ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय मा चिरम् ॥ ५.३३.१ ॥
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ।'
5.33.2
प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत् ।
ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति ॥ ५.३३.२ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦୂତ କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାରାଜ, ପ୍ରଭୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।'
5.33.3
एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम् ।
अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थं मां प्रतिवेदय ॥ ५.३३.३ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ବିଦୁର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ପହଞ୍ଚି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ମୋ ଆସିବା ବିଷୟରେ ଜଣାଅ।'
5.33.4
विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात् ।
द्रुष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.४ ॥
ଦ୍ୱାରପାଳ କହିଲା, 'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଦୁର ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ସେ କ'ଣ କରିବେ? ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
5.33.5
प्रवेशय महाप्रज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
अहं हि विदुरस्यास्य नाकल्पो जातु दर्शने ॥ ५.३३.५ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, 'ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ଆଣ। ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମୋ ପାଇଁ କଦାପି ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ।'
5.33.6
प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महारादजस्य धीमतः ।
न हि ते दर्शनेऽकल्पो जातु राजाऽब्रवीद्धि माम् ॥ ५.३३.६ ॥
ଦ୍ୱାରପାଳ କହିଲା, 'ହେ କ୍ଷତ୍ତା, ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାରାଜ (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର) ତୁମକୁ ଦେଖିବା କଦାପି ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ; ରାଜା ମୋତେ ଏହା କହିଛନ୍ତି।'
5.33.7
ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम् ॥ ५.३३.७ ॥
ଏଥର ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ହାତଯୋଡ଼ି, ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
5.33.8
विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात् ।
यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.८ ॥
ବିଦୁର: ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଆସିଛି। ଯଦି କିଛି କରିବାର ଥାଏ, ଏହି ମୁଁ ଅଛି; ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
5.33.9
सञ्जयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः ।
अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति ॥ ५.३३.९ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର: ହେ ବିଦୁର, ସଞ୍ଜୟ ଆସି ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରି ଚାଲିଗଲେ। କାଲି ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ) ବାକ୍ୟ ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ କହିବେ।
5.33.10
तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया ।
तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम् ॥ ५.३३.१० ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର: ଆଜି ସେହି କୁରୁବୀରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମୁଁ ବୁଝି ପାରିଲି ନାହିଁ। ତାହା ମୋ ଅଙ୍ଗ ଦହନ କରୁଛି, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ ରଖିଛି।
5.33.11
आग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि ॥ ५.३३.११ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର: ମୋ ସାମନାରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ମୋତେ, ତୁମେ ଯାହା ମଙ୍ଗଳ ଦେଖୁଛ ତାହା କୁହ, ହେ ପୁତ୍ର; ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ।
5.33.12
यतः प्राप्तः सञ्जयः पाण्डवेभ्यो ।
न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः ।
सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि ।
किं वक्ष्यतीत्येव मेऽद्य प्रचिन्ता ॥ ५.३३.१२ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର: ସଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଖରୁ ଆସିଥିବାରୁ ମୋ ମନର ଯଥାର୍ଥ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଚଳିତ ହୋଇଛି। "ସେ ଏବେ କ'ଣ କହିବ?" ଏହା ହିଁ ଆଜି ମୋର ଚିନ୍ତା।
5.33.13
तन्मे ब्रूहि विदुर त्वं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ।
यथा न नस्तात हितं भवेच्च ।
प्रजाश्च सर्वाः सुखिता भवेयुः ॥ ५.३३.१३ ॥
ବିଦୁର, ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ, ଯେପରି ଆମର ହିତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୁଖୀ ରହନ୍ତି।
5.33.14
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् ।
हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ ५.३३.१४ ॥
ବଳବାନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଯୁକ୍ତ, ଦୁର୍ବଳ, ସାଧନହୀନ, ଧନ ହରାଯାଇଥିବା, କାମୀ କିମ୍ବା ଚୋର—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗରଣ (ଚିନ୍ତା) ପ୍ରବେଶ କରେ।
5.33.15
कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप ।
कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥ ५.३३.१५ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏହି ମହାଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୋଇ ନାହଁ କି? ଅନ୍ୟର ଧନ ଉପରେ ଲୋଭ କରି ତୁମେ ସନ୍ତାପ ପାଉ ନାହଁ କି?
5.33.16
श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैश्रेयसं वचः ।
अस्मिन्रादर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
ତୁମଠାରୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ, ପରମ, ନୈଃଶ୍ରେୟସ ଦେଉଥିବା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଏହି ରାଜର୍ଷି ବଂଶରେ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କେବଳ ତୁମେ।
5.33.17
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्याधिपो भवेत् ।
प्रेष्यस्ते प्रेषितश्चैव धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३३.१७ ॥
ରାଜଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା ତ୍ରିଲୋକର ଅଧିପତି ହୋଇପାରେ; ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମର ସେବକ, ଏବଂ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମଧ୍ୟ।
5.33.18
विपरीततरश्च त्वं भागधेये न संमतः ।
अर्चिषां प्रक्षयाच्चैव धर्मात्मा धर्मकोविदः ॥ ५.३३.१८ ॥
ତୁମେ ଭାଗ୍ୟର ବିରୋଧୀ; ତେଣୁ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ୱୀକୃତ ନୁହଁ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଗ୍ନିଶିଖାର କ୍ଷୟରୁ ହିଁ (ଉତ୍ପନ୍ନ)।
5.33.19
आनृशंस्यादनुक्रोशाद्धर्मात्सत्यात्पराक्रमात् ।
गुरुत्वात्त्वयि संप्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्षते ॥ ५.३३.१९ ॥
କରୁଣା, ଦୟା, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ ହେତୁ, ଏବଂ ତୁମର ଗୌରବ ବିଚାର କରି, ସେ ବହୁ କ୍ଳେଶ ସହ୍ୟ କରେ।
5.33.20
दुर्योधने सौबले च कर्णे दुःशासने तथा ।
एतेष्वैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३३.२० ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ସୌବଳ (ଶକୁନି), କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଉପରେ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରି ତୁମେ କିପରି କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କର?
