മഹാഭാരതം · അധ്യായം 4.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.33.1
ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम् ।
छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ४.३३.१ ॥
അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, അവിടെത്തന്നെ അമിത തേജസ്സുള്ള, ഛദ്മവേഷത്തിൽ പ്രവേശിച്ച മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ…
4.33.2
व्यतीतः समयः सम्यग्विराटनगरे सताम् ।
कुर्वतां तस्य कर्माणि वीराटस्य महीपतेः ॥ ४.३३.२ ॥
വിരാട നഗരത്തിൽ ആ സജ്ജനങ്ങൾ മഹീപതിയായ വിരാടന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന കാലം നന്നായി കഴിഞ്ഞുപോയി.
4.33.3
कीचके तु हते राजा विराटः परवीरहा ।
परां संभावनां चक्रे कुन्तीपुत्रे युधिष्ठिरे ॥ ४.३३.३ ॥
കീചകൻ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷം, ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന വിരാടരാജാവ് കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരന് പരമമായ ബഹുമാനം നൽകി.
4.33.4
ततस्त्रयोदशस्वान्ते तस्य वर्षस्य भारत ।
शुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु ॥ ४.३३.४ ॥
അപ്പോൾ, ഭാരതാ, ആ വർഷത്തിന്റെ പതിമൂന്നാം അവസാനം സുശർമ്മാവ് ബലമായി ധാരാളം ഗോധനം പിടിച്ചെടുത്തു.
4.33.5
ततः शब्दो महानासीद्रेणुश्च दिवमस्पृशत् ।
शङ्खदुन्दुभिघोषश्च भेरीणां च महास्वनः।
गवाश्वरथनागानां निश्वनश्च पदातिनाम् ॥ ४.३३.५ ॥
പിന്നെ മഹാശബ്ദമുയർന്നു, പൊടി ആകാശത്തെ തൊട്ടു; ശംഖ-ദുന്ദുഭി ഘോഷവും ഭേരികളുടെ മഹാനാദവും, പശു, കുതിര, രഥം, ആന, കാലാൾപ്പട എന്നിവയുടെ ഒച്ചയും ഉണ്ടായി.
4.33.6
एवं तैस्त्वभिनिर्याय मत्स्यराजस्य गोधने ।
त्रिगर्तैर्गृह्यमाणे तु गोपालाः प्रत्यषेधयन् ॥ ४.३३.६ ॥
ഇങ്ങനെ അവർ പുറപ്പെട്ട്, മത്സ്യരാജാവിന്റെ ഗോധനം ത്രിഗർത്തർ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ ഇടയന്മാർ എതിർത്തു.
4.33.7
अथ त्रिगर्ता बहवः परिगृह्य धनं बहु ।
परिक्षिप्य हयैः शीघ्रै रथव्रातैश्च भारत।
गोपालान्प्रत्ययुध्यन्त रणे कृत्वा जये धृतिम् ॥ ४.३३.७ ॥
അപ്പോൾ ത്രിഗർത്തർ ധാരാളം ധനവും കന്നുകാലികളും പിടിച്ചെടുത്ത്, വേഗമേറിയ കുതിരകളും രഥസംഘങ്ങളും കൊണ്ട് വളഞ്ഞ്, ഭാരതാ, വിജയസങ്കല്പത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ഗോപാലന്മാരെ എതിർത്ത് പൊരുതി.
4.33.8
ते हन्यमाना बहुभिः प्रासतोमरपाणिभिः ।
गोपाला गोकुले भक्ता वारयामासुरोजसा ॥ ४.३३.८ ॥
പ്രാസങ്ങളും തോമരങ്ങളും കൈയിലേന്തിയ പലരാൽ അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ഗോകുലത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നിന്ന ആ ഗോപാലന്മാർ ബലത്തോടെ അവരെ തടുത്തു.
4.33.9
परश्वथैश्च मुसलैर्भिण्डिपालैश्च मुद्गरैः ।
गोपालाः कर्षणैश्चित्रैर्जघ्नुरश्वान्समन्ततः ॥ ४.३३.९ ॥
കോടാലികളും മുസലങ്ങളും ഭിണ്ഡിപാലങ്ങളും മുദ്ഗരങ്ങളും കൊണ്ടും പലതരം തോട്ടികൾ കൊണ്ടും ഗോപാലന്മാർ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും കുതിരകളെ അടിച്ചു.
4.33.10
ते हन्यमानाः संक्रुद्धास्त्रिगर्ता रथयोधिनः ।
विसृज्य शरवर्षणि गोपानद्रावयन्बलात् ॥ ४.३३.१० ॥
അടിയേറ്റ് കോപാകുലരായ ത്രിഗർത്ത രഥയോദ്ധാക്കൾ അമ്പുമഴ പെയ്യിച്ച് ബലത്താൽ ഗോപാലന്മാരെ ഓടിച്ചു.
