महाभारत · अध्याय 5.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.143.1
केशवस्य तु तद्वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम् ।
अब्रवीदभिसंपूज्य कृष्णं तं मधुसूदनम् ॥ ५.१४३.१ ॥
केशवाचे ते हितकारक आणि शुभ वचन ऐकून कर्णाने मधुसूदन कृष्णाचा सन्मान करून म्हटले.
5.143.2
जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुमिच्छसि ।
योयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितः ॥ ५.१४३.२ ॥
हे महाबाहो, मला ओळखत असूनही तुला मला मोहात का पाडायचे आहे? पृथ्वीचा संपूर्ण विनाश आता समोर उभा ठाकला आहे.
5.143.3
निमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथा ।
दुर्योधनश्च नृपतिर्धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् ॥ ५.१४३.३ ॥
त्यामागचे कारण शकुनी, मी, दुःशासन आणि धृतराष्ट्राचा पुत्र राजा दुर्योधन हे होतो.
5.143.4
असंशयमिदं कृष्ण महद्युद्धमुपस्थितम् ।
पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम् ॥ ५.१४३.४ ॥
हे कृष्णा, यात शंका नाही, हे महायुद्ध उभे ठाकले आहे — पांडव आणि कौरव यांच्यातील, रक्ताच्या चिखलाने भरलेले भयंकर युद्ध.
5.143.5
राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः ।
रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम् ॥ ५.१४३.५ ॥
दुर्योधनाच्या अधीन राहणारे राजे आणि राजपुत्र युद्धात शस्त्राग्नीने जळून यमलोकाला जातील.
5.143.6
स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन ।
निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः ॥ ५.१४३.६ ॥
हे मधुसूदना, अनेक भयानक स्वप्ने दिसत आहेत; तसेच भयंकर अपशकुन आणि अत्यंत दारुण उत्पातही दिसत आहेत.
5.143.7
पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे ।
संसन्त इव वार्ष्णेय विविधा रोमहर्षणाः ॥ ५.१४३.७ ॥
हे वार्ष्णेया, धृतराष्ट्रपुत्रांचा पराजय आणि युधिष्ठिराचा विजय यांची जणू सूचना देणारी विविध रोमांचकारी लक्षणे दिसत आहेत.
5.143.8
प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः ।
शनैश्चरः पीडयति पीडयन्प्राणिनोऽधिकम् ॥ ५.१४३.८ ॥
प्राजापत्य नक्षत्राला तीक्ष्ण आणि महातेजस्वी असा शनैश्चर ग्रह पीडा देत आहे; तो प्राण्यांना अधिकच त्रास देत आहे.
5.143.9
कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदन ।
अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संगमयन्निव । ॥ ५.१४३.९ ॥
हे मधुसूदना, मंगळ ज्येष्ठेत वक्र होऊन, जणू मैत्रीचा संयोग घडवत अनुराधेची इच्छा करत आहे.
5.143.10
नूनं महद्भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम् ।
विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः ॥ ५.१४३.१० ॥
हे कृष्णा, निश्चितच कौरवांवर मोठे भय आले आहे; हे वार्ष्णेया, विशेषतः ग्रह चित्रेला पीडा देत आहे.
5.143.11
सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपैति च ।
दिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकंपनाः ॥ ५.१४३.११ ॥
चंद्राचे चिन्ह विपरीत झाले आहे, राहू सूर्याजवळ आला आहे; आकाशातून गर्जना व कंपनासह या उल्का कोसळत आहेत.
5.143.12
निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः ।
पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव ॥ ५.१४३.१२ ॥
हे माधवा, हत्ती आक्रोश करत आहेत आणि घोडे अश्रू ढाळत आहेत; ते पाणी किंवा चाराही आवडीने घेत नाहीत.
5.143.13
प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपास्थितम् ।
निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम् ॥ ५.१४३.१३ ॥
हे प्रकट झाल्यावर भय जवळ आले आहे असे म्हटले जाते. हे महाबाहो, ही शकुने प्राणिनाशाचे भयंकर संकेत आहेत.
