ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
कलाः काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा ॥ ४.५२.१ ॥
ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਸ਼ਠਾਵਾਂ, ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਅਰਧਮਾਸ ਤੇ ਮਾਸ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
4.52.2
ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि ।
एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते ॥ ४.५२.२ ॥
ਰੁੱਤਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਨਾਲ ਕਾਲਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
4.52.3
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात् ।
पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावधिमासकौ ॥ ४.५२.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ, ਹਰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੋ ਅਧਿਮਾਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
4.52.4
एषामभ्यधिका मासाः पञ्च च द्वादश क्षपाः ।
त्रयोदशानां वर्षाणामिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५२.४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਪੰਜ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਰਾਤਾਂ ਹਨ; ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
4.52.5
पूर्वेद्युरेव निर्वृत्तस्ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.५ ॥
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਆਇਆ।
4.52.6
सर्वं यथावच्चरितं यद्यदेभिः प्रतिश्रुतम् ।
एवमेतद्भ्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.६ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਸਭ ਯਥਾਵਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਆਇਆ।
4.52.7
सर्वे पञ्च महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ।
येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मेऽपराध्नुयुः ॥ ४.५२.७ ॥
ਪੰਜੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨਗੇ?
4.52.8
कामात्क्रोधाच्च लोभाच्च कामक्रोधभयादपि ।
स्नेहाद्वा यदि वा मोहाद्धर्मं नात्येति धर्मजः ॥ ४.५२.८ ॥
ਕਾਮ ਤੋਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਲੋਭ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ-ਭੈ ਤੋਂ ਵੀ, ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਜਾਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਵੀ, ਧਰਮਜ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ।
4.52.9
अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम् ।
न चापि केवलं राज्यमिच्छेयुस्ते ह्यधर्मतः ॥ ४.५२.९ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੋਭ-ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਔਖੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁਣਗੇ।
4.52.10
तदैव ते हि विक्रान्तुमीषुः कौरवनन्दनाः ।
धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात् ॥ ४.५२.१० ॥
ਉਦੋਂ ਉਹ ਕੌਰਵ-ਨੰਦਨ ਪਰਾਕਰਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ; ਪਰ ਧਰਮ-ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਵਰਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲੇ।
4.52.11
यश्चानृत इति ख्यातः स च गच्छेत्पराभवम् ।
वृणुयुर्माणं पार्था नानृतत्वं कथंचन ॥ ४.५२.११ ॥
ਜੋ ਅਨ੍ਰਿਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਰ ਪਾਵੇਗਾ; ਪਾਰਥ ਮਾਣ ਨੂੰ ਚੁਣਨਗੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
4.52.12
प्राप्ते तु काले स्वानर्थान्नोत्सृजेयुर्नरर्षभाः ।
अपि वज्रभृता गुप्तांस्तथावीर्या हि पाण्डवाः ॥ ४.५२.१२ ॥
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਗੇ; ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਂਡਵ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ।
4.52.13
प्रतियुद्ध्येम समरे सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ ४.५२.१३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਡਟ ਕੇ ਲੜਾਂਗੇ।
4.52.14
तस्माद्यदत्र कल्याणं लोके सद्भिरनुष्ठितम् ।
तत्संविधीयतां शीघ्रं मा वो ह्यर्थोऽभ्यगात्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜਣਾਂ ਨੇ ਜੋ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਛੇਤੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਵੇ।
4.52.15
न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिदपि कौरव ।
एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१५ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਧਨੰਜਯ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
4.52.16
संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ ।
अवश्यमेकं स्पृशतो दृष्टमेतदसंशयम् ॥ ४.५२.१६ ॥
ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਂਦ-ਅਣਹੋਂਦ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
4.52.17
तस्माद्युद्धोपचरितं कर्म वा धर्मसंहितम् ।
क्रियतामाशु राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੰਗੀ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਮ ਛੇਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਧਨੰਜਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
4.52.18
एको हि समरे पार्थः पृथिवीं निर्दहेच्छरैः ।
भ्रातृभिः सहितो भूत्वा किं पुनः कौरवान्रणे । ॥ ४.५२.१८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਪਾਰਥ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਏ ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?
