มหาภารตะ · อัธยายะ 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय मा चिरम् ॥ ५.३३.१ ॥
ธฤตราษฎร์ผู้เป็นเจ้าแผ่นดินผู้มีปัญญายิ่งได้กล่าวแก่นายทวารว่า ข้าปรารถนาจะพบวิทุระ จงพาเขามาที่นี่โดยไม่รอช้า
5.33.2
प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत् ।
ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति ॥ ५.३३.२ ॥
ทูตที่ธฤตราษฎร์ส่งไปได้กล่าวแก่กษัตตาว่า ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง มหาราชผู้เป็นเจ้านายของข้าปรารถนาจะพบท่าน
5.33.3
एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम् ।
अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थं मां प्रतिवेदय ॥ ५.३३.३ ॥
เมื่อวิทุระได้รับคำเช่นนั้น ก็เข้าไปถึงที่ประทับของกษัตริย์ แล้วกล่าวแก่ธฤตราษฎร์ว่า จงแจ้งแก่นายทวารว่าข้ามาถึงแล้ว
5.33.4
विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात् ।
द्रुष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.४ ॥
นายทวารกล่าวว่า ข้าแต่จอมกษัตริย์ วิทุระมาถึงตามพระบัญชาของพระองค์ และปรารถนาจะเฝ้าพระบาทของพระองค์ เขาควรทำอย่างไร ขอพระองค์ทรงชี้แนะข้าพระองค์ด้วย
5.33.5
प्रवेशय महाप्रज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
अहं हि विदुरस्यास्य नाकल्पो जातु दर्शने ॥ ५.३३.५ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า จงให้วิทุระผู้มีปัญญายิ่งและมองการณ์ไกลเข้ามาเถิด สำหรับข้า การได้พบวิทุระนั้นย่อมไม่ไม่เหมาะเลยแม้สักครั้ง
5.33.6
प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महारादजस्य धीमतः ।
न हि ते दर्शनेऽकल्पो जातु राजाऽब्रवीद्धि माम् ॥ ५.३३.६ ॥
นายทวารกล่าวว่า ข้าแต่กษัตตา เชิญเข้าไปในวังด้านใน สำหรับท่าน การเฝ้ามหาราชผู้มีปัญญานั้นไม่มีสิ่งใดไม่เหมาะเลย พระองค์เองได้ตรัสกับข้าเช่นนั้น
5.33.7
ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम् ॥ ५.३३.७ ॥
ครั้นแล้ววิทุระก็เข้าไปยังที่ประทับของธฤตราษฎร์ และด้วยการประนมมือ กล่าวถ้อยคำแก่ราชาผู้กำลังครุ่นคิด
5.33.8
विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात् ।
यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.८ ॥
วิทุระกล่าวว่า ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง ข้ามาถึงตามพระบัญชาของพระองค์ หากมีสิ่งใดที่ต้องทำ ข้าอยู่ที่นี่แล้ว ขอพระองค์ทรงชี้แนะข้าเถิด
5.33.9
सञ्जयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः ।
अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति ॥ ५.३३.९ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า วิทุระ สัญชัยมาถึงแล้ว ตำหนิข้าแล้วจากไป พรุ่งนี้เขาจะกล่าวถ้อยคำของอชาตศัตรู (ยุธิษฐิระ) ท่ามกลางที่ประชุม
5.33.10
तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया ।
तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम् ॥ ५.३३.१० ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า วันนี้ข้ายังไม่เข้าใจถ้อยคำของวีรบุรุษแห่งกุรุนั้น มันเผาผลาญอวัยวะของข้า และทำให้ข้าต้องตื่นตลอดทั้งคืน
5.33.11
आग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि ॥ ५.३३.११ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า ข้ากำลังถูกเผาอยู่ต่อหน้าท่าน จงบอกเราเถิด สิ่งที่ดีที่ท่านเห็น ลูกรัก เพราะท่านชำนาญในธรรมและอรรถ
5.33.12
यतः प्राप्तः सञ्जयः पाण्डवेभ्यो ।
न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः ।
सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि ।
किं वक्ष्यतीत्येव मेऽद्य प्रचिन्ता ॥ ५.३३.१२ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า เพราะสัญชัยมาจากปาณฑพ ใจของข้าจึงไม่สงบอย่างที่ควรเป็น อินทรีย์ทั้งหมดของข้าก็หลุดจากภาวะปกติ ความคิดกังวลของข้าวันนี้มีเพียงว่า เขาจะกล่าวอะไรเล่า
5.33.13
तन्मे ब्रूहि विदुर त्वं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ।
यथा न नस्तात हितं भवेच्च ।
प्रजाश्च सर्वाः सुखिता भवेयुः ॥ ५.३३.१३ ॥