5.143.14
अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यते ।
वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव ॥ ५.१४३.१४ ॥
थोडे खाल्ले तरी येथे घोडे, हत्ती आणि माणसांचे मल विपुल दिसत आहे, हे केशवा.
5.143.15
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन ।
पराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ ५.१४३.१५ ॥
हे मधुसूदन, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांच्या सर्व सैन्यात हे पराभवाचे लक्षण आहे, असे ज्ञानी म्हणतात.
5.143.16
प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षते ।
प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत्तेषां जयलक्षणम् ॥ ५.१४३.१६ ॥
हे कृष्णा, पांडवांची वाहने आनंदित आहेत असे म्हणतात. हरिणेही उजवीकडे फिरत आहेत; हे त्यांच्या विजयाचे लक्षण आहे.
5.143.17
अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव ।
वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तकत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.१७ ॥
हे केशवा, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांची सर्व हरिणे डावीकडे फिरत आहेत; अशरीरी वाणीही ऐकू येत आहेत; हे पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.18
मयूराः पुण्यशकुना हंससारसचातकाः ।
जीवञ्जीवकसङ्घाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान् ॥ ५.१४३.१८ ॥
मोर, पुण्य शकुन पक्षी, हंस, सारस आणि चातक, तसेच जीवंजीवक पक्ष्यांचे थवे पांडवांच्या मागे चालत आहेत.
5.143.19
गृध्राः कङ्का बकाः श्येना यातुधानास्तथा वृकाः ।
मक्षिकाणां च सङ्घाता अनुधावन्ति कौरवान् ॥ ५.१४३.१९ ॥
गिधाडे, कंक पक्षी, बगळे, ससाणे, यातुधान आणि लांडगे, तसेच माशांचे थवे कौरवांच्या मागे धावतात.
5.143.20
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निःस्वनः ।
अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल ॥ ५.१४३.२० ॥
धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्यांत भेरींचा नाद नाही; पांडवांचे पटह आघाताविना खरोखर गर्जत आहेत.
5.143.21
उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा ।
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२१ ॥
विहिरीसुद्धा बैलांप्रमाणे गर्जना करत आहेत; धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्यांत हे त्यांच्या पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.22
मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव ।
तथा गन्धर्वनगरं भानुमत्समुपस्थितम् ॥ ५.१४३.२२ ॥
हे माधवा! देवाने मांस व रक्ताचा पाऊस पाडला आहे; तसेच सूर्याजवळ गंधर्वनगरही प्रकट झाले आहे.
5.143.23
सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम् ।
कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्ठति ॥ ५.१४३.२३ ॥
प्राकार, परिखा, वप्र व सुंदर तोरणे असलेले (गंधर्वनगर) आहे; आणि तेथे काळा परिघ सूर्याला वेढून उभा आहे.
5.143.24
उदयास्तमने संध्ये वेदयन्ती महद्भयम् ।
शिवा च वाशते घोरं तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२४ ॥
उदय व अस्ताच्या वेळेच्या संध्या महान भय सूचित करत आहेत; आणि कोल्ही भयंकरपणे ओरडत आहे — हे त्यांच्या पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.25
एकपक्षाक्षिचरणाः पक्षिणो मधुसूदन ।
उत्सृजन्ति महद्धोरं तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२५ ॥
हे मधुसूदना, एक पंख, एक डोळा आणि एक पाय असलेले पक्षी महाभयंकर ध्वनी काढत आहेत; ते पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.26
कृष्णग्रीवाश्च शकुना रक्तपादा भयानकाः ।
सन्ध्यामिमुखा यान्ति तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२६ ॥
काळी मान आणि लाल पाय असलेले भयानक पक्षी संध्याकाळच्या दिशेने तोंड करून जात आहेत; ते पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.27
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन ।
भृत्यान्भक्तिमतश्चापि तत्पराभवलक्षणम् ॥ ५.१४३.२७ ॥
हे मधुसूदना, तो प्रथम ब्राह्मणांचा आणि गुरूंचा द्वेष करतो, आणि भक्तिमान सेवकांचाही द्वेष करतो; ते पराभवाचे लक्षण आहे.