4.52.19
तस्मात्सन्धिं कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व यदि मन्यसे ।
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवेभ्यः पितामह।
ग्रामं सेनां च दासांश्च स्वल्पं द्रव्यमपि प्रभो ।
युद्धोपचारिकं यत्तु तत्सर्वं संविधीयताम् ॥ ४.५२.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸੰਧੀ ਕਰ ਲਓ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਸੈਨਾ, ਦਾਸ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਧਨ ਵੀ—ਯੁੱਧ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਸਭ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
4.52.20
भीष्मस्योपरते वाक्ये तथा दुर्योधनस्य च ।
प्राप्तमर्थ्यं च यद्वाक्यं द्रोणश्वाह द्विजोत्तमः ॥ ४.५२.२० ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਬੋਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਜੋ ਢੁਕਵਾਂ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਸੀ, ਉਹ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ।
4.52.21
यत्तु युद्धोपचरितं भवेद्वा धर्मसंहितम् ।
कस्त्वया सदृशो लोके भूयस्त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ४.५२.२१ ॥
ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਫਿਰ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ?
4.52.22
अत्र या मामिका बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते ।
सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ॥ ४.५२.२२ ॥
ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਂਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਗੱਲ ਹੀ ਆਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4.52.23
राजा बलचतुर्भागं क्षिप्रमादाय गच्छतु ।
ततोऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु ।
वयं चार्धेन सैन्यस्य प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् ॥ ४.५२.२३ ॥
ਰਾਜਾ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਫੌਰਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਗਾਂਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਅੱਧੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਂਗੇ।
4.52.24
अहं भीष्मश्च कर्णश्च अश्वत्थामा कृपस्तथा ।
प्रतियोत्स्याम बीभत्सुमागतं कृतनिश्चयम् ॥ ४.५२.२४ ॥
ਮੈਂ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਆਏ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨਾਲ ਲੜਾਂਗੇ।
4.52.25
एवं राजा सुगुप्तः स्यान्न क्लैब्यं गन्तुमर्हति ।
मत्स्यं वा पुनरायातमथवापि शतक्रतुम् ।
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ४.५२.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ; ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜਾ (ਵਿਰਾਟ) ਮੁੜ ਆਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਨਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ।
4.52.26
तद्वाक्यं रुरुचे तेषां द्रोणेनोक्तं महात्मना ।
तथाहि कृतवान्राजा कौरवाणामनन्तरम् ॥ ४.५२.२६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਕਹਿਆ ਉਹ ਬਚਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
4.52.27
भीष्मः प्रस्थाप्य राजानं गोधनं तदनन्तरम् ।
सेनामुख्यान्व्यवस्थाप्य व्यूहितुं संप्रचक्रमे ॥ ४.५२.२७ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਫਿਰ ਗਊਆਂ ਦਾ ਧਨ ਭੇਜ ਕੇ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
4.52.28
द्रोणस्योपरते वाक्ये भीष्मः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
आचार्य मध्ये तिष्ठ त्वमश्वत्थामा तु सव्यतः।
कृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम् ॥ ४.५२.२८ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਚਨ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਬੋਲਿਆ: "ਆਚਾਰੀਆ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੋ; ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਕ੍ਰਿਪ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।"
4.52.29
विकर्णश्च महावीर्यो दुर्मुखश्च परन्तपः ।
शकुनिः सौबलश्चैव दुःसहश्च महाबलः ।
द्रोणस्य पार्श्वमजिताः पालयन्तु महाबलाः ॥ ४.५२.२९ ॥
ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਕਰਣ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁਰਮੁਖ, ਸੌਬਲ ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੁਃਸਹ—ਇਹ ਅਜਿੱਤ ਮਹਾਬਲੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ।
4.52.30
अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितः ।
अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन् ॥ ४.५२.३० ॥
ਅੱਗੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਾਂਗਾ।
4.52.31
सर्वे महारथाः शूरा महेष्वासा महाबलाः ।
युद्ध्यन्तु पाण्डवश्रेष्ठमागतं यत्नतो युधि ॥ ४.५२.३१ ॥
ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਸੂਰਮੇ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਆਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਲ ਲੜਨ।
4.52.32
अभेद्यं परसैन्यानां व्यूहं व्यूह्य कुरूत्तमः ।
वज्रगर्भं व्रीहिमुखं पद्मचन्द्रार्धमण्डलम् ॥ ४.५२.३२ ॥
ਵੈਰੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਭੇਦ ਵਿਊਹ ਰਚ ਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ—ਵਜ੍ਰਗਰਭ, ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖ, ਪਦ੍ਮ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਵਾਲਾ ਵਿਊਹ ਸਜਾਇਆ।
4.52.33
तस्य व्यूहस्य पश्चार्धे भीष्मश्चाथोद्यतायुधः ।
सौवर्णं तालमुच्छ्रित्य रथे तिष्ठन्नशोभत ॥ ४.५२.३३ ॥
ਉਸ ਵਿਊਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਾਲ-ਝੰਡਾ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੋਭਦੇ ਸਨ।