ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.32.1
नावमन्ये न गर्हे च धर्मं पार्थ कथंचन ।
ईश्वरं कुत एवाहमवमंस्ये प्रजापतिम् ॥ ३.३२.१ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଧର୍ମର ଅପମାନ ବା ନିନ୍ଦା କରେ ନାହିଁ। ତେବେ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଅପମାନ କରିବି?
3.32.2
आर्ताऽहं प्रलपामीदमिति मां विद्धि भारत ।
भूयश्च विलपिष्यामि सुमनास्त्वं निबोध मे ॥ ३.३२.२ ॥
ହେ ଭାରତ, ଜାଣ ଯେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଛି। ମୁଁ ପୁଣି ବିଳାପ କରିବି; ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
3.32.3
कर्म खल्विह कर्तव्यं जातेनामित्रकर्शन ।
अकर्माणो हि जीवन्ति स्थावरा नेतरे जनाः ॥ ३.३२.३ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ଏ ସଂସାରରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହିଁ ସ୍ଥାବର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରି ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି।
3.32.4
आमातृस्तन्यपानाच्च यावच्छय्योपसर्पणम् ।
जङ्गमाः कर्मणा वृत्तिमाप्नुवन्ति युधिष्ठिर ॥ ३.३२.४ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମାଆର ସ୍ତନ୍ୟପାନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶଯ୍ୟାରେ ଗଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜୀବିକା ପାଆନ୍ତି।
3.32.5
जङ्गमेषु विशेषेण मनुष्या भरतर्षभ ।
इच्छन्ति कर्मणा वृत्तिमवाप्तुं प्रेत्य चेह च ॥ ३.३२.५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏ ଲୋକରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.32.6
उत्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत ।
प्रत्यक्षं फलमश्नन्ति कर्मणां लोकसाक्षिकम् ॥ ३.३२.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟମକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେମାନେ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଭୋଗନ୍ତି; ଜଗତ ହିଁ ତାହାର ସାକ୍ଷୀ।
3.32.7
पश्यन्तः स्वं समुत्थानमुपजीवन्ति जन्तरः ।
अपि धाता विधाता च यथाऽयमुदके बकः ॥ ३.३२.७ ॥
ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଦେଖି ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଯେପରି ଏହି ବଗ ଜଳରେ (ଜୀବିକା ପାଏ)। ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ବିଧାତା ମଧ୍ୟ (ସେପରି)।
3.32.8
अकर्मणां वै भूतानां वृत्तिः स्वान्न हि काचन ।
तदेवाभिप्रपद्येत न विहन्यात्कदाचन ॥ ३.३२.८ ॥
କର୍ମ ନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିଜର କୌଣସି ଜୀବିକା ନଥାଏ। ତେଣୁ ତାହା ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କଦାପି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.32.9
स्वकर्म कुरु माहासीः कर्मणा भव दंशितः ।
कृत्यं हि योऽभिजानाति सहस्रे सोस्ति नास्ति वां ॥ ३.३२.९ ॥
ନିଜ କର୍ମ କର, ତାହା ଛାଡ଼ ନାହିଁ; କର୍ମରେ କବଚଧାରୀ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ। ହଜାରେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣେ, ସେ ହିଁ ବିରଳ।
3.32.10
तस्य चापि भवेत्कार्वं विवृद्धौ रक्षणे तथा ।
भक्ष्यमाणो द्यनावाषः क्षीयेत हिमवानपि ॥ ३.३२.१० ॥
ତାଙ୍କର (ରାଜାଙ୍କର) ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଓ ରକ୍ଷା କରିବା। ଯତ୍ନ ବିନା ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ ହିମାଳୟ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେବ।
3.32.11
उत्सीदेरन्प्रजाः सर्वा न कुर्युः कर्म चेद्यदि ।
