ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय मा चिरम् ॥ ५.३३.१ ॥
ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞನಾದ ಮಹೀಪತಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ದ್ವಾರಪಾಲಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ವಿದುರನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಾ, ತಡಮಾಡಬೇಡ.'
5.33.2
प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत् ।
ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति ॥ ५.३३.२ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕಳುಹಿಸಿದ ದೂತನು ಕ್ಷತ್ತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞನೇ, ಮಹಾರಾಜರು, ಒಡೆಯರು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.'
5.33.3
एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम् ।
अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थं मां प्रतिवेदय ॥ ५.३३.३ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದುರನು ರಾಜಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ದ್ವಾರಪಾಲಕನಿಗೆ ನನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸು.'
5.33.4
विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात् ।
द्रुष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.४ ॥
ದ್ವಾರಪಾಲಕನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಿದುರನು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನನಗೆ ಆದೇಶಿಸು.'
5.33.5
प्रवेशय महाप्रज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
अहं हि विदुरस्यास्य नाकल्पो जातु दर्शने ॥ ५.३३.५ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞನೂ ದೂರದರ್ಶಿಯೂ ಆದ ವಿದುರನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತಾ. ವಿದುರನನ್ನು ನೋಡುವುದು ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅನುಚಿತವಲ್ಲ.'
5.33.6
प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महारादजस्य धीमतः ।
न हि ते दर्शनेऽकल्पो जातु राजाऽब्रवीद्धि माम् ॥ ५.३३.६ ॥
ದ್ವಾರಪಾಲಕನು ಹೇಳಿದನು: 'ಕ್ಷತ್ತನೇ, ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸು. ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಹಾರಾಜರು (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ) ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಚಿತವಲ್ಲ; ರಾಜರು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.'
5.33.7
ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम् ॥ ५.३३.७ ॥
ಆಗ ವಿದುರನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ನರಾಧಿಪನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
5.33.8
विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात् ।
यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.८ ॥
ವಿದುರ: ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ, ಇಗೋ ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ; ನನಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸು.
5.33.9
सञ्जयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः ।
अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति ॥ ५.३३.९ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ: ಓ ವಿದುರ, ಸಂಜಯ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಹೋದನು. ನಾಳೆ ಅಜಾತಶತ್ರು (ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ) ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಅವನು ಹೇಳುವನು.
5.33.10
तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया ।
तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम् ॥ ५.३३.१० ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ: ಇಂದು ಆ ಕುರುವೀರನ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ನನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದೆ; ಅದೇ ನನ್ನನ್ನು ನಿದ್ರೆಗೆಡಿಸಿದೆ.
5.33.11
आग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि ॥ ५.३३.११ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ: ನನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ, ನೀನು ಕಾಣುವ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಹೇಳು, ತಾತ; ನೀನು ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಲ್ಲವೇ.
5.33.12
यतः प्राप्तः सञ्जयः पाण्डवेभ्यो ।
न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः ।
सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि ।
किं वक्ष्यतीत्येव मेऽद्य प्रचिन्ता ॥ ५.३३.१२ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ: ಸಂಜಯನು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕಾರಣ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಯಥಾವತ್ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾಗಿವೆ. "ಅವನು ಈಗ ಏನು ಹೇಳುವನು?" ಎಂಬುದೇ ಇಂದು ನನ್ನ ಚಿಂತೆ.
5.33.13
तन्मे ब्रूहि विदुर त्वं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ।
यथा न नस्तात हितं भवेच्च ।
प्रजाश्च सर्वाः सुखिता भवेयुः ॥ ५.३३.१३ ॥
ವಿದುರ, ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ಇಚ್ಛಿತವನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳು. ಅದರಿಂದ ನಮಗೆ ಹಿತವಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಸುಖವಾಗಿರಲಿ.
5.33.14
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् ।
हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ ५.३३.१४ ॥
ಬಲವಂತನಿಂದ ಆರೋಪಿತನಾದವನು, ದುರ್ಬಲನು, ಸಾಧನಹೀನನು, ಧನ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು, ಕಾಮಿ, ಕಳ್ಳ—ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣಗಳು (ಚಿಂತೆಗಳು) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
5.33.15
कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप ।
कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥ ५.३३.१५ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ಈ ಮಹಾದೋಷಗಳಿಂದ ನೀನು ಸ್ಪರ್ಶಿತನಾಗಿಲ್ಲವೇ? ಇತರರ ಧನದ ಮೇಲೆ ಆಸೆಪಟ್ಟು ನೀನು ಸಂತಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
5.33.16
श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैश्रेयसं वचः ।
अस्मिन्रादर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
ನಿನ್ನಿಂದ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದ, ಪರಮ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಈ ರಾಜರ್ಷಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನೀನೊಬ್ಬನೇ ಪ್ರಾಜ್ಞರಿಂದ ಮಾನ್ಯನಾದವನು.
5.33.17
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्याधिपो भवेत् ।
प्रेष्यस्ते प्रेषितश्चैव धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३३.१७ ॥
ರಾಜಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಬಹುದು; ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿನ್ನ ಸೇವಕ, ನಿನ್ನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೂ ಹೌದು.
5.33.18
विपरीततरश्च त्वं भागधेये न संमतः ।
अर्चिषां प्रक्षयाच्चैव धर्मात्मा धर्मकोविदः ॥ ५.३३.१८ ॥
ನೀನು ಭಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧನಾಗಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಂಗೀಕೃತನಲ್ಲ. ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಆದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳ ಕ್ಷಯದಿಂದಲೇ (ಹುಟ್ಟಿದವನು).
5.33.19
आनृशंस्यादनुक्रोशाद्धर्मात्सत्यात्पराक्रमात् ।
गुरुत्वात्त्वयि संप्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्षते ॥ ५.३३.१९ ॥
ಕರುಣೆ, ದಯೆ, ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ, ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಗೌರವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವನು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.33.20
दुर्योधने सौबले च कर्णे दुःशासने तथा ।
एतेष्वैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३३.२० ॥
ದುರ್ಯೋಧನ, ಸೌಬಲ (ಶಕುನಿ), ಕರ್ಣ, ದುಃಶಾಸನ ಇವರಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಇರಿಸಿ, ನೀನು ಹೇಗೆ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ?
