महाभारत · अध्याय 5.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.155.1
व्युष्टायां वै रजन्यां हि राजा दुर्योधनस्ततः ।
व्यभजत्तान्यनिकानि दश चैकं च भारत ॥ ५.१५५.१ ॥
रात्र सरल्यावर राजा दुर्योधनाने सैन्याचे दहा आणि एक असे विभाग केले, हे भारता.
5.155.2
नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु च ।
सर्वेष्वेतेष्वनीकेषु सन्दिदेश नराधिपः ॥ ५.१५५.२ ॥
नर, हत्ती, रथ आणि घोडे यांतील उत्तम, मध्यम आणि हीन यांना राजाने या सर्व तुकड्यांमध्ये नेमले.
5.155.3
सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराः ।
सोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सहर्ष्टयः । ॥ ५.१५५.३ ॥
ओढण्याच्या दोर्यांसह, भाते, चिलखते, तोमर, खांद्याच्या पट्ट्या, शक्ती, म्यानांसह व ऋष्टी.
5.155.4
सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः ।
रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिच्छदाः ॥ ५.१५५.४ ॥
ध्वज, पताका, धनुष्ये, तोमर, विचित्र दोर, पाश व सामग्रीसह.
5.155.5
सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाः ।
साशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः ॥ ५.१५५.५ ॥
केस धरण्याची व फेकण्याची साधने, तेल, गूळ, वाळू, विषारी सापांचे घडे, राळ व चूर्ण यांसह.
5.155.6
सघण्टफलकाः सर्वे सायोगुडजलोपलाः ।
सशालभिन्दिपालाश्च समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ ५.१५५.६ ॥
घंटा व ढाली असलेले सर्व, लोखंड, गुळाचे पाणी, दगड, शाल, भिंदिपाल व मध-मेणाचे मुद्गर यांसह.
5.155.7
सकाण्डदण्डकाः सर्वे ससीरविषतोमराः ।
सशूर्पपिटकाः सर्वे सदात्राङ्कुशतोमराः ॥ ५.१५५.७ ॥
सर्वांकडे बाण आणि दंड होते; सर्वांकडे नांगराचे फाळ, विष आणि तोमर होते; सर्वांकडे सूप आणि टोपल्या होत्या; सर्वांकडे विळे, अंकुश आणि तोमर होते.
5.155.8
सकीलकवचाः सर्वे वाशीवृक्षादनान्विताः ।
व्याघ्रचर्मपरीवारा द्वीपिचर्मावृताश्च ते ॥ ५.१५५.८ ॥
सर्वांनी खिळे बसवलेली कवचे घातली होती; सर्वांकडे कुर्‍हाडी आणि झाडे तोडण्याची हत्यारे होती; ते वाघाच्या कातड्याने वेढलेले आणि बिबट्याच्या कातड्याने झाकलेले होते.
5.155.9
सहर्ष्टयः सश्रृङ्गाश्च सप्रासविविधायुधाः ।
सकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः ॥ ५.१५५.९ ॥
लोखंडी टोकांच्या काठ्या, शिंगे, भाले आणि इतर अनेक शस्त्रे होती; कुर्‍हाडी, कुदळी आणि तेल, रेशमी वस्त्र व तूप होते.
5.155.10
रुक्मजालप्रतिच्छन्ना नानामणिविभूषिताः ।
चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाः ॥ ५.१५५.१० ॥
ते सोन्याच्या जाळ्यांनी झाकलेले, नानाविध मण्यांनी अलंकृत, विचित्र सेनारचना असलेले, सुंदर देहाचे होते; ते पेटत्या अग्नींप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
5.155.11
तथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्चयाः ।
कुलीना हययोनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताः ॥ ५.१५५.११ ॥
त्याचप्रमाणे कवचधारी शूर, शस्त्रांत दृढनिश्चयी, कुलीन, घोड्यांची उत्पत्ती जाणणारे आणि सारथ्यकर्मात नेमलेले होते.
5.155.12
बद्धारिष्टा बद्धकक्षा बद्धध्वजपताकिनः ।
बद्धाभरणनिर्यूहा बद्धचर्मासिपट्टिशाः ॥ ५.१५५.१२ ॥
बांधलेली रक्षाकवचे, बांधलेले कमरपट्टे, बांधलेले ध्वज आणि पताका, अलंकारांची मांडणी, बांधलेल्या ढाली, तलवारी आणि पट्टिश होते.
