મહાભારત · અધ્યાય 4.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.50.1
कृपस्य वचनं श्रुत्वा कर्णो राजन्युधांपतिः ।
पुनः प्रोवाच संरब्धो गर्हयन्ब्राह्मणं कृपम् ॥ ४.५०.१ ॥
હે રાજન, કૃપનાં વચન સાંભળીને યોદ્ધાઓના સ્વામી કર્ણ ફરી ક્રોધે ભરાયા અને બ્રાહ્મણ કૃપની નિંદા કરતાં બોલ્યા.
4.50.2
लक्षयाम्यहमाचार्यं भयाद्भक्तिं गतं रिपौ ।
भीतेन हि न योद्धव्यमहं योत्स्ये धनञ्जयम् ॥ ४.५०.२ ॥
હે આચાર્ય, હું જોઉં છું કે ભયને કારણે તમારી ભક્તિ શત્રુ તરફ ગઈ છે. ભયભીત માણસે યુદ્ધ ન કરવું; હું ધનંજય સાથે લડીશ.
4.50.3
ननु वारुणमाग्नेयं याम्यं वायव्यमेव च ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव सत्वहीनस्य ते वृथा ॥ ४.५०.३ ॥
વારુણાસ્ત્ર, આગ્નેયાસ્ત્ર, યામ્યાસ્ત્ર, વાયવ્યાસ્ત્ર અને બ્રહ્મશિરાસ્ત્ર — સાહસહીન તારા માટે આ બધા વ્યર્થ છે.
4.50.4
मित्रकार्यं कृतमिदं पितापुत्रैर्महारथैः ।
भर्तृपिण्डश्च निर्विष्टो यथेष्टं गन्तुमर्हथ ॥ ४.५०.४ ॥
મિત્રનું કર્તવ્ય આ મહારથી પિતા-પુત્રોએ બજાવ્યું છે; સ્વામીનું અન્ન પણ વાપરી લીધું છે. હવે તમે ઇચ્છો ત્યાં જઈ શકો છો.
4.50.5
भिक्षां हरस्व नित्यं त्वं यज्ञाननुचरस्व च ।
आमन्त्रणानि भुङ्क्षाद्य माऽस्मान्युद्धेन भीषय ॥ ४.५०.५ ॥
તું સદા ભિક્ષા માગ અને યજ્ઞોની સેવા કર; આજે નિમંત્રણોનું ભોજન જમ, અને યુદ્ધથી અમને ડરાવીશ નહીં.
4.50.6
भार्गवास्त्रं मया मुक्तं निर्दहेत्पृथिवीमिमाम् ।
किं पुनः पाण्डुपुत्राणामेकमर्जुनमाहवे ॥ ४.५०.६ ॥
મારા દ્વારા છોડાયેલું ભાર્ગવાસ્ત્ર આ પૃથ્વીને જ બાળી શકે; તો પાંડુપુત્રોમાંના એક અર્જુનની તો યુદ્ધમાં શી વાત!
4.50.7
आगमिष्यन्ति पदवीं मात्स्याः पाण्डवमाश्रिताः ।
कीचकानां तु बलिनां शत्रुसेनावमर्दिनाम् ॥ ४.५०.७ ॥
પાંડવોનો આશરો લીધેલા માત્સ્યો આવશે; પણ કીચકો બળવાન છે, શત્રુસેનાનું મર્દન કરનારા છે.
4.50.8
तानहं निहनिष्यामि भवता गम्यतां गृहम् ।
किं वेदवादिनां कार्यं परस्नेहानुभाषिणाम् ॥ ४.५०.८ ॥
હું તેમને મારી નાખીશ; તમે ઘેર જાઓ. વેદવચન બોલનારાઓનું અને પરસ્નેહની વાતો કરનારાઓનું આમાં શું કામ?
4.50.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा अश्वत्थामा प्रतापवान् ।
उवाच वदतांश्रेष्ठो दुर्योधनमवेक्ष्य च ॥ ४.५०.९ ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને પરાક્રમી અશ્વત્થામા, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુર્યોધન તરફ જોઈને બોલ્યો.
4.50.10
न च तावञ्जिता गावो न च सीमान्तरं गताः ।
न हास्तिनपुरं प्राप्तास्त्वं च कर्ण विकत्थसे ॥ ४.५०.१० ॥
હજી ગાયો જીતાઈ નથી, સીમાપ્રદેશમાં ગયા નથી, હસ્તિનાપુર પહોંચ્યા નથી; છતાં, કર્ણ, તું બડાઈ મારે છે.
