મહાભારત · અધ્યાય 4.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.21.1
अहो दुःखतरं प्राप्ता कीचकेन पदा हता ।
पतिव्रता महाभागा द्रौपदी योषितांवरा ॥ ४.२१.१ ॥
અરે! કીચકના પગે માર ખાઈને અતિ દુઃખદ દશાને પામેલી, પતિવ્રતા, મહાભાગા, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રૌપદી.
4.21.2
दुःशलां स्मारयन्ती सा भर्तॄणां भगिनीं शुभाम् ।
नाशपत्सिन्धुराजं सा बलात्कारेण वाहिता ॥ ४.२१.२ ॥
પતિઓની શુભ બહેન દુઃશલાને યાદ કરાવતી, બળજબરીથી ખેંચાઈ જતી તે સિંધુરાજને શાપ આપવા લાગી.
4.21.3
किमर्थमिह संप्राप्ता कीचकेन दुरात्मना ।
नाशपत्तं महाभागा कृष्णा पादेन ताडिता ॥ ४.२१.३ ॥
દુરાત્મા કીચકે તેને અહીં શા માટે લાવી? પગે માર ખાધેલી મહાભાગા કૃષ્ણાએ તેને શાપ આપ્યો.
4.21.4
तेजोराशिरियं देवी धर्मज्ञा सत्यवादिनी ।
केशपांशे परामृष्टा मर्षयन्ती ह्यशक्तवत् ॥ ४.२१.४ ॥
તેજની રાશિ, ધર્મજ્ઞા, સત્યવાદિની આ દેવી, વાળ અને ધૂળમાં પકડાઈને, અશક્ત હોય તેમ સહન કરતી રહી.
4.21.5
नैतत्कारणमल्पं हि श्रोतुकामोऽस्मि सत्तम ।
कृष्णायास्तु परिक्लेशान्मनो मे दूयते भृशम् ॥ ४.२१.५ ॥
આ કારણ નાનું નથી; હે સત્તમ, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. કૃષ્ણાના આ ક્લેશથી મારું મન અતિશય દુઃખી થાય છે.
4.21.6
कस्य वंशे समुद्भूतः स च दुर्ललितो मुने ।
बलोन्मत्तः कथं चासीत्स्यालो मात्स्यस्य कीचकः ॥ ४.२१.६ ॥
હે મુનિ, તે કયા વંશમાં જન્મ્યો? તે દુર્લલિત, બળોન્મત્ત કીચક મત્સ્યરાજાનો સાળો કેવી રીતે થયો?
4.21.7
दृष्ट्वापि तां प्रियां भार्यां सूतपुत्रेण ताडिताम् ।
नैव चुक्षुभिरे वीराः किमकुर्वन्त तं प्रति ॥ ४.२१.७ ॥
સૂતપુત્રે મારેલી પોતાની પ્રિય પત્નીને જોઈને પણ એ વીરો વિચલિત ન થયા. તેમણે તેના પ્રત્યે શું કર્યું?
4.21.8
त्वदुक्तोऽयमनुप्रश्नः कुरूणां कीर्तिवर्धनः ।
एतत्सर्वं यथा वक्ष्ये विस्तरेणेह पार्थिव ॥ ४.२१.८ ॥
હે રાજન્, તમારો આ અનુપ્રશ્ન કુરુઓની કીર્તિ વધારનારો છે. આ બધું હું અહીં વિસ્તારથી કહીશ.
4.21.9
ब्राह्मण्यां क्षत्रियाञ्जातः सूतो भवति पार्थिव ।
प्रातिलोम्येन जातानां स ह्येको द्विज एव तु ॥ ४.२१.९ ॥
હે રાજન્, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીથી ક્ષત્રિય પુરુષ દ્વારા જન્મેલો સૂત કહેવાય છે. પ્રતિલોમ ક્રમે જન્મેલાઓમાં તે એકલો જ દ્વિજ છે.
4.21.10
रथकारमितीमं हि क्रियायुक्तं द्विजन्मनाम् ।
क्षत्रियादवरो वैश्याद्विशिष्ट इति चक्षते ॥ ४.२१.१० ॥
દ્વિજોના કર્મમાં લાગેલાને 'રથકાર' કહેવાય છે. તે ક્ષત્રિય કરતાં નીચો અને વૈશ્ય કરતાં ઉચ્ચ ગણાય છે એમ કહેવાય છે.
