మహాభారతం · అధ్యాయం 3.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.32.1
नावमन्ये न गर्हे च धर्मं पार्थ कथंचन ।
ईश्वरं कुत एवाहमवमंस्ये प्रजापतिम् ॥ ३.३२.१ ॥
పార్థా, నేను ఏ విధంగానూ ధర్మాన్ని అవమానించను, నిందించను. అలాంటప్పుడు ప్రజాపతి, ఈశ్వరుడు అయిన వానిని నేను ఎలా అవమానిస్తాను?
3.32.2
आर्ताऽहं प्रलपामीदमिति मां विद्धि भारत ।
भूयश्च विलपिष्यामि सुमनास्त्वं निबोध मे ॥ ३.३२.२ ॥
భరతవంశీయుడా, బాధతో నేను ఇలా విలపిస్తున్నానని తెలుసుకో. మళ్లీ కూడా విలపిస్తాను; ప్రశాంత మనస్సుతో నా మాట విను.
3.32.3
कर्म खल्विह कर्तव्यं जातेनामित्रकर्शन ।
अकर्माणो हि जीवन्ति स्थावरा नेतरे जनाः ॥ ३.३२.३ ॥
శత్రునాశకుడా, ఈ లోకంలో జన్మించినవాడు తప్పక కర్మ చేయాలి. కర్మ చేయనివారే స్థావరాల్లా బతుకుతారు; మిగిలిన మనుషులు అలా బతకరు.
3.32.4
आमातृस्तन्यपानाच्च यावच्छय्योपसर्पणम् ।
जङ्गमाः कर्मणा वृत्तिमाप्नुवन्ति युधिष्ठिर ॥ ३.३२.४ ॥
యుధిష్ఠిరా, తల్లి పాలు తాగడం నుండి మంచంపై పాకే వరకు, కదిలే ప్రాణులు కర్మ ద్వారానే జీవనోపాధి పొందుతాయి.
3.32.5
जङ्गमेषु विशेषेण मनुष्या भरतर्षभ ।
इच्छन्ति कर्मणा वृत्तिमवाप्तुं प्रेत्य चेह च ॥ ३.३२.५ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, కదిలే ప్రాణులలో ముఖ్యంగా మనుషులు ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ కర్మ ద్వారా జీవనోపాధి పొందాలని కోరుకుంటారు.
3.32.6
उत्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत ।
प्रत्यक्षं फलमश्नन्ति कर्मणां लोकसाक्षिकम् ॥ ३.३२.६ ॥
భరతవంశీయుడా, సర్వ ప్రాణులు ప్రయత్నాన్ని గుర్తిస్తాయి. కర్మల ఫలాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తాయి; లోకమే దానికి సాక్షి.
3.32.7
पश्यन्तः स्वं समुत्थानमुपजीवन्ति जन्तरः ।
अपि धाता विधाता च यथाऽयमुदके बकः ॥ ३.३२.७ ॥
తమ ప్రయత్నాన్ని చూస్తూ ప్రాణులు జీవిస్తాయి; ఈ కొంగ నీటిలో జీవించినట్లు. సృష్టికర్తయు విధాతయు కూడా (అలాగే).
3.32.8
अकर्मणां वै भूतानां वृत्तिः स्वान्न हि काचन ।
तदेवाभिप्रपद्येत न विहन्यात्कदाचन ॥ ३.३२.८ ॥
కర్మ చేయని ప్రాణులకు ఏ స్వంత జీవనమూ ఉండదు. కాబట్టి దానినే అవలంబించాలి; ఎప్పుడూ విడువకూడదు.
3.32.9
स्वकर्म कुरु माहासीः कर्मणा भव दंशितः ।
कृत्यं हि योऽभिजानाति सहस्रे सोस्ति नास्ति वां ॥ ३.३२.९ ॥
నీ స్వధర్మాన్ని చెయ్యి, దానిని విడువకు; కర్మతో కవచం ధరించి సిద్ధంగా ఉండు. వేలమందిలో ఒక్కడే కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకునేవాడు.