तथा ह्येता न वर्धेरन्कर्म चेदफलं भवेत् ॥ ३.३२.११ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା କର୍ମ ନ କଲେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ଯଦି କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏମାନେ ବଢ଼ିବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
3.32.12
दृष्ट्वाऽपिच फलं कर्म पश्यामः कुर्वतो जनान् ।
नान्यथा ह्यपि जानन्ति वृत्तिं लोकाः कथंचन ॥ ३.३२.१२ ॥
କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଫଳ ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁ। ଲୋକେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନିଜ ଜୀବିକା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
3.32.13
यश्च दिष्टपरो लोके यश्चापि हठवादकः ।
उभावपि शठावेतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यते ॥ ३.३२.१३ ॥
ଜଗତରେ ଯେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଏବଂ ଯେ ହଠବାଦ କରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଠକ; କର୍ମବୁଦ୍ଧିର ହିଁ ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ।
3.32.14
यो हि दिष्टमुपासीत निर्विचेष्टः सुखं स्वपन् ।
अवसीदेत्सुदुर्बुद्धिरामो घट इवोदके ॥ ३.३२.१४ ॥
ଯେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନ କରି ସୁଖରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଅତି ମୂର୍ଖ; ପାଣିରେ କଞ୍ଚା ଘଟ ପରି ସେ ବୁଡ଼ିଯାଏ।
3.32.15
तथैव हठबुद्धिर्यः शक्तः कर्मण्यकर्मकृत् ।
आसीत न चिरं जीवेदनाथ इव दुर्बलः ॥ ३.३२.१५ ॥
ସେହିପରି, ଯେ ହଠବୁଦ୍ଧି ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରି ବସିଥାଏ, ସେ ଅନାଥ ଦୁର୍ବଳ ପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
3.32.16
अकस्मादिह यः कश्चिदर्थं प्राप्नोति पूरुषः ।
तं हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्यचित् ॥ ३.३२.१६ ॥
ଏଠାରେ ଅକସ୍ମାତ୍ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଧନ ପାଏ, ଲୋକମାନେ ତାକୁ ହଠ (ଚେଷ୍ଟା) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାହା କାହାରି ଚେଷ୍ଟା ନୁହେଁ।
3.32.17
वश्चापि कश्रित्पुरुषो दिष्टं नाम भजत्युत ।
दैवेन विधिना पार्थ तद्दैवमिति निश्चितम् ॥ ३.३२.१७ ॥
କେହି ପୁରୁଷ 'ଦିଷ୍ଟ' ନାମରେ ଫଳ ପାଏ; ତାହା ଦୈବ ଓ ବିଧି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ହେ ପାର୍ଥ, ତାହା ଦୈବ ହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
3.32.18
यत्तावस्कर्मणा किंचित्फलमाप्नोति पूरुषः ।
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्टं तत्पौरुषमिति श्रुतम् ॥ ३.३२.१८ ॥
ମଣିଷ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ଫଳ ପାଏ, ତାହା ଆଖିରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ; ସେଇଥିକୁ ପୌରୁଷ କୁହାଯାଏ।
3.32.19
स्वभावतः प्रवृत्तो यः प्राप्नोत्यर्थं न कारणात् ।
तत्स्वभावात्प्रकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम ॥ ३.३२.१९ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱଭାବରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଫଳ ପାଏ, କାରଣରୁ ନୁହେଁ; ସେହି ଫଳକୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ପ୍ରକଟ ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
3.32.20
एवं हठाच्च दैवाच्च स्वभावात्कर्मणस्तथा ।
यानि प्राप्नोति पुरुषस्तत्फलं पूर्वकर्मणाम् ॥ ३.३२.२० ॥
ଏହିପରି ବଳ, ଦୈବ, ସ୍ୱଭାବ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ପାଏ, ସେ ଫଳ ପୂର୍ବକର୍ମର ହିଁ।
3.32.21
धातापि हि स्वकर्मैव तैस्तैर्हेतुभिरीश्वरः ।
विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकतं नृणाम् ॥ ३.३२.२१ ॥
