મહાભારત · અધ્યાય 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
कलाः काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा ॥ ४.५२.१ ॥
કળાઓ અને કાષ્ઠાઓ, મુહૂર્તો અને દિવસો, અર્ધમાસો અને માસો, નક્ષત્રો અને ગ્રહો પણ એ રીતે જોડાય છે.
4.52.2
ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि ।
एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते ॥ ४.५२.२ ॥
ઋતુઓ પણ એ જ રીતે જોડાય છે, અને વર્ષો પણ. આ રીતે કાળના વિભાગથી કાળચક્ર ચાલે છે.
4.52.3
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात् ।
पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावधिमासकौ ॥ ४.५२.३ ॥
તેમના કાળના અધિકપણાથી અને જ્યોતિઓના વ્યતિક્રમથી, દર પાંચમા વર્ષે બે અધિમાસ આવે છે.
4.52.4
एषामभ्यधिका मासाः पञ्च च द्वादश क्षपाः ।
त्रयोदशानां वर्षाणामिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५२.४ ॥
તેમના અધિક માસ પાંચ અને બાર રાત્રિઓ છે; તેર વર્ષ માટે એવો મારો મત છે.
4.52.5
पूर्वेद्युरेव निर्वृत्तस्ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.५ ॥
આગલા જ દિવસે પૂરું થયા પછી બીભત્સુ (અર્જુન) પાછો આવ્યો.
4.52.6
सर्वं यथावच्चरितं यद्यदेभिः प्रतिश्रुतम् ।
एवमेतद्भ्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.६ ॥
આમણે જે જે પ્રતિજ્ઞા કરી હતી તે બધું યથાવત પૂરું થયું; આ નિશ્ચિત જાણીને બીભત્સુ (અર્જુન) પાછો આવ્યો.
4.52.7
सर्वे पञ्च महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ।
येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मेऽपराध्नुयुः ॥ ४.५२.७ ॥
પાંચેય મહાત્માઓ, સર્વે ધર્મ અને અર્થના જ્ઞાતા; જેમના રાજા યુધિષ્ઠિર છે, તેઓ ધર્મમાં કેમ અપરાધ કરે?
4.52.8
कामात्क्रोधाच्च लोभाच्च कामक्रोधभयादपि ।
स्नेहाद्वा यदि वा मोहाद्धर्मं नात्येति धर्मजः ॥ ४.५२.८ ॥
કામથી, ક્રોધથી, લોભથી, અથવા કામ-ક્રોધ-ભયથી પણ, અથવા સ્નેહથી કે મોહથી, ધર્મજ ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરતો નથી.
4.52.9
अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम् ।
न चापि केवलं राज्यमिच्छेयुस्ते ह्यधर्मतः ॥ ४.५२.९ ॥
કુંતીના પુત્રો લોભરહિત છે અને દુષ્કર કર્મો કર્યાં છે; કેવળ રાજ્યની ઇચ્છા તેઓ અધર્મથી નહીં કરે.
4.52.10
तदैव ते हि विक्रान्तुमीषुः कौरवनन्दनाः ।
धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात् ॥ ४.५२.१० ॥
ત્યારે તે કૌરવનંદનો પરાક્રમ બતાવવા ઉત્સુક હતા; પણ ધર્મપાશથી બંધાયેલા હોવાથી તેઓ ક્ષત્રિયવ્રતથી ચલિત થયા નહીં.
4.52.11
यश्चानृत इति ख्यातः स च गच्छेत्पराभवम् ।
वृणुयुर्माणं पार्था नानृतत्वं कथंचन ॥ ४.५२.११ ॥
જે અનૃત તરીકે ખ્યાતિ પામેલો છે, તે પરાજય પામશે; પાર્થો માનને પસંદ કરશે, કોઈ પણ રીતે અસત્યને નહીં.
4.52.12
प्राप्ते तु काले स्वानर्थान्नोत्सृजेयुर्नरर्षभाः ।
अपि वज्रभृता गुप्तांस्तथावीर्या हि पाण्डवाः ॥ ४.५२.१२ ॥
સમય આવ્યે તે નરશ્રેષ્ઠો પોતાના અનર્થોને છોડશે નહીં; વજ્રધારીથી રક્ષિત હોવા છતાં પાંડવો પરાક્રમમાં ઊણા નથી.
4.52.13
प्रतियुद्ध्येम समरे सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ ४.५२.१३ ॥
યુદ્ધમાં સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ સાથે અમે સામસામે લડીશું.
