મહાભારત · અધ્યાય 5.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.155.1
व्युष्टायां वै रजन्यां हि राजा दुर्योधनस्ततः ।
व्यभजत्तान्यनिकानि दश चैकं च भारत ॥ ५.१५५.१ ॥
રાત્રિ વીત્યા પછી રાજા દુર્યોધને સેનાને દસ અને એક ટુકડીઓમાં વહેંચી, હે ભારત.
5.155.2
नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु च ।
सर्वेष्वेतेष्वनीकेषु सन्दिदेश नराधिपः ॥ ५.१५५.२ ॥
માણસો, હાથીઓ, રથો અને ઘોડાઓમાંથી ઉત્તમ, મધ્યમ અને હલકાને રાજાએ આ બધી ટુકડીઓમાં નિયુક્ત કર્યા.
5.155.3
सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराः ।
सोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सहर्ष्टयः । ॥ ५.१५५.३ ॥
ખેંચવાના દોરડાં, ભાથા, કવચ, તોમર, ખભાના પટ્ટા, શક્તિ, મ્યાન અને ઋષ્ટિ સહિત.
5.155.4
सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः ।
रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिच्छदाः ॥ ५.१५५.४ ॥
ધ્વજ, પતાકા, ધનુષ્ય, તોમર, વિચિત્ર દોરડાં, પાશ અને સામગ્રી સહિત.
5.155.5
सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाः ।
साशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः ॥ ५.१५५.५ ॥
વાળ પકડવાના અને ફેંકવાના સાધનો, તેલ, ગોળ, રેતી, ઝેરી સાપના ઘડા, રાળ અને ચૂર્ણ સહિત.
5.155.6
सघण्टफलकाः सर्वे सायोगुडजलोपलाः ।
सशालभिन्दिपालाश्च समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ ५.१५५.६ ॥
ઘંટા અને ઢાલો સહિત સર્વ, લોખંડ, ગોળનું પાણી, પથ્થરો, શાલ, ભિંદિપાલ અને મધ-મીણના મુદ્ગર સહિત.
5.155.7
सकाण्डदण्डकाः सर्वे ससीरविषतोमराः ।
सशूर्पपिटकाः सर्वे सदात्राङ्कुशतोमराः ॥ ५.१५५.७ ॥
બધા પાસે બાણ અને દંડ હતા; બધા પાસે હળનાં ફાળ, વિષ અને તોમર હતાં; બધા પાસે સૂપડાં અને ટોપલીઓ હતી; બધા પાસે દાતરડાં, અંકુશ અને તોમર હતાં.
5.155.8
सकीलकवचाः सर्वे वाशीवृक्षादनान्विताः ।
व्याघ्रचर्मपरीवारा द्वीपिचर्मावृताश्च ते ॥ ५.१५५.८ ॥
બધાએ ખીલાવાળાં કવચ પહેર્યાં હતાં; બધા પાસે કુહાડીઓ અને વૃક્ષ કાપવાનાં સાધનો હતાં; તેઓ વાઘચામડાથી વીંટાયેલા અને ચિત્તાચામડાથી ઢંકાયેલા હતા.
5.155.9
सहर्ष्टयः सश्रृङ्गाश्च सप्रासविविधायुधाः ।
सकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः ॥ ५.१५५.९ ॥
લોખંડની ટોચવાળી લાકડીઓ, શિંગડાં, ભાલા અને અનેક બીજાં શસ્ત્રો હતાં; કુહાડીઓ, કોદાળીઓ અને તેલ, રેશમી વસ્ત્ર તથા ઘી પણ હતાં.
5.155.10
रुक्मजालप्रतिच्छन्ना नानामणिविभूषिताः ।
चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाः ॥ ५.१५५.१० ॥
તેઓ સોનાની જાળીથી ઢંકાયેલા, અનેક મણિઓથી શણગારેલા, વિચિત્ર સેનાવ્યૂહવાળા, સુંદર દેહવાળા હતા; સળગતા અગ્નિઓની જેમ ઝળહળતા હતા.
5.155.11
तथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्चयाः ।
कुलीना हययोनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताः ॥ ५.१५५.११ ॥
તેમ જ કવચધારી શૂરવીરો, શસ્ત્રોમાં દૃઢનિશ્ચયી, કુલીન, ઘોડાના મૂળને જાણનારા અને સારથિકર્મમાં નિયુક્ત હતા.