5.155.13
चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे चोत्तमवाजिनः ।
सप्रासऋष्टिकाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः ॥ ५.१५५.१३ ॥
सर्व रथांना चार घोडे जुंपलेले होते; सर्वांकडे उत्तम घोडे होते; सर्व भाले व ऋष्टींनी सज्ज होते; सर्वांवर शेकडो धनुष्ये होती.
5.155.14
धुर्ययोर्हकययोरेकस्तथान्यौ पर्ष्णिसारथी ।
तौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हयवित्तथा ॥ ५.१५५.१४ ॥
दोन पुढील अश्वांपैकी एक आणि इतर दोन मागील सारथी होते; ते दोघेही रथींमध्ये श्रेष्ठ होते; रथी आणि अश्वविद्या जाणणारा तसाच होता.
5.155.15
नगराणीव गुप्तानि दुराधर्षाणि शत्रुभिः ।
आसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः ॥ ५.१५५.१५ ॥
ती नगरांप्रमाणे संरक्षित होती, शत्रूंना अजिंक्य होती; सोन्याच्या माळांनी सजवलेले हजारो रथ सर्वत्र होते.
5.155.16
यथा रथास्तथा नागा बद्धकक्षाः स्वलङ्कृताः ।
बभूवुः सप्तपुरुषा रत्नवन्त इवाद्रयः ॥ ५.१५५.१६ ॥
रथांप्रमाणेच हत्ती होते, कमरपट्टे बांधलेले व सुशोभित; प्रत्येकावर सात माणसे होती; ते रत्नांनी भरलेल्या पर्वतांसारखे दिसत होते.
5.155.17
द्वावङ्कुशधरौ तत्र द्वावुत्तमधनुर्धरौ ।
द्वौ वरासिधरौ राजन्नेकः शक्तिपिनाकधृत् ॥ ५.१५५.१७ ॥
तेथे दोघे अंकुशधारी, दोघे उत्तम धनुर्धारी, दोघे श्रेष्ठ खड्गधारी होते, हे राजा; एक जण शक्ती व पिनाक धारण करणारा होता.
5.155.18
गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सर्वमायुधकोशकैः ।
तद्बभूव बलं राजन्कौरव्यस्य महात्मनः ॥ ५.१५५.१८ ॥
मदोन्मत्त हत्तींनी व सर्व शस्त्रागारांनी भरलेले ते सैन्य, हे राजा, महात्मा कौरव्याचे होते.
5.155.19
आमुक्तकवचैर्युक्तैः सपताकैः स्वलङ्कृतैः ।
सादिभिश्चोपपन्नास्तु तथा चायुतशो हयाः ॥ ५.१५५.१९ ॥
कवच घातलेले, ध्वजांनी युक्त, सुशोभित आणि स्वारांसह असे घोडे हजारोंच्या संख्येने होते.
5.155.20
असङ्ग्राहाः सुसंपन्ना हेमभाण्डपरिच्छदाः ।
अनेकशतसाहस्राः सर्वे सादिवशे स्थिताः ॥ ५.१५५.२० ॥
असंख्य, उत्तम सज्ज, सोन्याच्या साजसामानाने युक्त असे अनेक शेकडो हजार (घोडे) सर्व स्वारांच्या ताब्यात उभे होते.
5.155.21
नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणः ।
पदातिनो नरास्तत्र बभूवुर्हेममालिनः ॥ ५.१५५.२१ ॥
विविध रूपे व आकृतीचे, नाना प्रकारची कवचे व शस्त्रे धारण केलेले, सोन्याच्या माळा घातलेले पायदळ सैनिक तेथे होते.
5.155.22
रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनः ।
नरा दश हयस्यासन्पादरक्षाः समन्ततः ॥ ५.१५५.२२ ॥
एका रथासोबत दहा हत्ती, एका हत्तीसोबत दहा घोडे, एका घोड्यासोबत दहा पायदळ रक्षक चोहीकडे होते.