4.33.11
हन्यमानेषु गोपेषु विमुखेषु विशांपते ।
ततो युवानः संभीताः श्वसन्तो रेणुगुण्ठिताः ॥ ४.३३.११ ॥
ഹേ പ്രജാപതേ, ഗോപാലന്മാർ അടിയേറ്റ് പിന്തിരിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയന്നും കിതച്ചും പൊടിയണിഞ്ഞും ഉണ്ടായിരുന്ന യുവാക്കൾ ഓടി.
4.33.12
जवेन महता चैव गोपालाः पुरमाव्रजन् ।
विराटनगरं प्राप्य नरा राजानमब्रुवन् ॥ ४.३३.१२ ॥
മഹാവേഗത്തിൽ ഗോപാലന്മാർ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; വിരാടനഗരത്തിലെത്തി ആ മനുഷ്യർ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
4.33.13
सभायां राजशार्दूलमासीनं पाण्डवैः सह ।
शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः ॥ ४.३३.१३ ॥
സഭയിൽ രാജശാർദൂലൻ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം ഇരിക്കുകയായിരുന്നു; കുണ്ഡലങ്ങളും അംഗദങ്ങളും ധരിച്ച ശൂരയോധന്മാർ ചുറ്റും ഉണ്ടായിരുന്നു.
4.33.14
सद्भिश्च पण्डितैः सार्धं मन्त्रिभिश्चापि संवृतम् ।
दृष्ट्वा शीघ्रं तु गोपाला विराटमिदमब्रवन् ॥ ४.३३.१४ ॥
സത്പുരുഷന്മാരും പണ്ഡിതന്മാരും മന്ത്രിമാരും ചുറ്റും ഉണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട്, ഗോപാലന്മാർ വേഗം വിരാടനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
4.33.15
अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान् ।
षष्टिं गवां सहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ।
ता निवर्तय राजेन्द्र मा नेशुः पशवस्तव ॥ ४.३३.१५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ച്, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം അപമാനിച്ച്, ത്രിഗർത്തർ അറുപതിനായിരം പശുക്കളെ തെളിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു. രാജേന്ദ്രാ, അവയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരൂ; അങ്ങയുടെ കന്നുകാലികൾ നഷ്ടപ്പെടരുത്.
4.33.16
श्रुत्वा तु वचनं तेषां गोपालानामरिंदमः ।
स राजा महतीं सेनां मात्स्यानां समवाहयत्।
रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् ॥ ४.३३.१६ ॥
ഗോപാലന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശത്രുനിഗ്രഹിയായ ആ രാജാവ്, രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ, കാലാളുകളും കൊടികളും തിങ്ങിയ മത്സ്യരുടെ മഹാസേനയെ അയച്ചു.
4.33.17
राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यथ भेजिरे ।
भानुमन्ति विवातानि सूपसेव्यानि भागशः ॥ ४.३३.१७ ॥
അപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും തിളങ്ങുന്ന, തുളയ്ക്കാനാവാത്ത, നന്നായി സൂക്ഷിച്ച കവചങ്ങൾ ഭാഗം വീതം ധരിച്ചു.
4.33.18
पृथक्काञ्चनसन्नाहान्रथेष्वश्वानयोजयन् ।
उत्कृष्य पाशान्मौर्वीणां शूराश्चापेष्वयोजयन् ॥ ४.३३.१८ ॥
സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള കുതിരകളെ രഥങ്ങളിൽ വെവ്വേറെ പൂട്ടി; ശൂരന്മാർ വില്ലിന്റെ ചരടുകളുടെ കെട്ടുകൾ അഴിച്ച് വില്ലുകളിൽ ഞാൺ കയറ്റി.
4.33.19
दृढमायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम् ।
विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारयत् ॥ ४.३३.१९ ॥
വിരാടന്റെ പ്രിയ സഹോദരൻ ശതാനീകൻ ഇരുമ്പു ഉള്ളറയുള്ള ദൃഢമായ, ഉരുക്കിയ സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള കവചം കൊണ്ടുവന്നു.
4.33.20
सर्वभारसहं वर्म कल्याणपटलं दृढम् ।
शतानीकादवरजो मदिराक्षोऽभ्यहारयत् ॥ ४.३३.२० ॥
എല്ലാ ഭാരവും താങ്ങുന്ന, മനോഹരമായ പാളികളുള്ള ദൃഢ കവചം ശതാനീകന്റെ ഇളയവനായ മദിരാക്ഷൻ കൊണ്ടുവന്നു.