5.33.21
आत्मज्ञानं समारम्भस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२१ ॥
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ, ಉದ್ಯಮ, ಸಹನೆ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ — ಯಾರನ್ನು ಇವು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನೇ ಪಂಡಿತ ಎನಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.33.22
एकस्माद्वृक्षाद्यज्ञपात्राणि राज-
न्स्रुक्व द्रोणी पेठनीपीडने च।
एतस्माद्राजन्ब्रुवतो मे निबोध ।
एकस्माद्वै जायतेऽसच्च सच्च ॥ ५.३३.२२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಒಂದೇ ಮರದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪಾತ್ರೆಗಳು — ಸ್ರುಕ್, ದ್ರೋಣಿ, ಪೇಠನೀ, ಪೀಡನ ಪಾತ್ರೆ — ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ರಾಜನೇ, ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು: ಆ ಒಂದರಿಂದಲೇ ಅಸತ್ತೂ ಸತ್ತೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
5.33.23
निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।
अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम् ॥ ५.३३.२३ ॥
ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾದುದನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ನಿಂದನೀಯವಾದುದನ್ನು ಸೇವಿಸದವನು, ನಾಸ್ತಿಕನಲ್ಲದೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವನು — ಇದು ಪಂಡಿತನ ಲಕ್ಷಣ.
5.33.24
क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीः स्तम्भो मान्यमानिता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२४ ॥
ಕ್ರೋಧ, ಹರ್ಷ, ದರ್ಪ, ನಾಚಿಕೆ, ಸ್ತಂಭ, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಹಂಕಾರ — ಯಾರನ್ನು ಇವು ತನ್ನ ಗುರಿಯಿಂದ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನೇ ಪಂಡಿತ ಎನಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.33.25
यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे ।
कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२५ ॥
ಯಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಗುಟ್ಟಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಇತರರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.26
यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः ।
समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२६ ॥
ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಭಯ, ಸಂತೋಷ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಅಸಮೃದ್ಧಿ ಯಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.27
यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते ।
कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२७ ॥
ಯಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೋ, ಕಾಮದಿಂದಲ್ಲ, ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.28
यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते ।
किंचिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.२८ ॥
ಪಂಡಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.29
क्षिप्रं विजानाति चिरं श्रृणोति ।
विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्।
नासंपृष्टो ह्युपयुङ्क्ते परार्थे ।
तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य ॥ ५.३३.२९ ॥
ಅವನು ಬೇಗನೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ನಂತರವೇ ಅದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ, ಆಸೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಕೇಳದೆ ಇತರರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಪಂಡಿತನ ಮೊದಲ ಜ್ಞಾನ.
5.33.30
नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम् ।
आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.३० ॥
ಪಂಡಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ದೊರೆಯದ್ದನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಳೆದುಹೋದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.31
निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः ।
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३१ ॥
ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವನು, ಕಾರ್ಯದ ನಡುವೆ ಅಂಜದವನು, ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಮಾಡದವನು, ಆತ್ಮವಶ್ಯನಾದವನು — ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
5.33.32
आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते ।
हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ ॥ ५.३३.३२ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಪಂಡಿತರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮಂಗಳಕರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹಿತವಾದುದನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.33
न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते ।
गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३३ ॥
ಆತ್ಮಗೌರವದಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಳ್ಳದವನು, ಅವಮಾನದಿಂದ ಸಂಕಟಪಡದವನು, ಗಂಗಾ ಸರೋವರದಂತೆ ಅಚಲನಾದವನು — ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
5.33.34
तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३४ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಯೋಗವನ್ನು, ಮನುಷ್ಯರ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
5.33.35
प्रवृत्तवाक् चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान् ।
आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३५ ॥
ಸರಾಗವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ವಿಚಿತ್ರ ಕಥೆ ಹೇಳುವವನು, ತರ್ಕಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಪ್ರತಿಭಾವಂತನು, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವವನು — ಅವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
5.33.36
श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा ।
असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः ॥ ५.३३.३६ ॥
ಯಾರ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆರ್ಯರ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಮುರಿಯದವನೋ — ಅವನು ಪಂಡಿತನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
5.33.37
अर्थं महान्तमासाद्य विद्यामेश्वर्यमेव च ।
विचरत्यसमुन्नद्धो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३७ ॥
ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು, ವಿದ್ಯೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದೂ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವವನೇ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.38
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः ।
अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥ ५.३३.३८ ॥
ವಿದ್ಯೆ ಇಲ್ಲದವನೂ, ಗರ್ವಿಷ್ಠನೂ, ಬಡವನೂ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಯಸುವವನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೂಢನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
5.33.39
स्वमर्थं यः परित्यज्य परार्थमनुतिष्ठति ।
मिथ्या चरति मित्रार्थे यश्च मूढः स उच्यते ॥ ५.३३.३९ ॥
ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರರ ಹಿತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನಿಗಾಗಿ ಸುಳ್ಳಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ಮೂಢನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.40
अकामान्कामयति यः कामयानान्परित्यजेत् ।
बलवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४० ॥
ತನ್ನನ್ನು ಬಯಸದವರನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ತನ್ನನ್ನು ಬಯಸುವವರನ್ನು ಕೈಬಿಡುವವನು, ಬಲಿಷ್ಠನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ಮೂಢಮನಸ್ಕನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.41
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
कर्म चारभते दुष्टं तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४१ ॥
ಮಿತ್ರನನ್ನು ಶತ್ರುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವವನು, ಮಿತ್ರನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿ ಹಾನಿ ಮಾಡುವವನು, ದುಷ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವನು ಮೂಢಮನಸ್ಕನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.42
संसारयति कृत्यानि सर्वत्र विचिकित्सते ।
चिरं करोति क्षिप्रार्थे स मूढो भरतर्षभ ॥ ५.३३.४२ ॥
ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡುವವನು, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸಂದೇಹಿಸುವವನು, ಶೀಘ್ರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಬಹುಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಮೂಢನು, ಓ ಭರತರ್ಷಭ.