5.33.21
आत्मज्ञानं समारम्भस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२१ ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ, ଉଦ୍ୟମ, ସହନଶୀଳତା ଓ ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ନିଷ୍ଠା — ଯାହାକୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବିଚଳିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
5.33.22
एकस्माद्वृक्षाद्यज्ञपात्राणि राज-
न्स्रुक्व द्रोणी पेठनीपीडने च।
एतस्माद्राजन्ब्रुवतो मे निबोध ।
एकस्माद्वै जायतेऽसच्च सच्च ॥ ५.३३.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଗୋଟିଏ ଗଛରୁ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର — ସ୍ରୁକ୍, ଦ୍ରୋଣୀ, ପେଠନୀ ଓ ପୀଡ଼ନ-ପାତ୍ର — ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ହେ ରାଜନ୍, ମୋ କଥା ଶୁଣ: ସେହି ଗୋଟିଏ ଠାରୁ ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଦୁଇଟିଇ ଜନ୍ମେ।
5.33.23
निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।
अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम् ॥ ५.३३.२३ ॥
ଯିଏ ପ୍ରଶଂସନୀୟର ସେବା କରେ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟର ସେବା କରେ ନାହିଁ, ଯେ ନାସ୍ତିକ ନୁହେଁ ବରଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ — ଏହା ହିଁ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
5.33.24
क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीः स्तम्भो मान्यमानिता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२४ ॥
କ୍ରୋଧ, ହର୍ଷ, ଦର୍ପ, ଲଜ୍ଜା, ଜଡ଼ତା ଓ ମାନିତ ହେବାର ଅହଂକାର — ଯାହାକୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବିଚଳିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
5.33.25
यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे ।
कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२५ ॥
ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କେବଳ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.26
यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः ।
समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२६ ॥
ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ମ, ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦ, ସମୃଦ୍ଧି ବା ଅସମୃଦ୍ଧି ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.27
यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते ।
कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२७ ॥
ଯାହାର ସାଂସାରିକ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ କାମରୁ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥକୁ ବାଛେ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.28
यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते ।
किंचिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.२८ ॥
ପଣ୍ଡିତ ବୁଦ୍ଧିବିଶିଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି, ଏବଂ କିଛିକୁ ସାମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅବମାନନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.33.29
क्षिप्रं विजानाति चिरं श्रृणोति ।
विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्।
नासंपृष्टो ह्युपयुङ्क्ते परार्थे ।
तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य ॥ ५.३३.२९ ॥
ସେ ଶୀଘ୍ର ବୁଝେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଣେ। ବିଷୟ ବୁଝିବା ପରେ ହିଁ ତାହାରେ ଲାଗେ, କାମନାରୁ ନୁହେଁ। ନ ପଚରାଯାଇ ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟରେ ହାତ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ହିଁ ପଣ୍ଡିତର ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନ।
5.33.30
नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम् ।
आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.३० ॥
ପଣ୍ଡିତ ବୁଦ୍ଧିବିଶିଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅପ୍ରାପ୍ୟକୁ କାମନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆପଦରେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.33.31
निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः ।
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३१ ॥
ଯିଏ ନିଶ୍ଚୟ କରି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ, କର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଧା କରେ ନାହିଁ, ସମୟ ବୃଥା ନଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହାର ଆତ୍ମା ବଶରେ ଅଛି, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.32
आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते ।
हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ ॥ ५.३३.३२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ମଙ୍ଗଳକର କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ହିତକର ବିଷୟରେ ଈର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.33.33
न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते ।
गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३३ ॥
ଯିଏ ଆତ୍ମସମ୍ମାନରେ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅପମାନରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗାର ହ୍ରଦ ପରି ଅଚଞ୍ଚଳ ରହେ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.34
तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३४ ॥
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ସମସ୍ତ କର୍ମର ଯୋଗ ଜାଣେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ଉପାୟ ଜାଣେ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.35
प्रवृत्तवाक् चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान् ।
आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३५ ॥
ଯିଏ ସାବଲୀଳ ଭାବେ କହେ, ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହେ, ତର୍କଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଭା ଧରେ, ଏବଂ ଗ୍ରନ୍ଥର ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.36
श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा ।
असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः ॥ ५.३३.३६ ॥
ଯାହାର ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯିଏ ଆର୍ଯ୍ୟମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ନାମ ପାଉ।
5.33.37
अर्थं महान्तमासाद्य विद्यामेश्वर्यमेव च ।
विचरत्यसमुन्नद्धो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३७ ॥
ମହାନ୍ ଧନ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଅହଙ୍କାରହୀନ ଭାବେ ଚଳେ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.38
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः ।
अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥ ५.३३.३८ ॥
ଅଶିକ୍ଷିତ, ଅହଙ୍କାରୀ, ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଏବଂ କର୍ମ ବିନା ଧନ ଇଚ୍ଛାକାରୀକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୂଢ଼ ବୋଲନ୍ତି।
5.33.39