วิทุระ จงบอกข้าให้ตรงตามจริงถึงสิ่งทั้งหมดที่อชาตศัตรูปรารถนา เพื่อให้เป็นประโยชน์แก่พวกเรา ลูกรัก และให้ประชาชนทั้งปวงมีความสุข
5.33.14
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् ।
हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ ५.३३.१४ ॥
ผู้ถูกผู้มีกำลังกล่าวหา ผู้อ่อนแอ ผู้ขาดแคลนปัจจัย ผู้ถูกปล้นทรัพย์ ผู้มีตัณหา และขโมย ความทุกข์ที่ต้องตื่นนอนเพราะความกังวลย่อมเข้าครอบงำ
5.33.15
कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप ।
कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥ ५.३३.१५ ॥
ข้าแต่จอมคน พระองค์ยังไม่ถูกโทษใหญ่เหล่านี้แตะต้องกระนั้นหรือ และเมื่อโลภอยากในทรัพย์ของผู้อื่น พระองค์ยังไม่เร่าร้อนหรือ
5.33.16
श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैश्रेयसं वचः ।
अस्मिन्रादर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
ข้าปรารถนาจะฟังถ้อยคำอันชอบธรรมและสูงสุดจากพระองค์ ซึ่งนำไปสู่ความดีสูงสุด เพราะในวงศ์ราชฤๅษีนี้ มีเพียงพระองค์องค์เดียวที่บัณฑิตยอมรับ
5.33.17
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्याधिपो भवेत् ।
प्रेष्यस्ते प्रेषितश्चैव धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३३.१७ ॥
กษัตริย์ผู้ประกอบด้วยลักษณะแห่งความเป็นพระราชาพึงเป็นใหญ่เหนือไตรโลก ข้าแต่ธฤตราษฎร์ ยุธิษฐิระเป็นผู้รับใช้ของพระองค์ และพระองค์เองก็ได้ส่งเขาไป
5.33.18
विपरीततरश्च त्वं भागधेये न संमतः ।
अर्चिषां प्रक्षयाच्चैव धर्मात्मा धर्मकोविदः ॥ ५.३३.१८ ॥
พระองค์นั้นขัดต่อโชคชะตายิ่งกว่า จึงไม่เป็นที่ยอมรับของโชคชะตา ส่วนยุธิษฐิระผู้มีจิตใจในธรรมและเชี่ยวชาญในธรรมนั้น เกิดขึ้นเมื่อเปลวไฟดับลง
5.33.19
आनृशंस्यादनुक्रोशाद्धर्मात्सत्यात्पराक्रमात् ।
गुरुत्वात्त्वयि संप्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्षते ॥ ५.३३.१९ ॥
ด้วยความอ่อนโยน ความกรุณา ธรรม สัตย์ และความกล้าหาญ และเพราะพิจารณาถึงความสูงส่งและเกียรติของพระองค์ เขาจึงอดทนต่อความลำบากมากมาย
5.33.20
दुर्योधने सौबले च कर्णे दुःशासने तथा ।
एतेष्वैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३३.२० ॥
เมื่อมอบอำนาจปกครองให้แก่ทุรโยธน์ ให้แก่ศกุนีบุตรของสุพล ให้แก่กรรณะ และให้แก่ทุรศาสน์เช่นนั้น พระองค์จะปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองได้อย่างไร
5.33.21
आत्मज्ञानं समारम्भस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२१ ॥
ความรู้ในอาตมัน ความเพียรพยายาม ความอดทน และความมั่นคงในธรรม ผู้ที่สิ่งเหล่านี้ไม่ฉุดให้ห่างจากจุดหมาย ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.22
एकस्माद्वृक्षाद्यज्ञपात्राणि राज-
न्स्रुक्व द्रोणी पेठनीपीडने च।
एतस्माद्राजन्ब्रुवतो मे निबोध ।
एकस्माद्वै जायतेऽसच्च सच्च ॥ ५.३३.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา จากต้นไม้ต้นเดียวกันนี้ทำเป็นภาชนะบูชายัญ คือ สรุก โทรณี เปฐนี และที่บีบ ข้าแต่พระราชา จงฟังข้าพเจ้ากล่าวต่อไป จากต้นไม้ต้นเดียวกันนั้นเอง ทั้งสิ่งที่ไม่จริงและสิ่งที่จริงย่อมเกิดขึ้น
5.33.23
निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।
अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम् ॥ ५.३३.२३ ॥
ผู้ที่เสพสิ่งอันควรสรรเสริญ และไม่เสพสิ่งอันควรติ ไม่ปฏิเสธ มีศรัทธา นี่คือลักษณะของบัณฑิต
5.33.24
क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीः स्तम्भो मान्यमानिता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२४ ॥
ความโกรธ ความยินดีเกินเหตุ ความทะนงตน ความละอาย ความแข็งกระด้าง และความหลงใหลในการได้รับเกียรติ ผู้ที่สิ่งเหล่านี้ไม่ฉุดให้ห่างจากจุดหมาย ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.25
यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे ।
कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२५ ॥
ผู้ที่คนอื่นไม่รู้การกระทำและคำปรึกษาลับของเขา รู้เพียงสิ่งที่ได้ทำแล้ว ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.26
यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः ।
समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२६ ॥
ผู้ที่ความพยายามของเขาไม่ถูกขัดขวางด้วยความหนาวหรือความร้อน ความกลัวหรือความยินดี ความรุ่งเรืองหรือความตกต่ำ ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.27
यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते ।
कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२७ ॥
ผู้ที่ปัญญาในโลกดำเนินตามธรรมและอรรถ และผู้ที่เลือกทรัพย์ (อรรถ) มากกว่าการทำตามกามตัณหา ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.28
यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते ।
किंचिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.२८ ॥
คนที่มีปัญญาอันเป็นบัณฑิตปรารถนาจะทำตามกำลังของตน ทำตามกำลังของตน และไม่ดูหมิ่นสิ่งใดเลย
5.33.29
क्षिप्रं विजानाति चिरं श्रृणोति ।
विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्।
नासंपृष्टो ह्युपयुङ्क्ते परार्थे ।
तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य ॥ ५.३३.२९ ॥
เขาเข้าใจได้รวดเร็ว และฟังได้ยาวนาน เมื่อเข้าใจเรื่องแล้วจึงลงมือทำ ไม่ใช่เพราะกามตัณหา ไม่มีผู้ใดถาม เขาก็ไม่เข้าไปยุ่งกับกิจของผู้อื่น นี่คือปัญญาประการแรกของบัณฑิต
5.33.30
नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम् ।
आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.३० ॥
คนที่มีปัญญาอันเป็นบัณฑิตไม่ปรารถนาสิ่งที่ไม่อาจได้มา ไม่ต้องการเศร้าโศกถึงสิ่งที่สูญเสียไป และไม่หลงใหลในยามวิบัติ
5.33.31
निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः ।
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३१ ॥
ผู้ที่ตัดสินใจแล้วจึงลงมือทำ ไม่ลังเลอยู่ในระหว่างการกระทำ ไม่ปล่อยเวลาให้สูญเปล่า และได้ฝึกตนแล้ว ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.32
आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते ।
हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ ॥ ५.३३.३२ ॥
บัณฑิตยินดีในการกระทำอันประเสริฐ ทำกิจที่นำความเจริญมาให้ และไม่อิจฉาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ
5.33.33
न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते ।
गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३३ ॥
ผู้ที่ไม่ยินดีเพราะเกียรติของตน และไม่เดือดร้อนเพราะการดูหมิ่น มั่นคงไม่หวั่นไหวดุจแอ่งน้ำแห่งแม่น้ำคงคา ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.34
तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३४ ॥
ผู้ที่รู้สัจธรรมของสรรพสัตว์ รู้วิธีแห่งกิจทั้งปวง และรู้อุบายสำหรับมนุษย์ คนเช่นนั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.35
प्रवृत्तवाक् चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान् ।
आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३५ ॥
ผู้ที่พูดคล่องแคล่ว เล่าเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ มีความสามารถในการใคร่ครวญและไหวพริบ และอธิบายคัมภีร์ได้รวดเร็ว ผู้นั้นแลเรียกว่าบัณฑิต
5.33.36
श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा ।
असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः ॥ ५.३३.३६ ॥
ผู้ที่การศึกษาตามไปด้วยปัญญา และปัญญาตามไปด้วยการศึกษา ไม่ละเมิดขอบเขตอันประเสริฐ ขอให้ผู้นั้นได้รับนามว่าบัณฑิต
5.33.37
अर्थं महान्तमासाद्य विद्यामेश्वर्यमेव च ।
विचरत्यसमुन्नद्धो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३७ ॥
ผู้ที่ได้ทรัพย์อันมาก วิชาความรู้ และอำนาจแล้ว ประพฤติตนโดยไม่หยิ่งยโส ผู้นั้นเรียกว่าผู้รอบรู้
5.33.38
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः ।
अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥ ५.३३.३८ ॥
คนไม่มีความรู้ หยิ่งยโส ยากจน แต่มีความทะเยอทะยานสูง ปรารถนาทรัพย์โดยไม่ลงมือทำ ผู้มีปัญญาเรียกคนเช่นนั้นว่าคนโง่