5.33.43
श्राद्धं पितृभ्यो न ददाति दैवतानि न चार्चति ।
सुहृन्मित्रं न लभते तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४३ ॥
ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅರ್ಪಿಸದವನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸದವನು, ಮಿತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯದವನು — ಅವನನ್ನು ಮೂಢಚಿತ್ತನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
5.33.44
अनाहूतः प्रविशति ह्यपृष्टो बहु भाषते ।
अविश्वस्ते विश्वसिति मूढचेता नराधमः ॥ ५.३३.४४ ॥
ಕರೆಯದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವನು, ಕೇಳದೆ ಬಹಳ ಮಾತನಾಡುವವನು, ನಂಬಲರ್ಹರಲ್ಲದವರನ್ನು ನಂಬುವವನು — ಇಂತಹ ಮೂಢಚಿತ್ತನು ನರಾಧಮ.
5.33.45
परं क्षिपति दोषेण वर्तमानः स्वयं तथा ।
यश्च क्रुध्यत्यनीशानः स च मूढतमो नरः ॥ ५.३३.४५ ॥
ತಾನೇ ಅದೇ ದೋಷದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಇತರರನ್ನು ಆ ದೋಷಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವವನು, ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದೂ ಕೋಪಿಸುವವನು — ಅವನೇ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಢ.
5.33.46
आत्मनो बलमाज्ञाय धर्मार्थपरिवर्जितम् ।
अलभ्यमिच्छन्नैष्कर्म्यान्मूढबुद्धिरिहोच्यते ॥ ५.३३.४६ ॥
ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥರಹಿತನಾಗಿ, ದೊರೆಯದುದನ್ನು ಕರ್ಮತ್ಯಾಗದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವವನು — ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮೂಢಬುದ್ಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
5.33.47
अशिष्यं शास्ति यो राजन्यश्च शिष्यं न शास्ति च ।
कदर्यं भजते यश्च तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕಲಿಸುವವನು, ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಕಲಿಸದವನು, ಲೋಭಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು — ಅವನನ್ನು ಮೂಢಚಿತ್ತನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
5.33.48
एकः संपन्नमाश्नाति वस्ते वासश्च शोभनम् ।
योऽसंविभज्य भृत्येभ्यः को नृशंसतरस्ततः ॥ ५.३३.४८ ॥
ಸೇವಕರಿಗೆ ಹಂಚದೆ ಒಬ್ಬನೇ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನು, ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವವನು — ಅವನಿಗಿಂತ ಕ್ರೂರಿ ಯಾರು?
5.33.49
एकः पापानि कुरुते फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते ॥ ५.३३.४९ ॥
ಒಬ್ಬನು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಫಲವನ್ನು ಮಹಾಜನರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನುಭವಿಸುವವರು ದೋಷದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಮಾಡಿದವನೇ ದೋಷದಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
5.33.50
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता ।
बुद्धिर्बुद्धिमतोत्सृष्टा हन्याद्राष्ट्रं सराजकम् ॥ ५.३३.५० ॥
ಬಿಲ್ಲುಗಾರನು ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣವು ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬುದ್ಧಿಯು ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲದು.
5.33.51
एकया द्वे विनिश्चित्य त्रींश्चतुर्भिर्वशे कुरु ।
पञ्च जित्वा विदित्वा षट् सप्त हित्वा सुखी भवा ॥ ५.३३.५१ ॥
ಒಂದರಿಂದ ಎರಡನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಮೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೋ. ಐದನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಆರು ಮತ್ತು ಏಳನ್ನು ತಿಳಿದು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸುಖಿಯಾಗು.
5.33.52
एकं विषरसो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
सराष्ट्रं सप्रजं हन्ति राजानं मन्त्रपिप्लवः ॥ ५.३३.५२ ॥
ವಿಷದ ರಸವು ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯ ಕೆಡುಕು ರಾಜನನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
5.33.53
एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात् ॥ ५.३३.५३ ॥
ಒಬ್ಬನೇ ರುಚಿಕರ ಭೋಜನವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು, ಒಬ್ಬನೇ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು. ಒಬ್ಬನೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಾರದು; ನಿದ್ರಿಸುವವರ ನಡುವೆ ಒಬ್ಬನೇ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಬಾರದು.
5.33.54
एकमेवाद्वितीयं तद्यद्राजन्नावबुध्यसे ।
सत्यं स्वगस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ ५.३३.५४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅದು ಒಂದೇ, ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ — ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವು ಸ್ವರ್ಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟುವ ದೋಣಿಯಂತೆ.
5.33.55
एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ५.३३.५५ ॥
ಕ್ಷಮೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಒಂದೇ ದೋಷವಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ — ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನನ್ನು ಜನರು ಶಕ್ತಿಹೀನನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
5.33.56
सोऽस्य दोषो न मन्तव्यः क्षमा हि परमं बलम् ।
क्षमा गुणो ह्यशक्तानां शक्तानां भूषणं क्षमा ॥ ५.३३.५६ ॥
ಅದನ್ನು ಅವನ ದೋಷವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಪರಮ ಬಲ. ಕ್ಷಮೆ ಅಶಕ್ತರ ಗುಣ; ಶಕ್ತರಿಗೆ ಭೂಷಣವೂ ಕ್ಷಮೆಯೇ.