5.143.28
पूर्वा दिग्लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा ।
आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन। ॥ ५.१४३.२८ ॥
पूर्व दिशा रक्तासारखी, दक्षिण शस्त्राच्या वर्णाची; पश्चिम कच्च्या मडक्यासारखी आहे, हे मधुसूदना.
5.143.29
उत्तरा शङ्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाहृताः ।
प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव। ॥ ५.१४३.२९ ॥
उत्तर शंखासारख्या वर्णाची आहे — हे दिशांचे वर्ण म्हटले आहेत; हे माधवा, धृतराष्ट्रपुत्राच्या सर्व दिशा पेटलेल्या आहेत.
5.143.30
महद्भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातदर्शने ।
सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः। ॥ ५.१४३.३० ॥
त्या उत्पातदर्शनात ते महाभय सांगत आहेत; स्वप्नाच्या अखेरीस युधिष्ठिराने सहस्र पायांचा प्रासाद पाहिला.
5.143.31
अधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिरच्युत ।
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे वै शुक्लवाससः । ॥ ५.१४३.३१ ॥
हे अच्युता, मी स्वप्नात बंधूंसह त्यावर चढताना पाहिले; सर्वजण पांढरे फेटे आणि पांढरी वस्त्रे परिधान केलेले दिसत होते.
5.143.32
आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये ।
तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला । ॥ ५.१४३.३२ ॥
सर्वांची तेजस्वी आसने मी पाहिली; हे कृष्णा, स्वप्नाच्या अखेरीस तुझीही (भूमी) रक्ताने माखलेली मी पाहिली.
5.143.33
आन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन ।
अस्थिसञ्चयमारूढश्चामितौजा यधिष्ठिरः । ॥ ५.१४३.३३ ॥
हे जनार्दना, पृथ्वी आतड्यांनी वेढलेली मी पाहिली; आणि अमित तेजस्वी युधिष्ठिर हाडांच्या ढिगावर चढलेला पाहिला.
5.143.34
सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान्घृतपायसम् ।
युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुन्धराम्। ॥ ५.१४३.३४ ॥
सोन्याच्या पात्रात आनंदाने तूप-पायस खाताना, पृथ्वी गिळत असलेला युधिष्ठिर मी पाहिला.
5.143.35
उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरः ।
गदापाणिर्नरव्याघ्रो ग्रसन्निव महीमिमाम् ॥ ५.१४३.३५ ॥
भीमकर्मा वृकोदर (भीम), हातात गदा घेऊन, नरव्याघ्र, जणू ही पृथ्वी गिळत असल्यासारखा उंच पर्वतावर चढला.
5.143.36
क्षपयिष्यति नः सर्वान्स सुव्यक्तं महारणे ।
विदितं मे हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन् ॥ ५.१४३.३६ ॥
तो महायुद्धात आपणा सर्वांचा निश्चितच नाश करील; हे हृषीकेशा, हे मला स्पष्टपणे ठाऊक आहे — तो परम तेजाने तळपत आहे.
5.143.37
पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनञ्जयः ।
त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन् ॥ ५.१४३.३७ ॥
पांढऱ्या हत्तीवर आरूढ झालेला गाण्डीवधारी तो धनंजय, हे हृषीकेशा, तुझ्यासह परम तेजाने तळपत.
5.143.38
यूयं सर्वे वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः ।
पार्थिवान्समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान् ॥ ५.१४३.३८ ॥
तिथे युद्धात तुम्ही सर्वजण त्यांचा वध कराल, यात माझ्या मनात संशय नाही — हे कृष्णा, दुर्योधनाला पुढे ठेवणाऱ्या राजांचा.
5.143.39
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः ।
शुक्लकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः ॥ ५.१४३.३९ ॥
नकुल, सहदेव, सात्यकी आणि महारथी — पांढरे बाजूबंद आणि कंठकवच धारण केलेले, पांढऱ्या माळा व वस्त्रांनी आच्छादलेले.