5.33.39
स्वमर्थं यः परित्यज्य परार्थमनुतिष्ठति ।
मिथ्या चरति मित्रार्थे यश्च मूढः स उच्यते ॥ ५.३३.३९ ॥
ผู้ที่ละทิ้งประโยชน์ของตนเพื่อทำประโยชน์ของผู้อื่น และประพฤติผิดเพื่อประโยชน์ของมิตร ผู้นั้นเรียกว่าคนโง่
5.33.40
अकामान्कामयति यः कामयानान्परित्यजेत् ।
बलवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४० ॥
ผู้ที่ปรารถนาคนที่ไม่ปรารถนาตน ละทิ้งคนที่ปรารถนาตน และเกลียดชังผู้มีอำนาจ คนเช่นนั้นเรียกว่าผู้มีจิตหลงผิด
5.33.41
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
कर्म चारभते दुष्टं तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४१ ॥
ผู้ที่ทำมิตรให้เป็นศัตรู เกลียดชังและทำร้ายมิตรของตน และกระทำการชั่วร้าย ผู้เช่นนั้นท่านเรียกว่าผู้มีจิตหลงผิด
5.33.42
संसारयति कृत्यानि सर्वत्र विचिकित्सते ।
चिरं करोति क्षिप्रार्थे स मूढो भरतर्षभ ॥ ५.३३.४२ ॥
ผู้ที่ผัดผ่อนกิจทั้งปวง ลังเลสงสัยในทุกสิ่ง และใช้เวลานานแม้กับกิจที่ควรทำโดยเร็ว ผู้นั้นเป็นคนโง่เขลา ข้าแต่ผู้เป็นยอดของวงศ์ภรต
5.33.43
श्राद्धं पितृभ्यो न ददाति दैवतानि न चार्चति ।
सुहृन्मित्रं न लभते तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४३ ॥
ผู้ที่ไม่ถวายศราทธ์แก่บรรพบุรุษ ไม่บูชาเทพเจ้า และไม่ได้มิตรสหาย ผู้เช่นนั้นท่านเรียกว่าผู้มีจิตหลงผิด
5.33.44
अनाहूतः प्रविशति ह्यपृष्टो बहु भाषते ।
अविश्वस्ते विश्वसिति मूढचेता नराधमः ॥ ५.३३.४४ ॥
ผู้ที่เข้ามาโดยไม่ได้รับเชิญ พูดมากโดยไม่มีใครถาม และไว้วางใจผู้ที่ไม่ควรไว้วางใจ ผู้นั้นเป็นคนต่ำช้าที่สุด มีจิตหลงผิด
5.33.45
परं क्षिपति दोषेण वर्तमानः स्वयं तथा ।
यश्च क्रुध्यत्यनीशानः स च मूढतमो नरः ॥ ५.३३.४५ ॥
ผู้ที่ตนเองก็ทำผิดข้อเดียวกันนั้น แต่กลับตำหนิผู้อื่นเพราะเรื่องนั้น และผู้ที่โกรธทั้งที่ไม่มีอำนาจ ผู้นั้นเป็นคนหลงผิดที่สุดในหมู่มนุษย์
5.33.46
आत्मनो बलमाज्ञाय धर्मार्थपरिवर्जितम् ।
अलभ्यमिच्छन्नैष्कर्म्यान्मूढबुद्धिरिहोच्यते ॥ ५.३३.४६ ॥
ผู้ที่รู้กำลังของตน แต่กลับละทิ้งธรรมและทรัพย์ และปรารถนาสิ่งที่ไม่อาจบรรลุได้ด้วยการละทิ้งการกระทำ ท่านเรียกผู้นั้นในที่นี้ว่ามีปัญญาหลงผิด
5.33.47
अशिष्यं शास्ति यो राजन्यश्च शिष्यं न शास्ति च ।
कदर्यं भजते यश्च तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ที่สั่งสอนผู้ที่มิใช่ศิษย์ และไม่สั่งสอนศิษย์ และรับใช้คนตระหนี่ ผู้เช่นนั้นท่านเรียกว่ามีจิตหลงผิด
5.33.48
एकः संपन्नमाश्नाति वस्ते वासश्च शोभनम् ।
योऽसंविभज्य भृत्येभ्यः को नृशंसतरस्ततः ॥ ५.३३.४८ ॥
ผู้ที่กินอาหารอันประณีตอยู่เพียงลำพัง และสวมเครื่องนุ่งห่มอันงดงาม โดยไม่แบ่งปันแก่ผู้รับใช้ ใครเล่าจะโหดร้ายยิ่งกว่าผู้นั้น
5.33.49
एकः पापानि कुरुते फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते ॥ ५.३३.४९ ॥
คนเดียวเป็นผู้ก่อบาป แต่ประชาชนจำนวนมากกลับได้รับผลนั้น ผู้รับผลย่อมพ้นจากความผิด มีเพียงผู้กระทำเท่านั้นที่ถูกความผิดนั้นแปดเปื้อน
5.33.50
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता ।
बुद्धिर्बुद्धिमतोत्सृष्टा हन्याद्राष्ट्रं सराजकम् ॥ ५.३३.५० ॥
ลูกศรที่นักยิงธนูปล่อยไป อาจฆ่าคนหนึ่งหรือไม่ฆ่าก็ได้ แต่คำปรึกษาที่ผู้มีปัญญาส่งออกไปนั้นสามารถทำลายแว่นแคว้นพร้อมทั้งพระราชาได้
5.33.51
एकया द्वे विनिश्चित्य त्रींश्चतुर्भिर्वशे कुरु ।
पञ्च जित्वा विदित्वा षट् सप्त हित्वा सुखी भवा ॥ ५.३३.५१ ॥
เมื่อตัดสินใจเรื่องสองเรื่องด้วยเรื่องหนึ่งแล้ว จงนำสามเรื่องให้อยู่ในอำนาจด้วยสี่ เมื่อชนะห้าและรู้จักละทิ้งหกและเจ็ดแล้ว จงเป็นสุข
5.33.52
एकं विषरसो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
सराष्ट्रं सप्रजं हन्ति राजानं मन्त्रपिप्लवः ॥ ५.३३.५२ ॥
น้ำพิษทำลายคนหนึ่ง และอีกคนหนึ่งถูกอาวุธฆ่า แต่การเสื่อมทรามของคำปรึกษาทำลายพระราชา พร้อมทั้งแว่นแคว้นและราษฎร
5.33.53
एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात् ॥ ५.३३.५३ ॥