स्वमर्थं यः परित्यज्य परार्थमनुतिष्ठति ।
मिथ्या चरति मित्रार्थे यश्च मूढः स उच्यते ॥ ५.३३.३९ ॥
ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ତ୍ୟାଗ କରି ପରର ହିତରେ ଲାଗେ ଏବଂ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
5.33.40
अकामान्कामयति यः कामयानान्परित्यजेत् ।
बलवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४० ॥
ଯିଏ ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯେଉଁମାନେ ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼େ, ଏବଂ ବଳବାନକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ତାହାକୁ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
5.33.41
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
कर्म चारभते दुष्टं तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४१ ॥
ଯିଏ ମିତ୍ରକୁ ଶତ୍ରୁ କରେ, ମିତ୍ରକୁ ଦ୍ୱେଷ କରି ହାନି କରେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ, ତାହାକୁ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
5.33.42
संसारयति कृत्यानि सर्वत्र विचिकित्सते ।
चिरं करोति क्षिप्रार्थे स मूढो भरतर्षभ ॥ ५.३३.४२ ॥
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଟାଳେ, ସବୁଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରେ, ଓ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସମୟ ନେଏ, ସେ ମୂଢ଼; ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
5.33.43
श्राद्धं पितृभ्यो न ददाति दैवतानि न चार्चति ।
सुहृन्मित्रं न लभते तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४३ ॥
ଯେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଏ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ସୁହୃଦ ମିତ୍ର ପାଏ ନାହିଁ, ତାକୁ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
5.33.44
अनाहूतः प्रविशति ह्यपृष्टो बहु भाषते ।
अविश्वस्ते विश्वसिति मूढचेता नराधमः ॥ ५.३३.४४ ॥
ଯିଏ ଆହ୍ୱାନ ବିନା ପ୍ରବେଶ କରେ, ପଚରା ବିନା ବହୁ କଥା କହେ, ଏବଂ ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ — ସେ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ ନରାଧମ।
5.33.45
परं क्षिपति दोषेण वर्तमानः स्वयं तथा ।
यश्च क्रुध्यत्यनीशानः स च मूढतमो नरः ॥ ५.३३.४५ ॥
ନିଜେ ସେହି ଦୋଷରେ ଥାଇ ଅନ୍ୟକୁ ସେହି ଦୋଷ ପାଇଁ ନିନ୍ଦା କରେ, ଏବଂ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯିଏ କ୍ରୋଧ କରେ — ସେ ସର୍ବାଧିକ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ।
5.33.46
आत्मनो बलमाज्ञाय धर्मार्थपरिवर्जितम् ।
अलभ्यमिच्छन्नैष्कर्म्यान्मूढबुद्धिरिहोच्यते ॥ ५.३३.४६ ॥
ନିଜର ବଳ ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ରହିତ ହୋଇ, ଯାହା ମିଳି ନ ପାରେ ତାହା କର୍ମତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ — ଏଠାରେ ତାକୁ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ।
5.33.47
अशिष्यं शास्ति यो राजन्यश्च शिष्यं न शास्ति च ।
कदर्यं भजते यश्च तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४७ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଯିଏ ଅଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ଯିଏ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯିଏ କୃପଣକୁ ସେବା କରେ — ତାକୁ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
5.33.48
एकः संपन्नमाश्नाति वस्ते वासश्च शोभनम् ।
योऽसंविभज्य भृत्येभ्यः को नृशंसतरस्ततः ॥ ५.३३.४८ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ନ ଦେଇ ଏକାକୀ ଭଲ ଭୋଜନ ଖାଏ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧେ — ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ କିଏ?
5.33.49
एकः पापानि कुरुते फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते ॥ ५.३३.४९ ॥
ଜଣେ ପାପ କରେ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ମହାଜନମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଭୋକ୍ତାମାନେ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କର୍ତ୍ତା ହିଁ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।
5.33.50
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता ।
बुद्धिर्बुद्धिमतोत्सृष्टा हन्याद्राष्ट्रं सराजकम् ॥ ५.३३.५० ॥
ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣ ଜଣକୁ ମାରିପାରେ, ବା ନ ମାରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପ୍ରୟୋଗିତ ବୁଦ୍ଧି ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ସମଗ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ।
5.33.51
एकया द्वे विनिश्चित्य त्रींश्चतुर्भिर्वशे कुरु ।
पञ्च जित्वा विदित्वा षट् सप्त हित्वा सुखी भवा ॥ ५.३३.५१ ॥
ଏକରେ ଦୁଇକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଚାରିରେ ତିନିକୁ ବଶ କର। ପାଞ୍ଚକୁ ଜିଣି, ଛଅ ଓ ସାତକୁ ଜାଣି ଛାଡ଼ି ସୁଖୀ ହୁଅ।
5.33.52
एकं विषरसो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
सराष्ट्रं सप्रजं हन्ति राजानं मन्त्रपिप्लवः ॥ ५.३३.५२ ॥
ବିଷର ରସ ଜଣକୁ ମାରେ; ଅସ୍ତ୍ରରେ ଜଣେ ବଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରଣାର ବିକୃତି ରାଜାଙ୍କୁ, ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପ୍ରଜା ସହିତ ନଷ୍ଟ କରେ।
5.33.53
एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात् ॥ ५.३३.५३ ॥
ଏକାକୀ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏକାକୀ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏକାକୀ ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାକୀ ଜାଗ୍ରତ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.33.54
एकमेवाद्वितीयं तद्यद्राजन्नावबुध्यसे ।
सत्यं स्वगस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ ५.३३.५४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତାହା ଏକ, ଅଦ୍ବିତୀୟ — ଯାହା ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ। ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ସୋପାନ, ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଉଥିବା ନୌକା ପରି।
5.33.55
एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ५.३३.५५ ॥
କ୍ଷମାବାନ୍ମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହିଁ ଦୋଷ ଥାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ — କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଲୋକେ ଅଶକ୍ତ ମନେ କରନ୍ତି।
5.33.56
सोऽस्य दोषो न मन्तव्यः क्षमा हि परमं बलम् ।
क्षमा गुणो ह्यशक्तानां शक्तानां भूषणं क्षमा ॥ ५.३३.५६ ॥
ତାହାକୁ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ମନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ କ୍ଷମା ହିଁ ପରମ ବଳ। କ୍ଷମା ଅଶକ୍ତମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ଏବଂ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା।
5.33.57
क्षमा वशीकृतीर्लोके क्षमया किं न साध्यते ।
शान्तिखङ्गः करे यस्य किं करिष्यति दुर्जनः ॥ ५.३३.५७ ॥
କ୍ଷମା ଜଗତକୁ ବଶ କରେ; କ୍ଷମାରେ କ'ଣ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ? ଯାହାର ହାତରେ ଶାନ୍ତିର ଖଡ୍ଗ, ଦୁର୍ଜନ ତାହାର କ'ଣ କରିବ?
