มหาภารตะ · อัธยายะ 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
कथं विराटनगरे मम पूर्वपितामहाः ।
अज्ञातवासमुषिता दुर्योधनभयार्दिताः ॥ ४.१.१ ॥
หลังจากนมัสการพระนารายณ์ นระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ เทวีสรัสวดี และวยาสะแล้ว จึงควรกล่าวคำชัยชนะ ปู่ทวดทั้งหลายของข้าพเจ้าในก่อนนั้นอาศัยอยู่ในนครวิราฏอย่างไร เมื่อถูกความกลัวทุรโยธน์ทรมาน จึงต้องอยู่อย่างลี้ลับไม่ให้ใครรู้
4.1.2
पतिव्रता महाभागा सततं सुखभागिनी ।
द्रौपदी सा कथं ब्रह्मन्नज्ञाता दुःखिताऽवसत् ॥ ४.१.२ ॥
เทราปที ผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ผู้มีบุญยิ่ง ผู้ได้รับความสุขอยู่เสมอ โอ พราหมณ์ นางอยู่อย่างไม่มีใครรู้จักและทุกข์ทรมานได้อย่างไร
4.1.3
ते च ब्राह्मणमुख्याश्च सूतपौरोगवैः सह ।
अज्ञातवासमुषिताः कथं च परिचारकाः ॥ ४.१.३ ॥
และพราหมณ์ผู้เป็นเลิศเหล่านั้น พร้อมทั้งสารถี พ่อครัว และผู้รับใช้ ต้องอยู่อย่างลี้ลับไม่ให้ใครรู้ พวกเขาอยู่รอดมาได้อย่างไร
4.1.4
यथा विराटनगरे तव पूर्वपितामहाः ।
अज्ञातवासमुषितास्तावद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ४.१.४ ॥
ปู่ทวดทั้งหลายของท่านอาศัยอยู่ในนครวิราฏอย่างลี้ลับไม่ให้ใครรู้อย่างไร จนถึงบัดนี้ข้าพเจ้าจะเล่าให้ฟัง จงฟังเถิด
4.1.5
तथा स तान्वराँल्लब्ध्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गत्वाऽऽश्रमं ब्राह्मणेभ्य आचख्यौ वृत्तमात्मनः ॥ ४.१.५ ॥
ดังนั้น พระยุธิษฐิระ ผู้เป็นพระราชาและเจ้าแห่งธรรม ได้รับพรเหล่านั้นแล้ว จึงเสด็จไปยังอาศรม และเล่าเรื่องราวของตนให้พราหมณ์ทั้งหลายฟัง
4.1.6
कथयित्वा च तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः ।
अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणाय न्यवेदयत् ॥ ४.१.६ ॥
พระยุธิษฐิระเล่าเรื่องทั้งหมดนั้นให้พราหมณ์ฟังแล้ว ก็มอบภาชนะพร้อมไม้ก่อไฟแก่พราหมณ์ผู้หนึ่ง
4.1.7
ततो युधिष्ठिरो राजा कुन्तीपुत्रो दृढव्रतः ।
समाहूयानुजान्सर्वानिति होवाच भारत ॥ ४.१.७ ॥
ลำดับนั้น พระยุธิษฐิระ ผู้เป็นพระราชา โอรสของพระกุนตี ผู้มั่นคงในคำปฏิญาณ ทรงเรียกน้องชายทั้งหมดมา แล้วตรัสดังนี้ โอ ภารตะ
4.1.8
द्वादशेमानि वर्षाणि राष्ट्राद्विप्रोषिता वयम् ।
छद्मना हृतराज्याश्च निस्वाश्च बहुशः कृताः ॥ ४.१.८ ॥
สิบสองปีนี้เราถูกขับไล่ออกจากแว่นแคว้น ราชอาณาจักรของเราถูกแย่งไปด้วยอุบาย และเราถูกทำให้ยากจนข้นแค้นหลายครั้งแล้ว
4.1.9
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादश वत्सरान् ।
अज्ञातचर्यां वत्स्यामश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥ ४.१.९ ॥
เราได้อาศัยอยู่ในป่าถึงสิบสองปีแล้ว ปีที่สิบสามเราจะอยู่อย่างลี้ลับ ซ่อนตัวไม่ให้ใครรู้
4.1.10
धर्मेण तेऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ।
अज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥ ४.१.१० ॥
บรรดาปาณฑพผู้กล้าหาญในความจริง ได้รับอนุญาตจากท่านตามธรรม จะอยู่อย่างลี้ลับ ซ่อนตัวไม่ให้ใครรู้ ในปีที่สิบสาม
4.1.11
उपोपविश्य विद्वांसः स्नातकाः संशितव्रताः ।