ไม่ควรกินอาหารที่อร่อยอยู่เพียงลำพัง และไม่ควรคิดถึงกิจการอยู่เพียงลำพัง ไม่ควรเดินทางไกลอยู่เพียงลำพัง และในหมู่ผู้หลับ ไม่ควรตื่นอยู่เพียงลำพัง
5.33.54
एकमेवाद्वितीयं तद्यद्राजन्नावबुध्यसे ।
सत्यं स्वगस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ ५.३३.५४ ॥
ข้าแต่พระราชา สิ่งที่เป็นหนึ่งเดียวไม่มีที่สองนั้นคือสิ่งที่ท่านยังไม่เข้าใจ คือ สัจจะเป็นบันไดสู่สวรรค์ ดุจเรือข้ามมหาสมุทร
5.33.55
एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ५.३३.५५ ॥
สำหรับผู้มีความอดทนมีโทษเพียงอย่างเดียว อีกอย่างหนึ่งย่อมไม่เกิดขึ้น คือ คนทั่วไปมักเห็นผู้ที่ประกอบด้วยความอดทนว่าไร้อำนาจ
5.33.56
सोऽस्य दोषो न मन्तव्यः क्षमा हि परमं बलम् ।
क्षमा गुणो ह्यशक्तानां शक्तानां भूषणं क्षमा ॥ ५.३३.५६ ॥
ไม่ควรถือว่านั่นเป็นโทษของเขา เพราะความอดทนคือพลังอันสูงสุด ความอดทนเป็นคุณธรรมของผู้ไร้กำลัง และความอดทนก็เป็นเครื่องประดับของผู้มีกำลังด้วย
5.33.57
क्षमा वशीकृतीर्लोके क्षमया किं न साध्यते ।
शान्तिखङ्गः करे यस्य किं करिष्यति दुर्जनः ॥ ५.३३.५७ ॥
ความอดทนย่อมทำให้โลกอยู่ในอำนาจ มีสิ่งใดที่ความอดทนทำให้สำเร็จไม่ได้เล่า ผู้ชั่วร้ายจะทำอะไรแก่ผู้ที่มีดาบแห่งความสงบอยู่ในมือได้
5.33.58
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ।
अक्षमावान्परं दोषैरात्मानं चैव योजयेत् ॥ ५.३३.५८ ॥
ไฟที่ตกลงบนพื้นที่ไร้หญ้าย่อมดับลงเองโดยธรรมชาติ ผู้ไม่อดทนย่อมพันตัวเองไว้กับโทษของผู้อื่น
5.33.59
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा ।
विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥ ५.३३.५९ ॥
ธรรมเพียงอย่างเดียวคือความดีสูงสุด ความอดทนเพียงอย่างเดียวคือความสงบอันประเสริฐ ความรู้เพียงอย่างเดียวคือความอิ่มเอมสูงสุด และอหิงสาเพียงอย่างเดียวนำมาซึ่งความสุข
5.33.60
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बलिशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ ५.३३.६० ॥
แผ่นดินกลืนกินสองสิ่งนี้ ดุจงูที่อาศัยในรูกลืนหนู คือ พระราชาที่ไม่ขัดขวาง และพราหมณ์ที่ไม่ออกเดินทางไปต่างแดน
5.33.61
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते ।
अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥ ५.३३.६१ ॥
นรชนผู้กระทำสองสิ่งย่อมรุ่งโรจน์ในโลกนี้ คือไม่กล่าวถ้อยคำหยาบแก่ผู้ใด และไม่ให้เกียรติแก่คนชั่ว
5.33.62
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र परप्रत्ययकारिणौ ।
स्त्रियः कामितकामिन्यो मूर्खाः पूजितपूजकाः ॥ ५.३३.६२ ॥
ดูก่อนปุรุษวยาฆระ คนสองจำพวกนี้ทำให้ผู้อื่นเชื่อถือได้ คือสตรีที่ปรารถนาสิ่งที่ผู้อื่นปรารถนา และคนโง่ที่ยกย่องผู้ที่ได้รับการยกย่องแล้ว
5.33.63
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ ।
यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ ५.३३.६३ ॥
สองสิ่งนี้เป็นหนามแหลมคมที่ทำให้ร่างกายเหือดแห้ง คือผู้ที่ปรารถนาทั้งที่ยากจน และผู้ที่โกรธทั้งที่ไร้อำนาจ
5.33.64
द्वावेव न विराजेते विपरीतेन कर्मणा ।
गृहस्थश्च निरारम्भः कार्यवांश्चैव भिक्षुकः ॥ ५.३३.६४ ॥
ด้วยการประพฤติที่กลับกัน มีเพียงสองจำพวกที่ไม่รุ่งเรือง คือคฤหัสถ์ผู้ไม่ขวนขวาย และภิกษุผู้ยังมีหน้าที่ค้างอยู่
5.33.65
द्वाविमौ पुरुषौ राजन्स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ।
प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ ५.३३.६५ ॥
ดูก่อนพระราชา บุรุษสองคนนี้ยืนอยู่เหนือสวรรค์ คือผู้มีอำนาจที่ประกอบด้วยความอดทน และผู้ยากจนที่ยังให้ทาน
5.33.66
न्यायागतस्य द्रव्यस्य बोद्धव्यौ द्वावतिक्रमौ ।
अपात्रे प्रतिपत्तिश्च पात्रे चात्प्रतिपादनम् ॥ ५.३३.६६ ॥
ทรัพย์ที่ได้มาโดยชอบธรรมนั้น พึงรู้การละเมิดสองประการ คือการให้แก่ผู้ที่ไม่สมควร และการไม่ให้แก่ผู้ที่สมควร
5.33.67
द्वावभ्यसि निवेष्टव्यौ गले बध्वा दृढां शिलाम् ।
धनवन्तमदातारं दरिद्रं चातपस्विनम् ॥ ५.३३.६७ ॥
คนสองจำพวกควรถูกจมลงในน้ำ โดยมีหินหนักผูกไว้ที่คอ คือคนมั่งมีที่ไม่ให้ทาน และคนยากจนที่ไม่บำเพ็ญตบะ
5.33.68