5.33.57
क्षमा वशीकृतीर्लोके क्षमया किं न साध्यते ।
शान्तिखङ्गः करे यस्य किं करिष्यति दुर्जनः ॥ ५.३३.५७ ॥
ಕ್ಷಮೆ ಲೋಕವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಏನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಎಂಬ ಖಡ್ಗವಿರುವವನಿಗೆ ದುರ್ಜನನು ಏನು ಮಾಡುವನು?
5.33.58
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ।
अक्षमावान्परं दोषैरात्मानं चैव योजयेत् ॥ ५.३३.५८ ॥
ಹುಲ್ಲಿಲ್ಲದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಬೆಂಕಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಆರಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಮೆಯಿಲ್ಲದವನು ಪರರ ದೋಷಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನೇ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
5.33.59
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा ।
विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥ ५.३३.५९ ॥
ಒಂದೇ ಧರ್ಮ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು; ಒಂದೇ ಕ್ಷಮೆ ಉತ್ತಮ ಶಾಂತಿ. ಒಂದೇ ವಿದ್ಯೆ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿ; ಒಂದೇ ಅಹಿಂಸೆ ಸುಖ ತರುವಂಥದು.
5.33.60
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बलिशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ ५.३३.६० ॥
ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಭೂಮಿ ನುಂಗುತ್ತದೆ, ಹುತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವು (ಇಲಿಗಳನ್ನು) ನುಂಗುವಂತೆ — ವಿರೋಧಿಸದ ರಾಜನನ್ನು, ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು.
5.33.61
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते ।
अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥ ५.३३.६१ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ: ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ಮಾತನ್ನು ಆಡದಿರುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಗೌರವಿಸದಿರುವುದು.
5.33.62
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र परप्रत्ययकारिणौ ।
स्त्रियः कामितकामिन्यो मूर्खाः पूजितपूजकाः ॥ ५.३३.६२ ॥
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಇತರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸುವವರು ಈ ಇಬ್ಬರು: ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಬಯಸುವ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಪೂಜಿತರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮೂರ್ಖರು.
5.33.63
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ ।
यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ ५.३३.६३ ॥
ದೇಹವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಎರಡು ಚೂಪಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಇವು: ಧನವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಬಯಸುವವನು, ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಕೋಪಿಸುವವನು.
5.33.64
द्वावेव न विराजेते विपरीतेन कर्मणा ।
गृहस्थश्च निरारम्भः कार्यवांश्चैव भिक्षुकः ॥ ५.३३.६४ ॥
ವಿಪರೀತ ಕರ್ಮದಿಂದ ಈ ಇಬ್ಬರೇ ಬೆಳಗುವುದಿಲ್ಲ: ಉದ್ಯಮವಿಲ್ಲದ ಗೃಹಸ್ಥ, ಕರ್ತವ್ಯವಿರುವ ಭಿಕ್ಷುಕ.
5.33.65
द्वाविमौ पुरुषौ राजन्स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ।
प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ ५.३३.६५ ॥
ರಾಜನೇ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷರು: ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮರ್ಥನು, ದರಿದ್ರನಾದರೂ ದಾನಮಾಡುವವನು.
5.33.66
न्यायागतस्य द्रव्यस्य बोद्धव्यौ द्वावतिक्रमौ ।
अपात्रे प्रतिपत्तिश्च पात्रे चात्प्रतिपादनम् ॥ ५.३३.६६ ॥
ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಧನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತಿಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಅಪಾತ್ರನಿಗೆ ಕೊಡುವುದು, ಪಾತ್ರನಿಗೆ ಕೊಡದಿರುವುದು.
5.33.67
द्वावभ्यसि निवेष्टव्यौ गले बध्वा दृढां शिलाम् ।
धनवन्तमदातारं दरिद्रं चातपस्विनम् ॥ ५.३३.६७ ॥
ಇಬ್ಬರನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟಿ ಮುಳುಗಿಸಬೇಕು: ದಾನ ಮಾಡದ ಧನಿಕನನ್ನು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದ ದರಿದ್ರನನ್ನು.
5.33.68
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखो हतः ॥ ५.३३.६८ ॥
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಭೇದಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರು: ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಮತ್ತು ರಣದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿ ಹತನಾದವನು.
5.33.69
त्रयो न्याया मनुष्याणां श्रूयन्ते भरतर्षभ ।
कनीयान्मध्यमः श्रेष्ठ इति वेदविदो विदुः ॥ ५.३३.६९ ॥
ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮೂರು ನ್ಯಾಯಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ: ಕನಿಷ್ಠ, ಮಧ್ಯಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಹೀಗೆ ವೇದವಿದರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
5.33.70
त्रिविधाः पुरुषा राजन्नुत्तमाधममध्यमाः ।
नियोजयेद्यथावत्तांस्त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ ५.३३.७० ॥
ರಾಜನೇ, ಮನುಷ್ಯರು ಮೂರು ವಿಧ: ಉತ್ತಮ, ಅಧಮ, ಮಧ್ಯಮ; ಅವರನ್ನು ಮೂರು ವಿಧದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.
5.33.71
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ ५.३३.७१ ॥
ರಾಜನೇ, ಮೂವರು ಮಾತ್ರ ಧನರಹಿತರು: ಹೆಂಡತಿ, ದಾಸ, ಮಗ; ಇವರು ಏನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ ಅದು ಯಜಮಾನನದೇ.
5.33.72
हरणं च परस्वानां परदाराभिमर्शनम् ।
सुहृदश्च परित्यागस्त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ५.३३.७२ ॥
ಪರರ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು, ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು, ಮಿತ್ರರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು; ಈ ಮೂರು ದೋಷಗಳು ನಾಶವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ.
5.33.73
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ५.३३.७३ ॥
ನರಕದ ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ದ್ವಾರಗಳು ಆತ್ಮನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ—ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
5.33.74
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च भारत ।
शत्रोश्च मोक्षणं कृच्छ्रात्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ५.३३.७४ ॥
ಭಾರತನೇ, ವರ ನೀಡುವುದು, ರಾಜ್ಯ, ಪುತ್ರಜನನ, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು—ಇವು ಮೂರು, ಇವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದು ಒಂದು.