4.50.11
बहूनि धर्मशास्त्राणि पठन्ति द्विजसत्तमाः ।
तेषु किंस्विदिदं दृष्टं द्यूते जीयेत यन्नृपः ॥ ४.५०.११ ॥
શ્રેષ્ઠ દ્વિજો અનેક ધર્મશાસ્ત્રો વાંચે છે; તેમાં ક્યાંય જોવામાં આવ્યું છે કે રાજા જુગારમાં જીતાય?
4.50.12
संग्रामान्विपुलाञ्जित्वा लब्धा च विपुलं धनम् ।
विजित्य च महीं कृत्स्नां नेह कत्थन्ति पण्डिताः ॥ ४.५०.१२ ॥
મોટાં સંગ્રામો જીતીને, વિપુલ ધન મેળવીને, આખી પૃથ્વી જીતીને પણ પંડિતો અહીં બડાઈ મારતા નથી.
4.50.13
पचत्यग्निरवाक्यस्तु तूष्णीं भाति दिवाकरः ।
तूष्णीं धारयते लोकान्वसुधा सचराचरान् ॥ ४.५०.१३ ॥
અગ્નિ બોલ્યા વિના પકાવે છે; સૂર્ય મૌનપણે પ્રકાશે છે; પૃથ્વી મૌનપણે ચરાચર લોકોને ધારણ કરે છે.
4.50.14
चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि महर्षिभिः ।
धनं यैरधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन्न दुष्यति ॥ ४.५०.१४ ॥
ચાર વર્ણોના કર્મો મહર્ષિઓએ વિહિત કર્યા છે; જેનાથી ધન મેળવવું જોઈએ; તે કરનાર દોષિત થતો નથી.
4.50.15
अधीत्य ब्राह्मणो वेदान्याजयेत यजेत वा ।
क्षत्रियो धनमाहृत्य यजेतैव न याजयेत् ॥ ४.५०.१५ ॥
બ્રાહ્મણ વેદોનો અભ્યાસ કરીને બીજા માટે યજ્ઞ કરાવી શકે અથવા પોતે યજ્ઞ કરી શકે; ક્ષત્રિય ધન મેળવીને પોતે યજ્ઞ કરે, બીજાનો યજ્ઞ ન કરાવે.
4.50.16
वैश्योऽधिगम्य वित्तानि वार्ताकर्माणि कारयेत् ॥ ४.५०.१६ ॥
વૈશ્યે ધન મેળવીને વેપાર અને ખેતીના કર્મો કરવા.
4.50.17
शूद्रः शुश्रूषणं कुर्यात्रिषु वर्णेषु नित्यशः ।
वन्दनायोगविधिभिर्वैतसीं वृत्तिमाश्रितः ॥ ४.५०.१७ ॥
શૂદ્રે હંમેશાં ત્રણ વર્ણોની સેવા કરવી; વંદન અને યોગવિધિ અનુસાર, નમ્ર આજીવિકા સ્વીકારીને.
4.50.18
वर्तमाना यथाशास्त्रं प्राप्य चापि महीमिमाम् ।
प्रकुर्वन्ति महाभागा यज्ञान्सुविपुलानपि ॥ ४.५०.१८ ॥
શાસ્ત્ર મુજબ વર્તીને, આ પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરીને પણ મહાભાગ્યશાળી લોકો અનેક વિપુલ યજ્ઞો કરે છે.
4.50.19
का जातिस्तेषु सूतेयं केऽपि मन्त्राः क्रियाश्च काः ।
केयं वर्णेषु या राज्ञो वक्तृभोक्तृनियन्तृषु ॥ ४.५०.१९ ॥
તેમનામાં આ સૂત જાતિ કેવી છે? કયા મંત્રો અને કઈ ક્રિયાઓ છે? રાજાના વર્ણોમાં, બોલનાર, ભોગવનાર અને શાસન કરનારમાં આ કયો વર્ણ છે?
4.50.20
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य कर्णं च कुरुसंसाद ।
अश्वत्थामा भृशं क्रुद्धो दुर्योधनमतर्जयत् ॥ ४.५०.२० ॥
કુરુસભામાં દુર્યોધન અને કર્ણ તરફ જોઈને અશ્વત્થામા અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને દુર્યોધનને ધમકાવવા લાગ્યો.
4.50.21
प्राप्य द्यूतेन को राज्यं क्षत्रियः स्तोष्टुर्महति ।
तथा नृशंसरूपोयं धार्तराष्ट्रश्च निर्घृणः ॥ ४.५०.२१ ॥
જુગાર વડે રાજ્ય મેળવીને કયો ક્ષત્રિય મહાસભામાં પ્રશંસાને પાત્ર છે? આ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પણ ક્રૂર સ્વરૂપ અને નિર્દય છે.
