ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
कलाः काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा ॥ ४.५२.१ ॥
କଳା ଓ କାଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଦିନ, ଅର୍ଧମାସ ଓ ମାସ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ସେହିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
4.52.2
ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि ।
एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते ॥ ४.५२.२ ॥
ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି କାଳବିଭାଗରେ କାଳଚକ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
4.52.3
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात् ।
पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावधिमासकौ ॥ ४.५२.३ ॥
ସେମାନଙ୍କ କାଳାଧିକ୍ୟ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ହେତୁ, ପ୍ରତି ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ଦୁଇଟି ଅଧିମାସ ଆସେ।
4.52.4
एषामभ्यधिका मासाः पञ्च च द्वादश क्षपाः ।
त्रयोदशानां वर्षाणामिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५२.४ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଅଧିକ ମାସ ପାଞ୍ଚଟି ଓ ବାରଟି ରାତି; ତେର ବର୍ଷ ପାଇଁ ଏହା ମୋର ମତ।
4.52.5
पूर्वेद्युरेव निर्वृत्तस्ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.५ ॥
ପୂର୍ବ ଦିନରେ ହିଁ ସମାପ୍ତ ହୋଇ, ତା'ପରେ ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଫେରିଲେ।
4.52.6
सर्वं यथावच्चरितं यद्यदेभिः प्रतिश्रुतम् ।
एवमेतद्भ्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.६ ॥
ଏମାନେ ଯାହା ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ ତାହା ସବୁ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପାଦିତ ହେଲା; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଫେରିଲେ।
4.52.7
सर्वे पञ्च महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ।
येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मेऽपराध्नुयुः ॥ ४.५२.७ ॥
ପାଞ୍ଚ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାତା; ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯାହାଙ୍କର, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ କାହିଁକି ଅପରାଧ କରିବେ?
4.52.8
कामात्क्रोधाच्च लोभाच्च कामक्रोधभयादपि ।
स्नेहाद्वा यदि वा मोहाद्धर्मं नात्येति धर्मजः ॥ ४.५२.८ ॥
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, କିମ୍ବା କାମ-କ୍ରୋଧ-ଭୟରୁ, ବା ସ୍ନେହ ବା ମୋହରୁ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମଜ ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.52.9
अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम् ।
न चापि केवलं राज्यमिच्छेयुस्ते ह्यधर्मतः ॥ ४.५२.९ ॥
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଲୋଭରହିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ କେବଳ ରାଜ୍ୟକୁ ଅଧର୍ମରେ ଇଚ୍ଛା କରିବେ ନାହିଁ।
4.52.10
तदैव ते हि विक्रान्तुमीषुः कौरवनन्दनाः ।
धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात् ॥ ४.५२.१० ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି କୌରବନନ୍ଦନମାନେ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରତରୁ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
4.52.11
यश्चानृत इति ख्यातः स च गच्छेत्पराभवम् ।
वृणुयुर्माणं पार्था नानृतत्वं कथंचन ॥ ४.५२.११ ॥
ଯିଏ ଅନୃତ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସେ ପରାଭବ ପାଇବ; ପାର୍ଥମାନେ ମାନକୁ ବରଣ କରିବେ, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅସତ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।
4.52.12
प्राप्ते तु काले स्वानर्थान्नोत्सृजेयुर्नरर्षभाः ।
अपि वज्रभृता गुप्तांस्तथावीर्या हि पाण्डवाः ॥ ४.५२.१२ ॥
ସମୟ ଆସିଲେ ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିଜର ଅନର୍ଥ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ; ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ କମ ନୁହଁନ୍ତି।
4.52.13
प्रतियुद्ध्येम समरे सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ ४.५२.१३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହ ଆମେ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
4.52.14
तस्माद्यदत्र कल्याणं लोके सद्भिरनुष्ठितम् ।
तत्संविधीयतां शीघ्रं मा वो ह्यर्थोऽभ्यगात्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
ତେଣୁ ଜଗତରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିବା ଯାହା କଲ୍ୟାଣକର, ତାହା ଶୀଘ୍ର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଉ; ତୁମର ଅର୍ଥ ଦୂରକୁ ନ ଯାଉ।
4.52.15
न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिदपि कौरव ।
एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१५ ॥
ହେ କୌରବ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ହେଲେ କାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଥିବା ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧନଞ୍ଜୟ ତାହା ପାଇସାରିଛନ୍ତି।
4.52.16
संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ ।
अवश्यमेकं स्पृशतो दृष्टमेतदसंशयम् ॥ ४.५२.१६ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ-ଅନସ୍ତିତ୍ୱ, ଜୟ-ପରାଜୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅବଶ୍ୟ ଆସେ; ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
4.52.17
तस्माद्युद्धोपचरितं कर्म वा धर्मसंहितम् ।
क्रियतामाशु राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१७ ॥
ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧବିଧି ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ଧର୍ମସମ୍ମତ କର୍ମ ଶୀଘ୍ର କରାଯାଉ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିଗଲେଣି।
4.52.18
एको हि समरे पार्थः पृथिवीं निर्दहेच्छरैः ।
भ्रातृभिः सहितो भूत्वा किं पुनः कौरवान्रणे । ॥ ४.५२.१८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାକୀ ପାର୍ଥ ବାଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରିପାରନ୍ତି; ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନଙ୍କ କଥା ବା କ'ଣ?