ये तत्र ब्राह्मणा आसन्वनवाससहायिनः ।
ये च भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः ॥ ४.१.११ ॥
บรรดาพราหมณ์ผู้รอบรู้ ผู้จบการศึกษาและมั่นคงในคำปฏิญาณ ผู้เคยเป็นสหายในการลี้ภัยในป่า และบรรดาฤๅษีผู้ศรัทธาอาศัยอยู่ในป่า ได้นั่งลงใกล้พระองค์
4.1.12
तानब्रुवन्महात्मानो हृष्टाः प्राञ्जलयः स्थिताः । ॥ ४.१.१२ ॥
บรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ยืนประนมมือด้วยความยินดี แล้วกล่าวกับพวกเขา
4.1.13
विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् ।
छद्मना हृतराज्याश्च निस्वाश्च बहुशः कृताः ॥ ४.१.१३ ॥
ท่านทั้งหลายทราบดีแล้วว่า โอรสของท้าวธฤตราษฎร์ได้แย่งราชอาณาจักรของเราไปด้วยอุบาย และทำให้เรายากจนข้นแค้นหลายครั้ง
4.1.14
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादशवत्सरान् ।
भवद्भिरेव सहिता वन्याहारा द्विजोत्तमाः ॥ ४.१.१४ ॥
โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐแห่งผู้เกิดสองครั้ง เราได้อาศัยอยู่ในป่ากับท่านทั้งหลายถึงสิบสองปี กินอาหารจากป่า
4.1.15
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ।
तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ ४.१.१५ ॥
ปีที่เหลือ คือปีที่สิบสาม เป็นช่วงที่เราต้องอยู่อย่างซ่อนเร้น เราจะอยู่อย่างซ่อนตัวไม่ให้ใครรู้ ท่านทั้งหลายควรอนุญาตให้เราทำเช่นนั้น
4.1.16
सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः ।
जानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिणः ॥ ४.१.१६ ॥
สุโยธนะผู้มีจิตชั่วร้าย กรรณะ และสาวบลผู้เป็นสหาย ผู้เป็นศัตรูอย่างยิ่งของเรา เมื่อรู้ว่าเราซ่อนตัวอยู่ ก็จะทำร้ายเรา
4.1.17
युक्तचाराश्च यत्ताश्च दाये स्वस्य जनस्य च ।
दुरात्मनां हि कस्तेषां विश्वासं गन्तुमर्हति ॥ ४.१.१७ ॥
ใครเล่าจะไว้วางใจคนชั่วเหล่านั้นได้ ผู้ที่ส่งสายลับและระวังภัยจากคนของตนเองและจากประชาชน
4.1.18
अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह ।
समस्तेषु च राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेम हि ॥ ४.१.१८ ॥
บางทีอาจเกิดขึ้นอีกครั้งว่า พวกเรากับพราหมณ์ทั้งหลายจะได้กลับไปครองราชอาณาจักรของตนเองในบรรดาแว่นแคว้นทั้งปวง
4.1.19
इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा ।
संमूर्च्छितोऽभवद्राजा सास्रकण्ठो युधिष्ठिरः ॥ ४.१.१९ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระยุธิษฐิระ โอรสของพระธรรม ผู้บริสุทธิ์ถูกความทุกข์และความโศกเศร้าเบียดเบียน จึงสลบไป ลำคอของพระองค์ถูกน้ำตาอุดกั้น
4.1.20
तमथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥ ४.१.२० ॥
ลำดับนั้น บรรดาพราหมณ์ทั้งหมดพร้อมทั้งพี่น้องของพระองค์ ได้ปลอบโยนพระองค์
4.1.21
प्रबुध्य दुःखमोहार्तो धौम्यं धर्मभृतांवरम् ।
प्रावैक्षत तदा राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ॥ ४.१.२१ ॥
กษัตริย์ยุธิษฐิระ ตื่นขึ้นด้วยความทุกข์และความหลงอย่างแรงกล้า คอของพระองค์ติดขัดด้วยน้ำตา จึงทอดพระเนตรไปยังธเมามย์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม
