మహాభారతం · అధ్యాయం 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
कलाः काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा ॥ ४.५२.१ ॥
కళలు, కాష్ఠలు, ముహూర్తాలు, రోజులు, అర్ధమాసాలు, మాసాలు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు కూడా ఇదే విధంగా కలుపబడతాయి.
4.52.2
ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि ।
एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते ॥ ४.५२.२ ॥
ఋతువులు కూడా, సంవత్సరాలు కూడా ఇలాగే కలుపబడతాయి. ఈ విధంగా కాల విభజనతో కాలచక్రం తిరుగుతుంది.
4.52.3
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात् ।
पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावधिमासकौ ॥ ४.५२.३ ॥
వాటి కాలాధిక్యం వల్ల, జ్యోతులు తప్పిపోవడం వల్ల, ప్రతి ఐదవ సంవత్సరంలో రెండు అధిమాసాలు వస్తాయి.
4.52.4
एषामभ्यधिका मासाः पञ्च च द्वादश क्षपाः ।
त्रयोदशानां वर्षाणामिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५२.४ ॥
వీటి అధిక మాసాలు ఐదు, పన్నెండు రాత్రులు; పదమూడు సంవత్సరాలకు ఇదే నా అభిప్రాయం.
4.52.5
पूर्वेद्युरेव निर्वृत्तस्ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.५ ॥
ముందు రోజే పూర్తయి, అప్పుడు బీభత్సుడు (అర్జునుడు) వచ్చాడు.
4.52.6
सर्वं यथावच्चरितं यद्यदेभिः प्रतिश्रुतम् ।
एवमेतद्भ्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुरागतः ॥ ४.५२.६ ॥
వీరు ప్రతిజ్ఞ చేసినదంతా యథాతథంగా నెరవేరింది; ఇది నిశ్చయమని తెలుసుకొని బీభత్సుడు (అర్జునుడు) వచ్చాడు.
4.52.7
सर्वे पञ्च महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ।
येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मेऽपराध्नुयुः ॥ ४.५२.७ ॥
ఐదుగురు మహాత్ములు, అందరూ ధర్మార్థ కోవిదులు; రాజు యుధిష్ఠిరుడు ఎవరికి నాయకుడో, వారు ధర్మంలో ఎందుకు తప్పు చేస్తారు?
4.52.8
कामात्क्रोधाच्च लोभाच्च कामक्रोधभयादपि ।
स्नेहाद्वा यदि वा मोहाद्धर्मं नात्येति धर्मजः ॥ ४.५२.८ ॥
కామం వల్ల, కోపం వల్ల, లోభం వల్ల, లేదా కామ-క్రోధ-భయాల వల్ల కూడా, లేదా స్నేహం వల్ల లేదా మోహం వల్ల కూడా, ధర్మజుడు ధర్మాన్ని అతిక్రమించడు.
4.52.9
अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम् ।
न चापि केवलं राज्यमिच्छेयुस्ते ह्यधर्मतः ॥ ४.५२.९ ॥
కుంతీ పుత్రులు లోభరహితులు, కఠిన కార్యాలు చేసినవారు; కేవలం రాజ్యాన్ని అధర్మంగా కోరరు.
4.52.10
तदैव ते हि विक्रान्तुमीषुः कौरवनन्दनाः ।
धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात् ॥ ४.५२.१० ॥
అప్పుడు ఆ కౌరవ నందనులు పరాక్రమం చూపాలని కోరారు; కానీ ధర్మపాశంతో బంధితులై, క్షత్రియ వ్రతం నుండి వారు కదలలేదు.
4.52.11
यश्चानृत इति ख्यातः स च गच्छेत्पराभवम् ।
वृणुयुर्माणं पार्था नानृतत्वं कथंचन ॥ ४.५२.११ ॥
అనృతుడనే ప్రసిద్ధి పొందినవాడు పరాజయాన్ని పొందును; పార్థులు మానాన్ని కోరుతారు, ఏ విధంగానూ అసత్యాన్ని కాదు.
4.52.12
प्राप्ते तु काले स्वानर्थान्नोत्सृजेयुर्नरर्षभाः ।
अपि वज्रभृता गुप्तांस्तथावीर्या हि पाण्डवाः ॥ ४.५२.१२ ॥
కాలం వచ్చినప్పుడు, ఆ నరశ్రేష్ఠులు తమ దురదృష్టాలను విడిచిపెట్టరు; వజ్రధారి చేత రక్షితులైనా, పాండవులు పరాక్రమంలో తక్కువవారు కారు.
4.52.13
प्रतियुद्ध्येम समरे सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ ४.५२.१३ ॥
యుద్ధంలో సకల ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడితో మనం ఎదురు పోరాడుదాం.
