મહાભારત · અધ્યાય 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
कथं विराटनगरे मम पूर्वपितामहाः ।
अज्ञातवासमुषिता दुर्योधनभयार्दिताः ॥ ४.१.१ ॥
નારાયણને, નરને અને નરોત્તમને નમસ્કાર કરીને, દેવી સરસ્વતી અને વ્યાસને નમસ્કાર કરીને, પછી જય ઉચ્ચારવો જોઈએ. વિરાટ નગરમાં દુર્યોધનના ભયથી પીડિત થઈને મારા પૂર્વ પિતામહો અજ્ઞાતવાસમાં કેવી રીતે રહ્યા?
4.1.2
पतिव्रता महाभागा सततं सुखभागिनी ।
द्रौपदी सा कथं ब्रह्मन्नज्ञाता दुःखिताऽवसत् ॥ ४.१.२ ॥
પતિવ્રતા, મહાભાગ્યશાળી, સદા સુખની ભાગીદાર દ્રૌપદી, હે બ્રાહ્મણ, તે અજ્ઞાત રહીને દુઃખમાં કેવી રીતે રહી?
4.1.3
ते च ब्राह्मणमुख्याश्च सूतपौरोगवैः सह ।
अज्ञातवासमुषिताः कथं च परिचारकाः ॥ ४.१.३ ॥
તેઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સારથિઓ અને રસોઇયાઓ સાથે, અજ્ઞાતવાસમાં રહીને, પરિચારકો કેવી રીતે?
4.1.4
यथा विराटनगरे तव पूर्वपितामहाः ।
अज्ञातवासमुषितास्तावद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ४.१.४ ॥
વિરાટ નગરમાં તમારા પૂર્વ પિતામહો અજ્ઞાતવાસમાં જે રીતે રહ્યા, તે હું કહીશ, સાંભળો.
4.1.5
तथा स तान्वराँल्लब्ध्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गत्वाऽऽश्रमं ब्राह्मणेभ्य आचख्यौ वृत्तमात्मनः ॥ ४.१.५ ॥
આ રીતે તે વરદાન મેળવીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર આશ્રમમાં જઈને બ્રાહ્મણોને પોતાનો વૃત્તાંત કહેવા લાગ્યા.
4.1.6
कथयित्वा च तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः ।
अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणाय न्यवेदयत् ॥ ४.१.६ ॥
આ બધું બ્રાહ્મણોને કહીને યુધિષ્ઠિરે અરણી સહિતનું પાત્ર એક બ્રાહ્મણને અર્પણ કર્યું.
4.1.7
ततो युधिष्ठिरो राजा कुन्तीपुत्रो दृढव्रतः ।
समाहूयानुजान्सर्वानिति होवाच भारत ॥ ४.१.७ ॥
ત્યારે દૃઢવ્રત કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતાના સર્વ નાના ભાઈઓને બોલાવીને આમ કહ્યું, હે ભારત.
4.1.8
द्वादशेमानि वर्षाणि राष्ट्राद्विप्रोषिता वयम् ।
छद्मना हृतराज्याश्च निस्वाश्च बहुशः कृताः ॥ ४.१.८ ॥
બાર વર્ષથી અમે રાજ્યમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા છીએ; કપટથી અમારું રાજ્ય છીનવાયું, અને અનેક વાર અમને નિર્ધન બનાવાયા.
4.1.9
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादश वत्सरान् ।
अज्ञातचर्यां वत्स्यामश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥ ४.१.९ ॥
બાર વર્ષ વનમાં રહ્યા તેમ, તેરમા વર્ષે અમે અજ્ઞાતપણે છુપાઈને રહીશું.
4.1.10
धर्मेण तेऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ।
अज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥ ४.१.१० ॥
ધર્મ અનુસાર અનુમતિ પામેલા, સત્યમાં પરાક્રમી પાંડવો તેરમા વર્ષે અજ્ઞાતપણે છુપાઈને રહેશે.
4.1.11
उपोपविश्य विद्वांसः स्नातकाः संशितव्रताः ।
ये तत्र ब्राह्मणा आसन्वनवाससहायिनः ।
ये च भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः ॥ ४.१.११ ॥
ત્યાં જે વિદ્વાન સ્નાતકો, કઠોર વ્રતધારી બ્રાહ્મણો, વનવાસમાં સાથી હતા અને ભક્ત તપસ્વીઓ વનમાં વસતા હતા, તેઓ નજીક બેઠા.
4.1.12
तानब्रुवन्महात्मानो हृष्टाः प्राञ्जलयः स्थिताः । ॥ ४.१.१२ ॥
હર્ષિત થઈ, હાથ જોડી ઊભેલા મહાત્માઓએ તેમને કહ્યું.