4.52.19
तस्मात्सन्धिं कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व यदि मन्यसे ।
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवेभ्यः पितामह।
ग्रामं सेनां च दासांश्च स्वल्पं द्रव्यमपि प्रभो ।
युद्धोपचारिकं यत्तु तत्सर्वं संविधीयताम् ॥ ४.५२.१९ ॥
ଅତଏବ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଆପଣ ଉଚିତ ମନେ କରନ୍ତି ତେବେ ସନ୍ଧି କରନ୍ତୁ। ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମ, ସେନା, ଦାସ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଧନ ମଧ୍ୟ—ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।
4.52.20
भीष्मस्योपरते वाक्ये तथा दुर्योधनस्य च ।
प्राप्तमर्थ्यं च यद्वाक्यं द्रोणश्वाह द्विजोत्तमः ॥ ४.५२.२० ॥
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
4.52.21
यत्तु युद्धोपचरितं भवेद्वा धर्मसंहितम् ।
कस्त्वया सदृशो लोके भूयस्त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ४.५२.२१ ॥
ଯୁଦ୍ଧାଚାରରେ ଥିବା ବା ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଯାହା ହେଉ, ଆପଣଙ୍କ ପରି କିଏ ଜଗତରେ ପୁଣି କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?
4.52.22
अत्र या मामिका बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते ।
सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ॥ ४.५२.२२ ॥
ଏଠାରେ ମୋର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି; ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ରୁଚେ ତେବେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ସର୍ବଥା ଶ୍ରେୟସ୍କର କଥା କହିବା ଉଚିତ।
4.52.23
राजा बलचतुर्भागं क्षिप्रमादाय गच्छतु ।
ततोऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु ।
वयं चार्धेन सैन्यस्य प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् ॥ ४.५२.२३ ॥
ରାଜା ସେନାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୀଘ୍ର ନେଇ ଯାଆନ୍ତୁ। ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗାଈ ନେଇ ଯାଆନ୍ତୁ। ଆମେ ଅଧା ସେନା ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କରିବୁ।
4.52.24
अहं भीष्मश्च कर्णश्च अश्वत्थामा कृपस्तथा ।
प्रतियोत्स्याम बीभत्सुमागतं कृतनिश्चयम् ॥ ४.५२.२४ ॥
ମୁଁ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଓ ସେହିପରି କୃପ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆସିଥିବା ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ।
4.52.25
एवं राजा सुगुप्तः स्यान्न क्लैब्यं गन्तुमर्हति ।
मत्स्यं वा पुनरायातमथवापि शतक्रतुम् ।
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ४.५२.२५ ॥
ଏହିପରି ଭାବେ ରାଜା ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ; ସେ କାପୁରୁଷତାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମତ୍ସ୍ୟରାଜ (ବିରାଟ) ଫେରି ଆସୁ କିମ୍ବା ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜେ ଆସୁ, ଯେପରି ତଟ ସମୁଦ୍ରକୁ ରୋକେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିବି।
4.52.26
तद्वाक्यं रुरुचे तेषां द्रोणेनोक्तं महात्मना ।
तथाहि कृतवान्राजा कौरवाणामनन्तरम् ॥ ४.५२.२६ ॥
ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କହିଥିବା ସେହି ବାକ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲା। କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସେପରି କଲେ।
4.52.27
भीष्मः प्रस्थाप्य राजानं गोधनं तदनन्तरम् ।
सेनामुख्यान्व्यवस्थाप्य व्यूहितुं संप्रचक्रमे ॥ ४.५२.२७ ॥
ଭୀଷ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ପଠାଇ, ତା'ପରେ ଗୋଧନ ପଠାଇ, ସେନାପ୍ରମୁଖମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
4.52.28
द्रोणस्योपरते वाक्ये भीष्मः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
आचार्य मध्ये तिष्ठ त्वमश्वत्थामा तु सव्यतः।
कृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम् ॥ ४.५२.२८ ॥
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ସରିବା ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: "ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତୁ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାରଦ୍ୱତ କୃପ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ଷା କରୁ।"
4.52.29
विकर्णश्च महावीर्यो दुर्मुखश्च परन्तपः ।
शकुनिः सौबलश्चैव दुःसहश्च महाबलः ।
द्रोणस्य पार्श्वमजिताः पालयन्तु महाबलाः ॥ ४.५२.२९ ॥
ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଶତ୍ରୁତାପକ ଦୁର୍ମୁଖ, ସୌବଳ ଶକୁନି ଏବଂ ମହାବଳ ଦୁଃସହ—ଏହି ଅଜେୟ ମହାବଳୀମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
4.52.30
अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितः ।
अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन् ॥ ४.५२.३० ॥
ଆଗରେ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପରିଧାନ କରି ଠିଆ ହେଉ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରି ପଛରେ ଠିଆ ହେବି।
4.52.31
सर्वे महारथाः शूरा महेष्वासा महाबलाः ।
युद्ध्यन्तु पाण्डवश्रेष्ठमागतं यत्नतो युधि ॥ ४.५२.३१ ॥
ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ, ଶୂରବୀର, ମହାଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ମହାବଳୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଆସିଥିବା ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
4.52.32
अभेद्यं परसैन्यानां व्यूहं व्यूह्य कुरूत्तमः ।
वज्रगर्भं व्रीहिमुखं पद्मचन्द्रार्धमण्डलम् ॥ ४.५२.३२ ॥
ଶତ୍ରୁସେନା ପାଇଁ ଅଭେଦ୍ୟ ବ୍ୟୂହ ରଚି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବଜ୍ରଗର୍ଭ, ବ୍ରୀହିମୁଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ନାମକ ବ୍ୟୂହ ସଜାଇଲେ।
4.52.33
तस्य व्यूहस्य पश्चार्धे भीष्मश्चाथोद्यतायुधः ।
सौवर्णं तालमुच्छ्रित्य रथे तिष्ठन्नशोभत ॥ ४.५२.३३ ॥
ସେହି ବ୍ୟୂହର ପଛ ଅର୍ଦ୍ଧରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଭୀଷ୍ମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚ କରି ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଇଲେ।