マハーバーラタ · 章 3.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.32.1
नावमन्ये न गर्हे च धर्मं पार्थ कथंचन ।
ईश्वरं कुत एवाहमवमंस्ये प्रजापतिम् ॥ ३.३२.१ ॥
パールタよ、私は決してダルマを侮りも非難もしません。まして主宰者、生主プラジャーパティを、どうして侮れましょうか。
3.32.2
आर्ताऽहं प्रलपामीदमिति मां विद्धि भारत ।
भूयश्च विलपिष्यामि सुमनास्त्वं निबोध मे ॥ ३.३२.२ ॥
バーラタよ、私は苦しみのあまりこのように嘆いているのだと知ってください。私はまた嘆くでしょう。安らかな心で私の言葉を聞いてください。
3.32.3
कर्म खल्विह कर्तव्यं जातेनामित्रकर्शन ।
अकर्माणो हि जीवन्ति स्थावरा नेतरे जनाः ॥ ३.३२.३ ॥
敵を征服する者よ、この世に生まれた者は必ず行為をなすべきです。行為をしない者だけが不動の生物のように生きるのであり、他の人々はそうではありません。
3.32.4
आमातृस्तन्यपानाच्च यावच्छय्योपसर्पणम् ।
जङ्गमाः कर्मणा वृत्तिमाप्नुवन्ति युधिष्ठिर ॥ ३.३२.४ ॥
ユディシュティラよ、母の乳を飲む時から寝床で這うようになるまで、動く生き物は行為によって生計を得るのです。
3.32.5
जङ्गमेषु विशेषेण मनुष्या भरतर्षभ ।
इच्छन्ति कर्मणा वृत्तिमवाप्तुं प्रेत्य चेह च ॥ ३.३२.५ ॥
バラタの雄牛よ、動く生き物の中でも特に人間は、この世でも来世でも行為によって生計を得ることを望むのです。
3.32.6
उत्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत ।
प्रत्यक्षं फलमश्नन्ति कर्मणां लोकसाक्षिकम् ॥ ३.३२.६ ॥
バーラタよ、あらゆる生き物は努力を知っています。彼らは行為の果実を目に見える形で味わい、それは世界が証人となっているのです。
3.32.7
पश्यन्तः स्वं समुत्थानमुपजीवन्ति जन्तरः ।
अपि धाता विधाता च यथाऽयमुदके बकः ॥ ३.३२.७ ॥
自らの努力を見て生き物は生計を立てる。この鷺が水中で（餌を得る）ように。創造主と配剤者もまた同様である。
3.32.8
अकर्मणां वै भूतानां वृत्तिः स्वान्न हि काचन ।
तदेवाभिप्रपद्येत न विहन्यात्कदाचन ॥ ३.३२.८ ॥
行為しない生き物には自前の生計がない。ゆえにまさにその行為を取り、決して捨ててはならない。
3.32.9
स्वकर्म कुरु माहासीः कर्मणा भव दंशितः ।
कृत्यं हि योऽभिजानाति सहस्रे सोस्ति नास्ति वां ॥ ३.३२.९ ॥
自分の本分を果たせ、それを捨ててはならない。行為によって鎧をまとえ。千人のうち、義務を知る者は稀である。
3.32.10
तस्य चापि भवेत्कार्वं विवृद्धौ रक्षणे तथा ।
भक्ष्यमाणो द्यनावाषः क्षीयेत हिमवानपि ॥ ३.३२.१० ॥
彼（王）もまた（民を）増やし守ることを務めとすべきである。顧みられずに食い尽くされれば、ヒマラヤさえも衰えるであろう。
3.32.11
उत्सीदेरन्प्रजाः सर्वा न कुर्युः कर्म चेद्यदि ।
तथा ह्येता न वर्धेरन्कर्म चेदफलं भवेत् ॥ ३.३२.११ ॥
もし全ての民が行為しなければ、彼らは滅びるであろう。また行為が実らないなら、彼らは栄えないであろう。
3.32.12
दृष्ट्वाऽपिच फलं कर्म पश्यामः कुर्वतो जनान् ।
नान्यथा ह्यपि जानन्ति वृत्तिं लोकाः कथंचन ॥ ३.३२.१२ ॥
見て取れるように、行為する人々の果実を我々は現に見ている。人々は他のやり方で生計を知ることは決してない。
3.32.13
यश्च दिष्टपरो लोके यश्चापि हठवादकः ।
उभावपि शठावेतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यते ॥ ३.३२.१३ ॥
世にあって運命にのみ頼る者も、頑固に言い張る者も、いずれも欺く者である。行為に向かう心こそが称賛される。
3.32.14
यो हि दिष्टमुपासीत निर्विचेष्टः सुखं स्वपन् ।
अवसीदेत्सुदुर्बुद्धिरामो घट इवोदके ॥ ३.३२.१४ ॥
運命に頼り、何の努力もせず安楽に眠る者は、極めて愚かである。生焼けの壺が水に沈むように沈んでしまう。
3.32.15
तथैव हठबुद्धिर्यः शक्तः कर्मण्यकर्मकृत् ।
आसीत न चिरं जीवेदनाथ इव दुर्बलः ॥ ३.३२.१५ ॥
同様に、行う力がありながら行為をせず座している頑固な者は、保護者なき弱者のように長くは生きられない。
3.32.16
अकस्मादिह यः कश्चिदर्थं प्राप्नोति पूरुषः ।
तं हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्यचित् ॥ ३.३२.१६ ॥
ここで誰かが突然富を得ると、人々はそれを頑強な努力で得たものと考えるが、それは誰の努力でもない。
3.32.17
वश्चापि कश्रित्पुरुषो दिष्टं नाम भजत्युत ।
दैवेन विधिना पार्थ तद्दैवमिति निश्चितम् ॥ ३.३२.१७ ॥
ある人は「運命」という名のもとに果実を得る。それは天命と定めの力によるものである。プリターの子よ、それこそ天命だと定まっている。
3.32.18
यत्तावस्कर्मणा किंचित्फलमाप्नोति पूरुषः ।
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्टं तत्पौरुषमिति श्रुतम् ॥ ३.३२.१८ ॥
人が自らの行為によって得るわずかな果実は、目で直接見られる。それこそが人の努力（男らしい力）と教えられている。
3.32.19
स्वभावतः प्रवृत्तो यः प्राप्नोत्यर्थं न कारणात् ।
तत्स्वभावात्प्रकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम ॥ ३.३२.१९ ॥
自らの本性によって動き出し、原因によらず結果を得る人――その果は本性から現れたものと知れ、人中最上の者よ。
3.32.20
एवं हठाच्च दैवाच्च स्वभावात्कर्मणस्तथा ।
यानि प्राप्नोति पुरुषस्तत्फलं पूर्वकर्मणाम् ॥ ३.३२.२० ॥
このように、力によっても、運命によっても、本性によっても、行為によっても人が得るもの、その果は前世の業によるものである。
3.32.21
धातापि हि स्वकर्मैव तैस्तैर्हेतुभिरीश्वरः ।
विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकतं नृणाम् ॥ ३.३२.२१ ॥
創造主たる主宰神さえも、自らの行為によって様々な原因を通じ、ここに分配して、人々が以前になした行為の果を定めるのである。
3.32.22
यद्धि यः पुरुषः किंचित्कुरुते वै शुभाशुभम् ।
तद्धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम् ॥ ३.३२.२२ ॥
人が善であれ悪であれ何かをなすなら、それは創造主によって定められたものと知れ――過去の業の果が現れることである。
3.32.23
कारणं तस्य देहोऽयं धातुः कर्मणि कर्मणि ।
स यथा प्रेरयत्येनं तथाऽयं कुरुतेऽवशः ॥ ३.३२.२३ ॥
この身体は、創造主があらゆる行為においてなす手段である。彼がこれを駆り立てるように、これは無力に行為するのだ。
3.32.24
तेषुतेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः ।
सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्यवशान्यपि ॥ ३.३२.२४ ॥
まことに、クンティーの子よ、偉大なる主こそが様々な営みに配し給う者である。彼は、無力であっても、あらゆる生類を行為させるのだ。
3.32.25
मनसाऽर्थान्विनिश्चित्य पश्चात्प्राप्नोति कर्मणा ।
