મહાભારત · અધ્યાય 5.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.143.1
केशवस्य तु तद्वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम् ।
अब्रवीदभिसंपूज्य कृष्णं तं मधुसूदनम् ॥ ५.१४३.१ ॥
કેશવનાં તે હિતકારી અને શુભ વચન સાંભળીને કર્ણે મધુસૂદન કૃષ્ણનું સન્માન કરીને કહ્યું.
5.143.2
जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुमिच्छसि ।
योयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितः ॥ ५.१४३.२ ॥
હે મહાબાહો, મને જાણતા હોવા છતાં તમે મને કેમ મોહમાં નાખવા ઇચ્છો છો? પૃથ્વીનો સંપૂર્ણ વિનાશ હવે સામે આવી ઊભો છે.
5.143.3
निमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथा ।
दुर्योधनश्च नृपतिर्धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् ॥ ५.१४३.३ ॥
તેનાં કારણ શકુનિ, હું, દુઃશાસન તથા ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર રાજા દુર્યોધન બન્યા હતા.
5.143.4
असंशयमिदं कृष्ण महद्युद्धमुपस्थितम् ।
पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम् ॥ ५.१४३.४ ॥
હે કૃષ્ણ, નિઃશંક, આ મહાન યુદ્ધ આવી પહોંચ્યું છે — પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચેનું, લોહીના કીચડવાળું ભયંકર યુદ્ધ.
5.143.5
राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः ।
रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम् ॥ ५.१४३.५ ॥
દુર્યોધનના વશમાં ચાલનારા રાજાઓ અને રાજકુમારો યુદ્ધમાં શસ્ત્રાગ્નિથી બળીને યમલોક પામશે.
5.143.6
स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन ।
निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः ॥ ५.१४३.६ ॥
હે મધુસૂદન, ઘણાં ભયાનક સ્વપ્નો દેખાઈ રહ્યાં છે; તેમજ ભયંકર શુકનો અને અતિ દારુણ ઉત્પાતો પણ દેખાઈ રહ્યા છે.
5.143.7
पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे ।
संसन्त इव वार्ष्णेय विविधा रोमहर्षणाः ॥ ५.१४३.७ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની પરાજય અને યુધિષ્ઠિરની વિજયની જાણે સૂચના આપતાં વિવિધ રોમાંચક લક્ષણો દેખાય છે.
5.143.8
प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः ।
शनैश्चरः पीडयति पीडयन्प्राणिनोऽधिकम् ॥ ५.१४३.८ ॥
પ્રાજાપત્ય નક્ષત્રને તીક્ષ્ણ અને મહાદીપ્તિમાન ગ્રહ શનૈશ્ચર પીડા આપી રહ્યો છે; તે પ્રાણીઓને અત્યંત દુઃખ આપે છે.
5.143.9
कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदन ।
अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संगमयन्निव । ॥ ५.१४३.९ ॥
હે મધુસૂદન, મંગળ જ્યેષ્ઠામાં વક્ર થઈને, જાણે મૈત્રીનો સંયોગ કરાવતો અનુરાધાની ઇચ્છા કરે છે.
5.143.10
नूनं महद्भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम् ।
विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः ॥ ५.१४३.१० ॥
હે કૃષ્ણ, ચોક્કસ કુરુઓ પર મોટું ભય આવી પહોંચ્યું છે; હે વાર્ષ્ણેય, ખાસ કરીને ગ્રહ ચિત્રાને પીડા આપે છે.
5.143.11
सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपैति च ।
दिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकंपनाः ॥ ५.१४३.११ ॥
ચંદ્રનું ચિહ્ન વિપરીત થયું છે, રાહુ સૂર્યની નજીક આવ્યો છે; આકાશમાંથી ગર્જના અને કંપન સાથે આ ઉલ્કાઓ પડી રહી છે.
5.143.12
निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः ।
पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव ॥ ५.१४३.१२ ॥
હે માધવ, હાથીઓ ચીસ પાડે છે અને ઘોડાઓ આંસુ સારે છે; તેઓ પાણી કે ઘાસનો પણ આનંદ લેતા નથી.
5.143.13
प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपास्थितम् ।
निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम् ॥ ५.१४३.१३ ॥
આ પ્રગટ થતાં ભય નજીક આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. હે મહાબાહો, આ શુકનો પ્રાણીનાશના ભયંકર સંકેત છે.