3.32.10
तस्य चापि भवेत्कार्वं विवृद्धौ रक्षणे तथा ।
भक्ष्यमाणो द्यनावाषः क्षीयेत हिमवानपि ॥ ३.३२.१० ॥
అతనికి (రాజుకు) కూడా ప్రజల వృద్ధి, రక్షణ చేయడం కర్తవ్యం కావాలి. పట్టించుకోకుండా తినబడితే హిమాలయం కూడా క్షీణిస్తుంది.
3.32.11
उत्सीदेरन्प्रजाः सर्वा न कुर्युः कर्म चेद्यदि ।
तथा ह्येता न वर्धेरन्कर्म चेदफलं भवेत् ॥ ३.३२.११ ॥
ప్రజలందరూ కర్మ చేయకపోతే నశించిపోతారు. కర్మ ఫలరహితమైతే ఇవి వృద్ధి చెందవు.
3.32.12
दृष्ट्वाऽपिच फलं कर्म पश्यामः कुर्वतो जनान् ।
नान्यथा ह्यपि जानन्ति वृत्तिं लोकाः कथंचन ॥ ३.३२.१२ ॥
కర్మ చేసేవారికి దాని ఫలితాన్ని మనం ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నాము. ప్రజలు మరో విధంగా ఎలాగూ తమ జీవనాన్ని తెలుసుకోరు.
3.32.13
यश्च दिष्टपरो लोके यश्चापि हठवादकः ।
उभावपि शठावेतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यते ॥ ३.३२.१३ ॥
లోకంలో దైవాన్నే ఆధారంగా చేసుకునేవాడు, మొండివాదం చేసేవాడు, ఈ ఇద్దరూ మోసగాళ్లే; కర్మబుద్ధియే ప్రశంసింపబడుతుంది.
3.32.14
यो हि दिष्टमुपासीत निर्विचेष्टः सुखं स्वपन् ।
अवसीदेत्सुदुर्बुद्धिरामो घट इवोदके ॥ ३.३२.१४ ॥
దైవాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఏ ప్రయత్నమూ చేయక సుఖంగా నిద్రించేవాడు అత్యంత మూర్ఖుడు; నీటిలో పచ్చి కుండలా మునిగిపోతాడు.
3.32.15
तथैव हठबुद्धिर्यः शक्तः कर्मण्यकर्मकृत् ।
आसीत न चिरं जीवेदनाथ इव दुर्बलः ॥ ३.३२.१५ ॥
అలాగే, పని చేయగలిగి కూడా పని చేయక కూర్చునే మొండి బుద్ధిగలవాడు, రక్షకుడు లేని బలహీనునిలా ఎక్కువకాలం బ్రతకడు.
3.32.16
अकस्मादिह यः कश्चिदर्थं प्राप्नोति पूरुषः ।
तं हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्यचित् ॥ ३.३२.१६ ॥
ఇక్కడ అకస్మాత్తుగా ఎవడో ఒక పురుషుడు ధనాన్ని పొందితే, ప్రజలు దానిని పట్టుదలతో సాధించినదిగా భావిస్తారు; కానీ అది ఎవరి ప్రయత్నమూ కాదు.
3.32.17
वश्चापि कश्रित्पुरुषो दिष्टं नाम भजत्युत ।
दैवेन विधिना पार्थ तद्दैवमिति निश्चितम् ॥ ३.३२.१७ ॥
కొందరు పురుషులు 'దిష్టం' అనే పేరుతో ఫలాన్ని పొందుతారు; అది దైవవిధానం వల్లే అవుతుంది. పార్థా, అది దైవమేనని నిశ్చయం.
3.32.18
यत्तावस्कर्मणा किंचित्फलमाप्नोति पूरुषः ।
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्टं तत्पौरुषमिति श्रुतम् ॥ ३.३२.१८ ॥
మనిషి తన కర్మ ద్వారా కొంత ఫలాన్ని పొందడం కళ్లతో ప్రత్యక్షంగా చూడబడింది; దానినే పౌరుషం అని విన్నాం.