5.33.75
भक्तं च भजमानं च तवास्मीति च वादिनम् ।
त्रीनेताञ्छरणं प्राप्तान्विषमेऽपि कन सन्त्यजेत् ॥ ५.३३.७५ ॥
ಭಕ್ತ, ಸೇವಕ, 'ನಾನು ನಿನ್ನವನು' ಎಂದು ಹೇಳುವವನು—ಈ ಮೂವರು ಶರಣು ಬಂದರೆ, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದು.
5.33.76
चत्वारि राज्ञा तु महाबलेन ।
वर्ज्यान्याहुः पण्डितस्तानि विद्यात्।
अल्पप्रज्ञैः सह मन्त्रं न कुर्या-
न्न दीर्घसूत्रैरलसैश्चारणैश्च ॥ ५.३३.७६ ॥
ಮಹಾಬಲನಾದ ರಾಜನು ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತನು ಅವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರೊಡನೆ, ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ, ಸೋಮಾರಿಗಳೊಡನೆ ಮತ್ತು ಗೂಢಚಾರರೊಡನೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಬಾರದು.
5.33.77
चतवारि ते तात गृहे वसन्तु ।
श्रियाऽभिजुष्टस्य गृहस्थधर्मे।
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नः कुलीनः ।
सखा दरिद्रो भगिनी चानपत्या ॥ ५.३३.७७ ॥
ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಇರಲಿ—ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮ ಪಾಲಿಸುವ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ: ವೃದ್ಧನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕುಲೀನ ಬಂಧು, ಬಡ ಸ್ನೇಹಿತ, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ತಂಗಿ.
5.33.78
चत्वार्याह महाराज साद्यस्कानि बृहस्पतिः ।
पृच्छते त्रिदशेन्द्राय तानीमानि निबोध मे ॥ ५.३३.७८ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ದೇವೇಂದ್ರನು ಕೇಳಿದಾಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಶೀಘ್ರ ಫಲದಾಯಕ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಅವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
5.33.79
देवतानां च सङ्कल्पमनुभावं च धीमताम् ।
विनयं कृतविद्यानां विनाशं पापकर्मणाम् ॥ ५.३३.७९ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು, ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು, ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತವರ ವಿನಯವನ್ನು, ಪಾಪಕರ್ಮಿಗಳ ವಿನಾಶವನ್ನು.
5.33.80
चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ ५.३३.८० ॥
ನಾಲ್ಕು ಕರ್ಮಗಳು ಭಯಂಕರವಾದವು; ಅನುಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಭಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ: ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆಚರಿಸಿದ ಮೌನ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಓದಿದ ವೇದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞ.
5.33.81
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचर्याः प्रयत्नतः ।
पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥ ५.३३.८१ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ಐದು ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವಿಸಬೇಕು: ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಅಗ್ನಿ, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಗುರು. ಓ ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ!
5.33.82
पञ्चैव पूजयँल्लोके यशः प्राप्नोति केवलम् ।
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च भिक्षूनतिथिपञ्चमान् ॥ ५.३३.८२ ॥
ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಐವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುವವನು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ: ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೆಯವರಾಗಿ ಅತಿಥಿಗಳು.
5.33.83
पञ्च त्वाऽनुगमिष्यन्ति यत्र यत्र गमिष्यसि ।
मित्राण्यमित्रा मध्यस्था उपजीव्योपजीविनः । ॥ ५.३३.८३ ॥
ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಐವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಮಿತ್ರರು, ಶತ್ರುಗಳು, ಮಧ್ಯಸ್ಥರು, ನೀನು ಅವಲಂಬಿಸುವವರು ಮತ್ತು ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವವರು.
5.33.84
पञ्चेन्द्रियस्य मर्त्यस्य छिद्रं चेदेकमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥ ५.३३.८४ ॥
ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಇಂದ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಚರ್ಮದ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ನೀರು ಸೋರುವಂತೆ ಸೋರಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
5.33.85
षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्री भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । ॥ ५.३३.८५ ॥
ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಇಲ್ಲಿ ಆರು ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು: ನಿದ್ರೆ, ತಂದ್ರೆ, ಭಯ, ಕೋಪ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಂದೂಡುವ ಸ್ವಭಾವ.
5.33.86
षडिमान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ ५.३३.८६ ॥
ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಆರು ಜನರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು: ಉಪದೇಶಿಸದ ಆಚಾರ್ಯ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದವನು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸುವ ಋತ್ವಿಜ.
5.33.87
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ ५.३३.८७ ॥
ರಕ್ಷಿಸದ ರಾಜನನ್ನು, ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪತ್ನಿಯನ್ನು, ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಗೋಪಾಲಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಕ್ಷೌರಿಕನನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.
5.33.88
षडेव तु गुणाः पुंसा न हातव्याः कदाचन ।
सत्यं दानमनालस्यमनसूया क्षमा धृतिः ॥ ५.३३.८८ ॥
ಆದರೆ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬಾರದು: ಸತ್ಯ, ದಾನ, ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಕ್ಷಮೆ, ಧೃತಿ.
5.33.89
अर्थागमो नित्यमरोगिता च ।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या ।
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.८९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಜೀವಲೋಕಕ್ಕೆ ಆರು ಸುಖಗಳಿವೆ: ಸದಾ ಧನಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳು, ವಿಧೇಯ ಪುತ್ರ, ಧನ ತರುವ ವಿದ್ಯೆ.
5.33.90
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ५.३३.९० ॥
ತನ್ನೊಳಗಿನ ಆರು ನಿತ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ಪಡೆದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗುವನು?