4.33.21
उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च ।
मृष्टहाटकपर्यन्तं सूर्यदत्तोऽभ्यहारयत् ॥ ४.३३.२१ ॥
അതിന്റെ ഉയരത്തിൽ നൂറു താമരകളും സൗഗന്ധിക പുഷ്പങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; മിനുക്കിയ സ്വർണ്ണ അരികുകളുള്ള അതിനെ സൂര്യദത്തൻ കൊണ്ടുവന്നു.
4.33.22
दृढमायसगर्भं च श्वेतं रुक्मपरिष्कृतम् ।
विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारयत् ॥ ४.३३.२२ ॥
ഇരുമ്പ് ഉള്ളറയുള്ള ദൃഢമായ വെള്ള കവചം, സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ളത്, വിരാടന്റെ മൂത്ത വീരപുത്രൻ ശംഖൻ കൊണ്ടുവന്നു.
4.33.23
शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत् ।
अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत् ॥ ४.३३.२३ ॥
നൂറു സൂര്യന്മാരും നൂറു ചുഴികളും നൂറു ബിന്ദുക്കളും നൂറു കണ്ണുകളുമുള്ള, ഏതാണ്ട് ഭേദിക്കാനാവാത്ത കവചം മത്സ്യരാജാവ് കൊണ്ടുവന്നു.
4.33.24
ततो नानातनुत्राणि स्वानिस्वानि महाबलाः ।
युयुत्सवोऽभ्यनह्यन्त देवकल्पाः प्रहारिणः ॥ ४.३३.२४ ॥
അനന്തരം മഹാബലന്മാരും യുദ്ധമോഹികളും ദേവതുല്യരും പ്രഹരിക്കുന്നവരുമായ വീരന്മാർ തങ്ങളുടേതായ വിവിധ കവചങ്ങൾ ധരിച്ചു.
4.33.25
सोपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः ।
पृथक्काञ्चनसन्नाहान्रथेष्वश्वानयोजयन् ॥ ४.३३.२५ ॥
അലങ്കരിച്ച തിളങ്ങുന്ന വലിയ രഥങ്ങളിൽ മഹാരഥന്മാർ സ്വർണ്ണകവചമണിഞ്ഞ കുതിരകളെ വെവ്വേറെ പൂട്ടി.
4.33.26
सूर्यचन्द्रप्रतीकाशे मणिहेमविभूषिते ।
महाप्रमाणं मत्स्यस्य ध्वजमुच्छ्रियते रथे ॥ ४.३३.२६ ॥
സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, രത്നങ്ങളും സ്വർണ്ണവും അണിഞ്ഞ മത്സ്യരാജാവിന്റെ വലിയ കൊടി രഥത്തിൽ ഉയർത്തപ്പെട്ടു.
4.33.27
ध्वजान्बहुविधाकारान्सौवर्णान्हेममालिनः ।
यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन् ॥ ४.३३.२७ ॥
പലതരം രൂപങ്ങളുള്ള, സ്വർണ്ണമാലകളണിഞ്ഞ സ്വർണ്ണക്കൊടികൾ ശൂരരായ ക്ഷത്രിയർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടേതനുസരിച്ച് രഥങ്ങളിൽ ഘടിപ്പിച്ചു.
4.33.28
रथेषु युज्यमानेषु कङ्को राजानमब्रवीत् ।
मया ह्यस्रं चतुर्वर्गमवाप्तमृषिसत्तमात् ॥ ४.३३.२८ ॥
രഥങ്ങളിൽ കുതിരകളെ പൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ കങ്കൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: "മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനിൽനിന്ന് ഞാൻ നാലുതരം അസ്ത്രങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്."
4.33.29
दंशितो रथमास्थाय पदं निर्याम्यहं गवाम् ।
अयं च बलवाञ्छरो वललो दृश्यतेऽनघ ॥ ४.३३.२९ ॥
കവചമണിഞ്ഞ് രഥത്തിൽ കയറി ഞാൻ പശുക്കളുടെ നേർക്ക് പുറപ്പെടുന്നു; ഹേ നിർമ്മലാ, ഇതാ ബലവാനായ ശരനും വലലനും കാണുന്നു.