4.1.22
अथ धौम्योऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ।
आश्वासयंस्तं स नृपं भ्रातॄंश्च ब्राह्मणैः सह ॥ ४.१.२२ ॥
ครั้งนั้น ธเมามย์กล่าวถ้อยคำอันมีความหมายยิ่งใหญ่แก่พระราชา พร้อมกับพราหมณ์ทั้งหลาย ปลอบโยนพระราชานั้นและบรรดาพี่น้อง
4.1.23
राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ।
नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति धीराः कस्यांचिदापदि ॥ ४.१.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงเป็นผู้รอบรู้ ทรงข่มใจได้ ทรงซื่อตรงต่อคำมั่นสัญญา และทรงควบคุมอินทรีย์ได้ ผู้มั่นคงเช่นนี้ย่อมไม่หลงใหลในความวิบัติใด ๆ
4.1.24
देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुभिस्तदा ।
तत्रतत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः ॥ ४.१.२४ ॥
แม้เทวดาก็เคยประสบความวิบัติ และในกาลนั้นก็มีผู้ซ่อนพระองค์อยู่มากมาย มหาตมะทั้งหลายได้ทนทุกข์อยู่ที่นั่นที่นี่ เพื่อปราบศัตรู
4.1.25
दितिपुत्रैर्हृते राज्ये देवराजः सुदुःखितः ।
ब्रह्माणं तोषयिष्यंश्च ब्रह्मरूपं विधाय च ॥ ४.१.२५ ॥
เมื่อบรรดาบุตรของทิติยึดอาณาจักรไปแล้ว พระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวดาทรงเสียพระทัยยิ่งนัก ทรงปรารถนาจะให้พระพรหมพอพระทัย จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์
4.1.26
इन्द्रेण निषधं प्राप्य गिरिप्रस्थाह्वये पुरे ।
छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे ॥ ४.१.२६ ॥
พระอินทร์เสด็จไปถึงแคว้นนิษธะ และประทับซ่อนอยู่ในเมืองที่เรียกว่ากิริประสถ ทรงทำกิจการปราบกำลังของศัตรูที่นั่น
4.1.27
प्रसादाद्ब्रह्मणो राजन्दितेः पुत्रान्महाबलान् ।
निर्जित्य तरसा शत्रून्पुनर्लोकाञ्जुगोप च ॥ ४.१.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา ด้วยพระกรุณาของพระพรหม พระอินทร์ทรงพิชิตบุตรของทิติผู้มีกำลังมหาศาลได้อย่างรวดเร็ว ทรงปราบศัตรูและคุ้มครองโลกทั้งหลายไว้อีกครั้ง
4.1.28
विष्णुनाऽश्मगिरिं प्राप्य तदा दित्यां निवत्स्यता ।
गर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम् ॥ ४.१.२८ ॥
ครั้งนั้น พระวิษณุเสด็จถึงภูเขาอัศมคิริ และทรงประทับอยู่ในครรภ์ของทิติโดยไม่มีผู้ใดรู้ เพื่อสังหารพวกไทตยะ ทรงประทับอยู่ที่นั่นเป็นเวลานาน
4.1.29
प्रोष्य वामनरूपेण च्छन्नेन ब्रह्मचारिणा ।
बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम् ॥ ४.१.२९ ॥
ท่านได้ทราบแล้วว่า พระองค์ทรงซ่อนพระองค์ในรูปวามนะ คนแคระ ในฐานะพรหมจารี และทรงยึดอาณาจักรของพลิคืนด้วยการกระทำอันกล้าหาญอย่างไร
4.1.30
और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा ।
यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ ४.१.३० ॥
ลูกรัก ขณะที่พรหมฤๅษีเอารวะประทับซ่อนอยู่ในต้นขา ท่านได้ทราบแล้วว่าท่านได้ทำสิ่งใดไว้ในโลกทั้งหลาย ท่านได้ทราบสิ่งนั้นทั้งหมดแล้ว
4.1.31
प्रच्छन्नेनापि सर्वत्र हरिणा वृत्रनिग्रहे ।
वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम् ॥ ४.१.३१ ॥