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ହେତୁରେ, ଏଠାରେ ବିଭାଜନ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂର୍ବକୃତ ଫଳ ବିଧାନ କରନ୍ତି।
3.32.22
यद्धि यः पुरुषः किंचित्कुरुते वै शुभाशुभम् ।
तद्धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम् ॥ ३.३२.२२ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯାହା କିଛି କରେ, ତାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ବୋଲି ଜାଣ—ପୂର୍ବକର୍ମଫଳର ଉଦୟ ତାହା।
3.32.23
कारणं तस्य देहोऽयं धातुः कर्मणि कर्मणि ।
स यथा प्रेरयत्येनं तथाऽयं कुरुतेऽवशः ॥ ३.३२.२३ ॥
ଏହି ଦେହ ସେହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମର କାରଣ; ସେ ଯେପରି ଏହାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ, ସେପରି ଏହା ଅବଶ ହୋଇ କରେ।
3.32.24
तेषुतेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः ।
सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्यवशान्यपि ॥ ३.३२.२४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ମହେଶ୍ୱର ହିଁ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ଅବଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କର୍ମ କରାନ୍ତି।
3.32.25
मनसाऽर्थान्विनिश्चित्य पश्चात्प्राप्नोति कर्मणा ।
बुद्धिपूर्वं स्वयं वीर पुरुषस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.२५ ॥
ମନ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟ ସ୍ଥିର କରି ପରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ତାହା ଲାଭ କରେ। ହେ ବୀର, ଏଥିରେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ପୁରୁଷ ନିଜେ କାରଣ।
3.32.26
संख्यातुं नैव शक्यानि कर्माणि पुरुषर्षभ ।
अगारनगराणां हि सिद्धिः पुरुषहैतुकी ॥ ३.३२.२६ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କର୍ମସମୂହ ଗଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଗୃହ ଓ ନଗରର ସିଦ୍ଧି ମାନବ କାରଣରୁ ହୁଏ।
3.32.27
तिले तैलं गवि क्षीरं काष्ठे पावकमन्ततः ।
एवं धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये ॥ ३.३२.२७ ॥
ତିଳରେ ତେଲ, ଗାଈରେ ଦୁଗ୍ଧ, କାଠରେ ଅଗ୍ନି—ଏହିପରି ଧୀର ଲୋକ ତାହାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପାୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
3.32.28
ततः प्रवर्तते पश्चात्कारणेष्वस्व सिद्धये ।
तां सिद्धिमुपजीवन्ति कर्मणामिह जन्तवः ॥ ३.३२.२८ ॥
ତା'ପରେ ଏହାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କାରଣସମୂହରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ କର୍ମର ସେହି ସିଦ୍ଧି ଉପରେ ହିଁ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି।
3.32.29
कुशलेन कृतं कर्म कर्त्रा साधु स्वनुष्ठितम् ।
इदं त्वकुशलेनेति विशेषादुपलभ्यते ॥ ३.३२.२९ ॥
କୁଶଳ ଲୋକଙ୍କ କୃତ କର୍ମ, କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ; ଏହା ଅକୁଶଳ ଦ୍ୱାରା—ଏପରି ବିଶେଷଭାବେ ଜଣାପଡ଼େ।
3.32.30
इष्टापूर्त्तफलं न स्यान्न शिष्यो न गुरुर्भवेत् ।
पुरुषः कर्मसाध्येषु स्वाच्चेदयमकारणम् ॥ ३.३२.३० ॥
ମାନବ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଦି ଏହା ନିଜେ ଅକାରଣ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତ ଫଳ ନ ହୋଇଥାନ୍ତା; ଶିଷ୍ୟ ନ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ନ ହୋଇଥାନ୍ତା।
3.32.31
कर्तृत्वादेव पुरुषः कर्मसिद्धौ प्रशस्यते ।
असिद्धौ निन्द्यते चापि कर्मनाशः कथं त्विह ॥ ३.३२.३१ ॥
କର୍ତ୍ତା ହେବା ହେତୁ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମସିଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ; ଅସିଦ୍ଧିରେ ନିନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ତେବେ ଏଠାରେ କର୍ମନାଶ କିପରି ହୁଏ?
