإذا أُنجز العمل، نال المرء براءته من الدَّين هكذا.
3.32.42
अलक्ष्मीराविशत्येनं शयानमलसं नरम् ।
निःसंशयं फलं लब्ध्वा दक्षो भूतिमुपाश्नुते ॥ ३.३२.४२ ॥
يدخل الشؤم في الرجل الكسول الذي يرقد نائماً؛ أما الماهر فينال الثمرة بلا ريب ويبلغ الازدهار.
3.32.43
अनर्थं संशयावस्थं गृणन्त्यामुक्तसशंयाः ।
धीरा नराः कर्मरता न तु निःसंशयाः क्वचित् ॥ ३.३२.४३ ॥
الذين يتحدثون عن الشر الكامن في حال الشك إنما يتحدثون عن الشك؛ أما الرجال الثابتون المنغمسون في العمل فلا يخلون أبدًا من الشك.
3.32.44
एकान्ते नह्यनर्थोऽयं वर्ततेऽस्मासु सांप्रतम् ।
स तु निःसंशयं न स्यात्त्वयि कर्मण्यवस्थिते ॥ ३.३२.४४ ॥
ليس هذا الشر في الخلوة، بل هو الآن علينا؛ ولو كنت ثابتًا في العمل لما كان بلا شك.
3.32.45
अथवाऽसिद्धिरेव स्यान्महिमा तु तदेव ते ।
वृकोदरस्य बीभत्सोर्भात्रोश्च यमयोरपि ॥ ३.३२.४५ ॥
وربما كان ذلك هو الفشل؛ لكن ذلك الفشل بعينه هو عظمتك، وعظمة فريكودارا وبيبهاتسو والأخوين والتوأمين أيضًا.
3.32.46
अन्येषां कर्म सफलमस्माकमपि वा पुनः ।
विप्रकर्षेण बुद्ध्येत कृतकर्मा यथा फलम् ॥ ३.३२.४६ ॥
أعمال الآخرين تثمر، وكذلك أعمالنا أيضًا؛ لكن بعد تأخير طويل، كما يعرف صاحب العمل ثمرته.
3.32.47
पृथिवीं लाङ्गलेनेह कृष्ट्वा बीजं वपत्युत ।
आस्तेऽथ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.४७ ॥
هنا يحرث الفلاح الأرض بالمحراث ويبذر البذور؛ ثم يبقى صامتًا، وهناك يكون السحاب الممطر هو السبب.
3.32.48
वृष्टिश्चेन्नानुगृह्णीयादनेनास्तत्र कर्षकः ।
यदन्यः पुरुषः कुर्यात्तत्कृतं सफलं मया ॥ ३.३२.४८ ॥
إن لم يُنعم المطر على هذا الفلاح، فعمله هناك عقيم؛ وما يفعله رجل آخر يثمر كأنني فعلته.
3.32.49
तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित् ।
इति धीरोऽन्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्रगर्हयेत् ॥ ३.३२.४९ ॥
هذه الثمرة لنا، ولم يكن لي ذنب فيها قط. فليتأمل الثابت الحكيم هذا، ولا يلم نفسه في ذلك الأمر.
3.32.50
कुर्वतो नार्थसिद्धिर्मे भवतीति ह भारत ।
निर्वेदो नात्र गन्तव्यो द्वावन्तौ यस्य कर्मणः ॥ ३.३२.५० ॥
يا بهارata، حتى حين أعمل قد لا يتحقق مرادي؛ ومع ذلك لا ينبغي الوقوع في اليأس هنا، فلكل عمل نهايتان.
3.32.51
सिद्धिर्वाऽप्यथवाऽसिद्धिरप्रवृत्तिरतोऽन्यथा ।
बहूनां समवाये हि भावानां कर्म सिध्यति ॥ ३.३२.५१ ॥
النجاح أو الفشل، أو عدم الشروع في العمل — ليس هناك غير هذا؛ فالعمل لا يتم إلا حين تجتمع عوامل كثيرة.
3.32.52
गुणाभावे फलं न्यूनं भवत्यफलमेव च ।
अनारम्भे हि न फलं न गुणो दृश्यते क्वचित् ॥ ३.३२.५२ ॥
وبغياب الفضيلة تنقص الثمرة، بل قد تصير بلا ثمر؛ وبغير بداية لا تُرى ثمرة ولا فضيلة في أي مكان.