4.1.13
विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् ।
छद्मना हृतराज्याश्च निस्वाश्च बहुशः कृताः ॥ ४.१.१३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ કપટથી અમારું રાજ્ય હરી લીધું અને અનેક વાર અમને નિર્ધન બનાવ્યા, એ તમે બધા જાણો છો.
4.1.14
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादशवत्सरान् ।
भवद्भिरेव सहिता वन्याहारा द्विजोत्तमाः ॥ ४.१.१४ ॥
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અમે તમારી સાથે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યા અને વનના આહારથી જીવ્યા.
4.1.15
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ।
तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ ४.१.१५ ॥
અજ્ઞાતવાસનો સમય અને તેરમું વર્ષ બાકી છે; તે જ રીતે અમે છુપાઈને રહીશું; તેની અનુમતિ આપવા તમે યોગ્ય છો.
4.1.16
सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः ।
जानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिणः ॥ ४.१.१६ ॥
દુષ્ટાત્મા સુયોધન અને કર્ણ, સૌબલ (શકુનિ) સાથે, અમારા પ્રત્યે અત્યંત વૈર ધરાવનારા તેઓ જાણીને અમારું અનિષ્ટ કરશે.
4.1.17
युक्तचाराश्च यत्ताश्च दाये स्वस्य जनस्य च ।
दुरात्मनां हि कस्तेषां विश्वासं गन्तुमर्हति ॥ ४.१.१७ ॥
પોતાના સગાંઓ અને લોકોમાં જાસૂસો મૂકી સાવધ રહેનારા તે દુરાત્માઓનો વિશ્વાસ કોણ મેળવી શકે?
4.1.18
अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह ।
समस्तेषु च राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेम हि ॥ ४.१.१८ ॥
કદાચ તેમ ફરી થાય કે અમે બ્રાહ્મણો સાથે, સર્વ રાષ્ટ્રોમાં, અમારા પોતાના રાજ્યમાં ફરી સ્થાપિત થઈએ.
4.1.19
इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा ।
संमूर्च्छितोऽभवद्राजा सास्रकण्ठो युधिष्ठिरः ॥ ४.१.१९ ॥
એમ કહીને દુઃખ અને શોકથી પીડિત, શુચિ ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર ત્યારે મૂર્છિત થયા; તેમનો કંઠ આંસુથી રૂંધાયો.
4.1.20
तमथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥ ४.१.२० ॥
ત્યારે બધા બ્રાહ્મણોએ ભાઈઓ સાથે મળીને તેમને આશ્વાસન આપ્યું.
4.1.21
प्रबुध्य दुःखमोहार्तो धौम्यं धर्मभृतांवरम् ।
प्रावैक्षत तदा राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ॥ ४.१.२१ ॥
દુઃખ અને મોહથી પીડિત થઈને જાગ્યા પછી, આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠે રાજા યુધિષ્ઠિરે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધૌમ્ય તરફ જોયું.
4.1.22
अथ धौम्योऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ।
आश्वासयंस्तं स नृपं भ्रातॄंश्च ब्राह्मणैः सह ॥ ४.१.२२ ॥
ત્યારે ધૌમ્યે રાજાને મહાન અર્થવાળાં વચનો કહ્યાં; તેમણે રાજાને અને ભાઈઓને બ્રાહ્મણો સાથે આશ્વાસન આપ્યું.
4.1.23
राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ।
नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति धीराः कस्यांचिदापदि ॥ ४.१.२३ ॥
હે રાજન્! આપ વિદ્વાન, સંયમી, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને જિતેન્દ્રિય છો; આવા ધીર પુરુષો કોઈ પણ આપત્તિમાં મોહ પામતા નથી.
4.1.24
देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुभिस्तदा ।
तत्रतत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः ॥ ४.१.२४ ॥
દેવો પર પણ આપત્તિઓ આવી છે, અને ત્યારે અનેક છુપાયેલી આપત્તિઓ પણ આવી; શત્રુઓનું દમન કરવા મહાત્માઓએ ઠેરઠેર તેનો સામનો કર્યો.
4.1.25
दितिपुत्रैर्हृते राज्ये देवराजः सुदुःखितः ।
ब्रह्माणं तोषयिष्यंश्च ब्रह्मरूपं विधाय च ॥ ४.१.२५ ॥
દિતિના પુત્રોએ રાજ્ય હરી લીધું ત્યારે દેવરાજ ઇન્દ્ર અત્યંત દુઃખી થયા. બ્રહ્માને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી તેમણે બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું.
4.1.26
इन्द्रेण निषधं प्राप्य गिरिप्रस्थाह्वये पुरे ।
छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे ॥ ४.१.२६ ॥
ઇન્દ્ર નિષધ દેશમાં પહોંચ્યા અને ગિરિપ્રસ્થ નામના નગરમાં છુપાઈને રહ્યા. શત્રુઓનું બળ દબાવવા માટે તેમણે ત્યાં એ કાર્ય કર્યું.