बुद्धिपूर्वं स्वयं वीर पुरुषस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.२५ ॥
心で目的を定めたのち、人は行為によってそれを得る。勇士よ、そこでは意図をもって行う人自身が原因である。
3.32.26
संख्यातुं नैव शक्यानि कर्माणि पुरुषर्षभ ।
अगारनगराणां हि सिद्धिः पुरुषहैतुकी ॥ ३.३२.२६ ॥
人中の牡牛よ、行為は数えることさえできない。家や町の成就は実に人によって生じる。
3.32.27
तिले तैलं गवि क्षीरं काष्ठे पावकमन्ततः ।
एवं धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये ॥ ३.३२.२७ ॥
胡麻に油があり、牛に乳があり、木に火がある。このように堅固な人は、その成就の手段を知るべきである。
3.32.28
ततः प्रवर्तते पश्चात्कारणेष्वस्व सिद्धये ।
तां सिद्धिमुपजीवन्ति कर्मणामिह जन्तवः ॥ ३.३२.२८ ॥
その後、その成就のために諸原因に取り組む。ここに生きとし生けるものは、行為のその成就によって生きている。
3.32.29
कुशलेन कृतं कर्म कर्त्रा साधु स्वनुष्ठितम् ।
इदं त्वकुशलेनेति विशेषादुपलभ्यते ॥ ३.३२.२९ ॥
熟練した者がなし、行為者がよく遂行した行為。これが不熟練な者によってなされたものと、このように明らかに区別される。
3.32.30
इष्टापूर्त्तफलं न स्यान्न शिष्यो न गुरुर्भवेत् ।
पुरुषः कर्मसाध्येषु स्वाच्चेदयमकारणम् ॥ ३.३२.३० ॥
行為によって成就されることがらにおいて、人自身が原因なきものであったなら、祭祀と功徳の果報はなく、弟子もなく、師もないであろう。
3.32.31
कर्तृत्वादेव पुरुषः कर्मसिद्धौ प्रशस्यते ।
असिद्धौ निन्द्यते चापि कर्मनाशः कथं त्विह ॥ ३.३२.३१ ॥
人は行為者であるがゆえに、行為が成就すれば称賛され、不成就なら非難される。ではここで行為が滅びるとはどういうことか。
3.32.32
सर्वमेव हठेनैके दैवेनैके वदन्त्युत ।
पुंसः प्रयत्नजं केचिद्दैवमेतद्विशिष्यते ॥ ३.३२.३२ ॥
すべては努力によるのだと言う者もあれば、すべては運命によるのだと言う者もある。人の努力から生じるものがあり、それこそが運命にまさると言う者もいる。
3.32.33
न चैवैतावता कार्यं मन्यन्त इति चापरे ।
अस्ति सर्वमदृश्यं तु दिष्टं चैव तथा हठः ॥ ३.३२.३३ ॥
ほかの者は、これだけで事は成し遂げられないと考える。すべては見えないものである。運命もあり、同じく努力もある。
3.32.34
दृश्यते हि हठाच्चैव दिष्टाच्चार्थस्य संततिः ।
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मतः ॥ ३.३२.३४ ॥
実際、結果の連続は努力によっても、運命によっても見られる。ある事は運命によって、ある事は努力によって、ある事は自分の行為によって生じる。
3.32.35
पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम् ।
कुशलाः प्रतिजानन्ति ये वै तत्त्वविदोजनाः ॥ ३.३२.३५ ॥
人は果報を得る。ここには第四の原因はない。熟達した者、真理をまことに知る者たちがそう断言している。
3.32.36
तथैव धाता भूतानामिष्टानिष्टफलप्रदः ।
यदि न स्वानन भूतानां कृपणो नाम कश्चन ॥ ३.३२.३६ ॥
同様に、創造主は生き物に望ましい果報と望ましくない果報を与える。もし生き物に自分の顔、すなわち自分自身の力がなかったなら、哀れな者など一人もいないだろう。
3.32.37
यंयमर्थमभिप्रेप्सुः कुरुते कर्म पूरुषः ।
तत्तत्सफलमेव स्याद्यदि न स्यात्पुरा कृतम् ॥ ३.३२.३७ ॥