3.32.32
सर्वमेव हठेनैके दैवेनैके वदन्त्युत ।
पुंसः प्रयत्नजं केचिद्दैवमेतद्विशिष्यते ॥ ३.३२.३२ ॥
କେହି କହନ୍ତି ସବୁ ହଠରେ (ପ୍ରୟାସରେ) ହୁଏ, ଆଉ କେହି କହନ୍ତି ସବୁ ଦୈବରେ ହୁଏ। କେହି କେହି କହନ୍ତି ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟତ୍ନରୁ ଜାତ କିଛି ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ଦୈବଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ।
3.32.33
न चैवैतावता कार्यं मन्यन्त इति चापरे ।
अस्ति सर्वमदृश्यं तु दिष्टं चैव तथा हठः ॥ ३.३२.३३ ॥
ଏତିକିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନ୍ୟମାନେ ଭାବନ୍ତି। ସବୁ ଅଦୃଶ୍ୟ; ଦୈବ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ହଠ (ପ୍ରୟାସ) ମଧ୍ୟ ଅଛି।
3.32.34
दृश्यते हि हठाच्चैव दिष्टाच्चार्थस्य संततिः ।
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मतः ॥ ३.३२.३४ ॥
ପ୍ରକୃତରେ ହଠ (ପ୍ରୟାସ) ଓ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ପରମ୍ପରା ଦେଖାଯାଏ। କିଛି ଦୈବରେ, କିଛି ହଠରେ, ଏବଂ କିଛି ନିଜ କର୍ମରେ ହୁଏ।
3.32.35
पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम् ।
कुशलाः प्रतिजानन्ति ये वै तत्त्वविदोजनाः ॥ ३.३२.३५ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ କାରଣ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କୁଶଳ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।
3.32.36
तथैव धाता भूतानामिष्टानिष्टफलप्रदः ।
यदि न स्वानन भूतानां कृपणो नाम कश्चन ॥ ३.३२.३६ ॥
ସେହିପରି ଧାତା (ବିଧାତା) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ ଏବଂ ଅନିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଉଥିବା। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିଜ ମୁଖ (ନିଜ ବଳ) ନ ଥିଲେ, କେହି ବି ଦୀନ ହୁଅନ୍ତେ ନାହିଁ।
3.32.37
यंयमर्थमभिप्रेप्सुः कुरुते कर्म पूरुषः ।
तत्तत्सफलमेव स्याद्यदि न स्यात्पुरा कृतम् ॥ ३.३२.३७ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରି କର୍ମ କରେ, ପୂର୍ବରୁ କୃତ କର୍ମ ନ ଥିଲେ ସେହି କର୍ମ ଫଳଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତା।
3.32.38
त्रिद्वारामर्थसिद्धिं तु नानुपश्यन्ति ये नराः ।
तथैवानर्थसिद्धिं च यथा लोकास्तथैव ते ॥ ३.३२.३८ ॥
ତ୍ରିଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହିପରି ଅନର୍ଥସିଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଲୋକସମୂହ ଯେପରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
3.32.39
कर्तव्यमेव कर्मेति मनोरेष विनिश्चयः ।
एकान्तेन ह्यनीहोऽयं वर्ततेऽस्मासु संप्रति ॥ ३.३२.३९ ॥
କର୍ମ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ମନୁଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ରହିଛି।
3.32.40
कुर्वतो हि भवत्येव प्रायेणेह युधिष्ठिर ।
एकान्तफलसिद्धिं तु न विन्दत्यलसः क्वचित् ॥ ३.३२.४० ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏଠାରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଅଳସୁଆ ଲୋକ କେବେ ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳସିଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ।
3.32.41
असंभवे त्वस्य हेतुः प्रायश्चित्तं तु लक्ष्यते ।
कृतेकर्मणि राजेन्द्र तथाऽनृण्यमवाप्नुते ॥ ३.३२.४१ ॥
କିନ୍ତୁ ତାହା ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ତାହାର କାରଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କର୍ମ କରିସାରିବା ପରେ ସେହିପରି ଋଣମୁକ୍ତି ମିଳେ।
3.32.42
अलक्ष्मीराविशत्येनं शयानमलसं नरम् ।
निःसंशयं फलं लब्ध्वा दक्षो भूतिमुपाश्नुते ॥ ३.३२.४२ ॥