5.33.58
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ।
अक्षमावान्परं दोषैरात्मानं चैव योजयेत् ॥ ५.३३.५८ ॥
ତୃଣହୀନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅଗ୍ନି ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଅକ୍ଷମାବାନ୍ ମଣିଷ ଅନ୍ୟର ଦୋଷରେ ନିଜକୁ ହିଁ ଯୋଡ଼େ।
5.33.59
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा ।
विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥ ५.३३.५९ ॥
ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମ ପରମ ଶ୍ରେୟ; ଏକମାତ୍ର କ୍ଷମା ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି। ଏକମାତ୍ର ବିଦ୍ୟା ପରମ ତୃପ୍ତି; ଏକମାତ୍ର ଅହିଂସା ସୁଖ ଆଣେ।
5.33.60
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बलिशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ ५.३३.६० ॥
ପୃଥିବୀ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗିଳିଦିଏ, ଯେପରି ଗର୍ତ୍ତରେ ଶୋଇଥିବା ସାପ (ମୂଷାମାନଙ୍କୁ) ଗିଳେ — ଯେ ରାଜା ବିରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରବାସ କରେ ନାହିଁ।
5.33.61
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते ।
अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥ ५.३३.६१ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ କର୍ମ କରୁଥିବା ମଣିଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ: କୌଣସି କଠୋର ବାକ୍ୟ ନ କହିବା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନ ଦେବା।
5.33.62
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र परप्रत्ययकारिणौ ।
स्त्रियः कामितकामिन्यो मूर्खाः पूजितपूजकाः ॥ ५.३३.६२ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଅନ୍ୟର ବିଶ୍ୱାସ ଜିଣୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ: ଇଚ୍ଛିତକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଓ ପୂଜିତଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ମୂର୍ଖମାନେ।
5.33.63
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ ।
यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ ५.३३.६३ ॥
ଶରୀରକୁ ଶୁଖାଇଦେଉଥିବା ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଣ୍ଟକ ଏହି: ଯିଏ ନିର୍ଧନ ହୋଇ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଓ ଯିଏ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ କ୍ରୋଧ କରେ।
5.33.64
द्वावेव न विराजेते विपरीतेन कर्मणा ।
गृहस्थश्च निरारम्भः कार्यवांश्चैव भिक्षुकः ॥ ५.३३.६४ ॥
ବିପରୀତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇଜଣ ହିଁ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ: ଉଦ୍ୟମହୀନ ଗୃହସ୍ଥ, ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିବା ଭିକ୍ଷୁ।
5.33.65
द्वाविमौ पुरुषौ राजन्स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ।
प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ ५.३३.६५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ୱର୍ଗର ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁଇ ପୁରୁଷ: କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ସମର୍ଥ ପୁରୁଷ, ଓ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ।
5.33.66
न्यायागतस्य द्रव्यस्य बोद्धव्यौ द्वावतिक्रमौ ।
अपात्रे प्रतिपत्तिश्च पात्रे चात्प्रतिपादनम् ॥ ५.३३.६६ ॥
ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନରେ ଦୁଇଟି ଅତିକ୍ରମ ଜାଣିବା ଉଚିତ: ଅପାତ୍ରକୁ ଦେବା, ଓ ପାତ୍ରକୁ ନ ଦେବା।
5.33.67
द्वावभ्यसि निवेष्टव्यौ गले बध्वा दृढां शिलाम् ।
धनवन्तमदातारं दरिद्रं चातपस्विनम् ॥ ५.३३.६७ ॥
ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଜଳରେ ଗଳାରେ ଦୃଢ଼ ପଥର ବାନ୍ଧି ବୁଡ଼ାଇବା ଉଚିତ: ଦାନ ନ ଦେଉଥିବା ଧନୀ ଓ ତପସ୍ୟାହୀନ ଦରିଦ୍ରକୁ।
5.33.68
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखो हतः ॥ ५.३३.६८ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭେଦକାରୀ ଏହି ଦୁଇ: ଯୋଗରେ ନିମଗ୍ନ ପରିବ୍ରାଜକ ଏବଂ ରଣରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ହତ ବୀର।
5.33.69
त्रयो न्याया मनुष्याणां श्रूयन्ते भरतर्षभ ।
कनीयान्मध्यमः श्रेष्ठ इति वेदविदो विदुः ॥ ५.३३.६९ ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ତିନି ନ୍ୟାୟ ଶୁଣାଯାଏ: କନିଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି।
5.33.70
त्रिविधाः पुरुषा राजन्नुत्तमाधममध्यमाः ।
नियोजयेद्यथावत्तांस्त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ ५.३३.७० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମନୁଷ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର: ଉତ୍ତମ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ; ସେମାନଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
5.33.71
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ ५.३३.७१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତିନି ଜଣ ହିଁ ଧନହୀନ: ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦାସ ଓ ପୁତ୍ର; ଏମାନେ ଯାହା ପାଆନ୍ତି ତାହା ଯାହାର ଏମାନେ ସେହି ଯାହାର ଧନ।
5.33.72
हरणं च परस्वानां परदाराभिमर्शनम् ।
सुहृदश्च परित्यागस्त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ५.३३.७२ ॥
ପରଧନ ହରଣ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ; ଏହି ତିନି ଦୋଷ ବିନାଶ ଆଣେ।
5.33.73
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ५.३३.७३ ॥
ନରକର ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଦ୍ୱାର ଆତ୍ମାର ବିନାଶ କରେ—କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ। ତେଣୁ ଏହି ତିନିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
5.33.74
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च भारत ।
शत्रोश्च मोक्षणं कृच्छ्रात्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ५.३३.७४ ॥
ହେ ଭାରତ, ବରଦାନ, ରାଜ୍ୟ, ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଏବଂ ସଙ୍କଟରୁ ଶତ୍ରୁର ମୁକ୍ତି—ଏହି ତିନି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଏକ।