3.32.53
देशकालावुपायांश्च मङ्गलं स्वस्तिसिद्धये ।
युनक्ति मेधया धीरो यथायोगं यथाबलम् ॥ ३.३२.५३ ॥
فيجمع الثابت الحكيم بعقله المكان والزمان والوسائل والمبارك، لتحقيق الخير والسلامة، بحسب ما يليق وبقدر طاقته.
3.32.54
अप्युपायेन तत्कार्यमुपदेष्टा पराक्रमः ।
भूयिष्ठं कर्मयोगेषु सर्व एव पराक्रमः ॥ ३.३२.५४ ॥
وحتى بالحيلة تُنجز تلك المهمة؛ والشجاعة هي المعلِّمة. وفي سبل العمل، في أغلبها، كل شيء هو شجاعة.
3.32.55
यत्रधीमानवेक्षेत श्रेयासं बहुभिर्गुणैः ।
साम्नैवार्थं ततो लिप्सेत्कर्म चास्मै प्रयोजयेत् ॥ ३.३२.५५ ॥
حيثما يرى الحكيم من يفوقه بصفات كثيرة، فليطلب غايته أولاً بالمصالحة وحدها، ثم يوجّه العمل نحوه.
3.32.56
व्यसनं नाभिकाङ्क्षेत्त विनाशं वा युधिष्ठिर ।
अपि सिन्धोर्गिरेर्वाऽपि किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः ॥ ३.३२.५६ ॥
يا يودهيشثيرا، لا ينبغي للمرء أن يتمنى البلاء أو الهلاك؛ فالبحر والجبل نفسهما يفنيان، فكيف بالإنسان الفاني؟
3.32.57
उत्थानयुक्तः सततं परेषामन्तरैषणे ।
आनृण्यमाप्नोति नरः परस्यात्मन एव च ॥ ३.३२.५७ ॥
من يواظب دائماً على الجهد ويسعى لاكتشاف ثغرات الآخرين، ينال الخلاص من الدين، تجاه غيره وتجاه نفسه.
3.32.58
न त्वेवात्माऽवमन्तव्यः पुरुषेण कदाचन ।
न ह्यात्मपरिभूतस् भूतिर्भवति शोभना ॥ ३.३२.५८ ॥
لكن ينبغي للإنسانألا يحتقر نفسه أبداً، فالازدهار المبارك لا يأتي من أذلّ نفسه.
3.32.59
एवं संस्थितिका सिद्धिरियं लोकस्य भारत ।
चित्रा सिद्धिगतिः प्रोक्ता कालावस्थाविभागशः ॥ ३.३२.५९ ॥
يا من من نسل بهاراتا، هكذا يكون النظام الثابت للنجاح في العالم؛ ويقال إن مسار النجاح متنوع بحسب تقسيمات الزمان والحال.
3.32.60
ब्राह्मणं मे पिता पूर्वं वासयामास पण्डितम् ।
सर्वं चार्थमिमं प्राह पित्रे मे भरतर्षभ ॥ ३.३२.६० ॥
يا ثور البهاراتا، لقد أسكن أبي في قديم الزمان برهمياً عالماً عنده، فقال ذلك البرهمي لأبي هذا الأمر كله.
3.32.61
नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तां भ्रातृन्मेऽग्राहयन्पुरा ।
तेषां सकाशादश्रौषमहमेतां तदा गृहे ॥ ३.३२.६१ ॥
لقد جعلني إخوتي في الماضي أتعلّم السياسة التي قالها بْرِهَسْبَتي؛ ومنهم سمعتُ هذا حينئذٍ في البيت.
3.32.62
स मां राजन्कर्मवतीमागतामाह सान्त्वयन् ।
शुश्रूषमाणामासीनां पितुरङ्के युधिष्ठिर ॥ ३.३२.६२ ॥
أيها الملك، لما جئتُ مشغولةً بواجباتي قال لي مواسياً؛ يا يودهيشثيرا، كنتُ جالسةً على حِجر أبي أخدمه.