5.155.12
बद्धारिष्टा बद्धकक्षा बद्धध्वजपताकिनः ।
बद्धाभरणनिर्यूहा बद्धचर्मासिपट्टिशाः ॥ ५.१५५.१२ ॥
બાંધેલાં રક્ષાકવચ, બાંધેલા કમરપટ્ટા, બાંધેલા ધ્વજ અને પતાકા, શણગારોની ગોઠવણી, બાંધેલી ઢાલો, તલવારો અને પટ્ટિશ હતાં.
5.155.13
चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे चोत्तमवाजिनः ।
सप्रासऋष्टिकाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः ॥ ५.१५५.१३ ॥
બધા રથોને ચાર ઘોડા જોડેલા હતા; બધામાં ઉત્તમ ઘોડા હતા; બધા ભાલા અને ઋષ્ટિથી સજ્જ હતા; બધામાં સેંકડો ધનુષ્યો હતાં.
5.155.14
धुर्ययोर्हकययोरेकस्तथान्यौ पर्ष्णिसारथी ।
तौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हयवित्तथा ॥ ५.१५५.१४ ॥
બે આગળના અશ્વોમાંથી એક અને બાકીના બે પાછળના સારથિ હતા; તે બંને રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા; રથી અને અશ્વવિદ્યામાં નિપુણ પણ એ જ રીતે હતા.
5.155.15
नगराणीव गुप्तानि दुराधर्षाणि शत्रुभिः ।
आसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः ॥ ५.१५५.१५ ॥
તે નગરોની જેમ સુરક્ષિત હતા, શત્રુઓથી અજેય હતા; સોનાની માળાઓથી શણગારેલા હજારો રથો સર્વત્ર હતા.
5.155.16
यथा रथास्तथा नागा बद्धकक्षाः स्वलङ्कृताः ।
बभूवुः सप्तपुरुषा रत्नवन्त इवाद्रयः ॥ ५.१५५.१६ ॥
રથોની જેમ હાથીઓ પણ હતા, કમરપટ્ટા બાંધેલા અને સારી રીતે શણગારેલા; દરેક પર સાત માણસો હતા; તેઓ રત્નોથી ભરેલા પર્વતો જેવા દેખાતા હતા.
5.155.17
द्वावङ्कुशधरौ तत्र द्वावुत्तमधनुर्धरौ ।
द्वौ वरासिधरौ राजन्नेकः शक्तिपिनाकधृत् ॥ ५.१५५.१७ ॥
ત્યાં બે અંકુશધારી હતા, બે ઉત્તમ ધનુર્ધારી હતા, બે શ્રેષ્ઠ તલવારધારી હતા, હે રાજન્; એક શક્તિ અને પિનાક ધારણ કરનાર હતો.
5.155.18
गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सर्वमायुधकोशकैः ।
तद्बभूव बलं राजन्कौरव्यस्य महात्मनः ॥ ५.१५५.१८ ॥
મદમસ્ત હાથીઓ અને બધા શસ્ત્રભંડારોથી ભરેલું એ સૈન્ય, હે રાજન્, મહાત્મા કૌરવ્યનું હતું.
5.155.19
आमुक्तकवचैर्युक्तैः सपताकैः स्वलङ्कृतैः ।
सादिभिश्चोपपन्नास्तु तथा चायुतशो हयाः ॥ ५.१५५.१९ ॥
કવચ પહેરેલા, ધ્વજાઓથી યુક્ત, સારી રીતે શણગારેલા અને સવારો સહિત એવા ઘોડા હજારોની સંખ્યામાં હતા.
5.155.20
असङ्ग्राहाः सुसंपन्ना हेमभाण्डपरिच्छदाः ।
अनेकशतसाहस्राः सर्वे सादिवशे स्थिताः ॥ ५.१५५.२० ॥
અસંખ્ય, સારી રીતે સજ્જ, સોનાના સાજ-સામાનવાળા અનેક સો હજાર (ઘોડા) બધા સવારોના અધીન ઊભા હતા.
5.155.21
नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणः ।
पदातिनो नरास्तत्र बभूवुर्हेममालिनः ॥ ५.१५५.२१ ॥
વિવિધ રૂપ-આકારવાળા, નાનાં કવચ અને શસ્ત્રધારી, સોનાની માળા પહેરેલા પદાતિ સૈનિકો ત્યાં હતા.
5.155.22
रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनः ।
नरा दश हयस्यासन्पादरक्षाः समन्ततः ॥ ५.१५५.२२ ॥
એક રથ સાથે દસ હાથી, એક હાથી સાથે દસ ઘોડા, એક ઘોડા સાથે દસ પગ-રક્ષકો ચારેય બાજુ હતા.