ଅଳସୁଆ ହୋଇ ଶୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଭିତରକୁ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଫଳ ପାଇ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
3.32.43
अनर्थं संशयावस्थं गृणन्त्यामुक्तसशंयाः ।
धीरा नराः कर्मरता न तु निःसंशयाः क्वचित् ॥ ३.३२.४३ ॥
ସନ୍ଦେହ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଅନର୍ଥ କହୁଥିବା ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକାଶକାରୀ ଲୋକେ; କିନ୍ତୁ କର୍ମରତ ଧୀର ମାନବେ କେବେ ବି ସନ୍ଦେହରହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.32.44
एकान्ते नह्यनर्थोऽयं वर्ततेऽस्मासु सांप्रतम् ।
स तु निःसंशयं न स्यात्त्वयि कर्मण्यवस्थिते ॥ ३.३२.४४ ॥
ଏକାନ୍ତରେ ନୁହେଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମ ଉପରେ ଏହି ଅନର୍ଥ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ ତାହା ନିଃସନ୍ଦେହ ହୋଇନଥାନ୍ତା।
3.32.45
अथवाऽसिद्धिरेव स्यान्महिमा तु तदेव ते ।
वृकोदरस्य बीभत्सोर्भात्रोश्च यमयोरपि ॥ ३.३२.४५ ॥
କିମ୍ବା ଅସିଦ୍ଧି ହିଁ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ହିଁ ତୁମର ମହିମା; ବୃକୋଦର ଭୀମ, ବୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏବଂ ଯମଜଙ୍କ ମହିମା ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ।
3.32.46
अन्येषां कर्म सफलमस्माकमपि वा पुनः ।
विप्रकर्षेण बुद्ध्येत कृतकर्मा यथा फलम् ॥ ३.३२.४६ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଆମର ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ବିଳମ୍ବରେ, କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ଯେପରି ଫଳ ଜାଣେ।
3.32.47
पृथिवीं लाङ्गलेनेह कृष्ट्वा बीजं वपत्युत ।
आस्तेऽथ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.४७ ॥
ଏଠାରେ କୃଷକ ଲଙ୍ଗଳରେ ପୃଥିବୀ ଚାଷ କରି ବୀଜ ବୁଣେ; ତା'ପରେ ସେ ନୀରବ ରହେ, ସେଠାରେ ବର୍ଷା ହିଁ କାରଣ।
3.32.48
वृष्टिश्चेन्नानुगृह्णीयादनेनास्तत्र कर्षकः ।
यदन्यः पुरुषः कुर्यात्तत्कृतं सफलं मया ॥ ३.३२.४८ ॥
ବର୍ଷା ଯଦି ଏହି କୃଷକ ଉପରେ ଦୟା ନ କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ କୃଷକର କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଯାହା କରେ ତାହା ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପରି ସଫଳ ହୁଏ।
3.32.49
तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित् ।
इति धीरोऽन्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्रगर्हयेत् ॥ ३.३२.४९ ॥
ଏହା ଆମର ଫଳ; ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଅପରାଧ କେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଚାର କରି, ଧୀର ପୁରୁଷ ସେଠାରେ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ ନାହିଁ।
3.32.50
कुर्वतो नार्थसिद्धिर्मे भवतीति ह भारत ।
निर्वेदो नात्र गन्तव्यो द्वावन्तौ यस्य कर्मणः ॥ ३.३२.५० ॥
ହେ ଭାରତ, କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ନିରାଶାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯେକୌଣସି କର୍ମର ଦୁଇଟି ହିଁ ଅନ୍ତ ଥାଏ।
3.32.51
सिद्धिर्वाऽप्यथवाऽसिद्धिरप्रवृत्तिरतोऽन्यथा ।
बहूनां समवाये हि भावानां कर्म सिध्यति ॥ ३.३२.५१ ॥
ସିଦ୍ଧି ହେଉ, ଅସିଦ୍ଧି ହେଉ, କିମ୍ବା କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ନ ହେଉ—ଏଥିରୁ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; କାରଣ ଅନେକ କାରଣ ଏକତ୍ର ହେଲେ ହିଁ କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
3.32.52
गुणाभावे फलं न्यूनं भवत्यफलमेव च ।
अनारम्भे हि न फलं न गुणो दृश्यते क्वचित् ॥ ३.३२.५२ ॥