3.32.19
स्वभावतः प्रवृत्तो यः प्राप्नोत्यर्थं न कारणात् ।
तत्स्वभावात्प्रकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम ॥ ३.३२.१९ ॥
స్వభావంతోనే ప్రవృత్తుడైన వ్యక్తి కారణం లేకుండానే ఫలాన్ని పొందుతాడు; ఆ ఫలాన్ని స్వభావం వల్ల కలిగినదిగా తెలుసుకో, ఓ పురుషోత్తమా.
3.32.20
एवं हठाच्च दैवाच्च स्वभावात्कर्मणस्तथा ।
यानि प्राप्नोति पुरुषस्तत्फलं पूर्वकर्मणाम् ॥ ३.३२.२० ॥
ఈ విధంగా బలం వల్ల, దైవం వల్ల, స్వభావం వల్ల, కర్మ వల్ల మనిషి ఏది పొందుతాడో, ఆ ఫలం పూర్వకర్మల ఫలమే.
3.32.21
धातापि हि स्वकर्मैव तैस्तैर्हेतुभिरीश्वरः ।
विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकतं नृणाम् ॥ ३.३२.२१ ॥
సృష్టికర్త ఈశ్వరుడు కూడా తన స్వకర్మ ద్వారానే, వివిధ హేతువుల ద్వారా, ఇక్కడ విభజించి, మనుషులు పూర్వం చేసిన కర్మఫలాన్ని ఇస్తాడు.
3.32.22
यद्धि यः पुरुषः किंचित्कुरुते वै शुभाशुभम् ।
तद्धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम् ॥ ३.३२.२२ ॥
మనిషి శుభమో అశుభమో ఏది చేస్తాడో, అది సృష్టికర్త విధించినదని తెలుసుకో—పూర్వకర్మ ఫలం పైకి రావడమే అది.
3.32.23
कारणं तस्य देहोऽयं धातुः कर्मणि कर्मणि ।
स यथा प्रेरयत्येनं तथाऽयं कुरुतेऽवशः ॥ ३.३२.२३ ॥
ఈ శరీరం ఆ సృష్టికర్త ప్రతి కర్మకూ సాధనం; అతడు దీనిని ఎలా ప్రేరేపిస్తాడో, అలాగే ఇది నిస్సహాయంగా చేస్తుంది.
3.32.24
तेषुतेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः ।
सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्यवशान्यपि ॥ ३.३२.२४ ॥
ఓ కౌంతేయా, మహేశ్వరుడే వివిధ కార్యాలలో నియోగించేవాడు; అతడు అన్ని ప్రాణులను, వశం లేకపోయినా, చేయించుతాడు.
3.32.25
मनसाऽर्थान्विनिश्चित्य पश्चात्प्राप्नोति कर्मणा ।
बुद्धिपूर्वं स्वयं वीर पुरुषस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.२५ ॥
మనసుతో అర్థాలను నిశ్చయించి, తరువాత కర్మ ద్వారా మనిషి వాటిని పొందుతాడు. వీరుడా, ఇందులో బుద్ధిపూర్వకంగా పురుషుడే కారణం.
3.32.26
संख्यातुं नैव शक्यानि कर्माणि पुरुषर्षभ ।
अगारनगराणां हि सिद्धिः पुरुषहैतुकी ॥ ३.३२.२६ ॥
పురుషశ్రేష్ఠుడా, కర్మలను లెక్కించలేము. ఇళ్లు, నగరాల సిద్ధి మనిషి కారణంగానే కలుగుతుంది.
3.32.27
तिले तैलं गवि क्षीरं काष्ठे पावकमन्ततः ।
एवं धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये ॥ ३.३२.२७ ॥
నువ్వులలో నూనె, ఆవులో పాలు, కట్టెలో అగ్ని—ఈ విధంగా ధీరుడు దాని సిద్ధికి ఉపాయాన్ని తెలుసుకోవాలి.
3.32.28
ततः प्रवर्तते पश्चात्कारणेष्वस्व सिद्धये ।
तां सिद्धिमुपजीवन्ति कर्मणामिह जन्तवः ॥ ३.३२.२८ ॥
తరువాత దీని సిద్ధి కోసం కారణాలలో ప్రవృత్తి కలుగుతుంది. ఇక్కడ ప్రాణులు కర్మల ఆ సిద్ధిపైనే జీవిస్తాయి.