5.155.23
रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हयाः ।
हयस्य पुरुषाः सप्त भिन्नसन्धानकारिणः ॥ ५.१५५.२३ ॥
એક રથ સાથે પચાસ હાથી, એક હાથી સાથે સો ઘોડા, એક ઘોડા સાથે સાત પુરુષો હતા, જે વ્યૂહ ભેદીને ફરી જોડનારા હતા.
5.155.24
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च ।
दशसेना च पृतना पृतना दश वाहिनी ॥ ५.१५५.२४ ॥
એક સેનામાં પાંચસો હાથી અને એટલા જ રથ હોય છે; દસ સેના એક પૃતના, દસ પૃતના એક વાહિની.
5.155.25
सेना च वाहिनी चैव पृतना ध्वजिनी चमूः ।
अक्षौहिणीति पर्यायैर्निरुक्ता च वरूथिनी ॥ ५.१५५.२५ ॥
સેના, વાહિની, પૃતના, ધ્વજિની અને ચમૂ — આ અક્ષૌહિણીના પર્યાય કહેવાયા છે; વરૂથિની પણ.
5.155.26
एवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेयेण धीमता ।
अक्षौहिण्यो दशैका च सङ्ख्याताः सप्त चैव ह ॥ ५.१५५.२६ ॥
આ રીતે બુદ્ધિમાન કૌરવે સેનાઓને વ્યૂહમાં ગોઠવી; અક્ષૌહિણીઓ અગિયાર અને સાત ગણાઈ.
5.155.27
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्बलम् ।
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्बलम् ॥ ५.१५५.२७ ॥
પાંડવોનું બળ સાત અક્ષૌહિણી હતું, અને કૌરવોનું બળ અગિયાર અક્ષૌહિણી હતું.
5.155.28
नराणां पञ्चपञ्चाशदेषा पत्तिर्विधीयते ।
सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिशब्दितम् ॥ ५.१५५.२८ ॥
મનુષ્યોની આ પત્તિ પંચાવન જેટલી ગોઠવાય છે; ત્રણ પત્તિઓનું સેનામુખ છે, અને તેને ગુલ્મ કહેવાય છે.
5.155.29
त्रयो गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वयुतशोऽभवन् ।
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः ॥ ५.१५५.२९ ॥
ત્રણ ગુલ્મનો એક ગણ; ગણો દસ હજાર સુધી થતા. દુર્યોધનના સૈન્યોમાં લડનારા પ્રહારી યોદ્ધાઓ આ રીતે સંગઠિત હતા.
5.155.30
तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्बुद्धिमतो नरान् ।
प्रसमीक्ष्य महाबाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा । ॥ ५.१५५.३० ॥
ત્યાં રાજા દુર્યોધન, મહાબાહુએ બુદ્ધિમાન અને શૂર પુરુષોને બરાબર પારખીને ત્યારે સેનાપતિઓ નીમ્યા.
5.155.31
पृथगक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान् ।
विधिवत्पूर्वमानीय पार्थिवानभ्यषेचयत् ॥ ५.१५५.३१ ॥
જુદી જુદી અક્ષૌહિણી સેનાઓના નાયક એવા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને પહેલાં વિધિપૂર્વક લાવીને તેણે તે રાજાઓનો અભિષેક કર્યો.
5.155.32
कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च जयद्रथम् ।
सुदक्षिणं च काम्भोजं कृतवर्माणमेव च ॥ ५.१५५.३२ ॥
કૃપ, દ્રોણ, શલ્ય, સિંધુરાજ જયદ્રથ, કાંબોજરાજ સુદક્ષિણ અને કૃતવર્માને પણ.
5.155.33
द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसमेव च ।
शकुनिं सौबलं चैव बाह्लीकं च महाबलम् ॥ ५.१५५.३३ ॥
દ્રોણપુત્ર, કર્ણ અને ભૂરિશ્રવાને પણ, સુબલના પુત્ર શકુનિ અને મહાબલી બાહ્લીકને પણ.
5.155.34
दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारत ।
चक्रे स विविधाः पूजाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः ॥ ५.१५५.३४ ॥
હે ભારત! દિવસે દિવસે, નિયત સમયે તેણે તેમનો વિવિધ પ્રકારે સત્કાર કર્યો; જાહેરમાં વારંવાર.
5.155.35
तथा विनियताः सर्वे ये च तेषां पदानुगाः ।
बभूवुः सैनिका राज्ञां प्रियं राज्ञश्चिकीर्षवः ॥ ५.१५५.३५ ॥
એ જ રીતે તેમના જે સર્વ અનુચર સૈનિકો હતા, તેઓ બધા સંયમિત રહીને રાજાઓનું અને રાજાનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાવાળા થયા.