5.143.40
अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम् ।
त्रय एते मया दृष्टाः पाण्डुरच्छत्रवाससः ॥ ५.१४३.४० ॥
उत्तम नरवाहनावर आरूढ झालेले नरव्याघ्र — हे तिघे मला दिसले; त्यांचे छत्र आणि वस्त्रे पांढरी आहेत.
5.143.41
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एते जनार्दन ।
धार्तराष्ट्रेषु सैन्येषु तान्विजानीहि केशव ॥ ५.१४३.४१ ॥
हे जनार्दना, पांढऱ्या फेट्याधारी हे तिघे दिसत आहेत; धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्यांत त्यांना ओळख, हे केशवा.
5.143.42
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ।
रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः ॥ ५.१४३.४२ ॥
अश्वत्थामा, कृप आणि सात्वत कृतवर्मा — आणि हे माधवा, सर्व राजे लाल फेट्यांसह दिसत आहेत.
5.143.43
उष्ट्रप्रयुक्तमारूढौ भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
मया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण वा विभो ॥ ५.१४३.४३ ॥
उंटांनी जुंपलेल्या रथावर आरूढ झालेले भीष्म आणि द्रोण, हे दोन महारथी, माझ्यासह किंवा धृतराष्ट्रपुत्रासह, हे महाबाहो, हे विभो.
5.143.44
अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन ।
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम् ॥ ५.१४३.४४ ॥
हे जनार्दना, अगस्त्याने शासित केलेल्या दिशेला आम्ही गेलो आहोत; लवकरच यथाकाळी यमाच्या निवासस्थानी पोहोचू.
5.143.45
अहं चान्ये च राजानो यच्च तत्क्षत्रमण्डलम् ।
गाण्डिवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः ॥ ५.१४३.४५ ॥
मी, इतर राजे आणि ते क्षत्रियमंडल गांडीवाच्या अग्नीत प्रवेश करू; यात माझ्या मनात संशय नाही.
5.143.46
अपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुंधरा ।
यथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव ॥ ५.१४३.४६ ॥
आज निश्चितच ही पृथ्वी विनाशाच्या जवळ उभी आहे, कारण हे कर्णा, माझे वचन तुझ्या हृदयात उतरत नाही.
5.143.47
सर्वेषां तात भूतानां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.१४३.४७ ॥
हे तात, सर्व प्राण्यांचा विनाश जवळ आला असता, नीतीसारखा दिसणारा अनय हृदयातून दूर होत नाही.
5.143.48
अपि त्वां कृष्ण पश्यामो जीवन्तोऽस्मान्महारणात् ।
समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षत्रविनाशनात् ॥ ५.१४३.४८ ॥
हे कृष्णा, कदाचित आपण जिवंत राहून या महायुद्धातून, वीर क्षत्रियांच्या विनाशातून पार होऊन तुला पाहू, हे महाबाहो.
5.143.49
अथवा सङ्गमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम् ।
तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ ॥ ५.१४३.४९ ॥
अथवा हे कृष्णा, स्वर्गात आपली निश्चितच भेट होईल. हे निष्पाप, तिथे आता आपण पुन्हा तुझ्यासोबत भेटू.
5.143.50
इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम् ।
विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत् ॥ ५.१४३.५० ॥
असे बोलून कर्णाने व्यथित माधवाला आलिंगन दिले आणि केशवाने निरोप दिल्यावर रथाच्या बैठकीवरून तो खाली उतरला.
5.143.51
ततः स्वरथामस्थाय जाम्बूनदविभूषितम् ।
महात्मा वै निववृते राधेयो दीनमानसः ॥ ५.१४३.५१ ॥
नंतर जांबूनद सोन्याने शोभिवंत आपल्या रथावर आरूढ होऊन, महात्मा राधेय खिन्न मनाने परत फिरला.
5.143.52
ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिः ।
पुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम् ॥ ५.१४३.५२ ॥
मग केशव सात्यकीसह अचानक अधिक वेगाने निघाला; सारथ्याला पुन्हा पुन्हा 'चल, चल' असे म्हणत.