4.21.11
सह सूतेन संबन्धः कृतः पूर्वं नराधिपैः ।
तेन तु प्रातिलोम्येन राजशब्दो न लभ्यते ॥ ४.२१.११ ॥
પૂર્વે રાજાઓએ સૂત સાથે સંબંધ કર્યો હતો. પરંતુ પ્રતિલોમ સંબંધને કારણે તેને 'રાજા' શબ્દ પ્રાપ્ત થતો નથી.
4.21.12
तेषां तु सूतविषयः सूतानां नामतः कृतः ।
उपजीव्यं च यत्क्षेत्रं राजन्सूतेन वै पुरा ॥ ४.२१.१२ ॥
તેમનો સૂતવિષય સૂતોના નામે બનાવાયો હતો. હે રાજન્, પૂર્વે સૂત જે ભૂમિથી જીવનનિર્વાહ કરતો તે ભૂમિ પણ તેની જ હતી.
4.21.13
सूतानामधिपो राजा केकयो नाम विश्रुतः ।
राजकन्यासमुद्भूतः सारथ्येऽनुपमोऽभवत् ॥ ४.२१.१३ ॥
સૂતોના અધિપતિ કેકય નામે પ્રસિદ્ધ રાજા હતા. રાજકન્યાથી જન્મેલા તેઓ સારથ્યમાં અનુપમ હતા.
4.21.14
पुत्रास्तस्य कुरुश्रेष्ठ मालव्यां जझिरे तदा ।
कीचका इति विख्याताः शतं षट् चैव भारत ॥ ४.२१.१४ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ત્યારે માલવીથી તેમને કીચક નામે પ્રસિદ્ધ એકસો છ પુત્રો થયા, હે ભારત.
4.21.15
तेषामासीद्बलश्रेष्ठः कीचकः सर्वजित्प्रभो ।
अग्रजो बलसंमत्तस्तेनासीत्सूतषट्शतम् ॥ ४.२१.१५ ॥
તેમનામાં બળશ્રેષ્ઠ કીચક હતો, સર્વજિત, હે પ્રભુ. બળના મદથી મત્ત એવો તે જ્યેષ્ઠ હતો; તેનાથી છસો સૂતો થયા.
4.21.16
मालव्या एव कौरव्य तत्र ह्यवरजाऽभवत् ।
तस्यां केकयराज्ञस्तु सुदेष्णा दुहिताऽभवत् ॥ ४.२१.१६ ॥
હે કૌરવ્ય, માલવીથી જ ત્યાં નાની પુત્રી જન્મી. તેનાથી કેકયરાજની પુત્રી સુદેષ્ણા થઈ.
4.21.17
तां विराटस्य मात्स्यस्य केकयः प्रददौ मुदा ।
सुरथायां मृतायां तु कौसल्यां श्वेतमातरि ॥ ४.२१.१७ ॥
કેકયે તેને આનંદથી મત્સ્યરાજ વિરાટને આપી. સુરથા મૃત્યુ પામ્યા પછી, શ્વેતની માતા કૌસલ્યા (હતી).
4.21.18
श्वेते विनष्टे शङ्खे च गते मातुलवेश्मनि ।
सुदेष्णां महिषीं लब्ध्वा राज दुःखमपानुदत् ॥ ४.२१.१८ ॥
શ્વેત નષ્ટ થયા અને શંખ મામાના ઘરે ગયા પછી, રાજાએ સુદેષ્ણાને પટ્ટમહિષી તરીકે મેળવીને દુઃખ દૂર કર્યું.
4.21.19
उत्तरं चोत्तरां चैव विराटात्पृथिवीपते ।
सुदेष्णा सुषुवे देवी कैकेयी कुलवृद्धये ॥ ४.२१.१९ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, વિરાટથી દેવી સુદેષ્ણા કૈકેયીએ કુળવૃદ્ધિ માટે ઉત્તર અને ઉત્તરાને જન્મ આપ્યો.