5.33.91
षडिमे षट्सु जीवन्ति सप्तमो नोपलभ्यते ।
चोराः प्रमत्ते जीवन्ति व्याधितेषु चिकित्सकाः ॥ ५.३३.९१ ॥
ಈ ಆರು ಮಂದಿ ಆರರ ಮೇಲೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಏಳನೆಯವನು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೈಮರೆತವರ ನಡುವೆ ಕಳ್ಳರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವೈದ್ಯರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.
5.33.92
प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याजकाः ।
राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पण्डिताः ॥ ५.३३.९२ ॥
ಕಾಮಾಸಕ್ತರ ನಡುವೆ ಹೆಂಗಸರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಯಜಮಾನರ ನಡುವೆ ಯಾಜಕರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾದಿಸುವವರ ನಡುವೆ ರಾಜ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ; ಮೂರ್ಖರ ನಡುವೆ ಪಂಡಿತರು ಸದಾ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.
5.33.93
षडिमानि विनश्यन्ति मुहूर्तमनवेक्षणात् ।
गावः सेवा कृषिर्भार्या विद्या वृषलसङ्गतिः ॥ ५.३३.९३ ॥
ಈ ಆರು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಗಮನಿಸದಿದ್ದರೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ: ಹಸುಗಳು, ಸೇವೆ, ಕೃಷಿ, ಹೆಂಡತಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಶೂದ್ರರ ಸಹವಾಸ.
5.33.94
षडेते ह्यवमन्यन्ते नित्यं पूर्वोपकारिणम् ।
आचार्यं शिक्षिताः शिष्याः कृतदाराश्च मातरं ॥ ५.३३.९४ ॥
ಈ ಆರು ಮಂದಿ ಸದಾ ಹಿಂದೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ: ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತ ಶಿಷ್ಯರು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು, ವಿವಾಹಿತರು ತಾಯಿಯನ್ನು.
5.33.95
नारीं विगतकामास्तु कृतार्थाश्च प्रयोजकम् ।
नावं निस्तीर्णकान्तारा नातुराश्च चिकित्सकं ॥ ५.३३.९५ ॥
ಕಾಮ ಕಳೆದವರು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದವರು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡನ್ನು ದಾಟಿದವರು ದೋಣಿಯನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ; ರೋಗಿಗಳು ವೈದ್ಯರನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ.
5.33.96
आरोग्यमानृण्यमविप्रवासः ।
सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः।
स्वप्रत्यया वृत्तिरभीतवासः ।
षट् जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.९६ ॥
ಆರೋಗ್ಯ, ಋಣಮುಕ್ತಿ, ಪ್ರವಾಸವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಭಯರಹಿತ ವಾಸ — ಓ ರಾಜನೇ, ಇವು ಜೀವಲೋಕದ ಆರು ಸುಖಗಳು.
5.33.97
ईर्षुर्धृणी नसन्तुष्टः क्रोधनो नित्यशङ्कितः ।
परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदुःखिताः ॥ ५.३३.९७ ॥
ಅಸೂಯೆಯುಳ್ಳವನು, ನಿರ್ದಯಿ, ಅತೃಪ್ತನು, ಕೋಪಿಷ್ಠನು, ಸದಾ ಶಂಕಿತನು, ಇತರರ ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವವನು — ಈ ಆರು ಮಂದಿ ನಿತ್ಯ ದುಃಖಿತರು.
5.33.98
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः ।
प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ ५.३३.९८ ॥
ರಾಜನು ಸದಾ ವ್ಯಸನಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಏಳು ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಇವುಗಳಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
5.33.99
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् ।
महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥ ५.३३.९९ ॥
ಸ್ತ್ರೀ, ಜೂಜು, ಬೇಟೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕಠೋರ ಮಾತು — ಐದನೆಯದು; ಮತ್ತು ದಂಡದಲ್ಲಿ ಕಠೋರತೆ, ಧನದ ದುರುಪಯೋಗ — ಇವೇ.
5.33.100
अष्टौ पूर्वनिमित्तानि नरस्य विनशिष्यतः ।
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ ५.३३.१०० ॥
ನಾಶವಾಗಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಂಟು ಪೂರ್ವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ: ಮೊದಲು ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಡನೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.33.101
ब्राह्मणस्वानि चादत्ते ब्राह्मणांश्च जिघांसति ।
रमते निन्दया चैषां प्रशंसां नाभिनन्दति ॥ ५.३३.१०१ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರ ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.102
नैनान्स्मरति कृत्येषु याचितश्चाभ्यसूयति ।
एतान्दोषान्नरः प्राज्ञो बुद्ध्या बुध्वा विसर्जयेत् ॥ ५.३३.१०२ ॥
ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಳಿದಾಗ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಕೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿ ಮನುಷ್ಯನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅರಿತು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
5.33.103
अष्टाविमानि हर्षस्य नवनीतानि भारत ।
वर्तमानानि दृश्यन्ते तान्येव स्वसुखान्यपि ॥ ५.३३.१०३ ॥
ಭಾರತ, ಹರ್ಷದ ಈ ಎಂಟು ನವನೀತಗಳಿವೆ; ಅವೇ ತಮ್ಮ ಸುಖಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
5.33.104
समागमश्च सखिभिर्महांश्चैव धनागमः ।
पुत्रेण च परिष्वङ्गः सन्निपातश्च मैथुने ॥ ५.३३.१०४ ॥
ಗೆಳೆಯರ ಜೊತೆ ಕೂಡುವಿಕೆ, ಮಹಾ ಧನಾಗಮ, ಮಗನ ಅಪ್ಪುಗೆ, ಕೂಡಿಕೆಯ ಸಂಯೋಗ.
5.33.105
समये च प्रियालापः स्वयूथ्येषु समुन्नतिः ।
अभिप्रेतस्य लाभश्च पूजा च जनसंसदि ॥ ५.३३.१०५ ॥
ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಕತೆ, ತಮ್ಮವರ ನಡುವೆ ಉನ್ನತಿ, ಬಯಸಿದ್ದರ ಲಾಭ, ಜನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ.