4.50.22
तथाऽधिगम्य वित्तानि को विकत्थेद्विचक्षणः ।
निकृत्या वञ्चनायोगैश्चरन्वैतंसिको यथा ॥ ४.५०.२२ ॥
એ રીતે ધન મેળવીને કયો સમજદાર બડાઈ મારશે? કપટ અને છળના ઉપાયોથી પારધીની જેમ ફરનાર.
4.50.23
कतमद्द्वैरथं युद्धं यत्राजैषीर्धनञ्जयम् ।
नकुलं सहदेवं वा धनं येषां त्वया हृतम् ॥ ४.५०.२३ ॥
કયા રથદ્વંદ્વ યુદ્ધમાં તેં ધનંજયને જીત્યો? અથવા નકુલ અને સહદેવને, જેમનું ધન તેં હરી લીધું?
4.50.24
युधिष्ठिरो जितः कस्मिन्भीमश्च बलिनांवरः ।
इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन्संग्रामे निर्जितं पुरा ॥ ४.५०.२४ ॥
યુધિષ્ઠિર શેમાં હાર્યો? બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ શેમાં? પૂર્વે કયા સંગ્રામમાં તેં ઇન્દ્રપ્રસ્થ જીત્યું?
4.50.25
तथैव कतमद्युद्धं यस्मिन्कृष्णा जिता त्वया ।
एकवस्त्रा सभां नीता क्षुद्रकर्मन्रजस्वला ॥ ४.५०.२५ ॥
એ જ રીતે કયા જુગારમાં તેં કૃષ્ણાને જીતી? એક જ વસ્ત્રમાં, રજસ્વલા હોવા છતાં તેને સભામાં લઈ જવામાં આવી — હે ક્ષુદ્ર કર્મ કરનારા, કયા દ્યૂતમાં?
4.50.26
मूलमेषां महत्कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा ।
क्षुद्रं कर्म समास्थाय तत्र किं विदुरोऽब्रवीत् ॥ ४.५०.२६ ॥
સારની શોધ કરનાર જેમ ચંદનના વૃક્ષનું મૂળ કાપે, તેમ આમનું મહાન મૂળ તેં ક્ષુદ્ર કર્મ કરીને કાપ્યું. ત્યારે વિદુરે શું કહ્યું?
4.50.27
यथाशक्ति मनुष्याणाममर्षं लक्षयामहे ।
अन्येषामपि सत्वानामपि कीटपिपीलिकैः ॥ ४.५०.२७ ॥
શક્તિ પ્રમાણે મનુષ્યોનો રોષ આપણે જોઈએ છીએ; અન્ય જીવોમાં પણ, કીડા અને કીડીઓમાં પણ તે જોવા મળે છે.
4.50.28
द्रौपद्याः संपरिक्लेशं न क्षन्तुं पाण्डवोऽर्हति ।
क्षयाय धार्तराष्ट्राणां प्रादुर्भूतो धनञ्जयः ॥ ४.५०.२८ ॥
દ્રૌપદીનો આ મહાન ક્લેશ પાંડુપુત્ર સહન કરવા યોગ્ય નથી; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના વિનાશ માટે જ ધનંજય પ્રગટ થયો છે.
4.50.29
त्वं पुनः पण्डितो भूत्वा ह्याचार्यं क्षेप्तुमिच्छसि ।
वैरान्तकरणो जिष्णुर्न नः शेषं करिष्यति ॥ ४.५०.२९ ॥
તું ફરી પંડિત બનીને આચાર્ય (દ્રોણ)નું અપમાન કરવા ઇચ્છે છે; પણ વેરનો અંત કરનાર વિજયી અર્જુન આપણામાં કંઈ પણ બાકી નહીં રાખે.
4.50.30
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।
भयादिह न युद्ध्येरन्पाण्डुपुत्रेण धीमता ॥ ४.५०.३० ॥
દેવો, ગંધર્વો, અસુરો કે રાક્ષસો — ભયને કારણે પણ અહીં બુદ્ધિમાન પાંડુપુત્ર સાથે યુદ્ધ નહીં કરે.
4.50.31
यं यमेकोपि संक्रुद्धः संग्रामे निपतिष्यति ।
वृक्षं गरुडवद्वेगाद्विनिहत्यान्तमेष्यति ॥ ४.५०.३१ ॥
યુદ્ધમાં એકલો પણ ક્રોધે ભરાઈ જેના પર તૂટી પડે, તે ગરુડ જેવા વેગથી વૃક્ષની જેમ તેને પાડી અંતને પામશે.