4.21.20
मातृष्वसृसुतां राजन्कीचकस्तामनिन्दिताम् ।
सदा परिचरन्प्रीत्या विराटे न्यवसत्सुखी ॥ ४.२१.२० ॥
હે રાજન, કીચક પોતાની માસીની પુત્રી, તે નિર્દોષની પ્રેમથી સદા સેવા કરતો વિરાટને ઘરે સુખેથી રહ્યો.
4.21.21
भ्रातरश्चास्य विक्रान्ताः सर्वे च तमनुव्रताः ।
विराटस्यैव संहृष्टा बलं कोशं त्ववर्धयन् ॥ ४.२१.२१ ॥
તેના પરાક્રમી ભાઈઓ પણ બધા તેના અનુયાયી બનીને પ્રસન્ન થઈ વિરાટની સેના અને ખજાનો વધારવા લાગ્યા.
4.21.22
कालेया नाम ते दैत्याः प्रायशो भुवि विश्रुताः ।
जझिरे कीचका राजन्बाणो ज्येष्ठस्तथाऽभवत् ॥ ४.२१.२२ ॥
હે રાજન, પૃથ્વી પર મોટેભાગે કાલેય નામથી પ્રસિદ્ધ એ દૈત્યો કીચક રૂપે જન્મ્યા; તેમાં જ્યેષ્ઠ બાણ થયો.
4.21.23
स हि सर्वास्रसंपन्नो बलवान्भीमविक्रमः ।
कीचको नष्टमर्यादो बभूव भयदो नृणाम् ॥ ४.२१.२३ ॥
તે સર્વ અસ્ત્રોથી સંપન્ન, બળવાન અને ભયંકર પરાક્રમી કીચક મર્યાદા ગુમાવીને માણસોને ભય આપનારો બન્યો.
4.21.24
तं प्राप्य बलसंमत्तं विराटः पृथिवीपतिः ।
जिगाय सर्वांश्च रिपून्यथेन्द्रो दानवान्पुरा ॥ ४.२१.२४ ॥
બળથી મદોન્મત્ત એવા તેને મેળવીને પૃથ્વીપતિ વિરાટે, પૂર્વે ઇન્દ્રે દાનવોને જીત્યા હતા તેમ, સર્વ શત્રુઓને જીત્યા.
4.21.25
मेखलांश्च त्रिगर्तांश्च दशार्णांश्च कशेरुकान् ।
मालवांश्चैव यवनान्सिलिन्दान्काशिकोसलान् ॥ ४.२१.२५ ॥
મેખલો, ત્રિગર્તો, દશાર્ણો, કશેરુકો, માલવો, યવનો, સિલિંદો, કાશી-કોસલોને પણ.
4.21.26
करदांश्च निषिद्धांश्च शिवान्मचुलकांस्तथा ।
पुलिन्दांश्च कलिङ्गांश्च तङ्कणान्परतङ्कणान् ॥ ४.२१.२६ ॥
કરદો, નિષિદ્ધો, શિવો, મચુલકો, પુલિંદો, કલિંગો, તંકણો અને પરતંકણોને પણ.
4.21.27
अन्ये च बहवः शूरा नानाजनपदेश्वराः ।
कीचकेन रणे भग्ना विद्रवन्ति दिशो दश ॥ ४.२१.२७ ॥
બીજા અનેક શૂરવીરો, વિવિધ જનપદોના સ્વામીઓ કીચકથી રણમાં હાર પામી દસે દિશાઓમાં ભાગ્યા.
4.21.28
तमेवंवीर्यसंपन्नं नागायुतसमं बले ।
विराटस्तत्र सेनायाश्चकार पतिमात्मनः ॥ ४.२१.२८ ॥
આવા પરાક્રમથી સંપન્ન, બળમાં દસ હજાર હાથીઓ સમાન તેને વિરાટે ત્યાં પોતાની સેનાનો અધિપતિ બનાવ્યો.
4.21.29
विराटभ्रातरश्चैव दश दाशरथेः समाः ।
ते चैनानन्ववर्तन्त कीचकान्बलवत्तरान् ॥ ४.२१.२९ ॥
વિરાટના દસ ભાઈઓ, દશરથના પુત્રો સમાન, તેઓ પણ એ વધુ બળવાન કીચકોને અનુસર્યા.