3.32.29
कुशलेन कृतं कर्म कर्त्रा साधु स्वनुष्ठितम् ।
इदं त्वकुशलेनेति विशेषादुपलभ्यते ॥ ३.३२.२९ ॥
నేర్పరి చేసిన కర్మ, కర్త బాగా నిర్వహించినది; ఇది నేర్పులేనివాని చేత—అని విశేషంగా తెలుస్తుంది.
3.32.30
इष्टापूर्त्तफलं न स्यान्न शिष्यो न गुरुर्भवेत् ।
पुरुषः कर्मसाध्येषु स्वाच्चेदयमकारणम् ॥ ३.३२.३० ॥
మనిషి కర్మతో సాధించే విషయాలలో ఇది తనంతట తానే కారణం లేనిదైతే, ఇష్టాపూర్తఫలం ఉండదు; శిష్యుడూ ఉండడు, గురువూ ఉండడు.
3.32.31
कर्तृत्वादेव पुरुषः कर्मसिद्धौ प्रशस्यते ।
असिद्धौ निन्द्यते चापि कर्मनाशः कथं त्विह ॥ ३.३२.३१ ॥
కర్తగా ఉండటం వల్లే మనిషి కర్మ సిద్ధించినప్పుడు ప్రశంసింపబడతాడు; సిద్ధించకపోతే నిందింపబడతాడు. మరి ఇక్కడ కర్మనాశం ఎలా జరుగుతుంది?
3.32.32
सर्वमेव हठेनैके दैवेनैके वदन्त्युत ।
पुंसः प्रयत्नजं केचिद्दैवमेतद्विशिष्यते ॥ ३.३२.३२ ॥
కొందరు అంతా ప్రయత్నంతోనే జరుగుతుందంటారు; మరికొందరు దైవంతోనే జరుగుతుందంటారు. మనిషి ప్రయత్నం వల్ల కలిగేది ఏదో ఉందని కొందరంటారు; ఇదే దైవం కంటే విశిష్టమని అంటారు.
3.32.33
न चैवैतावता कार्यं मन्यन्त इति चापरे ।
अस्ति सर्वमदृश्यं तु दिष्टं चैव तथा हठः ॥ ३.३२.३३ ॥
ఇంతమాత్రంతోనే పని పూర్తికాదని ఇతరులు భావిస్తారు. అంతా కనిపించనిదే; దైవమూ ఉంది, అలాగే ప్రయత్నమూ ఉంది.
3.32.34
दृश्यते हि हठाच्चैव दिष्टाच्चार्थस्य संततिः ।
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मतः ॥ ३.३२.३४ ॥
నిజానికి ప్రయత్నం వల్లా, దైవం వల్లా కూడా ఫలాల పరంపర కనిపిస్తుంది. కొంత దైవం వల్ల, కొంత ప్రయత్నం వల్ల, కొంత తన కర్మ వల్ల జరుగుతుంది.
3.32.35
पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम् ।
कुशलाः प्रतिजानन्ति ये वै तत्त्वविदोजनाः ॥ ३.३२.३५ ॥
మనిషి ఫలాన్ని పొందుతాడు; నాల్గవ కారణం ఇక్కడ లేదు. నిపుణులూ, నిజతత్త్వాన్ని తెలిసినవారూ ఇదే ప్రకటిస్తారు.
3.32.36
तथैव धाता भूतानामिष्टानिष्टफलप्रदः ।
यदि न स्वानन भूतानां कृपणो नाम कश्चन ॥ ३.३२.३६ ॥
అలాగే ధాత ప్రాణులకు ఇష్టాఇష్ట ఫలాలను ఇచ్చేవాడు. ప్రాణులకు తమ స్వంత ముఖమే (స్వంత బలమే) లేకపోతే, ఎవ్వరూ దీనులు కారు.