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखो हतः ॥ ५.३३.६८ ॥
ดูก่อนปุรุษวยาฆระ คนสองจำพวกนี้ทะลุผ่านดวงอาทิตย์ คือปริพาชกผู้ประกอบด้วยโยคะ และผู้ที่ถูกฆ่าในสนามรบขณะหันหน้าเข้าสู้ศัตรู
5.33.69
त्रयो न्याया मनुष्याणां श्रूयन्ते भरतर्षभ ।
कनीयान्मध्यमः श्रेष्ठ इति वेदविदो विदुः ॥ ५.३३.६९ ॥
ดูก่อนภรตรรษภะ ได้ยินว่าความยุติธรรมของมนุษย์มีสามประเภท คือต่ำ ปานกลาง และสูงสุด ดังที่ผู้รู้พระเวทกล่าวไว้
5.33.70
त्रिविधाः पुरुषा राजन्नुत्तमाधममध्यमाः ।
नियोजयेद्यथावत्तांस्त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ ५.३३.७० ॥
ดูก่อนพระราชา มนุษย์มีสามประเภท คือผู้ดีเลิศ ผู้ต่ำที่สุด และผู้ปานกลาง พึงมอบหมายหน้าที่ให้แก่เขาตามสมควร ในกิจสามประเภทนั้น
5.33.71
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ ५.३३.७१ ॥
ดูก่อนพระราชา มีเพียงสามจำพวกที่ไม่มีทรัพย์ของตน คือภรรยา ทาส และบุตร สิ่งใดที่เขาทั้งสามได้มา สิ่งนั้นย่อมเป็นของผู้ที่เขาสังกัดอยู่
5.33.72
हरणं च परस्वानां परदाराभिमर्शनम् ।
सुहृदश्च परित्यागस्त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ५.३३.७२ ॥
การฉกชิงทรัพย์ของผู้อื่น การแตะต้องภรรยาของผู้อื่น และการละทิ้งมิตร สามประการนี้เป็นโทษที่นำความพินาศมา
5.33.73
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ५.३३.७३ ॥
ประตูนรกสามประการนี้ทำลายตน คือกาม โกรธ และโลภ เพราะฉะนั้นพึงละสามสิ่งนี้เสีย
5.33.74
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च भारत ।
शत्रोश्च मोक्षणं कृच्छ्रात्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ५.३३.७४ ॥
ดูก่อนภารตะ การประทานพร การปกครองแว่นแคว้น การเกิดของบุตร และการปลดปล่อยศัตรูจากความทุกข์ยาก สิ่งเหล่านี้เป็นสามประการ และมีอีกหนึ่งสิ่งที่เท่าเทียมกับสิ่งเหล่านี้
5.33.75
भक्तं च भजमानं च तवास्मीति च वादिनम् ।
त्रीनेताञ्छरणं प्राप्तान्विषमेऽपि कन सन्त्यजेत् ॥ ५.३३.७५ ॥
ผู้ศรัทธา ผู้รับใช้ และผู้ที่กล่าวว่า ข้าเป็นของท่าน บุคคลสามจำพวกนี้ที่มาขอพึ่ง ไม่พึงทอดทิ้งแม้ในยามวิบัติ
5.33.76
चत्वारि राज्ञा तु महाबलेन ।
वर्ज्यान्याहुः पण्डितस्तानि विद्यात्।
अल्पप्रज्ञैः सह मन्त्रं न कुर्या-
न्न दीर्घसूत्रैरलसैश्चारणैश्च ॥ ५.३३.७६ ॥
กษัตริย์ผู้มีกำลังมหาศาลพึงเว้นสี่สิ่ง ดังที่ปราชญ์กล่าวไว้ ผู้มีปัญญาพึงรู้สิ่งเหล่านั้น ไม่พึงปรึกษาหารือกับผู้มีปัญญาน้อย ไม่กับผู้ชักช้าผัดผ่อน ไม่กับผู้เกียจคร้าน และไม่กับจารชน
5.33.77
चतवारि ते तात गृहे वसन्तु ।
श्रियाऽभिजुष्टस्य गृहस्थधर्मे।
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नः कुलीनः ।
सखा दरिद्रो भगिनी चानपत्या ॥ ५.३३.७७ ॥
ลูกรัก ขอให้สี่คนนี้อยู่ในเรือนของเจ้า ผู้เจ้าได้รับความเจริญรุ่งเรืองและดำรงหน้าที่ของคฤหัสถ์ คือผู้เฒ่า ญาติผู้มีตระกูลดีที่ตกทุกข์ สหายผู้ยากจน และน้องสาวผู้ไม่มีบุตร
5.33.78
चत्वार्याह महाराज साद्यस्कानि बृहस्पतिः ।
पृच्छते त्रिदशेन्द्राय तानीमानि निबोध मे ॥ ५.३३.७८ ॥
ดูก่อนมหาราช พระพฤหัสปติได้กล่าวสี่สิ่งที่ให้ผลรวดเร็ว เมื่อถูกพระอินทร์ผู้เป็นจอมแห่งเทพสามสิบองค์ทูลถาม จงฟังสิ่งเหล่านั้นจากเรา
5.33.79
देवतानां च सङ्कल्पमनुभावं च धीमताम् ।
विनयं कृतविद्यानां विनाशं पापकर्मणाम् ॥ ५.३३.७९ ॥
ความดำริของเทพทั้งหลาย และอานุภาพของปราชญ์ ความถ่อมตนของผู้ที่ได้ศึกษาวิชาแล้ว และความพินาศของผู้ที่กระทำบาป
5.33.80
चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ ५.३३.८० ॥
การกระทำสี่ประการเป็นสิ่งน่ากลัว เมื่อทำไม่ถูกต้องย่อมนำความกลัวมาให้ คือการบูชาไฟด้วยมานะ การนิ่งด้วยมานะ การศึกษาด้วยมานะ และการบูชายัญด้วยมานะ
5.33.81
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचर्याः प्रयत्नतः ।
पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥ ५.३३.८१ ॥
มนุษย์พึงบำเรอไฟทั้งห้าด้วยความเพียรพยายามอย่างยิ่ง ได้แก่ บิดา มารดา ไฟศักดิ์สิทธิ์ อาตมัน และครู ข้าแต่ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ
5.33.82