พระหริซ่อนพระองค์อยู่ทุกหนทุกแห่งในการปราบวฤตร และทรงเข้าไปในสายฟ้าของพระอินทร์ สิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ ท่านก็ได้ทราบแล้ว
4.1.32
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य च्छन्नमूषितम् ।
विबुधानां हि यत्कर्म कृतं तच्चापि ते श्रुतम् ॥ ४.१.३२ ॥
สิ่งที่พระอัคนีทรงกระทำ เมื่อเข้าไปในน้ำและทำการอย่างซ่อนเร้น และกิจที่เหล่าเทวดาได้กระทำไว้ ท่านก็ได้ทราบแล้วเช่นกัน
4.1.33
यथा विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा ।
निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता गवि वर्षशः ॥ ४.१.३३ ॥
ลูกรัก ดุจพระวิวัสวัต พระอาทิตย์ผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ ทรงประทับซ่อนอยู่ท่ามกลางฝูงโคเป็นปี ๆ จนเผาศัตรูทั้งหมดให้วอดวาย
4.1.34
विष्णुना वसता चात्र गृहे दशरथस्य वै ।
दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा ॥ ४.१.३४ ॥
แม้ที่นี่ พระวิษณุทรงประทับอยู่ในวังของท้าวทศรถ และทรงสังหารท้าวทศครีวะ (ราวณะ) ในการรบ โดยทรงซ่อนพระองค์ ด้วยพระองค์ผู้มีการกระทำอันน่ากลัว
4.1.35
एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्रतत्र हि ।
अजयञ्छात्रवान्मुख्यांस्तथा त्वमपि जेष्यसि ॥ ४.१.३५ ॥
มหาตมะเหล่านี้ทรงซ่อนพระองค์อยู่ที่นั่นที่นี่ ทรงมีชัยเหนือศัตรูผู้สำคัญที่สุดได้ฉันใด พระองค์ก็จะทรงมีชัยได้ฉันนั้น
4.1.36
इति धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः स परिहर्षितः ।
शान्तबुद्धिः पुनर्भूत्वा व्यष्टम्भत युधिष्ठिरः ॥ ४.१.३६ ॥
เมื่อยุธิษฐิระผู้รู้ธรรมได้รับความยินดีจากถ้อยคำของธเมามย์ดังนี้ จิตใจก็สงบลง และทรงตั้งพระองค์มั่นอีกครั้ง
4.1.37
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः ।
राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन् ॥ ४.१.३७ ॥
ครั้งนั้น ภีมเสนผู้มีแขนใหญ่ มีกำลังมหาศาล ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีกำลัง กล่าวขึ้น ทำให้พระราชาปลาบปลื้มด้วยถ้อยคำของตน
4.1.38
अवेक्षय महाराज तव गाण्डीवधन्वना ।
धर्मार्थपरया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम् ॥ ४.१.३८ ॥
ข้าแต่มหาราช ขอทรงทอดพระเนตรเถิด ด้วยพระปัญญาที่มุ่งธรรมและทรัพย์ ผู้ถือคันธนูคาณฑีวะของพระองค์ไม่ได้ทำสิ่งใดอย่างหุนหันเลย
4.1.39
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ ।
शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ ॥ ४.१.३९ ॥
ข้าพเจ้าได้ห้ามสหเทวะและนกุลาไว้เสมอ ทั้งสองผู้เป็นนักสังหารศัตรู มีกำลังในการทำลายข้าศึกและมีความกล้าหาญอันน่ากลัว
4.1.40
न वयं वर्त्म हास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान् ।
तद्विधत्तां भवान्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान् ॥ ४.१.४० ॥
พวกข้าพระองค์จะไม่ละทิ้งทางที่พระองค์ทรงนำพวกข้าพระองค์ไป ขอพระองค์ทรงจัดการทุกอย่างเถิด พวกข้าพระองค์จะรีบพิชิตศัตรูได้
4.1.41
इत्युक्तो भीमसेनेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
सुखोपविष्टो विद्वद्भिस्तापसैः संशितव्रतैः ॥ ४.१.४१ ॥