3.32.37
यंयमर्थमभिप्रेप्सुः कुरुते कर्म पूरुषः ।
तत्तत्सफलमेव स्याद्यदि न स्यात्पुरा कृतम् ॥ ३.३२.३७ ॥
మనిషి ఏ ఏ ప్రయోజనాన్ని కోరి కర్మ చేస్తాడో, అది పూర్వం చేయబడినది కాకపోతే ఆ కర్మ ఫలంతో కూడినదే అయి ఉండేది.
3.32.38
त्रिद्वारामर्थसिद्धिं तु नानुपश्यन्ति ये नराः ।
तथैवानर्थसिद्धिं च यथा लोकास्तथैव ते ॥ ३.३२.३८ ॥
త్రిద్వారాలుగల అర్థసిద్ధిని ఏ మనుషులు చూడరో, అలాగే అనర్థసిద్ధినీ చూడరు; లోకాలు ఎలాగో అలాగే వారూ.
3.32.39
कर्तव्यमेव कर्मेति मनोरेष विनिश्चयः ।
एकान्तेन ह्यनीहोऽयं वर्ततेऽस्मासु संप्रति ॥ ३.३२.३९ ॥
కర్మ చేయవలసిందే అనేది మనువు నిశ్చయం; కానీ ఇప్పుడు మనలో పూర్తిగా నిష్క్రియత్వం వర్తిస్తోంది.
3.32.40
कुर्वतो हि भवत्येव प्रायेणेह युधिष्ठिर ।
एकान्तफलसिद्धिं तु न विन्दत्यलसः क्वचित् ॥ ३.३२.४० ॥
యుధిష్ఠిరా, ఇక్కడ కర్మ చేసేవానికి సాధారణంగా ఫలం కలుగుతుంది; కానీ సోమరికి ఎప్పుడూ నిశ్చిత ఫలసిద్ధి లభించదు.
3.32.41
असंभवे त्वस्य हेतुः प्रायश्चित्तं तु लक्ष्यते ।
कृतेकर्मणि राजेन्द्र तथाऽनृण्यमवाप्नुते ॥ ३.३२.४१ ॥
కానీ అది అసాధ్యమైనప్పుడు దానికి కారణం ప్రాయశ్చిత్తమే అని కనబడుతుంది; రాజేంద్రా, కర్మ చేయబడిన తర్వాత అలాగే ఋణవిముక్తి లభిస్తుంది.
3.32.42
अलक्ष्मीराविशत्येनं शयानमलसं नरम् ।
निःसंशयं फलं लब्ध्वा दक्षो भूतिमुपाश्नुते ॥ ३.३२.४२ ॥
సోమరిగా పడుకుని ఉన్న మనిషిలో అలక్ష్మి ప్రవేశిస్తుంది; నైపుణ్యం గలవాడు నిస్సందేహంగా ఫలం పొంది సంపదను పొందుతాడు.
3.32.43
अनर्थं संशयावस्थं गृणन्त्यामुक्तसशंयाः ।
धीरा नराः कर्मरता न तु निःसंशयाः क्वचित् ॥ ३.३२.४३ ॥
సందేహ స్థితిలో ఉన్న అనర్థాన్ని చెబుతూ సందేహం వ్యక్తపరిచేవారు; కానీ కర్మలో నిమగ్నమైన ధీరులైన మనుషులు ఎప్పుడూ సందేహరహితులు కారు.
3.32.44
एकान्ते नह्यनर्थोऽयं वर्ततेऽस्मासु सांप्रतम् ।
स तु निःसंशयं न स्यात्त्वयि कर्मण्यवस्थिते ॥ ३.३२.४४ ॥
ఏకాంతంలో కాదు, ఇప్పుడు మాపై ఈ అనర్థం ఉంది; కానీ నువ్వు కర్మలో స్థిరంగా ఉంటే అది నిస్సందేహంగా ఉండదు.
3.32.45
अथवाऽसिद्धिरेव स्यान्महिमा तु तदेव ते ।
वृकोदरस्य बीभत्सोर्भात्रोश्च यमयोरपि ॥ ३.३२.४५ ॥
లేదా అసిద్ధియే కావచ్చు; కానీ అదే నీ మహిమ; వృకోదరుని, బీభత్సుని, ఇద్దరు సోదరుల, యమళుల మహిమ కూడా అదే.