5.33.75
भक्तं च भजमानं च तवास्मीति च वादिनम् ।
त्रीनेताञ्छरणं प्राप्तान्विषमेऽपि कन सन्त्यजेत् ॥ ५.३३.७५ ॥
ଭକ୍ତ, ସେବକ ଓ 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—ଏହି ତିନି ଶରଣ ଆସିଲେ, ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.33.76
चत्वारि राज्ञा तु महाबलेन ।
वर्ज्यान्याहुः पण्डितस्तानि विद्यात्।
अल्पप्रज्ञैः सह मन्त्रं न कुर्या-
न्न दीर्घसूत्रैरलसैश्चारणैश्च ॥ ५.३३.७६ ॥
ମହାବଳୀ ରାଜା ଚାରୋଟି ବିଷୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଣ୍ଡିତ ତାହା ଜାଣିବେ। ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି, ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ, ଅଳସୁଆ ଓ ଚରମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.33.77
चतवारि ते तात गृहे वसन्तु ।
श्रियाऽभिजुष्टस्य गृहस्थधर्मे।
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नः कुलीनः ।
सखा दरिद्रो भगिनी चानपत्या ॥ ५.३३.७७ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମ ଘରେ ଚାରିଜଣ ରହନ୍ତୁ—ସମ୍ପଦରେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ ତୁମ ଘରେ: ବୃଦ୍ଧ, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା କୁଳୀନ ଜ୍ଞାତି, ଦରିଦ୍ର ସଖା ଓ ସନ୍ତାନହୀନା ଭଉଣୀ।
5.33.78
चत्वार्याह महाराज साद्यस्कानि बृहस्पतिः ।
पृच्छते त्रिदशेन्द्राय तानीमानि निबोध मे ॥ ५.३३.७८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ପଚାରିବାରୁ ବୃହସ୍ପତି ଶୀଘ୍ର ଫଳଦାୟୀ ଚାରୋଟି ବିଷୟ କହିଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
5.33.79
देवतानां च सङ्कल्पमनुभावं च धीमताम् ।
विनयं कृतविद्यानां विनाशं पापकर्मणाम् ॥ ५.३३.७९ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ, ବିଦ୍ୟାପ୍ରାପ୍ତଙ୍କ ବିନୟ ଏବଂ ପାପକର୍ମୀଙ୍କ ବିନାଶ।
5.33.80
चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ ५.३३.८० ॥
ଚାରୋଟି କର୍ମ ଭୟଙ୍କର; ଅନୁଚିତ ଭାବେ କଲେ ଭୟ ଦିଏ: ଅହଙ୍କାରରେ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଅହଙ୍କାରରେ ପାଳିତ ମୌନ, ଅହଙ୍କାରରେ ଅଧୀତ ବେଦ ଏବଂ ଅହଙ୍କାରରେ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ।
5.33.81
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचर्याः प्रयत्नतः ।
पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥ ५.३३.८१ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେବା କରିବା ଉଚିତ: ପିତା, ମାତା, ଅଗ୍ନି, ଆତ୍ମା ଓ ଗୁରୁ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ!
5.33.82
पञ्चैव पूजयँल्लोके यशः प्राप्नोति केवलम् ।
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च भिक्षूनतिथिपञ्चमान् ॥ ५.३३.८२ ॥
ଜଗତରେ କେବଳ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଲୋକ ଯଶ ପାଏ: ଦେବତା, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ, ଭିକ୍ଷୁ ଓ ପଞ୍ଚମରେ ଅତିଥି।
5.33.83
पञ्च त्वाऽनुगमिष्यन्ति यत्र यत्र गमिष्यसि ।
मित्राण्यमित्रा मध्यस्था उपजीव्योपजीविनः । ॥ ५.३३.८३ ॥
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ: ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେ ନିର୍ଭର କର, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
5.33.84
पञ्चेन्द्रियस्य मर्त्यस्य छिद्रं चेदेकमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥ ५.३३.८४ ॥
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ଗୋଟିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଛିଦ୍ର ଥିଲେ, ତା'ର ପ୍ରଜ୍ଞା ଚମଡ଼ା ପାତ୍ରରୁ ଜଳ ଝରିଯିବା ପରି ଝରିଯାଏ।
5.33.85
षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्री भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । ॥ ५.३३.८५ ॥
ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଛଅଟି ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ: ନିଦ୍ରା, ତନ୍ଦ୍ରା, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା।
5.33.86
षडिमान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ ५.३३.८६ ॥
ସମୁଦ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଡଙ୍ଗାକୁ ଯେପରି ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଛଅ ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ: ଶିକ୍ଷା ନ ଦେଉଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ଋତ୍ବିଜ୍।
5.33.87
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ ५.३३.८७ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ, ଯେଉଁ ପତ୍ନୀ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ଯେଉଁ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମ ଇଚ୍ଛା କରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ନାପିତ ବନ ଇଚ୍ଛା କରେ — ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
5.33.88
षडेव तु गुणाः पुंसा न हातव्याः कदाचन ।
सत्यं दानमनालस्यमनसूया क्षमा धृतिः ॥ ५.३३.८८ ॥
କିନ୍ତୁ ଛଅଟି ଗୁଣ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ: ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଆଳସ୍ୟହୀନତା, ଈର୍ଷାହୀନତା, କ୍ଷମା ଓ ଧୃତି।
5.33.89
अर्थागमो नित्यमरोगिता च ।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या ।
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.८९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜୀବଲୋକ ପାଇଁ ଛଅଟି ସୁଖ ଅଛି: ସଦା ଧନପ୍ରାପ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ, ମଧୁରଭାଷିଣୀ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ବଶବର୍ତ୍ତୀ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଧନଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟା।
5.33.90
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ५.३३.९० ॥
ଯେ ନିଜ ଭିତରର ଛଅଟି ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରେ, ସେ ପାପ ଓ ଅନର୍ଥ ସହିତ କିପରି ଯୁକ୍ତ ହେବ?