人が望む目的のために行う行為は、以前に行ったものがなければ、必ずその果を結ぶであろう。
3.32.38
त्रिद्वारामर्थसिद्धिं तु नानुपश्यन्ति ये नराः ।
तथैवानर्थसिद्धिं च यथा लोकास्तथैव ते ॥ ३.३२.३८ ॥
三つの門を持つ利益の成就を見ない人々は、同様に害の成就も見ない。世界がそうであるように、彼らもまたそうである。
3.32.39
कर्तव्यमेव कर्मेति मनोरेष विनिश्चयः ।
एकान्तेन ह्यनीहोऽयं वर्ततेऽस्मासु संप्रति ॥ ३.३२.३९ ॥
行為はまさに為されるべきだ、というのがマヌの決断である。だが今、我々の間には完全な無為が支配している。
3.32.40
कुर्वतो हि भवत्येव प्रायेणेह युधिष्ठिर ।
एकान्तफलसिद्धिं तु न विन्दत्यलसः क्वचित् ॥ ३.३२.४० ॥
ユディシュティラよ、ここでは行う者は概して果を得る。しかし怠け者は確実な果の成就を決して得ない。
3.32.41
असंभवे त्वस्य हेतुः प्रायश्चित्तं तु लक्ष्यते ।
कृतेकर्मणि राजेन्द्र तथाऽनृण्यमवाप्नुते ॥ ३.३२.४१ ॥
だがそれが不可能な時、その原因は贖罪にあると見られる。王中の王よ、行為がなされた時、このようにして負債からの解放を得る。
3.32.42
अलक्ष्मीराविशत्येनं शयानमलसं नरम् ।
निःसंशयं फलं लब्ध्वा दक्षो भूतिमुपाश्नुते ॥ ३.३२.४२ ॥
怠けて眠り込む人には不運が入り込む。だが有能な人は、疑いなく果を得て繁栄に至る。
3.32.43
अनर्थं संशयावस्थं गृणन्त्यामुक्तसशंयाः ।
धीरा नराः कर्मरता न तु निःसंशयाः क्वचित् ॥ ३.३२.४३ ॥
疑いの状態にある不幸を語る者たちは疑いを語る。しかし行為に勤しむ堅固な人々は、決して疑いから自由ではない。
3.32.44
एकान्ते नह्यनर्थोऽयं वर्ततेऽस्मासु सांप्रतम् ।
स तु निःसंशयं न स्यात्त्वयि कर्मण्यवस्थिते ॥ ३.३२.४४ ॥
この不幸は孤独な時にあるのではなく、今まさに私たちの上にある。しかしお前が行為に定まっていれば、それは疑いなく存在しなかったであろう。
3.32.45
अथवाऽसिद्धिरेव स्यान्महिमा तु तदेव ते ।
वृकोदरस्य बीभत्सोर्भात्रोश्च यमयोरपि ॥ ३.३२.४५ ॥
あるいは失敗かもしれない。だがその失敗こそがお前の栄光であり、狼腹（ヴリコーダラ）、勇猛なる者（ビーバトス）、二人の兄弟、そして双子の栄光でもあるのだ。
3.32.46
अन्येषां कर्म सफलमस्माकमपि वा पुनः ।
विप्रकर्षेण बुद्ध्येत कृतकर्मा यथा फलम् ॥ ३.३२.४६ ॥
他人の行為は実を結ぶ。あるいは我々のものもまた。しかし長い隔たりの後に、行為者が果報を知るように。
3.32.47
पृथिवीं लाङ्गलेनेह कृष्ट्वा बीजं वपत्युत ।
आस्तेऽथ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.४७ ॥
ここで農夫は鋤で大地を耕し、種を蒔く。それから彼は黙って待つ。そこで原因となるのは雨雲である。
3.32.48
वृष्टिश्चेन्नानुगृह्णीयादनेनास्तत्र कर्षकः ।
यदन्यः पुरुषः कुर्यात्तत्कृतं सफलं मया ॥ ३.३२.४८ ॥
雨がこの農夫に恵みを与えなければ、そこでの農夫の行為は実らない。そして他の人が行う行為は、私がしたかのように実を結ぶ。
3.32.49
तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित् ।
इति धीरोऽन्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्रगर्हयेत् ॥ ३.३२.४९ ॥
この果実は我々のものであり、私には一度も過ちはない。賢者はこのように熟考して、そこで自分を責めてはならない。
3.32.50
कुर्वतो नार्थसिद्धिर्मे भवतीति ह भारत ।