4.1.27
प्रसादाद्ब्रह्मणो राजन्दितेः पुत्रान्महाबलान् ।
निर्जित्य तरसा शत्रून्पुनर्लोकाञ्जुगोप च ॥ ४.१.२७ ॥
હે રાજન્! બ્રહ્માની કૃપાથી તેમણે દિતિના મહાબળવાન પુત્રોને ઝડપથી જીતી લીધા, શત્રુઓને હરાવીને ફરી લોકોનું રક્ષણ કર્યું.
4.1.28
विष्णुनाऽश्मगिरिं प्राप्य तदा दित्यां निवत्स्यता ।
गर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम् ॥ ४.१.२८ ॥
ત્યારે વિષ્ણુ અશ્મગિરિ પહોંચ્યા અને દૈત્યોના વધ માટે દિતિના ગર્ભમાં અજ્ઞાતપણે લાંબો સમય રહ્યા.
4.1.29
प्रोष्य वामनरूपेण च्छन्नेन ब्रह्मचारिणा ।
बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम् ॥ ४.१.२९ ॥
છુપાઈને બ્રહ્મચારીના રૂપમાં વામનરૂપ ધારણ કરીને રહ્યા, અને પોતાના પરાક્રમોથી બલિનું રાજ્ય જેમ હરી લીધું તે તમે સાંભળ્યું છે.
4.1.30
और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा ।
यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ ४.१.३० ॥
હે તાત! ત્યારે ઔર્વ બ્રહ્મર્ષિ જાંઘમાં છુપાઈને રહ્યા; લોકોમાં તેમણે જે કર્યું તે બધું તમે સાંભળ્યું છે.
4.1.31
प्रच्छन्नेनापि सर्वत्र हरिणा वृत्रनिग्रहे ।
वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम् ॥ ४.१.३१ ॥
વૃત્રનિગ્રહમાં હરિએ સર્વત્ર છુપાઈને ઇન્દ્રના વજ્રમાં પ્રવેશ કરીને જે કર્યું, તે પણ તેં સાંભળ્યું છે.
4.1.32
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य च्छन्नमूषितम् ।
विबुधानां हि यत्कर्म कृतं तच्चापि ते श्रुतम् ॥ ४.१.३२ ॥
અગ્નિએ જળમાં પ્રવેશ કરીને છુપાઈને જે કર્યું અને દેવોનું જે કર્મ થયું, તે પણ તેં સાંભળ્યું છે.
4.1.33
यथा विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा ।
निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता गवि वर्षशः ॥ ४.१.३३ ॥
હે વત્સ, ઉત્તમ તેજવાળા વિવસ્વાન (સૂર્ય) છુપાઈને ગાયોમાં વર્ષો સુધી રહીને બધા શત્રુઓને બાળી નાખ્યા તેમ.
4.1.34
विष्णुना वसता चात्र गृहे दशरथस्य वै ।
दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा ॥ ४.१.३४ ॥
અહીં દશરથના ઘરમાં વસતા વિષ્ણુએ ભયંકર કર્મ કરનારા થઈ છુપાઈને યુદ્ધમાં દશગ્રીવ (રાવણ)ને માર્યો.
4.1.35
एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्रतत्र हि ।
अजयञ्छात्रवान्मुख्यांस्तथा त्वमपि जेष्यसि ॥ ४.१.३५ ॥
આ રીતે આ મહાત્માઓ ઠેરઠેર છુપાઈને મુખ્ય શત્રુઓને જીત્યા; તેમ જ તું પણ જીતીશ.
4.1.36
इति धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः स परिहर्षितः ।
शान्तबुद्धिः पुनर्भूत्वा व्यष्टम्भत युधिष्ठिरः ॥ ४.१.३६ ॥
ધૌમ્યના આ વચનોથી ધર્મજ્ઞ યુધિષ્ઠિર અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને શાંત બુદ્ધિવાળા થઈ ફરી દૃઢ બન્યા.
4.1.37
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः ।
राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन् ॥ ४.१.३७ ॥
ત્યારે મહાબાહુ, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ મહાબળવાન ભીમસેને વાણીથી રાજાને અત્યંત પ્રસન્ન કરીને કહ્યું.
4.1.38
अवेक्षय महाराज तव गाण्डीवधन्वना ।
धर्मार्थपरया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम् ॥ ४.१.३८ ॥
હે મહારાજ, ધર્મ અને અર્થમાં લાગેલી તમારી બુદ્ધિથી જુઓ, ગાંડીવધન્વાએ કોઈ સાહસ કર્યું નથી.
4.1.39
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ ।
शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ ॥ ४.१.३९ ॥
સહદેવ અને નકુલને મેં સદા રોક્યા છે; શત્રુઓનો વિધ્વંસ કરવા સમર્થ, ભીમ જેવા પરાક્રમી એ બે શત્રુઘ્નોને.