ଗୁଣର ଅଭାବରେ ଫଳ କମ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଫଳହୀନ ହିଁ ହୁଏ; ଆରମ୍ଭ ନ କଲେ କେଉଁଠି ଫଳ କି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
3.32.53
देशकालावुपायांश्च मङ्गलं स्वस्तिसिद्धये ।
युनक्ति मेधया धीरो यथायोगं यथाबलम् ॥ ३.३२.५३ ॥
ଧୀର ପୁରୁଷ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଶ, କାଳ, ଉପାୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକୁ କଲ୍ୟାଣ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ, ନିଜ ବଳ ଅନୁସାରେ ଯୋଡ଼େ।
3.32.54
अप्युपायेन तत्कार्यमुपदेष्टा पराक्रमः ।
भूयिष्ठं कर्मयोगेषु सर्व एव पराक्रमः ॥ ३.३२.५४ ॥
ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ପରାକ୍ରମ ହିଁ ଉପଦେଷ୍ଟା। କର୍ମଯୋଗରେ ଅଧିକାଂଶ ସବୁ ପରାକ୍ରମ ହିଁ।
3.32.55
यत्रधीमानवेक्षेत श्रेयासं बहुभिर्गुणैः ।
साम्नैवार्थं ततो लिप्सेत्कर्म चास्मै प्रयोजयेत् ॥ ३.३२.५५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାହାକୁ ଦେଖେ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସାମନୀତିରେ ହିଁ ପ୍ରୟୋଜନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ତା' ପାଇଁ କର୍ମ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
3.32.56
व्यसनं नाभिकाङ्क्षेत्त विनाशं वा युधिष्ठिर ।
अपि सिन्धोर्गिरेर्वाऽपि किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः ॥ ३.३२.५६ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବ୍ୟସନ କିମ୍ବା ବିନାଶ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ (ନଷ୍ଟ ହୁଏ), ତେବେ ମର୍ତ୍ୟଧର୍ମୀ ମଣିଷ ବିଷୟରେ କଥା କ'ଣ?
3.32.57
उत्थानयुक्तः सततं परेषामन्तरैषणे ।
आनृण्यमाप्नोति नरः परस्यात्मन एव च ॥ ३.३२.५७ ॥
ଯେ ମଣିଷ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ୟମରେ ଲାଗିରହେ ଓ ଅନ୍ୟର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିବାରେ ତତ୍ପର ରହେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଓ ନିଜ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
3.32.58
न त्वेवात्माऽवमन्तव्यः पुरुषेण कदाचन ।
न ह्यात्मपरिभूतस् भूतिर्भवति शोभना ॥ ३.३२.५८ ॥
କିନ୍ତୁ ମଣିଷ କେବେ ହେଲେ ନିଜକୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜକୁ ଅପମାନିତ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଭ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ ନାହିଁ।
3.32.59
एवं संस्थितिका सिद्धिरियं लोकस्य भारत ।
चित्रा सिद्धिगतिः प्रोक्ता कालावस्थाविभागशः ॥ ३.३२.५९ ॥
ହେ ଭରତ, ଏହିପରି ଜଗତରେ ସିଦ୍ଧିର ସ୍ଥିତି ହୁଏ; କାଳ ଓ ଅବସ୍ଥାର ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ସିଦ୍ଧିର ଗତି ବିଚିତ୍ର କୁହାଯାଇଛି।
3.32.60
ब्राह्मणं मे पिता पूर्वं वासयामास पण्डितम् ।
सर्वं चार्थमिमं प्राह पित्रे मे भरतर्षभ ॥ ३.३२.६० ॥
ହେ ଭରତବଂଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପିତା ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଥିଲେ; ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଷୟ କହିଥିଲେ।
3.32.61
नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तां भ्रातृन्मेऽग्राहयन्पुरा ।
तेषां सकाशादश्रौषमहमेतां तदा गृहे ॥ ३.३२.६१ ॥
ବୃହସ୍ପତି କହିଥିବା ନୀତି ପୂର୍ବେ ମୋ ଭାଇମାନେ ମୋତେ ଶିଖାଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଘରେ ଏହା ଶୁଣିଥିଲି।
3.32.62
स मां राजन्कर्मवतीमागतामाह सान्त्वयन् ।
शुश्रूषमाणामासीनां पितुरङ्के युधिष्ठिर ॥ ३.३२.६२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ପିତାଙ୍କ କୋଳରେ ବସି ସେବା କରୁଥିଲି।