पञ्चैव पूजयँल्लोके यशः प्राप्नोति केवलम् ।
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च भिक्षूनतिथिपञ्चमान् ॥ ५.३३.८२ ॥
ผู้บูชาเพียงห้าประการในโลกย่อมได้รับเกียรติยศแต่เพียงอย่างเดียว ได้แก่ เทวดา บรรพบุรุษ มนุษย์ ภิกษุ และแขกที่เป็นอันดับห้า
5.33.83
पञ्च त्वाऽनुगमिष्यन्ति यत्र यत्र गमिष्यसि ।
मित्राण्यमित्रा मध्यस्था उपजीव्योपजीविनः । ॥ ५.३३.८३ ॥
ไม่ว่าท่านจะไปที่ใด ห้าสิ่งจะตามท่านไป ได้แก่ มิตร ศัตรู ผู้เป็นกลาง ผู้ที่ท่านพึ่งพา และผู้ที่พึ่งพาท่าน
5.33.84
पञ्चेन्द्रियस्य मर्त्यस्य छिद्रं चेदेकमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥ ५.३३.८४ ॥
หากมนุษย์ผู้มีอินทรีย์ห้ามีช่องโหว่เพียงอินทรีย์เดียว ปัญญาของเขาก็จะไหลออกไป เหมือนน้ำไหลออกจากภาชนะหนัง
5.33.85
षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्री भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । ॥ ५.३३.८५ ॥
ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงละทิ้งโทษหกประการในโลกนี้ ได้แก่ ความง่วงนอน ความหาวนอน ความกลัว ความโกรธ ความเกียจคร้าน และความผัดวันประกันพรุ่ง
5.33.86
षडिमान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ ५.३३.८६ ॥
เหมือนคนละทิ้งเรือที่แตกในมหาสมุทร มนุษย์พึงละทิ้งหกสิ่งนี้ ได้แก่ อาจารย์ที่ไม่สอน ผู้ที่ไม่ศึกษา และนักบวชผู้ประกอบพิธียัญ
5.33.87
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ ५.३३.८७ ॥
พึงละทิ้งกษัตริย์ที่ไม่คุ้มครอง ภรรยาที่พูดจาไม่น่ารัก คนเลี้ยงวัวที่ใฝ่หาหมู่บ้าน และช่างตัดผมที่ใฝ่หาป่า
5.33.88
षडेव तु गुणाः पुंसा न हातव्याः कदाचन ।
सत्यं दानमनालस्यमनसूया क्षमा धृतिः ॥ ५.३३.८८ ॥
แต่คุณธรรมหกประการ มนุษย์ไม่ควรละทิ้งเลยเป็นอันขาด ได้แก่ ความสัตย์ การให้ทาน ความไม่เกียจคร้าน ความไม่อิจฉาริษยา ความอดทน และความมั่นคง
5.33.89
अर्थागमो नित्यमरोगिता च ।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या ।
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.८९ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คือความสุขหกประการของโลกผู้มีชีวิต ได้แก่ การได้ทรัพย์สมบัติเป็นนิตย์ ความไม่มีโรค ภรรยาที่รักและพูดจาอ่อนหวาน บุตรที่ว่าง่าย และความรู้ที่นำมาซึ่งทรัพย์
5.33.90
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ५.३३.९० ॥
ผู้ใดบรรลุความเป็นใหญ่เหนือสิ่งนิรันดร์หกประการในตนเอง และได้ชนะอินทรีย์ของตนแล้ว ผู้นั้นจะถูกผูกพันด้วยบาปและความวิบัติได้อย่างไร
5.33.91
षडिमे षट्सु जीवन्ति सप्तमो नोपलभ्यते ।
चोराः प्रमत्ते जीवन्ति व्याधितेषु चिकित्सकाः ॥ ५.३३.९१ ॥
สิ่งเหล่านี้หกอย่างดำรงชีวิตอยู่ด้วยสิ่งหกอย่าง ส่วนสิ่งที่เจ็ดนั้นไม่ปรากฏให้เห็น โจรดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้ประมาท หมอดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้เจ็บป่วย
5.33.92
प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याजकाः ।
राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पण्डिताः ॥ ५.३३.९२ ॥
หญิงดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางชายที่ใคร่ นักบวชพิธีดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้บูชายัญ พระราชาดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้ที่ทะเลาะกัน ส่วนผู้มีปัญญาดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางคนโง่เสมอ
5.33.93
षडिमानि विनश्यन्ति मुहूर्तमनवेक्षणात् ।
गावः सेवा कृषिर्भार्या विद्या वृषलसङ्गतिः ॥ ५.३३.९३ ॥
สิ่งหกอย่างนี้ย่อมพินาศเพราะการละเลยเพียงชั่วขณะ ได้แก่ วัว การรับใช้ การเกษตร ภรรยา ความรู้ และการคบค้ากับคนชั้นต่ำ
5.33.94
षडेते ह्यवमन्यन्ते नित्यं पूर्वोपकारिणम् ।
आचार्यं शिक्षिताः शिष्याः कृतदाराश्च मातरं ॥ ५.३३.९४ ॥
หกคนนี้ย่อมดูหมิ่นผู้ที่เคยทำคุณแก่ตนเสมอ ได้แก่ ศิษย์ที่ได้รับการสั่งสอนดูหมิ่นอาจารย์ และชายที่มีภรรยาแล้วดูหมิ่นมารดา
5.33.95
नारीं विगतकामास्तु कृतार्थाश्च प्रयोजकम् ।