4.52.14
तस्माद्यदत्र कल्याणं लोके सद्भिरनुष्ठितम् ।
तत्संविधीयतां शीघ्रं मा वो ह्यर्थोऽभ्यगात्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
కాబట్టి లోకంలో సజ్జనులు ఆచరించిన మేలైనదేదో అది త్వరగా ఏర్పాటు చేయబడాలి; మీ ప్రయోజనం దూరం వెళ్ళకుండా ఉండాలి.
4.52.15
न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिदपि कौरव ।
एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१५ ॥
కౌరవా, యుద్ధంలో ఎప్పుడైనా ఎవరికైనా పూర్ణ సిద్ధి లభించడాన్ని నేను చూడను; రాజేంద్రా, ధనంజయుడు ఆ సిద్ధిని పొందాడు.
4.52.16
संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ ।
अवश्यमेकं स्पृशतो दृष्टमेतदसंशयम् ॥ ४.५२.१६ ॥
యుద్ధం మొదలైతే ఉండటం-లేకపోవటం, జయం-అపజయం వీటిలో ఒకటి తప్పక తగులుతుంది; ఇది నిస్సందేహంగా కనిపించింది.
4.52.17
तस्माद्युद्धोपचरितं कर्म वा धर्मसंहितम् ।
क्रियतामाशु राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनञ्जयः ॥ ४.५२.१७ ॥
కాబట్టి యుద్ధ విధి ప్రకారమైన లేదా ధర్మానుకూలమైన కార్యం త్వరగా చేయబడాలి; రాజేంద్రా, ధనంజయుడు వచ్చేశాడు.
4.52.18
एको हि समरे पार्थः पृथिवीं निर्दहेच्छरैः ।
भ्रातृभिः सहितो भूत्वा किं पुनः कौरवान्रणे । ॥ ४.५२.१८ ॥
యుద్ధంలో ఒక్కడే పార్థుడు బాణాలతో భూమినే దహించగలడు; సోదరులతో కలిసినప్పుడు యుద్ధంలో కౌరవుల మాట ఏమిటి?
4.52.19
तस्मात्सन्धिं कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व यदि मन्यसे ।
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवेभ्यः पितामह।
ग्रामं सेनां च दासांश्च स्वल्पं द्रव्यमपि प्रभो ।
युद्धोपचारिकं यत्तु तत्सर्वं संविधीयताम् ॥ ४.५२.१९ ॥
కాబట్టి, కురుశ్రేష్ఠా, మీకు సరైనదనిపిస్తే సంధి చేసుకోండి. పితామహా, నేను పాండవులకు రాజ్యాన్ని ఇవ్వను. ప్రభూ, ఒక గ్రామం, సైన్యం, దాసులు, కొంచెం ధనం కూడా—యుద్ధానికి అవసరమైనదంతా ఏర్పాటు చేయబడనివ్వండి.
4.52.20
भीष्मस्योपरते वाक्ये तथा दुर्योधनस्य च ।
प्राप्तमर्थ्यं च यद्वाक्यं द्रोणश्वाह द्विजोत्तमः ॥ ४.५२.२० ॥
భీష్ముని మాట, దుర్యోధనుని మాట ముగిసిన తర్వాత, తగిన అర్థంతో కూడిన మాటను ద్విజోత్తముడైన ద్రోణుడు కూడా పలికాడు.
4.52.21
यत्तु युद्धोपचरितं भवेद्वा धर्मसंहितम् ।
कस्त्वया सदृशो लोके भूयस्त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ४.५२.२१ ॥
యుద్ధాచారానికి అనుగుణంగా లేదా ధర్మానికి తగినదిగా ఉండేది ఏదైనా, మీ వంటి వారు ఈ లోకంలో ఎవరు మళ్లీ చెప్పగలరు?
4.52.22
अत्र या मामिका बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते ।
सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन ॥ ४.५२.२२ ॥
ఇక్కడ నా స్వంత అభిప్రాయం ఉంది; మీకు ఇష్టమైతే వినండి. కురునందనా, నేను అన్ని విధాలుగా శ్రేయస్కరమైనదే చెప్పాలి.
4.52.23
राजा बलचतुर्भागं क्षिप्रमादाय गच्छतु ।
ततोऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु ।
वयं चार्धेन सैन्यस्य प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् ॥ ४.५२.२३ ॥
రాజు సైన్యంలో నాలుగో భాగాన్ని త్వరగా తీసుకుని వెళ్ళనివ్వండి. తర్వాత మరో నాలుగో భాగం పశువులతో వెళ్ళనివ్వండి. మనం సగం సైన్యంతో పాండవుని ఎదుర్కొంటాం.