निर्वेदो नात्र गन्तव्यो द्वावन्तौ यस्य कर्मणः ॥ ३.३२.५० ॥
バーラタよ、私が行っても目的は成就しないことがある。しかし、それに落胆してはならない。どのような行為にも二つの結末があるのだから。
3.32.51
सिद्धिर्वाऽप्यथवाऽसिद्धिरप्रवृत्तिरतोऽन्यथा ।
बहूनां समवाये हि भावानां कर्म सिध्यति ॥ ३.३२.५१ ॥
成功も失敗も、あるいは行為の不在も——これ以外にはない。多くの要因が集まってこそ行為は成就するのだから。
3.32.52
गुणाभावे फलं न्यूनं भवत्यफलमेव च ।
अनारम्भे हि न फलं न गुणो दृश्यते क्वचित् ॥ ३.३२.५२ ॥
功徳がなければ果報は少なくなり、あるいは実りのないものとなる。始めることがなければ、どこにも果報も功徳も見られない。
3.32.53
देशकालावुपायांश्च मङ्गलं स्वस्तिसिद्धये ।
युनक्ति मेधया धीरो यथायोगं यथाबलम् ॥ ३.३२.५३ ॥
賢者は知恵によって、場所と時、手段と吉兆を、適切に、自らの力に応じて組み合わせ、安寧の成就を図る。
3.32.54
अप्युपायेन तत्कार्यमुपदेष्टा पराक्रमः ।
भूयिष्ठं कर्मयोगेषु सर्व एव पराक्रमः ॥ ३.३२.५४ ॥
手段によっても、その事は成し遂げられる。勇気こそが教え導くもの。行為のヨーガにおいては、大部分がすべて勇気なのだ。
3.32.55
यत्रधीमानवेक्षेत श्रेयासं बहुभिर्गुणैः ।
साम्नैवार्थं ततो लिप्सेत्कर्म चास्मै प्रयोजयेत् ॥ ३.३२.५५ ॥
賢者は多くの徳で勝る者を見たならば、まず和睦によってのみ目的を求め、その後にその者へ行いを向けるべきである。
3.32.56
व्यसनं नाभिकाङ्क्षेत्त विनाशं वा युधिष्ठिर ।
अपि सिन्धोर्गिरेर्वाऽपि किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः ॥ ३.३२.५६ ॥
ユディシュティラよ、災いも破滅も望んではならない。海も山さえも滅びるのだ。まして死すべき人間においてはなおさらである。
3.32.57
उत्थानयुक्तः सततं परेषामन्तरैषणे ।
आनृण्यमाप्नोति नरः परस्यात्मन एव च ॥ ३.३२.५७ ॥
常に努力に励み、他人の隙を探す者は、他人にも自分にも対する負債から解放される。
3.32.58
न त्वेवात्माऽवमन्तव्यः पुरुषेण कदाचन ।
न ह्यात्मपरिभूतस् भूतिर्भवति शोभना ॥ ३.३२.५८ ॥
しかし人は決して自らを軽んじてはならない。自ら己を貶めた者には、吉祥な繁栄は訪れないからである。
3.32.59
एवं संस्थितिका सिद्धिरियं लोकस्य भारत ।
चित्रा सिद्धिगतिः प्रोक्ता कालावस्थाविभागशः ॥ ३.३२.५९ ॥
バラタの末裔よ、世における成功の定まった在り方はこのようである。成功の道は、時と状況の区分に応じて多様であると説かれる。
3.32.60
ब्राह्मणं मे पिता पूर्वं वासयामास पण्डितम् ।
सर्वं चार्थमिमं प्राह पित्रे मे भरतर्षभ ॥ ३.३२.६० ॥
バラタの雄牛よ、昔、私の父は学識ある一人のバラモンを身近に住まわせた。そのバラモンは、この事柄のすべてを父に語ったのである。
3.32.61
नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तां भ्रातृन्मेऽग्राहयन्पुरा ।
तेषां सकाशादश्रौषमहमेतां तदा गृहे ॥ ३.३२.६१ ॥
ブリハスパティが説いた政道を、昔、兄たちは私に学ばせた。私はそのとき家で彼らからこれを聞いたのだ。
3.32.62
स मां राजन्कर्मवतीमागतामाह सान्त्वयन् ।
शुश्रूषमाणामासीनां पितुरङ्के युधिष्ठिर ॥ ३.३२.६२ ॥
王よ、務めに忙しく来た私に、彼は慰めながら語った。ユディシュティラよ、私は父の膝の上に座って仕えていたのだ。