5.155.23
रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हयाः ।
हयस्य पुरुषाः सप्त भिन्नसन्धानकारिणः ॥ ५.१५५.२३ ॥
एका रथासोबत पन्नास हत्ती, एका हत्तीसोबत शंभर घोडे, एका घोड्यासोबत सात पुरुष होते, जे व्यूह भेदून पुन्हा जोडणारे होते.
5.155.24
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च ।
दशसेना च पृतना पृतना दश वाहिनी ॥ ५.१५५.२४ ॥
एका सेनेत पाचशे हत्ती आणि तितकेच रथ असतात; दहा सेना मिळून एक पृतना, दहा पृतना मिळून एक वाहिनी होते.
5.155.25
सेना च वाहिनी चैव पृतना ध्वजिनी चमूः ।
अक्षौहिणीति पर्यायैर्निरुक्ता च वरूथिनी ॥ ५.१५५.२५ ॥
सेना, वाहिनी, पृतना, ध्वजिनी आणि चमू — हे अक्षौहिणीचे पर्याय म्हणून सांगितले आहेत; वरूथिनीही तसेच.
5.155.26
एवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेयेण धीमता ।
अक्षौहिण्यो दशैका च सङ्ख्याताः सप्त चैव ह ॥ ५.१५५.२६ ॥
अशा प्रकारे बुद्धिमान कौरवाने सैन्य व्यूहात मांडले; अक्षौहिणी मोजल्या गेल्या — अकरा आणि सात.
5.155.27
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्बलम् ।
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्बलम् ॥ ५.१५५.२७ ॥
पाण्डवांचे बल सात अक्षौहिणी होते, आणि कौरवांचे बल अकरा अक्षौहिणी होते.
5.155.28
नराणां पञ्चपञ्चाशदेषा पत्तिर्विधीयते ।
सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिशब्दितम् ॥ ५.१५५.२८ ॥
मनुष्यांची ही पत्ती पंचावन्नांची मांडली जाते; तीन पत्तींचे सेनामुख असते, आणि त्याला गुल्म म्हणतात.
5.155.29
त्रयो गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वयुतशोऽभवन् ।
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः ॥ ५.१५५.२९ ॥
तीन गुल्मांचा एक गण असे; गण दहा हजारांपर्यंत होत. दुर्योधनाच्या सैन्यांत लढणारे प्रहारी योद्धे अशा प्रकारे संघटित होते.
5.155.30
तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्बुद्धिमतो नरान् ।
प्रसमीक्ष्य महाबाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा । ॥ ५.१५५.३० ॥
तेथे राजा दुर्योधन, महाबाहु, बुद्धिमान आणि शूर पुरुषांची नीट पारख करून तेव्हा सेनापती नेमले.
5.155.31
पृथगक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान् ।
विधिवत्पूर्वमानीय पार्थिवानभ्यषेचयत् ॥ ५.१५५.३१ ॥
वेगवेगळ्या अक्षौहिणी सेनांचे नायक असलेल्या श्रेष्ठ पुरुषांना पूर्वी विधिपूर्वक आणून त्याने त्या राजांचा अभिषेक केला.
5.155.32
कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च जयद्रथम् ।
सुदक्षिणं च काम्भोजं कृतवर्माणमेव च ॥ ५.१५५.३२ ॥
कृप, द्रोण, शल्य, सिंधूचा राजा जयद्रथ, कांबोजाचा सुदक्षिण आणि कृतवर्मा यांनाही.
5.155.33
द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसमेव च ।
शकुनिं सौबलं चैव बाह्लीकं च महाबलम् ॥ ५.१५५.३३ ॥
द्रोणपुत्र, कर्ण आणि भूरिश्रवा, सुबलाचा पुत्र शकुनी आणि महाबली बाह्लीक यांनाही.
5.155.34
दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारत ।
चक्रे स विविधाः पूजाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः ॥ ५.१५५.३४ ॥
हे भारता! दररोज, ठरलेल्या वेळी, त्याने त्यांचा नाना प्रकारे सन्मान केला; उघडपणे वारंवार.
5.155.35
तथा विनियताः सर्वे ये च तेषां पदानुगाः ।
बभूवुः सैनिका राज्ञां प्रियं राज्ञश्चिकीर्षवः ॥ ५.१५५.३५ ॥
त्याचप्रमाणे त्यांचे जे सर्व अनुयायी सैनिक होते, ते सर्व संयमी राहून राजांचे व राजाचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने होते.