5.143.14
अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यते ।
वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव ॥ ५.१४३.१४ ॥
થોડું ખાધું હોવા છતાં અહીં ઘોડા, હાથી અને મનુષ્યોનું મળ પુષ્કળ દેખાય છે, હે કેશવ.
5.143.15
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन ।
पराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ ५.१४३.१५ ॥
હે મધુસૂદન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની બધી સેનાઓમાં આ પરાજયનું લક્ષણ છે, એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે.
5.143.16
प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षते ।
प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत्तेषां जयलक्षणम् ॥ ५.१४३.१६ ॥
હે કૃષ્ણ, પાંડવોનાં વાહનો પ્રસન્ન છે એમ કહેવાય છે. હરણો પણ જમણી બાજુ ફરતાં જાય છે; આ તેમના વિજયનું લક્ષણ છે.
5.143.17
अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव ।
वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तकत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.१७ ॥
હે કેશવ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં બધાં હરણો ડાબી બાજુ ફરે છે; અશરીરી વાણીઓ પણ સંભળાય છે; આ પરાજયનું લક્ષણ છે.
5.143.18
मयूराः पुण्यशकुना हंससारसचातकाः ।
जीवञ्जीवकसङ्घाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान् ॥ ५.१४३.१८ ॥
મોર, પુણ્ય શુકન પક્ષીઓ, હંસ, સારસ અને ચાતક, તેમજ જીવંજીવક પક્ષીઓના ટોળાં પાંડવોને અનુસરે છે.
5.143.19
गृध्राः कङ्का बकाः श्येना यातुधानास्तथा वृकाः ।
मक्षिकाणां च सङ्घाता अनुधावन्ति कौरवान् ॥ ५.१४३.१९ ॥
ગીધ, કંક પક્ષીઓ, બગલાં, બાજ, યાતુધાન તથા વરુઓ, અને માખીઓનાં ટોળાં કૌરવોની પાછળ દોડે છે.
5.143.20
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निःस्वनः ।
अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल ॥ ५.१४३.२० ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં સૈન્યોમાં ભેરીનો નાદ નથી; પાંડવોના પટહ આઘાત વિના ખરેખર ગાજી રહ્યા છે.
5.143.21
उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा ।
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२१ ॥
કૂવાઓ પણ બળદોની જેમ ગર્જે છે; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં સૈન્યોમાં આ તેમની હારનું લક્ષણ છે.
5.143.22
मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव ।
तथा गन्धर्वनगरं भानुमत्समुपस्थितम् ॥ ५.१४३.२२ ॥
હે માધવ! દેવે માંસ-રક્તનો વરસાદ વરસાવ્યો છે; તેમ જ સૂર્યની પાસે ગંધર્વનગર પણ ઉપસ્થિત થયું છે.
5.143.23
सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम् ।
कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्ठति ॥ ५.१४३.२३ ॥
પ્રાકાર, ખાઈ, વપ્ર અને સુંદર તોરણોથી યુક્ત (ગંધર્વનગર) છે; અને ત્યાં કાળો પરિઘ સૂર્યને ઘેરીને ઊભો છે.
5.143.24
उदयास्तमने संध्ये वेदयन्ती महद्भयम् ।
शिवा च वाशते घोरं तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२४ ॥
ઉદય અને અસ્તના સંધ્યાકાળો મહાન ભયને જણાવે છે; અને શિયાળ ભયંકર રીતે રડે છે — આ તેમની હારનું લક્ષણ છે.
5.143.25
एकपक्षाक्षिचरणाः पक्षिणो मधुसूदन ।
उत्सृजन्ति महद्धोरं तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२५ ॥
હે મધુસૂદન, એક પાંખ, એક આંખ અને એક પગવાળાં પક્ષીઓ મહાભયંકર અવાજ કરે છે; એ પરાજયનું લક્ષણ છે.
5.143.26
कृष्णग्रीवाश्च शकुना रक्तपादा भयानकाः ।
सन्ध्यामिमुखा यान्ति तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२६ ॥
કાળી ડોક અને લાલ પગવાળાં ભયાનક પક્ષીઓ સંધ્યા તરફ મુખ કરીને જાય છે; એ પરાજયનું લક્ષણ છે.
5.143.27
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन ।
भृत्यान्भक्तिमतश्चापि तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२७ ॥
હે મધુસૂદન, તે પહેલાં બ્રાહ્મણો અને ગુરુઓનો દ્વેષ કરે છે, અને ભક્તિવાન સેવકોનો પણ દ્વેષ કરે છે; એ પરાજયનું લક્ષણ છે.