5.33.106
अष्टौ गुमाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३३.१०६ ॥
ಎಂಟು ಗುಣಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತವೆ: ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಕುಲೀನತೆ, ದಮ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಕಡಿಮೆ ಮಾತು, ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ದಾನ, ಕೃತಜ್ಞತೆ.
5.33.107
नवद्वारमिदं वेश्म त्रिस्थूणं पञ्चसाक्षिकम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स परः कविः ॥ ५.३३.१०७ ॥
ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲು, ಮೂರು ಕಂಬ, ಐದು ಸಾಕ್ಷಿ ಉಳ್ಳ ಈ ಮನೆ; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ವಿದ್ವಾಂಸನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ.
5.33.108
दश धर्मं न जानन्ति धृतराष्ट्र निबोध तान् ।
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः ॥ ५.३३.१०८ ॥
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಹತ್ತು ಜನರನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ: ಮತ್ತರು, ಪ್ರಮತ್ತರು, ಉನ್ಮತ್ತರು, ದಣಿದವರು, ಕ್ರುದ್ಧರು, ಹಸಿದವರು.
5.33.109
त्वरमाणश्च लुब्धश्च भीतः कामी च ते दश ।
तस्मादेतेषु भावेषु न प्रसञ्जेत पण्डितः ॥ ५.३३.१०९ ॥
ಅವಸರಪಡುವವನು, ಲೋಭಿ, ಭೀತನು, ಕಾಮಿ, ಈ ಹತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿ ಈ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಬಾರದು.
5.33.110
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुत्रार्थमसुरेन्द्रेण गीतं चैव सुधन्वना ॥ ५.३३.११० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮಗನಿಗಾಗಿ ಅಸುರೇಂದ್ರನೂ ಸುಧನ್ವನೂ ಹಾಡಿದುದು ಇದು.
5.33.111
यः काममन्यू प्रजहाति राजा ।
पात्रे प्रतिष्ठापयते धनं च।
विशेषविच्छ्रुतवान्क्षिप्रकारी ।
तं सर्वलोकः कुरुते प्रमाणम् ॥ ५.३३.१११ ॥
ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಧನ ನೀಡುವ, ವಿವೇಕಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸನೂ ಶೀಘ್ರ ಕಾರ್ಯಶೀಲನೂ ಆದ ರಾಜನನ್ನು ಸಕಲ ಲೋಕವೂ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.
5.33.112
जानाति विश्वासयितुं मनुष्यान् ।
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्।
जानाति मात्रां च तथा क्षमां च ।
तं तादृशं श्रीर्जुषते समग्रा ॥ ५.३३.११२ ॥
ಮನುಷ್ಯರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ತಿಳಿದ ದೋಷಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವವನು, ಮಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆ ಎರಡನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು — ಅಂಥವನನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ.
5.33.113
सुदुर्बलं नावजानाति कंचि-
द्युक्तो रिपुं सेवते बुद्धिपूर्वम्।
न विग्रहं रोचयते बलस्थैः ।
काले च यो विक्रमते स धीरः ॥ ५.३३.११३ ॥
ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲನನ್ನೂ ಯಾರನ್ನೂ ತುಚ್ಛವೆಂದು ಭಾವಿಸದವನು, ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸುವವನು, ಬಲಿಷ್ಠರೊಡನೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸದವನು, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರುವವನು — ಅವನೇ ಧೀರ.
5.33.114
प्राप्याप न व्यथते कदाचि-
दुद्योगमान्वच्छति चाप्रमत्तः ।
दुःखं च काले सहते महात्मा ।
धुरन्धरस्तस्य जिताः सपत्नाः ॥ ५.३३.११४ ॥
ಆಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ; ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮನೇ ಧುರಂಧರ; ಅವನ ಶತ್ರುಗಳು ಜಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
5.33.115
अनर्थकं विप्रवासं गृहेभ्यः ।
पापैः सन्धिं परदाराभिमर्शम्।
दम्भं स्तैन्यं पैशुनं मद्यमानं ।
न सेवते यः स सुखी सदैव ॥ ५.३३.११५ ॥
ವ್ಯರ್ಥ, ಮನೆಯಿಂದ ದೂರ ಅಲೆಯುವುದು, ಪಾಪಿಗಳೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದ, ಪರಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಪರ್ಶ, ದಂಭ, ಕಳ್ಳತನ, ಚಾಡಿ, ಮದ್ಯ, ಅಹಂಕಾರ—ಇವನ್ನು ಸೇವಿಸದವನೇ ಸದಾ ಸುಖಿ.