4.33.30
गोसङ्ख्यमश्वबन्धं च संयोजय रथेषु वैः ।
नैतेन जातु युध्द्येयुर्गवार्थमिति मे मतिः ॥ ४.३३.३० ॥
പശുക്കളുടെ എണ്ണവും കുതിരക്കെട്ടും രഥങ്ങളിൽ ചേർക്കുക; ഇതിനാൽ അവർ പശുക്കൾക്കുവേണ്ടി ഒരിക്കലും യുദ്ധം ചെയ്യില്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
4.33.31
अथ मात्स्योऽब्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम् ।
कङ्कश्च वललः सूदो दामग्रन्थिश्च वीर्यवान् ॥ ४.३३.३१ ॥
അപ്പോൾ മത്സ്യരാജാവ് തന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ശതാനീകനോട് പറഞ്ഞു — കങ്കനും വല്ലലനും സൂദനും വീര്യവാനായ ദാമഗ്രന്ഥിയും.
4.33.32
तन्त्रिपालश्च गोसङ्ख्यो यथा ते पुरुषर्षभाः ।
शूराः सुवीराः पुरुषा नागराजवरोपमाः ।
युद्ध्येयुरिति मे बुद्धिर्वर्तते नात्र संशयः ॥ ४.३३.३२ ॥
തന്ത്രിപാലനും ഗോസംഖ്യനും — നിങ്ങളെപ്പോലെ നരശ്രേഷ്ഠരും ശൂരരും സുവീരരുമായ, ശ്രേഷ്ഠ രാജഗജങ്ങൾക്ക് തുല്യരായ പുരുഷന്മാർ — അവർ യുദ്ധം ചെയ്യുമെന്നാണ് എന്റെ ബുദ്ധി; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
4.33.33
एतेपामपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः ।
कवचानि विचित्राणि दृढानि च लघूनि च ॥ ४.३३.३३ ॥
ഇവർക്കും കൊടികളും പതാകകളുമുള്ള രഥങ്ങൾ നൽകട്ടെ; വിചിത്രവും ദൃഢവും ലഘുവുമായ കവചങ്ങളും.
4.33.34
प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्तामायुधानि च ।
नेमे जातु न युद्ध्य्रेयुरिति मे धीयते मतिः ॥ ४.३३.३४ ॥
അവർ ശരീരത്തിൽ കവചം ധരിക്കട്ടെ; ആയുധങ്ങളും നൽകട്ടെ. ഇവർ ഒരിക്കലും യുദ്ധം ചെയ്യാതിരിക്കരുതെന്ന് എന്റെ മനസ്സ് ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
4.33.35
तच्छ्रुत्वा नृपतेर्वाक्यं शीघ्रं त्वरितमानसः ।
शतानीकः स पार्थभ्यो रथान्राजन्समादिशत् ॥ ४.३३.३५ ॥
രാജാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, തിടുക്കമുള്ള മനസ്സോടെ ശതാനീകൻ, ഓ രാജാവേ, പാണ്ഡവർക്കായി രഥങ്ങൾ ഒരുക്കാൻ ഉടൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
4.33.36
सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च ।
तान्दृष्ट्वा सहसा सूता राजभक्तिपुरस्कृताः ॥ ४.३३.३६ ॥
സഹദേവന്, രാജാവിന് (യുധിഷ്ഠിരന്), ഭീമന്, നകുലന് എന്നിവർക്കും. അവരെ കണ്ടപ്പോൾ രാജഭക്തിയാൽ പ്രേരിതരായ സാരഥികൾ ഉടൻ (ഓടിയെത്തി).
4.33.37
निर्दिष्टा नरदेवेन रथाञ्छीघ्रमयोजयन् ।
कवचानि विचित्राणि नवानि च दृढानि च ॥ ४.३३.३७ ॥
രാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സാരഥികൾ വേഗത്തിൽ രഥങ്ങൾ പൂട്ടി; വിചിത്രവും പുതിയതും ദൃഢവുമായ കവചങ്ങളും (ഒരുക്കി).
4.33.38
विराटः प्रददौ यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते महारथाः ॥ ४.३३.३८ ॥
ക്ഷീണമറിയാത്ത കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവർക്ക് വിരാടൻ നൽകിയവ ശരീരത്തിൽ ധരിച്ച് ആ മഹാരഥന്മാർ സന്നദ്ധരായി.
4.33.39
तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वशस्त्रविशारदाः ।
रथान्हेमपरिष्कारान्समास्थाय महारथाः।
पाण्डवा निर्ययुर्हृष्टा दंशिता राजसत्तम ॥ ४.३३.३९ ॥
വേഗമുള്ളവരും വേഷം മറച്ചവരും എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും വിദഗ്ധരുമായ ആ മഹാരഥന്മാരായ പാണ്ഡവർ സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള രഥങ്ങളിൽ കയറി സന്തോഷത്തോടെ, സന്നദ്ധരായി പുറപ്പെട്ടു — ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ!