ธรรมราชายุธิษฐิระ ผู้ซึ่งภีมเสนกล่าวเช่นนั้น ประทับอย่างสบายท่ามกลางนักปราชญ์และดาบสผู้รักษาวัตรมั่นคง
4.1.42
ये तद्भक्त्याऽभवंस्तस्मिन्वनवासे तपस्विनः ।
तानब्रवीन्महाप्राज्ञः शिष्टान्राजा कृताञ्जलिः ।
अभ्यनुज्ञापयिष्यन्वै तस्मिन्वासे धृतव्रतः ॥ ४.१.४२ ॥
พระราชาผู้มีปัญญายิ่ง ประนมมือกล่าวแก่ดาบสเหล่านั้นผู้มาอยู่ในป่าเนรเทศด้วยความศรัทธาในพระองค์ ทรงเตรียมจะขออนุญาตลาจากที่พำนักนั้น ทรงรักษาวัตรไว้มั่นคง
4.1.43
विदितं भवतां सर्वे र्धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् ।
संमन्त्राहृतराज्याश्च निस्स्वाश्च बहुशः कृताः ।
उषिताः स्मो वने कृच्छ्रं तथा वर्षाणि द्वादश ॥ ४.१.४३ ॥
พวกท่านทั้งปวงทราบแล้วว่าโอรสของธฤตราษฎร์ได้กระทำแก่พวกเราอย่างไร ราชอาณาจักรของเราถูกแย่งไปด้วยที่ประชุมอันฉ้อฉล และพวกเราถูกทำให้ยากไร้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า พวกเราอาศัยอยู่ในป่าด้วยความลำบากเป็นเวลาสิบสองปี
4.1.44
अज्ञातचर्यासमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ।
तद्वत्स्यामः क्वचिच्छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ ४.१.४४ ॥
ปีที่สิบสามซึ่งเป็นช่วงแห่งการใช้ชีวิตโดยไม่ให้ใครรู้จักยังคงเหลืออยู่ ดังนั้นพวกเราจะอยู่อย่างซ่อนเร้นในที่แห่งหนึ่ง ขอท่านโปรดอนุญาตให้พวกเราไปด้วยเถิด
4.1.45
इत्युक्ता धर्मराजेन ब्राह्मणाः परमाशिषः ।
प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वं प्रययुर्गृहान् ॥ ४.१.४५ ॥
เมื่อพระธรรมราชาตรัสเช่นนั้นแล้ว พราหมณ์ทั้งหลายก็ถวายพรอันสูงสุด ลาจากตระกูลภรตะ แล้วต่างก็กลับไปยังบ้านของตน
4.1.46
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तदा ।
आशीरुक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ४.१.४६ ॥
ในกาลนั้น ผู้รู้พระเวททั้งปวงผู้เป็นหัวหน้า ยติและมุนีทั้งหลาย ได้ให้พรตามควรแล้วจึงจากไป โดยปรารถนาจะได้เห็นพระองค์อีกครั้ง
4.1.47
ते तु भृत्याश्च दूताश्च शिल्पिनः परिचारकाः ।
अनुज्ञाप्य यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ४.१.४७ ॥
ส่วนบรรดาข้ารับใช้ ทูต ช่างฝีมือ และผู้ปรนนิบัติ ก็ลาตามควรแล้วจากไป โดยปรารถนาจะได้เห็นพระองค์อีกครั้ง
4.1.48
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः ।
उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णामादाय भारत ॥ ४.१.४८ ॥
ทั้งนักปราชญ์เหล่านั้นพร้อมด้วยธौมยะ และปาณฑพทั้งห้า ก็ลุกขึ้นออกเดินทางไป โอ้ภารตะ วีรบุรุษปาณฑพพาเกฤษณาไปด้วยแล้วจากไป
4.1.49
क्रोशमात्रमतिक्रम्य तस्माद्वासान्निमित्ततः ।
श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थमुद्यताः ॥ ४.१.४९ ॥
เมื่อเดินทางจากที่พำนักนั้นไปได้หนึ่งโกรศะด้วยเหตุผลบางประการ ในวันรุ่งขึ้นบรรดาเสือในหมู่มนุษย์เหล่านั้นก็ออกเดินทางเพื่อใช้ชีวิตอย่างซ่อนเร้น
4.1.50
पृथक् शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः ।
सन्धिविग्रहतत्वज्ञा मन्त्राय समुपाविशन् ॥ ४.१.५० ॥
ทุกคนรู้ในคัมภีร์ ทุกคนชำนาญในการปรึกษา รู้หลักการแห่งสันติและสงคราม พวกเขาจึงนั่งลงเพื่อปรึกษาหารือ