5.33.91
षडिमे षट्सु जीवन्ति सप्तमो नोपलभ्यते ।
चोराः प्रमत्ते जीवन्ति व्याधितेषु चिकित्सकाः ॥ ५.३३.९१ ॥
ଏହି ଛଅ ଜଣ ଛଅ ଉପରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସପ୍ତମ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଅସାବଧାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୋର ବଞ୍ଚନ୍ତି; ରୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିକିତ୍ସକ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
5.33.92
प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याजकाः ।
राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पण्डिताः ॥ ५.३३.९२ ॥
କାମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଯଜମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାଜକମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ବିବାଦକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ବଞ୍ଚେ; ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସର୍ବଦା ବଞ୍ଚନ୍ତି।
5.33.93
षडिमानि विनश्यन्ति मुहूर्तमनवेक्षणात् ।
गावः सेवा कृषिर्भार्या विद्या वृषलसङ्गतिः ॥ ५.३३.९३ ॥
ଏହି ଛଅଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅବହେଳାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ: ଗାଈ, ସେବା, କୃଷି, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବିଦ୍ୟା ଓ ନୀଚ ସଂସର୍ଗ।
5.33.94
षडेते ह्यवमन्यन्ते नित्यं पूर्वोपकारिणम् ।
आचार्यं शिक्षिताः शिष्याः कृतदाराश्च मातरं ॥ ५.३३.९४ ॥
ଏହି ଛଅ ସର୍ବଦା ପୂର୍ବ ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି: ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ବିବାହିତମାନେ ମାତାଙ୍କୁ।
5.33.95
नारीं विगतकामास्तु कृतार्थाश्च प्रयोजकम् ।
नावं निस्तीर्णकान्तारा नातुराश्च चिकित्सकं ॥ ५.३३.९५ ॥
କାମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଲୋକେ ନାରୀକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି; କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ତାହାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟ ପାର ହେଲେ ନାବକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ରୋଗୀ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସକକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି।
5.33.96
आरोग्यमानृण्यमविप्रवासः ।
सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः।
स्वप्रत्यया वृत्तिरभीतवासः ।
षट् जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.९६ ॥
ଆରୋଗ୍ୟ, ଋଣମୁକ୍ତି, ପ୍ରବାସ ନ ହେବା, ସଜ୍ଜନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ ଜୀବିକା ଏବଂ ନିର୍ଭୟ ବାସ — ହେ ରାଜନ, ଏହି ଛଅଟି ଜୀବଲୋକର ସୁଖ।
5.33.97
ईर्षुर्धृणी नसन्तुष्टः क्रोधनो नित्यशङ्कितः ।
परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदुःखिताः ॥ ५.३३.९७ ॥
ଈର୍ଷାପରାୟଣ, ନିର୍ଦୟ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧୀ, ସର୍ବଦା ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଭାଗ୍ୟରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ — ଏହି ଛଅ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖୀ।
5.33.98
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः ।
प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ ५.३३.९८ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ବ୍ୟସନରୁ ଉଦ୍ଭୁତ ସାତୋଟି ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏଥିପାଇଁ ଦୃଢମୂଳ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
5.33.99
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् ।
महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥ ५.३३.९९ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ, ପାଶା ଖେଳ, ମୃଗୟା, ମଦ୍ୟପାନ, କଟୁ ବାକ୍ୟ — ପଞ୍ଚମ; ଏବଂ ମହା ଦଣ୍ଡରେ କଠୋରତା, ଧନର ଅପବ୍ୟବହାର — ଏହିସବୁ।
5.33.100
अष्टौ पूर्वनिमित्तानि नरस्य विनशिष्यतः ।
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ ५.३३.१०० ॥
ବିନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ମଣିଷର ଆଠଟି ପୂର୍ବଲକ୍ଷଣ ଅଛି: ପ୍ରଥମେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରେ।
5.33.101
ब्राह्मणस्वानि चादत्ते ब्राह्मणांश्च जिघांसति ।
रमते निन्दया चैषां प्रशंसां नाभिनन्दति ॥ ५.३३.१०१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଅପହରଣ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରେ ନାହିଁ।
5.33.102
नैनान्स्मरति कृत्येषु याचितश्चाभ्यसूयति ।
एतान्दोषान्नरः प्राज्ञो बुद्ध्या बुध्वा विसर्जयेत् ॥ ५.३३.१०२ ॥
କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ ନାହିଁ; ମାଗିଲେ ଈର୍ଷାରେ କ୍ରୋଧ କରେ। ଏହି ଦୋଷସବୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାଣି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
5.33.103
अष्टाविमानि हर्षस्य नवनीतानि भारत ।
वर्तमानानि दृश्यन्ते तान्येव स्वसुखान्यपि ॥ ५.३३.१०३ ॥
ହେ ଭାରତ, ଆନନ୍ଦର ଏହି ଆଠଟି ନବନୀତ ଅଛି, ଯାହା ବିଦ୍ୟମାନ ଦେଖାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ନିଜ ସୁଖ ମଧ୍ୟ।
5.33.104
समागमश्च सखिभिर्महांश्चैव धनागमः ।
पुत्रेण च परिष्वङ्गः सन्निपातश्च मैथुने ॥ ५.३३.१०४ ॥
ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ମିଳନ, ମହାନ ଧନାଗମ, ପୁତ୍ରର ଆଲିଙ୍ଗନ ଏବଂ ମୈଥୁନରେ ସଂଯୋଗ।
5.33.105
समये च प्रियालापः स्वयूथ्येषु समुन्नतिः ।
अभिप्रेतस्य लाभश्च पूजा च जनसंसदि ॥ ५.३३.१०५ ॥
ଉଚିତ ସମୟରେ ପ୍ରିୟ ଆଳାପ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉନ୍ନତି, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁର ଲାଭ ଓ ଜନସଭାରେ ସମ୍ମାନ।