4.52.14
तस्माद्यदत्र कल्याणं लोके सद्भिरनुष्ठितम् ।
तत्संविधीयतां शीघ्रं मा वो ह्यर्थोऽभ्यगात्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
તેથી જગતમાં સજ્જનોએ આચરેલું જે કલ્યાણ છે તે ઝડપથી ગોઠવાય; તમારો હેતુ દૂર ન જાય.
4.52.15
न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिदपि कौरव ।
एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१५ ॥
હે કૌરવ, યુદ્ધમાં કોઈને પણ ક્યારેય પૂર્ણ સિદ્ધિ મળેલી હું જોતો નથી; હે રાજેન્દ્ર, ધનંજયે તે પ્રાપ્ત કરી છે.
4.52.16
संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ ।
अवश्यमेकं स्पृशतो दृष्टमेतदसंशयम् ॥ ४.५२.१६ ॥
યુદ્ધ શરૂ થતાં હોવું-ન હોવું, જય-પરાજય એમાંથી એક અવશ્ય આવે છે; આ નિઃસંદેહ જોવામાં આવ્યું છે.
4.52.17
तस्माद्युद्धोपचरितं कर्म वा धर्मसंहितम् ।
क्रियतामाशु राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१७ ॥
તેથી યુદ્ધવિધિ પ્રમાણેનું કે ધર્મસંમત કર્મ ઝડપથી કરવું; હે રાજેન્દ્ર, ધનંજય આવી પહોંચ્યો છે.
4.52.18
एको हि समरे पार्थः पृथिवीं निर्दहेच्छरैः ।
भ्रातृभिः सहितो भूत्वा किं पुनः कौरवान्रणे । ॥ ४.५२.१८ ॥
યુદ્ધમાં એકલો પાર્થ બાણોથી પૃથ્વીને પણ બાળી શકે; ભાઈઓ સાથે હોય ત્યારે યુદ્ધમાં કૌરવોની તો વાત જ શી?
4.52.19
तस्मात्सन्धिं कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व यदि मन्यसे ।
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवेभ्यः पितामह।
ग्रामं सेनां च दासांश्च स्वल्पं द्रव्यमपि प्रभो ।
युद्धोपचारिकं यत्तु तत्सर्वं संविधीयताम् ॥ ४.५२.१९ ॥
તેથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, જો તમને યોગ્ય લાગે તો સંધિ કરો. હે પિતામહ, હું પાંડવોને રાજ્ય નહીં આપું. હે પ્રભો, એક ગામ, સેના, દાસો, થોડું ધન પણ—યુદ્ધ માટે જરૂરી હોય તે બધું ગોઠવવામાં આવે.
4.52.20
भीष्मस्योपरते वाक्ये तथा दुर्योधनस्य च ।
प्राप्तमर्थ्यं च यद्वाक्यं द्रोणश्वाह द्विजोत्तमः ॥ ४.५२.२० ॥
ભીષ્મ અને દુર્યોધનનાં વચનો પૂરાં થયા પછી, યોગ્ય અર્થવાળું વચન દ્વિજોત્તમ દ્રોણે પણ કહ્યું.
4.52.21
यत्तु युद्धोपचरितं भवेद्वा धर्मसंहितम् ।
कस्त्वया सदृशो लोके भूयस्त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ४.५२.२१ ॥
યુદ્ધાચારને અનુરૂપ કે ધર્મને અનુકૂળ જે હોય, તે તમારા જેવો જગતમાં કોણ ફરી કહેવા યોગ્ય છે?
4.52.22
अत्र या मामिका बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते ।
सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ॥ ४.५२.२२ ॥
અહીં મારી પોતાની બુદ્ધિ છે, જો તમને ગમે તો સાંભળો. હે કુરુનંદન, મારે સર્વથા શ્રેયસ્કર જ કહેવું જોઈએ.
4.52.23
राजा बलचतुर्भागं क्षिप्रमादाय गच्छतु ।
ततोऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु ।
वयं चार्धेन सैन्यस्य प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् ॥ ४.५२.२३ ॥
રાજા સેનાનો એક ચોથો ભાગ ઝડપથી લઈને જાય. પછી બીજો ચોથો ભાગ ગાયોને લઈને જાય. અને અમે અડધી સેના સાથે પાંડવનો સામનો કરીશું.
4.52.24
अहं भीष्मश्च कर्णश्च अश्वत्थामा कृपस्तथा ।
प्रतियोत्स्याम बीभत्सुमागतं कृतनिश्चयम् ॥ ४.५२.२४ ॥
હું, ભીષ્મ, કર્ણ, અશ્વત્થામા અને તેમજ કૃપ, દૃઢ નિશ્ચયથી આવેલા બીભત્સુ (અર્જુન) સામે યુદ્ધ કરીશું.