3.32.46
अन्येषां कर्म सफलमस्माकमपि वा पुनः ।
विप्रकर्षेण बुद्ध्येत कृतकर्मा यथा फलम् ॥ ३.३२.४६ ॥
ఇతరుల కర్మ ఫలవంతమవుతుంది, లేదా మనదీ కూడా; కానీ ఆలస్యంగా, కర్మ చేసినవాడు ఫలాన్ని తెలుసుకున్నట్లు.
3.32.47
पृथिवीं लाङ्गलेनेह कृष्ट्वा बीजं वपत्युत ।
आस्तेऽथ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम् ॥ ३.३२.४७ ॥
ఇక్కడ రైతు నాగలితో భూమిని దున్ని విత్తనం విత్తుతాడు; తర్వాత అతను మౌనంగా ఉంటాడు, అక్కడ వర్షమే కారణం.
3.32.48
वृष्टिश्चेन्नानुगृह्णीयादनेनास्तत्र कर्षकः ।
यदन्यः पुरुषः कुर्यात्तत्कृतं सफलं मया ॥ ३.३२.४८ ॥
వర్షం ఈ రైతుపై కరుణ చూపకపోతే, అక్కడ రైతు కర్మ వ్యర్థమవుతుంది; మరొకడు చేసే కర్మ నా చేత చేయబడినట్లుగా ఫలవంతమవుతుంది.
3.32.49
तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित् ।
इति धीरोऽन्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्रगर्हयेत् ॥ ३.३२.४९ ॥
ఇది మా ఫలితం; ఇందులో నా తప్పు ఎప్పుడూ లేదు అని ఆలోచించి, ధీరుడు అక్కడ తనను తానే నిందించుకోకూడదు.
3.32.50
कुर्वतो नार्थसिद्धिर्मे भवतीति ह भारत ।
निर्वेदो नात्र गन्तव्यो द्वावन्तौ यस्य कर्मणः ॥ ३.३२.५० ॥
ఓ భారతా, చేస్తున్నప్పటికీ నా కార్యసిద్ధి కలగకపోవచ్చు; అందువల్ల నిరాశకు లోనుకాకూడదు, ఎందుకంటే ఏ కర్మకైనా రెండు ఫలితాలే ఉంటాయి.
3.32.51
सिद्धिर्वाऽप्यथवाऽसिद्धिरप्रवृत्तिरतोऽन्यथा ।
बहूनां समवाये हि भावानां कर्म सिध्यति ॥ ३.३२.५१ ॥
సిద్ధి కావచ్చు, అసిద్ధి కావచ్చు, లేదా కర్మ చేయకపోవడం కావచ్చు; ఇది అంతకంటే భిన్నం కాదు—ఎందుకంటే అనేక కారణాలు కలిసినప్పుడే కర్మ సిద్ధిస్తుంది.
3.32.52
गुणाभावे फलं न्यूनं भवत्यफलमेव च ।
अनारम्भे हि न फलं न गुणो दृश्यते क्वचित् ॥ ३.३२.५२ ॥
గుణం లేనప్పుడు ఫలం తక్కువగా ఉంటుంది, లేదా ఫలరహితమే అవుతుంది; ఆరంభం లేకపోతే ఎక్కడా ఫలమూ గుణమూ కనిపించవు.
3.32.53
देशकालावुपायांश्च मङ्गलं स्वस्तिसिद्धये ।
युनक्ति मेधया धीरो यथायोगं यथाबलम् ॥ ३.३२.५३ ॥
ధీరుడు తన బుద్ధితో దేశాన్ని, కాలాన్ని, ఉపాయాలను, మంగళాన్ని శుభసిద్ధికోసం తగిన విధంగా, తన బలానికి తగినట్లుగా జోడిస్తాడు.