5.143.28
पूर्वा दिग्लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा ।
आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन। ॥ ५.१४३.२८ ॥
પૂર્વ દિશા લોહી જેવી, દક્ષિણ શસ્ત્રના રંગની; પશ્ચિમ કાચા ઘડા જેવી છે, હે મધુસૂદન.
5.143.29
उत्तरा शङ्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाहृताः ।
प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव। ॥ ५.१४३.२९ ॥
ઉત્તર શંખ જેવા વર્ણની આભાવાળી છે — આ દિશાઓના વર્ણ કહેવાયા છે; હે માધવ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની બધી દિશાઓ સળગી રહી છે.
5.143.30
महद्भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातदर्शने ।
सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः। ॥ ५.१४३.३० ॥
તે ઉત્પાતના દર્શનમાં તેઓ મહાભય જણાવે છે; સ્વપ્નના અંતે યુધિષ્ઠિરે હજાર પગવાળો પ્રાસાદ જોયો.
5.143.31
अधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिरच्युत ।
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे वै शुक्लवाससः । ॥ ५.१४३.३१ ॥
હે અચ્યુત, મેં સ્વપ્નમાં ભાઈઓ સાથે તેના પર ચઢતા જોયા; બધા સફેદ પાઘડી અને સફેદ વસ્ત્રોમાં દેખાતા હતા.
5.143.32
आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये ।
तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला । ॥ ५.१४३.३२ ॥
બધાના ઉજ્જવળ આસનો મેં જોયા; હે કૃષ્ણ, સ્વપ્નના અંતે તારી (ભૂમિ પણ) લોહીથી ખરડાયેલી મેં જોઈ.
5.143.33
आन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन ।
अस्थिसञ्चयमारूढश्चामितौजा यधिष्ठिरः । ॥ ५.१४३.३३ ॥
હે જનાર્દન, પૃથ્વીને આંતરડાંથી ઘેરાયેલી મેં જોઈ; અને અમિતતેજસ્વી યુધિષ્ઠિરને અસ્થિના ઢગલા પર ચઢેલા જોયા.
5.143.34
सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान्घृतपायसम् ।
युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुन्धराम्। ॥ ५.१४३.३४ ॥
સુવર્ણ પાત્રમાં હર્ષથી ઘી-પાયસ ખાતા, પૃથ્વીને ગળી જતા યુધિષ્ઠિરને મેં જોયા.
5.143.35
उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरः ।
गदापाणिर्नरव्याघ्रो ग्रसन्निव महीमिमाम् ॥ ५.१४३.३५ ॥
ભયંકર કર્મ કરનાર વૃકોદર (ભીમ), હાથમાં ગદા લઈને, નરવ્યાઘ્ર, જાણે આ પૃથ્વીને ગળી જતા હોય તેમ ઊંચા પર્વત પર ચઢ્યા.
5.143.36
क्षपयिष्यति नः सर्वान्स सुव्यक्तं महारणे ।
विदितं मे हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन् ॥ ५.१४३.३६ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં આપણા સૌનો ચોક્કસ નાશ કરશે; હે હૃષીકેશ, આ મને સ્પષ્ટ જણાય છે — તે પરમ તેજથી ઝળહળે છે.
5.143.37
पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनञ्जयः ।
त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन् ॥ ५.१४३.३७ ॥
સફેદ હાથી પર સવાર ગાંડીવધારી તે ધનંજય, હે હૃષીકેશ, તમારી સાથે પરમ તેજથી ઝળહળતા.
5.143.38
यूयं सर्वे वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः ।
पार्थिवान्समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान् ॥ ५.१४३.३८ ॥
ત્યાં યુદ્ધમાં તમે સૌ તેમનો વધ કરશો, એમાં મને શંકા નથી — હે કૃષ્ણ, દુર્યોધનને આગળ રાખનારા રાજાઓનો.
5.143.39
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः ।
शुक्लकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः ॥ ५.१४३.३९ ॥
નકુલ, સહદેવ, સાત્યકિ અને મહારથી — સફેદ બાજુબંધ અને કંઠકવચ ધારણ કરેલા, સફેદ માળા અને વસ્ત્રોથી આચ્છાદિત.