4.52.25
एवं राजा सुगुप्तः स्यान्न क्लैब्यं गन्तुमर्हति ।
मत्स्यं वा पुनरायातमथवापि शतक्रतुम् ।
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ४.५२.२५ ॥
આ રીતે રાજા સારી રીતે સુરક્ષિત રહે; તેણે કાયરતા તરફ ન જવું જોઈએ. મત્સ્ય રાજા (વિરાટ) પાછો આવે કે શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) પોતે આવે, જેમ કિનારો સમુદ્રને રોકે તેમ હું તેમને રોકીશ.
4.52.26
तद्वाक्यं रुरुचे तेषां द्रोणेनोक्तं महात्मना ।
तथाहि कृतवान्राजा कौरवाणामनन्तरम् ॥ ४.५२.२६ ॥
મહાત્મા દ્રોણે કહેલું તે વચન તેમને રુચ્યું. કૌરવોમાં પછી રાજાએ પણ તેમ જ કર્યું.
4.52.27
भीष्मः प्रस्थाप्य राजानं गोधनं तदनन्तरम् ।
सेनामुख्यान्व्यवस्थाप्य व्यूहितुं संप्रचक्रमे ॥ ४.५२.२७ ॥
ભીષ્મે રાજાને મોકલીને, ત્યારબાદ ગોધન મોકલીને, સેનાના મુખ્ય યોદ્ધાઓની વ્યવસ્થા કરીને સેનાને વ્યૂહમાં ગોઠવવાનું શરૂ કર્યું.
4.52.28
द्रोणस्योपरते वाक्ये भीष्मः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
आचार्य मध्ये तिष्ठ त्वमश्वत्थामा तु सव्यतः।
कृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम् ॥ ४.५२.२८ ॥
દ્રોણનું વચન પૂરું થતાં બુદ્ધિમાન ભીષ્મે કહ્યું: "આચાર્ય, તમે મધ્યમાં ઊભા રહો; અશ્વત્થામા ડાબી બાજુએ રહે, અને બુદ્ધિમાન શારદ્વત કૃપ જમણી બાજુનું રક્ષણ કરે."
4.52.29
विकर्णश्च महावीर्यो दुर्मुखश्च परन्तपः ।
शकुनिः सौबलश्चैव दुःसहश्च महाबलः ।
द्रोणस्य पार्श्वमजिताः पालयन्तु महाबलाः ॥ ४.५२.२९ ॥
મહાપરાક્રમી વિકર્ણ, શત્રુઓને તપાવનાર દુર્મુખ, સૌબલ શકુનિ અને મહાબળવાન દુઃસહ—અજેય એવા આ મહાબળીઓ દ્રોણની બાજુનું રક્ષણ કરો.
4.52.30
अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितः ।
अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन् ॥ ४.५२.३० ॥
આગળ સૂતપુત્ર કર્ણ કવચ પહેરીને ઊભો રહે; હું સમગ્ર સેનાનું રક્ષણ કરતો પાછળ ઊભો રહીશ.
4.52.31
सर्वे महारथाः शूरा महेष्वासा महाबलाः ।
युद्ध्यन्तु पाण्डवश्रेष्ठमागतं यत्नतो युधि ॥ ४.५२.३१ ॥
બધા મહારથીઓ, શૂરવીરો, મહાધનુર્ધરો અને મહાબળવાનો યુદ્ધમાં યત્નપૂર્વક આવેલા પાંડવશ્રેષ્ઠ સાથે લડો.
4.52.32
अभेद्यं परसैन्यानां व्यूहं व्यूह्य कुरूत्तमः ।
वज्रगर्भं व्रीहिमुखं पद्मचन्द्रार्धमण्डलम् ॥ ४.५२.३२ ॥
શત્રુસેનાને અભેદ્ય વ્યૂહ રચીને કુરુશ્રેષ્ઠે—વજ્રગર્ભ, વ્રીહિમુખ, પદ્મ અને અર્ધચંદ્રમંડલ નામનો વ્યૂહ ગોઠવ્યો.
4.52.33
तस्य व्यूहस्य पश्चार्धे भीष्मश्चाथोद्यतायुधः ।
सौवर्णं तालमुच्छ्रित्य रथे तिष्ठन्नशोभत ॥ ४.५२.३३ ॥
તે વ્યૂહના પાછળના અર્ધભાગમાં, શસ્ત્રો ઉગામેલા ભીષ્મ સુવર્ણ તાલધ્વજ ઊંચો કરીને રથ પર ઊભા રહી શોભ્યા.