5.33.116
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग-
माकारितः शंसति तत्त्वमेव।
न मित्रार्थे रोचयते विवादं ।
नापूजितः कुप्यति चाप्यमूढः ॥ ५.३३.११६ ॥
ಆವೇಶದಿಂದ ಅವನು ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕರೆದಾಗ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಿತ್ರನಿಗಾಗಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವಮಾನವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಮೂಢನಾಗದೆ ಕೋಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.117
न योऽभ्यसूयत्सयनुकम्पते च ।
न दुर्बलः प्रातिभाव्यं करोति।
नात्याह किंचित्क्षमते विवादं ।
सर्वत्र तादृग्लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३३.११७ ॥
ಇತರರಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹುಡುಕದೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವವನು; ದುರ್ಬಲನಾಗಿ ಜಾಮೀನು ನೀಡದವನು; ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡದೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು—ಇಂಥವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
5.33.118
यो नोद्धतं कुरुते जातु वेषं ।
न पौरुषेणापि विकत्थतेऽन्यान्।
न मूर्च्छितः कटुकान्याह किंचि-
त्प्रियं सदा तं कुरुते जनो हि ॥ ५.३३.११८ ॥
ಉದ್ಧಟ ವೇಷವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪೌರುಷದಿಂದಲೂ ಇತರರನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡಂತೆ ಕಠಿಣ ಮಾತು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ—ಅವನನ್ನು ಜನರು ಸದಾ ಪ್ರಿಯನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
5.33.119
न वैरमुद्दिपयति प्रशान्तं ।
न दर्पमारोहति शान्तिमेति।
न दुर्गतोऽस्मीति करोत्यकार्यं ।
तमार्यशीलं परमाहुरार्याः ॥ ५.३३.११९ ॥
ಶಾಂತನಾದವನಲ್ಲಿ ವೈರವನ್ನು ಕೆರಳಿಸದವನು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಏರದವನು, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವನು, 'ನಾನು ದುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಅಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡದವನು — ಅವನನ್ನೇ ಆರ್ಯರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆರ್ಯಶೀಲನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
5.33.120
न स्वे सुखे वै कुरुते प्रहर्षं ।
नान्यस्य दुःखे भवति प्रहृष्टः।
दत्त्वा न पश्चात्कुरुतेऽनुतापं ।
स कथ्यते सत्पुरुषार्यशीलः ॥ ५.३३.१२० ॥
ತನ್ನ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸದವನು, ಇತರರ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡದವನು, ದಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡದವನು — ಅವನೇ ಸತ್ಪುರುಷ, ಆರ್ಯಶೀಲನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
5.33.121
देशाचारान्समयाञ्जातिधर्मान् ।
बुभूषते यः स परावरज्ञः।
स यत्र तत्राभिगतः सदैव ।
महाजनस्याधिपत्यं करोति ॥ ५.३३.१२१ ॥
ದೇಶಾಚಾರ, ಒಪ್ಪಂದ, ಜಾತಿಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬಯಸುವ, ಪರಾವರಜ್ಞನಾದವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಸದಾ ಮಹಾಜನಸಮೂಹದ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.33.122
दम्भं मोहं मत्सरं पापकृत्यं ।
राजद्विष्टं पैशुनं पूगवैरम्।
मत्तोन्मत्तैर्दुर्जनैश्चापि वादं ।
यः प्रज्ञावान्वर्जयेत्स प्रधानः ॥ ५.३३.१२२ ॥
ದಂಭ, ಮೋಹ, ಮತ್ಸರ, ಪಾಪಕೃತ್ಯ, ರಾಜದ್ವೇಷ, ಚಾಡಿ, ಗುಂಪುಗಳ ವೈರ, ಮತ್ತರು, ಉನ್ಮತ್ತರು, ದುರ್ಜನರೊಂದಿಗಿನ ವಾದ — ಇವನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನು ತ್ಯಜಿಸುವವನೇ ಪ್ರಧಾನನು.
5.33.123
दमं शौचं दैविकं मङ्गलानि ।
प्रायश्चित्तान्विविधाँल्लोकवादान्।
एतानि यः कुरुते नैत्यकानि ।
तस्योत्थानं देवता राधयन्ति ॥ ५.३३.१२३ ॥
ದಮ, ಶೌಚ, ದೈವಿಕ ಮಂಗಲ ಕಾರ್ಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು, ಲೋಕವಾದಗಳು — ಇವನ್ನು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳಾಗಿ ಮಾಡುವವನ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
5.33.124
समैर्विवाहं कुरुते न हीनैः ।
समैः सख्यं व्यवहारं कथां च।
गुणैर्विशिष्टांश्च पुरो दधाति ।
विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः ॥ ५.३३.१२४ ॥
ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹೀನರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ; ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ, ವ್ಯವಹಾರ, ಮಾತುಕತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ — ಆ ವಿದ್ವಾಂಸನ ನೀತಿಗಳು ಸುನೀತಿಗಳು.
5.33.125
मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा।
ददात्यमित्रेष्वपि याचितः सं-
स्तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ ५.३३.१२५ ॥
ಆಶ್ರಿತರಿಗೆ ಹಂಚಿ ಮಿತವಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮಿತವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಪರಿಮಿತ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೇಳಿದರೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ — ಅಂತಹ ಸತ್ಪುರುಷ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯನ್ನು ಅನರ್ಥಗಳು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತವೆ.
5.33.126
चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य ।
नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किंचित्।
मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च ।
नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ ५.३३.१२६ ॥
ಯಾರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಮಾನದ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಇತರರು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ತಿಳಿಯರೋ; ರಹಸ್ಯ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ.
5.33.127
यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः ।
सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः
अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये ।
महामणिर्जात्य इव सप्रन्नः ॥ ५.३३.१२७ ॥
ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ಸತ್ಯವಂತ, ಮೃದು, ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದವನು — ಅವನು ಬಂಧುಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಾತಿಯ ಮಹಾಮಣಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ.
5.33.128
य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः ।
स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत
अनन्तजेजाः सुमनाः समाहितः ।
स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ ५.३३.१२८ ॥
ತನ್ನೊಳಗೇ ಅತ್ಯಂತ ನಾಚಿಕೆಪಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸರ್ವ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಗುರುವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅನಂತ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿ, ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
5.33.129
वने जाताः शापदग्धस्य राज्ञः ।
पाण्डोः पुत्राः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पाः ।
त्वयैव बाला वर्धिताः शिक्षिताश्च ।
तवादेशं पालयन्त्याम्बिकेय ॥ ५.३३.१२९ ॥
ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ರಾಜ ಪಾಂಡುವಿನ ಐವರು ಪುತ್ರರು, ಐದು ಇಂದ್ರರಂತೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ನೀನೇ ಅವರನ್ನು ಬಾಲಕರಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದೆ; ಓ ಅಂಬಿಕೇಯ, ಅವರು ಇಂದೂ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
5.33.130
प्रदायैषामुचितं तातराज्यं ।
सुखी पुत्रैः सहितो मोदमानः ।
न देवानां नापि च मानुषाणां ।
भविष्यसि त्वं गर्हणीयो नरेन्द्र ॥ ५.३३.१३० ॥
ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಸುಖವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರು; ಓ ನರೇಂದ್ರ, ಆಗ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೂ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲೂ ನೀನು ನಿಂದಾರ್ಹನಾಗಲಾರೆ.