4.52.24
अहं भीष्मश्च कर्णश्च अश्वत्थामा कृपस्तथा ।
प्रतियोत्स्याम बीभत्सुमागतं कृतनिश्चयम् ॥ ४.५२.२४ ॥
నేనూ, భీష్ముడు, కర్ణుడు, అశ్వత్థామ, అలాగే కృపుడు, దృఢ నిశ్చయంతో వచ్చిన బీభత్సుడిని (అర్జునుడిని) ఎదుర్కొంటాము.
4.52.25
एवं राजा सुगुप्तः स्यान्न क्लैब्यं गन्तुमर्हति ।
मत्स्यं वा पुनरायातमथवापि शतक्रतुम् ।
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ४.५२.२५ ॥
ఈ విధంగా రాజు బాగా రక్షింపబడనివ్వు; అతడు పిరికితనానికి లొంగకూడదు. మత్స్య రాజు (విరాటుడు) తిరిగి వచ్చినా, లేదా శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) కూడా వచ్చినా, సముద్రాన్ని తీరం ఆపినట్లు నేను వారిని ఆపుతాను.
4.52.26
तद्वाक्यं रुरुचे तेषां द्रोणेनोक्तं महात्मना ।
तथाहि कृतवान्राजा कौरवाणामनन्तरम् ॥ ४.५२.२६ ॥
మహాత్ముడైన ద్రోణుడు చెప్పిన ఆ మాట వారికి ఇష్టమయ్యింది. కౌరవులలో తరువాతి రాజు అలాగే చేశాడు.
4.52.27
भीष्मः प्रस्थाप्य राजानं गोधनं तदनन्तरम् ।
सेनामुख्यान्व्यवस्थाप्य व्यूहितुं संप्रचक्रमे ॥ ४.५२.२७ ॥
భీష్ముడు రాజును పంపి, తరువాత గోధనాన్ని పంపి, సేనాముఖ్యులను నియమించి, సైన్యాన్ని వ్యూహంగా అమర్చడం ప్రారంభించాడు.
4.52.28
द्रोणस्योपरते वाक्ये भीष्मः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
आचार्य मध्ये तिष्ठ त्वमश्वत्थामा तु सव्यतः।
कृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम् ॥ ४.५२.२८ ॥
ద్రోణుడు మాట ముగించిన తర్వాత, తెలివైన భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: "ఆచార్యా, మీరు మధ్యలో నిలవండి; అశ్వత్థామ ఎడమవైపు ఉండనివ్వండి, తెలివైన శారద్వతుడు కృపుడు కుడివైపు రక్షించనివ్వండి."
4.52.29
विकर्णश्च महावीर्यो दुर्मुखश्च परन्तपः ।
शकुनिः सौबलश्चैव दुःसहश्च महाबलः ।
द्रोणस्य पार्श्वमजिताः पालयन्तु महाबलाः ॥ ४.५२.२९ ॥
మహాపరాక్రమవంతుడైన వికర్ణుడు, శత్రువులను తపింపజేసే దుర్ముఖుడు, సౌబలుడు శకుని, మహాబలుడు దుఃసహుడు—అజేయులైన ఈ మహాబలులు ద్రోణుని పార్శ్వాన్ని రక్షించుగాక.
4.52.30
अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितः ।
अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन् ॥ ४.५२.३० ॥
ముందు సూతపుత్రుడు కర్ణుడు కవచధారియై నిలుచుగాక; సైన్యమంతటినీ కాస్తూ నేను వెనుక నిలుస్తాను.
4.52.31
सर्वे महारथाः शूरा महेष्वासा महाबलाः ।
युद्ध्यन्तु पाण्डवश्रेष्ठमागतं यत्नतो युधि ॥ ४.५२.३१ ॥
అందరు మహారథులు, శూరులు, మహా విల్లువీరులు, మహాబలులు యుద్ధంలో జాగ్రత్తగా వచ్చిన పాండవశ్రేష్ఠునితో పోరాడుగాక.
4.52.32
अभेद्यं परसैन्यानां व्यूहं व्यूह्य कुरूत्तमः ।
वज्रगर्भं व्रीहिमुखं पद्मचन्द्रार्धमण्डलम् ॥ ४.५२.३२ ॥
శత్రుసైన్యాలకు భేదింపరాని వ్యూహాన్ని పన్ని, కురుశ్రేష్ఠుడు వజ్రగర్భ, వ్రీహిముఖ, పద్మ-చంద్రార్ధమండల వ్యూహాన్ని నిర్మించెను.
4.52.33
तस्य व्यूहस्य पश्चार्धे भीष्मश्चाथोद्यतायुधः ।
सौवर्णं तालमुच्छ्रित्य रथे तिष्ठन्नशोभत ॥ ४.५२.३३ ॥
ఆ వ్యూహపు వెనుక భాగంలో, ఆయుధాలు పైకెత్తిన భీష్ముడు, బంగారు తాళధ్వజాన్ని ఎత్తి రథంపై నిలబడి ప్రకాశించెను.