4.21.30
एवंविधबलो भीमः कीचकस्ते च तद्विधाः ।
राज्ञः स्याला महात्मानो विराटस्य हितैषिणः ॥ ४.२१.३० ॥
આવો બળવાન ભયંકર કીચક, અને તેના જેવા, રાજા વિરાટના મહાત્મા સાળા હતા, વિરાટના હિતચિંતકો.
4.21.31
एतत्ते कथितं सर्वं कीचकस्य पराक्रमम् ।
द्रौपदी न शशापैनं यस्मात्तद्गदतः शृणु ॥ ४.२१.३१ ॥
કીચકનો આ બધો પરાક્રમ મેં તને કહ્યો. દ્રૌપદીએ તેને શાપ કેમ ન આપ્યો તે સાંભળ.
4.21.32
रक्षन्ति हि तपः क्रोधादृषयो न शपन्ति च ।
जानन्ती तद्यथातत्त्वं द्रौपदी न शशाप तम् ॥ ४.२१.३२ ॥
ઋષિઓ ક્રોધથી પોતાના તપનું રક્ષણ કરે છે, તેથી શાપ આપતા નથી. આ તત્ત્વ જાણીને દ્રૌપદીએ તેને શાપ ન આપ્યો.
4.21.33
क्षमा धर्मः क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा तपः ।
क्षमा सत्यं क्षमा शीलं क्षमा सर्वमिति श्रुतिः ॥ ४.२१.३३ ॥
ક્ષમા એ ધર્મ છે, ક્ષમા એ દાન છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે, ક્ષમા એ તપ છે. ક્ષમા એ સત્ય છે, ક્ષમા એ શીલ છે, ક્ષમા એ સર્વ છે — એવી શ્રુતિ છે.
4.21.34
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ।
एतत्सर्वं विजानन्ती सा क्षमामन्वपद्यत ॥ ४.२१.३४ ॥
ક્ષમાવાન માટે આ લોક છે અને પરલોક પણ તેમનો જ છે. આ બધું જાણીને તેણે ક્ષમાનો આશ્રય લીધો.
4.21.35
भर्तॄणां मतमाज्ञाय क्षमिणां धर्मचारिणाम् ।
नाशपत्तं विशालाक्षी सती शक्ताऽपि भारत ॥ ४.२१.३५ ॥
હે ભારત! પતિવ્રતા અને વિશાળ નેત્રવાળી તેણે, ધર્માચારી અને ક્ષમાશીલ પતિઓની ઇચ્છા જાણીને, સમર્થ હોવા છતાં તેને શાપ ન આપ્યો.
4.21.36
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे द्रौपदीं प्रेक्ष्य दुःखिताम् ।
क्रोधाग्निनाऽप्यदह्यन्त तदा लञ्जाव्यपेक्षया ॥ ४.२१.३६ ॥
ત્યારે પાંડવો બધા દુઃખી દ્રૌપદીને જોઈને ક્રોધાગ્નિથી બળી ઊઠ્યા; છતાં લજ્જાના વિચારે તેઓ સંયમ રાખી રહ્યા.
4.21.37
अथ भीमो महाबाहुः मूदयिष्यंस्तु कीचकम् ।
वारितो धर्मपुत्रेण वेलयेव महोदधिः ॥ ४.२१.३७ ॥
ત્યારે મહાબાહુ ભીમ કીચકને ચૂરી નાખવા તૈયાર થયો; પરંતુ ધર્મપુત્રે તેને રોક્યો, જેમ કિનારો મહાસાગરને રોકે છે.
4.21.38
संधार्य मनसा रोषं दिवारात्रं विनिश्वसन् ।
महानसे तदा कृच्छ्रात्सुष्वाप रजनीं च ताम् ॥ ४.२१.३८ ॥
મનમાં ક્રોધ દબાવી રાખીને, દિવસ-રાત નિસાસા નાખતા, ત્યારે ભીમ તે રાત રસોડામાં માંડ માંડ સૂઈ ગયો.