4.1.40
न वयं वर्त्म हास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान् ।
तद्विधत्तां भवान्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान् ॥ ४.१.४० ॥
તમે અમને જે માર્ગે જોડશો તે માર્ગ અમે છોડીશું નહીં; તમે જ બધું ગોઠવો, અમે જલદી શત્રુઓને જીતીશું.
4.1.41
इत्युक्तो भीमसेनेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
सुखोपविष्टो विद्वद्भिस्तापसैः संशितव्रतैः ॥ ४.१.४१ ॥
ભીમસેને એમ કહ્યું ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર વિદ્વાનો અને કઠોર વ્રતધારી તપસ્વીઓ વચ્ચે સુખેથી બેઠા હતા.
4.1.42
ये तद्भक्त्याऽभवंस्तस्मिन्वनवासे तपस्विनः ।
तानब्रवीन्महाप्राज्ञः शिष्टान्राजा कृताञ्जलिः ।
अभ्यनुज्ञापयिष्यन्वै तस्मिन्वासे धृतव्रतः ॥ ४.१.४२ ॥
તેની ભક્તિથી તે વનવાસમાં રહેલા તપસ્વીઓને, મહાપ્રાજ્ઞ રાજાએ હાથ જોડીને કહ્યું; એ વાસમાંથી વિદાય માગવા તૈયાર થયેલો દૃઢવ્રતી.
4.1.43
विदितं भवतां सर्वे र्धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् ।
संमन्त्राहृतराज्याश्च निस्स्वाश्च बहुशः कृताः ।
उषिताः स्मो वने कृच्छ्रं तथा वर्षाणि द्वादश ॥ ४.१.४३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ અમારી સાથે શું કર્યું તે તમે બધા જાણો છો. મંત્રણાના છળથી અમારું રાજ્ય છીનવાઈ ગયું, અને અનેક વાર અમને નિર્ધન કરવામાં આવ્યા. બાર વર્ષ અમે વનમાં કષ્ટથી રહ્યા.
4.1.44
अज्ञातचर्यासमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ।
तद्वत्स्यामः क्वचिच्छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ ४.१.४४ ॥
અજ્ઞાતપણે જીવવાનો સમય, તેરમું વર્ષ, બાકી છે. તે રીતે અમે ક્યાંક છુપાઈને રહીશું; તે માટે અમને અનુમતિ આપવી તમને યોગ્ય છે.
4.1.45
इत्युक्ता धर्मराजेन ब्राह्मणाः परमाशिषः ।
प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वं प्रययुर्गृहान् ॥ ४.१.४५ ॥
ધર્મરાજે એમ કહ્યું ત્યારે બ્રાહ્મણોએ પરમ આશીર્વાદ આપ્યા, ભરતવંશીઓ પાસેથી વિદાય લઈ દરેક પોતાને ઘરે ગયા.
4.1.46
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तदा ।
आशीरुक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ४.१.४६ ॥
ત્યારે વેદજ્ઞ શ્રેષ્ઠ યતિઓ અને મુનિઓ બધા યથાન્યાય આશીર્વાદ આપીને, ફરી દર્શનની ઇચ્છા રાખીને ચાલ્યા ગયા.
4.1.47
ते तु भृत्याश्च दूताश्च शिल्पिनः परिचारकाः ।
अनुज्ञाप्य यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ४.१.४७ ॥
તે સેવકો, દૂતો, શિલ્પીઓ અને પરિચારકો પણ યથાન્યાય વિદાય લઈને, ફરી દર્શનની ઇચ્છા રાખીને ચાલ્યા ગયા.
4.1.48
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः ।
उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णामादाय भारत ॥ ४.१.४८ ॥
ધૌમ્ય સાથે તે વિદ્વાનો અને પાંચ પાંડવો પણ ઊઠીને ચાલ્યા. હે ભારત, વીર પાંડવો કૃષ્ણાને સાથે લઈ ગયા.
4.1.49
क्रोशमात्रमतिक्रम्य तस्माद्वासान्निमित्ततः ।
श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थमुद्यताः ॥ ४.१.४९ ॥
તે નિવાસથી એક ક્રોશ દૂર જઈને, કોઈ કારણસર, બીજા દિવસે મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન પાંડવો છુપાઈને રહેવા તૈયાર થયા.
4.1.50
पृथक् शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः ।
सन्धिविग्रहतत्वज्ञा मन्त्राय समुपाविशन् ॥ ४.१.५० ॥
જુદા જુદા શાસ્ત્રોના જ્ઞાતા, સર્વ મંત્રણામાં નિપુણ, સંધિ અને વિગ્રહનું તત્ત્વ જાણનારા તેઓ સૌ મંત્રણા માટે બેઠા.