5.143.40
अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम् ।
त्रय एते मया दृष्टाः पाण्डुरच्छत्रवाससः ॥ ५.१४३.४० ॥
ઉત્તમ નરવાહન પર આરૂઢ નરવ્યાઘ્રો — આ ત્રણને મેં જોયા છે; તેમના છત્ર અને વસ્ત્રો સફેદ છે.
5.143.41
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एते जनार्दन ।
धार्तराष्ट्रेषु सैन्येषु तान्विजानीहि केशव ॥ ५.१४३.४१ ॥
હે જનાર્દન, સફેદ પાઘડીવાળા આ ત્રણ દેખાય છે; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની સેનાઓમાં તેમને ઓળખી લો, હે કેશવ.
5.143.42
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ।
रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः ॥ ५.१४३.४२ ॥
અશ્વત્થામા, કૃપ અને સાત્વત કૃતવર્મા — અને હે માધવ, સર્વ રાજાઓ લાલ પાઘડીઓ સાથે દેખાય છે.
5.143.43
उष्ट्रप्रयुक्तमारूढौ भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
मया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण वा विभो ॥ ५.१४३.४३ ॥
ઊંટોથી જોડાયેલા રથ પર આરૂઢ ભીષ્મ અને દ્રોણ, એ બે મહારથીઓ, મારી સાથે કે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર સાથે, હે મહાબાહો, હે વિભો.
5.143.44
अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन ।
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम् ॥ ५.१४३.४४ ॥
હે જનાર્દન, અગસ્ત્ય દ્વારા શાસિત દિશામાં અમે ગયા છીએ; ટૂંક સમયમાં યોગ્ય સમયે યમના નિવાસે પહોંચીશું.
5.143.45
अहं चान्ये च राजानो यच्च तत्क्षत्रमण्डलम् ।
गाण्डिवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः ॥ ५.१४३.४५ ॥
હું, બીજા રાજાઓ અને તે ક્ષત્રિયમંડળ, ગાંડીવના અગ્નિમાં પ્રવેશીશું; એમાં મને કોઈ સંશય નથી.
5.143.46
अपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुंधरा ।
यथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव ॥ ५.१४३.४६ ॥
આજે ચોક્કસ આ પૃથ્વી વિનાશની નજીક ઊભી છે, કારણ કે હે કર્ણ, મારી વાત તારા હૃદયમાં ઉતરતી નથી.
5.143.47
सर्वेषां तात भूतानां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.१४३.४७ ॥
હે વત્સ, સર્વ પ્રાણીઓનો વિનાશ નજીક આવે ત્યારે, નીતિ જેવો દેખાતો અનય હૃદયમાંથી ખસતો નથી.
5.143.48
अपि त्वां कृष्ण पश्यामो जीवन्तोऽस्मान्महारणात् ।
समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षत्रविनाशनात् ॥ ५.१४३.४८ ॥
હે કૃષ્ણ, કદાચ આપણે જીવિત રહીને આ મહાયુદ્ધમાંથી, વીર ક્ષત્રિયોના વિનાશમાંથી પાર ઊતરીને તને જોઈશું, હે મહાબાહો.
5.143.49
अथवा सङ्गमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम् ।
तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ ॥ ५.१४३.४९ ॥
અથવા હે કૃષ્ણ, સ્વર્ગમાં આપણો મેળાપ ચોક્કસ થશે. હે નિષ્પાપ, ત્યાં હવે અમે તારી સાથે ફરી મળીશું.
5.143.50
इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम् ।
विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत् ॥ ५.१४३.५० ॥
આમ કહીને કર્ણે પીડિત માધવને આલિંગન આપ્યું, અને કેશવ દ્વારા વિદાય પામીને રથની બેઠક પરથી નીચે ઉતર્યો.
5.143.51
ततः स्वरथामस्थाय जाम्बूनदविभूषितम् ।
महात्मा वै निववृते राधेयो दीनमानसः ॥ ५.१४३.५१ ॥
પછી જાંબૂનદ સોનાથી શણગારેલા પોતાના રથ પર આરૂઢ થઈ, મહાત્મા રાધેય ઉદાસ મનથી પાછો ફર્યો.
5.143.52
ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिः ।
पुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम् ॥ ५.१४३.५२ ॥
પછી કેશવ સાત્યકી સાથે અચાનક વધુ ઝડપથી ચાલ્યા; સારથિને ફરી ફરી 'ચલાવ, ચલાવ' કહેતા.