5.33.106
अष्टौ गुमाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३३.१०६ ॥
ଆଠଟି ଗୁଣ ପୁରୁଷକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ: ପ୍ରଜ୍ଞା, କୁଳୀନତା, ଦମ, ଶ୍ରୁତ, ପରାକ୍ରମ, ଅଳ୍ପ କଥା, ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ ଓ କୃତଜ୍ଞତା।
5.33.107
नवद्वारमिदं वेश्म त्रिस्थूणं पञ्चसाक्षिकम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स परः कविः ॥ ५.३३.१०७ ॥
ନଅ ଦ୍ୱାର, ତିନି ଖୁଣ୍ଟ ଓ ପାଞ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ଥିବା ଏହି ଗୃହ; କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି।
5.33.108
दश धर्मं न जानन्ति धृतराष्ट्र निबोध तान् ।
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः ॥ ५.३३.१०८ ॥
ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଧର୍ମ ନଜାଣୁଥିବା ଦଶ ଜଣଙ୍କୁ ବୁଝ: ମତ୍ତ, ପ୍ରମତ୍ତ, ଉନ୍ମତ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଓ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ।
5.33.109
त्वरमाणश्च लुब्धश्च भीतः कामी च ते दश ।
तस्मादेतेषु भावेषु न प्रसञ्जेत पण्डितः ॥ ५.३३.१०९ ॥
ତ୍ବରାଯୁକ୍ତ, ଲୋଭୀ, ଭୀତ, କାମୀ — ଏହି ଦଶ; ତେଣୁ ପଣ୍ଡିତ ଏହିସବୁ ଭାବରେ ଆସକ୍ତ ନ ହେବା ଉଚିତ।
5.33.110
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुत्रार्थमसुरेन्द्रेण गीतं चैव सुधन्वना ॥ ५.३३.११० ॥
ଏଠାରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ଓ ସୁଧନ୍ୱା ଗାଇଥିଲେ।
5.33.111
यः काममन्यू प्रजहाति राजा ।
पात्रे प्रतिष्ठापयते धनं च।
विशेषविच्छ्रुतवान्क्षिप्रकारी ।
तं सर्वलोकः कुरुते प्रमाणम् ॥ ५.३३.१११ ॥
କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ପରିହାର କରୁଥିବା, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଧନ ଦେଉଥିବା, ଭେଦ ଜାଣିଥିବା, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ରାଜାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରମାଣ ମାନନ୍ତି।
5.33.112
जानाति विश्वासयितुं मनुष्यान् ।
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्।
जानाति मात्रां च तथा क्षमां च ।
तं तादृशं श्रीर्जुषते समग्रा ॥ ५.३३.११२ ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବା ଜାଣିଥିବା, ଜଣାଥିବା ଦୋଷରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା, ମାତ୍ରା ଓ କ୍ଷମା ଉଭୟ ଜାଣିଥିବା — ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସମଗ୍ର ଶ୍ରୀ ସେବା କରନ୍ତି।
5.33.113
सुदुर्बलं नावजानाति कंचि-
द्युक्तो रिपुं सेवते बुद्धिपूर्वम्।
न विग्रहं रोचयते बलस्थैः ।
काले च यो विक्रमते स धीरः ॥ ५.३३.११३ ॥
ଅତି ଦୁର୍ବଳକୁ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ତୁଚ୍ଛ ନ ଭାବୁଥିବା, ସାବଧାନ ରହି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା, ବଳବାନମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ନ ଚାହୁଁଥିବା, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ପରାକ୍ରମ କରୁଥିବା — ସେ ହିଁ ଧୀର।
5.33.114
प्राप्याप न व्यथते कदाचि-
दुद्योगमान्वच्छति चाप्रमत्तः ।
दुःखं च काले सहते महात्मा ।
धुरन्धरस्तस्य जिताः सपत्नाः ॥ ५.३३.११४ ॥
ଆପଦ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେ କଦାପି ବ୍ୟଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସାବଧାନରେ ଉଦ୍ୟମ ଖୋଜେ। ଯଥା ସମୟରେ ଦୁଃଖ ସହେ—ସେ ମହାତ୍ମା ଧୁରନ୍ଧର; ତାର ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତାଯାନ୍ତି।
5.33.115
अनर्थकं विप्रवासं गृहेभ्यः ।
पापैः सन्धिं परदाराभिमर्शम्।
दम्भं स्तैन्यं पैशुनं मद्यमानं ।
न सेवते यः स सुखी सदैव ॥ ५.३३.११५ ॥
ନିରର୍ଥକ, ଘରୁ ଦୂରରେ ବୁଲିବା, ପାପୀମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପର୍ଶ, ଦମ୍ଭ, ଚୋରି, ଚୁଗୁଲି, ମଦ୍ୟ ଓ ଅହଙ୍କାର—ଏଗୁଡ଼ିକ ଯେ ସେବେ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ସୁଖୀ।
5.33.116
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग-
माकारितः शंसति तत्त्वमेव।
न मित्रार्थे रोचयते विवादं ।
नापूजितः कुप्यति चाप्यमूढः ॥ ५.३३.११६ ॥
କ୍ରୋଧରେ ସେ ତ୍ରିବର୍ଗ ଆରମ୍ଭ କରେ ନାହିଁ; ଡାକିଲେ ସତ୍ୟ କଥା କହେ। ମିତ୍ର ପାଇଁ ବିବାଦ ପସନ୍ଦ କରେ ନାହିଁ; ଅପମାନିତ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅମୂଢ଼ ହୋଇ କୁପିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.33.117
न योऽभ्यसूयत्सयनुकम्पते च ।
न दुर्बलः प्रातिभाव्यं करोति।
नात्याह किंचित्क्षमते विवादं ।
सर्वत्र तादृग्लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३३.११७ ॥
ଅନ୍ୟଙ୍କଠାରେ ଦୋଷ ଖୋଜେ ନାହିଁ ଓ ଦୟା କରେ; ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଜାମିନ ଦିଏ ନାହିଁ; ଅଧିକ କଥା କହେ ନାହିଁ ଓ ବିବାଦ ସହେ—ଏପରି ଲୋକ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଶଂସା ପାଏ।
5.33.118
यो नोद्धतं कुरुते जातु वेषं ।
न पौरुषेणापि विकत्थतेऽन्यान्।
न मूर्च्छितः कटुकान्याह किंचि-
त्प्रियं सदा तं कुरुते जनो हि ॥ ५.३३.११८ ॥
ଉଦ୍ଧତ ବେଶ କଦାପି ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ; ପୌରୁଷରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅହଂକାର କରି କହେ ନାହିଁ; ମୂର୍ଛିତ ପରି କଠୋର କଥା କିଛି କହେ ନାହିଁ—ଲୋକେ ତାକୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ମାନନ୍ତି।
5.33.119
न वैरमुद्दिपयति प्रशान्तं ।
न दर्पमारोहति शान्तिमेति।
न दुर्गतोऽस्मीति करोत्यकार्यं ।
तमार्यशीलं परमाहुरार्याः ॥ ५.३३.११९ ॥
ଯିଏ ଶାନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରତି ବୈର ଜାଗ୍ରତ କରେ ନାହିଁ, ଦର୍ପରେ ଚଢ଼େ ନାହିଁ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଏ, 'ମୁଁ ଦୁର୍ଗତିରେ ଅଛି' ଭାବି ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ତାକୁ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ଆର୍ଯ୍ୟଶୀଳ କୁହନ୍ତି।