4.33.40
विराटमन्वयुः पश्चात्सहिताः कुरुपुङ्गवाः ।
चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ॥ ४.३३.४० ॥
കുരുശ്രേഷ്ഠരായ നാല് വീര സഹോദരന്മാരായ പാണ്ഡവർ, സത്യപരാക്രമികളായി, ഒരുമിച്ച് വിരാടനെ പിന്തുടർന്നു.
4.33.41
दीर्घानां च दृढानां च धनुषां ते यथाबलम् ।
उत्कृष्य पाशान्मौर्वीणां वीराश्चापेष्वयोजयन् ॥ ४.३३.४१ ॥
നീളമുള്ളതും ദൃഢമുള്ളതുമായ വില്ലുകളുടെ ചരടിന്റെ കുരുക്കുകൾ അവർ തങ്ങളുടെ ബലത്തിനൊത്ത് വലിച്ചുനീട്ടി വില്ലുകളിൽ കെട്ടി.
4.33.42
ततः सुवाससः सर्वे वीराश्चन्दनरूषिताः ।
चोदिता नरदेवेन क्षिप्रमश्वानचोदयन् ॥ ४.३३.४२ ॥
പിന്നെ നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ചന്ദനം പൂശിയ എല്ലാ വീരന്മാരും രാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ വേഗത്തിൽ കുതിരകളെ തെളിച്ചു.
4.33.43
ते हया हेमसंच्छन्ना बृहन्तः साधुवाहिनः ।
चोदिताः प्रत्यदृश्यन्त पत्रिणामिव पङ्क्तयः ॥ ४.३३.४३ ॥
സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് മൂടിയ, വലിയ, നന്നായി പരിശീലിച്ച കുതിരകൾ തെളിക്കപ്പെട്ട് പക്ഷികളുടെ നിരകൾപോലെ കാണപ്പെട്ടു.
4.33.44
भीमरूपाश्च मातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः ।
स्वारूढा युद्धकुशलैर्महामात्राधिरोहिताः ॥ ४.३३.४४ ॥
ഭയങ്കര രൂപമുള്ള ആനകൾ, മദം ഒഴുകുന്ന കവിൾത്തടങ്ങളും മുഖങ്ങളുമുള്ളവ, യുദ്ധനിപുണരായ പാപ്പാന്മാരാൽ നന്നായി കയറ്റപ്പെട്ടവ.
4.33.45
क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षाष्टिहायनाः ।
राजानमन्वयुः पश्चात्क्रामन्त इव पर्वताः ॥ ४.३३.४५ ॥
പെയ്യുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ, മനോഹരമായ കൊമ്പുകളുള്ള, അറുപതു വയസ്സുള്ള അവ രാജാവിനെ പിന്തുടർന്നു; സഞ്ചരിക്കുന്ന പർവതങ്ങൾപോലെ ആയിരുന്നു.
4.33.46
दृढायुधजनाकीर्णं रथाश्वगजसंकुलम् ।
तद्बलाग्रं विराटस्य शक्रस्येव तदा बभौ ॥ ४.३३.४६ ॥
ഉറച്ച ആയുധങ്ങളേന്തിയ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും തിങ്ങിനിറഞ്ഞ വിരാടന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മുൻനിര അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
4.33.47
तं प्रयान्तं महाराज निनीषन्तं गवां पदम् ।
विशारदानां वैश्यानां प्रकृष्टानां तदा नृप ॥ ४.३३.४७ ॥
മഹാരാജാവേ, നൃപാ, അന്ന് പശുക്കളുടെ സ്ഥാനം കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ട അവനെ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ വൈശ്യർ കണ്ടു.
4.33.48
विंशतिस्तु सहस्राणि नराणामनुयायिनाम् ।
अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च ।
विंशच्चाश्वसहस्राणि मात्स्यानां त्वरितं ययुः ॥ ४.३३.४८ ॥
ഇരുപതിനായിരം അനുയായികളായ മനുഷ്യർ, എണ്ണായിരം രഥങ്ങൾ, ആയിരം ആനകൾ, ഇരുപതിനായിരം കുതിരകൾ — മത്സ്യരുടെ സേന വേഗത്തിൽ പോയി.
4.33.49
तदनीकं विराटस्य शुशुभेऽतीव भारत ।
वसन्ते बहुपुष्पाढ्यं काननं चित्रितं यथा ॥ ४.३३.४९ ॥
ഹേ ഭരതാ, വിരാടന്റെ ആ സേന അത്യന്തം ശോഭിച്ചു; വസന്തത്തിൽ അനേകം പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ വനം ചിത്രവർണ്ണമായി തിളങ്ങുന്നതുപോലെ.