4.50.32
त्वत्तो विशिष्टं वीर्येण धनुष्यमरराट्समम् ।
वासुदेवसमं युद्धे तं पार्थं को न पूजयेत् ॥ ४.५०.३२ ॥
તારા કરતાં પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુષ્યમાં ઇન્દ્ર સમાન, યુદ્ધમાં વાસુદેવ સમાન એ પાર્થને કોણ માન નહીં આપે?
4.50.33
देवं दैवेन युद्ध्येत मानुपेण च मानुपम् ।
अस्त्रं ह्यस्त्रेण यो हन्यात्कोऽर्जुनेन समः पुमान् ॥ ४.५०.३३ ॥
દેવ સાથે દેવ, મનુષ્ય સાથે મનુષ્ય યુદ્ધ કરે; અસ્ત્રથી અસ્ત્રને હણનાર અર્જુન સમાન પુરુષ કોણ છે?
4.50.34
पुत्रादनवमः शिष्य इति धर्मविदो विदुः ।
एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डवः ॥ ४.५०.३४ ॥
ધર્મજ્ઞો કહે છે કે શિષ્ય પુત્રથી ઓછો નથી; આ કારણથી પણ પાંડવ દ્રોણને પ્રિય છે.
4.50.35
यथा त्वमकरोर्द्यूतमिन्द्रप्रस्थं यथाऽहरः ।
यथाऽनैषीः सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवं ॥ ४.५०.३५ ॥
તેં જેમ જુગાર રમ્યો, ઇન્દ્રપ્રસ્થ હર્યું, કૃષ્ણાને સભામાં ખેંચી ગયો, તેમ જ એ પાંડવ સાથે યુદ્ધ કર.
4.50.36
अयं ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्मस्य कोविदः ।
दुर्द्यूतदेवी गान्धारः शकुनिर्युद्ध्यतामिह ॥ ४.५०.३६ ॥
તારો આ મામો, બુદ્ધિમાન, ક્ષાત્રધર્મનો જાણકાર, ખરાબ જુગારમાં નિપુણ ગાંધાર શકુનિ અહીં યુદ્ધ કરે.
4.50.37
नाक्षान्क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च ।
ज्वलतो निशितान्बाणांस्तांस्तान्क्षिपति गाण्डिवं ॥ ४.५०.३७ ॥
ગાંડીવ પાસા ફેંકતું નથી, કૃત પણ નહીં ને દ્વાપર પણ નહીં. તે તો બળતા તીક્ષ્ણ બાણોને જ, તે તે બાણોને જ ગાંડીવ છોડે છે.
4.50.38
न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गृध्रपक्षाः सुतेजनाः ।
नान्तरेष्ववतिष्ठन्ते गिरीणामपि दारणाः ॥ ४.५०.३८ ॥
ગાંડીવમાંથી છૂટેલા, ગીધની પાંખવાળા, સારી રીતે ધાર કાઢેલા બાણો પર્વતોના સાંધાઓમાં પણ રહેતા નથી; પર્વતોને પણ વીંધી નાખે છે.
4.50.39
अन्तकः पवनो मृत्युस्तथाऽग्निर्बडवामुखः ।
कुर्युरेते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनञ्जयः ॥ ४.५०.३९ ॥
યમ, વાયુ, મૃત્યુ અને બડવામુખ અગ્નિ, એ કદાચ ક્યાંક કંઈક બાકી રાખે; પણ ક્રોધિત ધનંજય કંઈ પણ બાકી રાખતો નથી.
4.50.40
यथा सभायां द्यूतं त्वं मातुलेन महाकरोः ।
तथा युद्धस्व संग्रामे सौबलेन सुरक्षितः ॥ ४.५०.४० ॥
સભામાં તેં મામા સાથે જુગાર રમ્યો હતો તેમ, હે મહાકર્મા, સૌબલ વડે સુરક્ષિત થઈને સંગ્રામમાં યુદ્ધ કર.
4.50.41
युद्ध्यतां काममाचार्यो नाहं योत्स्ये धनञ्जयम् ।
मत्स्यो ह्यस्माभिरायोध्यो यद्यागच्छेद्गवांपदम् ॥ ४.५०.४१ ॥
આચાર્ય જેમ ઇચ્છે તેમ યુદ્ધ કરે; હું ધનંજય સાથે લડીશ નહીં. જો મત્સ્ય ગોપદ સુધી આવે, તો અમારે તેની સાથે લડવું પડશે.