5.33.120
न स्वे सुखे वै कुरुते प्रहर्षं ।
नान्यस्य दुःखे भवति प्रहृष्टः।
दत्त्वा न पश्चात्कुरुतेऽनुतापं ।
स कथ्यते सत्पुरुषार्यशीलः ॥ ५.३३.१२० ॥
ଯିଏ ନିଜ ସୁଖରେ ହର୍ଷ କରେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଇ ପରେ ଅନୁତାପ କରେ ନାହିଁ — ସେ ସତ୍ପୁରୁଷ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ବୋଲି କଥିତ।
5.33.121
देशाचारान्समयाञ्जातिधर्मान् ।
बुभूषते यः स परावरज्ञः।
स यत्र तत्राभिगतः सदैव ।
महाजनस्याधिपत्यं करोति ॥ ५.३३.१२१ ॥
ଦେଶାଚାର, ସମୟ ଓ ଜାତିଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯିଏ ପରାବର ଜ୍ଞାତା, ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଏ ସେଠାରେ ସଦା ମହାଜନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୁଏ।
5.33.122
दम्भं मोहं मत्सरं पापकृत्यं ।
राजद्विष्टं पैशुनं पूगवैरम्।
मत्तोन्मत्तैर्दुर्जनैश्चापि वादं ।
यः प्रज्ञावान्वर्जयेत्स प्रधानः ॥ ५.३३.१२२ ॥
ଦମ୍ଭ, ମୋହ, ମତ୍ସର, ପାପକର୍ମ, ରାଜଦ୍ୱେଷ, ପୈଶୁନ୍ୟ, ଦଳର ବୈର, ମତ୍ତ-ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହ ବାଦ — ଏସବୁ ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବର୍ଜନ କରେ ସେ ପ୍ରଧାନ।
5.33.123
दमं शौचं दैविकं मङ्गलानि ।
प्रायश्चित्तान्विविधाँल्लोकवादान्।
एतानि यः कुरुते नैत्यकानि ।
तस्योत्थानं देवता राधयन्ति ॥ ५.३३.१२३ ॥
ଦମ, ଶୌଚ, ଦୈବିକ ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ, ବିବିଧ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଲୋକବାଦ — ଏସବୁ ଯିଏ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ରୂପେ କରେ, ତାର ଉତ୍ଥାନକୁ ଦେବତାମାନେ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
5.33.124
समैर्विवाहं कुरुते न हीनैः ।
समैः सख्यं व्यवहारं कथां च।
गुणैर्विशिष्टांश्च पुरो दधाति ।
विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः ॥ ५.३३.१२४ ॥
ସମାନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରେ, ହୀନଙ୍କ ସହ ନୁହେଁ; ସମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା, ବ୍ୟବହାର ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରେ; ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖେ — ସେହି ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ନୀତି ସୁନୀତି ଅଟେ।
5.33.125
मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा।
ददात्यमित्रेष्वपि याचितः सं-
स्तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ ५.३३.१२५ ॥
ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ମିତ ଭୋଜନ କରେ, ମିତ ନିଦ୍ରା ଯାଏ, ଅମିତ କର୍ମ କରେ, ମାଗିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଏ — ସେହି ସତ୍ପୁରୁଷ, ଆତ୍ମସଂଯମୀଙ୍କୁ ଅନର୍ଥ ତ୍ୟାଗ କରେ।
5.33.126
चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य ।
नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किंचित्।
मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च ।
नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ ५.३३.१२६ ॥
ଯାହାର ସଂକଳ୍ପ ଓ ଅପମାନର ପ୍ରତିଶୋଧ ଅନ୍ୟେ ଟିକିଏ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାହାର ଛୋଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖସେ ନାହିଁ।
5.33.127
यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः ।
सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः
अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये ।
महामणिर्जात्य इव सप्रन्नः ॥ ५.३३.१२७ ॥
ଯିଏ ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାନ୍ତିରେ ନିରତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, କୋମଳ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନକାରୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର — ସେ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରିଚିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଉତ୍ତମ ଜାତିର ମହାମଣି ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଝଲସେ।
5.33.128
य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः ।
स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत
अनन्तजेजाः सुमनाः समाहितः ।
स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ ५.३३.१२८ ॥
ଯିଏ ନିଜ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ସର୍ବଲୋକର ଗୁରୁ ହୁଏ; ଅନନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଓ ସମାହିତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଝଲସେ।
5.33.129
वने जाताः शापदग्धस्य राज्ञः ।
पाण्डोः पुत्राः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पाः ।
त्वयैव बाला वर्धिताः शिक्षिताश्च ।
तवादेशं पालयन्त्याम्बिकेय ॥ ५.३३.१२९ ॥
ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦୃଶ, ବନରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ତୁମେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପାଳନ କରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲ; ହେ ଅମ୍ବିକେୟ, ସେମାନେ ଏବେ ବି ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରନ୍ତି।
5.33.130
प्रदायैषामुचितं तातराज्यं ।
सुखी पुत्रैः सहितो मोदमानः ।
न देवानां नापि च मानुषाणां ।
भविष्यसि त्वं गर्हणीयो नरेन्द्र ॥ ५.३३.१३० ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ପୈତୃକ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଖୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ; ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ତେବେ ଦେବତା ବା ମନୁଷ୍ୟ କାହାରି ନିକଟରେ ତୁମେ ନିନ୍ଦନୀୟ ହେବ ନାହିଁ।