3.32.54
अप्युपायेन तत्कार्यमुपदेष्टा पराक्रमः ।
भूयिष्ठं कर्मयोगेषु सर्व एव पराक्रमः ॥ ३.३२.५४ ॥
ఉపాయం ద్వారా కూడా ఆ కార్యం సాధ్యమవుతుంది; పరాక్రమమే ఉపదేశించేది. కర్మయోగాలలో చాలావరకు అంతా పరాక్రమమే.
3.32.55
यत्रधीमानवेक्षेत श्रेयासं बहुभिर्गुणैः ।
साम्नैवार्थं ततो लिप्सेत्कर्म चास्मै प्रयोजयेत् ॥ ३.३२.५५ ॥
బుద్ధిమంతుడు అనేక గుణాలచేత శ్రేష్ఠుడైనవాడిని చూస్తే, అక్కడ మొదట సామోపాయంతోనే ప్రయోజనాన్ని కోరాలి; తరువాత అతనికోసం కర్మను నియోగించాలి.
3.32.56
व्यसनं नाभिकाङ्क्षेत्त विनाशं वा युधिष्ठिर ।
अपि सिन्धोर्गिरेर्वाऽपि किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः ॥ ३.३२.५६ ॥
యుధిష్ఠిరా, వ్యసనాన్ని గాని వినాశాన్ని గాని కోరకూడదు; సముద్రమూ పర్వతమూ కూడా (నశిస్తాయి); మరి మర్త్యస్వభావం గల మనిషి గురించి చెప్పాలా?
3.32.57
उत्थानयुक्तः सततं परेषामन्तरैषणे ।
आनृण्यमाप्नोति नरः परस्यात्मन एव च ॥ ३.३२.५७ ॥
ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నంలో నిమగ్నమై, ఇతరుల బలహీనతలను వెతికేవాడు — ఇతరుల, తన స్వంత ఋణం నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
3.32.58
न त्वेवात्माऽवमन्तव्यः पुरुषेण कदाचन ।
न ह्यात्मपरिभूतस् भूतिर्भवति शोभना ॥ ३.३२.५८ ॥
కానీ మనిషి తనను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూసుకోకూడదు; తనను తాను అవమానించుకున్నవానికి శుభకరమైన సంపద కలగదు.
3.32.59
एवं संस्थितिका सिद्धिरियं लोकस्य भारत ।
चित्रा सिद्धिगतिः प्रोक्ता कालावस्थाविभागशः ॥ ३.३२.५९ ॥
భరతవంశీ, ఈ విధంగా లోకంలో సిద్ధి స్థితి ఉంటుంది; కాలం, అవస్థల విభాగాన్ని బట్టి సిద్ధి గతి విచిత్రమైనదని చెప్పబడింది.
3.32.60
ब्राह्मणं मे पिता पूर्वं वासयामास पण्डितम् ।
सर्वं चार्थमिमं प्राह पित्रे मे भरतर्षभ ॥ ३.३२.६० ॥
భరతకులశ్రేష్ఠా, పూర్వం నా తండ్రి ఒక పండితుడైన బ్రాహ్మణుడిని తన వద్ద ఉంచుకున్నాడు; ఆ బ్రాహ్మణుడు నా తండ్రికి ఈ విషయమంతా చెప్పాడు.
3.32.61
नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तां भ्रातृन्मेऽग्राहयन्पुरा ।
तेषां सकाशादश्रौषमहमेतां तदा गृहे ॥ ३.३२.६१ ॥
బృహస్పతి చెప్పిన నీతిని పూర్వం నా సోదరులు నాకు నేర్పించారు; వారి వద్ద నేను అప్పుడు ఇంట్లో దీనిని విన్నాను.
3.32.62
स मां राजन्कर्मवतीमागतामाह सान्त्वयन् ।
शुश्रूषमाणामासीनां पितुरङ्के युधिष्ठिर ॥ ३.३२.६२ ॥
ఓ రాజా, నేను కర్మలలో మునిగి వచ్చినప్పుడు అతడు నన్ను ఓదారుస్తూ చెప్పాడు; యుధిష్ఠిరా, నేను తండ్రి ఒడిలో కూర్చుని సేవ చేస్తుండగా.