नावं निस्तीर्णकान्तारा नातुराश्च चिकित्सकं ॥ ५.३३.९५ ॥
ผู้ที่ความปรารถนาเสื่อมคลายย่อมละทิ้งหญิง และผู้ที่กิจสำเร็จแล้วย่อมละทิ้งผู้ที่ช่วยให้สำเร็จ ผู้ที่ข้ามป่าทึบได้แล้วย่อมละทิ้งเรือ และผู้ป่วยที่หายแล้วย่อมละทิ้งหมอ
5.33.96
आरोग्यमानृण्यमविप्रवासः ।
सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः।
स्वप्रत्यया वृत्तिरभीतवासः ।
षट् जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.९६ ॥
ความไม่มีโรค ความไม่เป็นหนี้ การไม่พำนักในต่างแดน การคบหาคนดี การเลี้ยงชีพด้วยตนเอง และที่อยู่ที่ไม่ต้องหวาดกลัว ข้าแต่พระราชา นี่คือความสุขหกประการของโลกผู้มีชีวิต
5.33.97
ईर्षुर्धृणी नसन्तुष्टः क्रोधनो नित्यशङ्कितः ।
परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदुःखिताः ॥ ५.३३.९७ ॥
ผู้ริษยา ผู้ไร้เมตตา ผู้ไม่พอใจ ผู้มักโกรธ ผู้ระแวงอยู่เสมอ และผู้ที่อาศัยโชคของผู้อื่นเลี้ยงชีพ คนหกประเภทนี้ย่อมทุกข์อยู่เป็นนิตย์
5.33.98
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः ।
प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ ५.३३.९८ ॥
พระราชาพึงละทิ้งโทษเจ็ดประการที่เกิดจากความชั่วร้ายเสมอ ซึ่งโดยมากทำให้แม้ผู้ปกครองที่มีอำนาจมั่นคงต้องพินาศ
5.33.99
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् ।
महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥ ५.३३.९९ ॥
หญิง การพนัน การล่าสัตว์ การดื่มสุรา การพูดหยาบคายเป็นประการที่ห้า การลงโทษที่รุนแรงเกินควร และการผลาญทรัพย์ นี่คือโทษเหล่านั้น
5.33.100
अष्टौ पूर्वनिमित्तानि नरस्य विनशिष्यतः ।
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ ५.३३.१०० ॥
คนที่กำลังจะพินาศย่อมแสดงลางแปดประการก่อนเป็นอันดับแรก คือ เขาเกลียดชังพราหมณ์ และขัดแย้งกับพราหมณ์
5.33.101
ब्राह्मणस्वानि चादत्ते ब्राह्मणांश्च जिघांसति ।
रमते निन्दया चैषां प्रशंसां नाभिनन्दति ॥ ५.३३.१०१ ॥
ผู้ที่ยึดทรัพย์สินของพราหมณ์ และคิดปลงชีวิตพราหมณ์ ยินดีในการด่าว่าพวกเขา และไม่เปิดรับคำสรรเสริญของพวกเขา
5.33.102
नैनान्स्मरति कृत्येषु याचितश्चाभ्यसूयति ।
एतान्दोषान्नरः प्राज्ञो बुद्ध्या बुध्वा विसर्जयेत् ॥ ५.३३.१०२ ॥
เขาไม่นึกถึงพวกเขาในหน้าที่ของตน และเมื่อถูกขอร้องก็กลับโกรธแค้นพวกเขา ผู้มีปัญญาควรรู้โทษเหล่านี้ด้วยสติปัญญา แล้วละทิ้งเสีย
5.33.103
अष्टाविमानि हर्षस्य नवनीतानि भारत ।
वर्तमानानि दृश्यन्ते तान्येव स्वसुखान्यपि ॥ ५.३३.१०३ ॥
ดูกรภารตะ ความสุขนี้มีแปดประการเหมือนเนยสดแปดก้อน ย่อมปรากฏให้เห็นว่ามีอยู่ และสิ่งเหล่านั้นนั่นเองคือความสุขของตน
5.33.104
समागमश्च सखिभिर्महांश्चैव धनागमः ।
पुत्रेण च परिष्वङ्गः सन्निपातश्च मैथुने ॥ ५.३३.१०४ ॥
การพบปะกับมิตรสหาย และการมาถึงของทรัพย์สมบัติอันใหญ่หลวง การกอดลูกชาย และการร่วมประเวณีในเวลาเสพสม
5.33.105
समये च प्रियालापः स्वयूथ्येषु समुन्नतिः ।
अभिप्रेतस्य लाभश्च पूजा च जनसंसदि ॥ ५.३३.१०५ ॥
การพูดคุยอย่างน่ารักในเวลาอันควร ความเจริญก้าวหน้าในหมู่พวกพ้องของตน การได้สิ่งที่ปรารถนา และการได้รับเกียรติในที่ประชุมของผู้คน
5.33.106
अष्टौ गुमाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३३.१०६ ॥
คุณสมบัติแปดประการย่อมประดับบุรุษ ได้แก่ ปัญญา ตระกูลสูงส่ง การข่มใจ การศึกษา ความกล้าหาญ การพูดน้อย การให้ทานตามกำลัง และความกตัญญู
5.33.107
नवद्वारमिदं वेश्म त्रिस्थूणं पञ्चसाक्षिकम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स परः कविः ॥ ५.३३.१०७ ॥
เรือนนี้มีเก้าประตู มีเสาสามต้น มีพยานห้าคน และมีผู้รู้แห่งเขตกำกับอยู่ ผู้มีปัญญาที่รู้เช่นนี้ คือกวีผู้สูงสุด
5.33.108
दश धर्मं न जानन्ति धृतराष्ट्र निबोध तान् ।
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः ॥ ५.३३.१०८ ॥
ดูกรธฤตราษฎร์ มีสิบจำพวกที่ไม่รู้จักธรรม จงรู้จักพวกเขาเถิด คือผู้เมามาย ผู้ประมาท ผู้วิกลจริต ผู้เหนื่อยล้า ผู้โกรธ และผู้หิวโหย
5.33.109
त्वरमाणश्च लुब्धश्च भीतः कामी च ते दश ।
तस्मादेतेषु भावेषु न प्रसञ्जेत पण्डितः ॥ ५.३३.१०९ ॥
ผู้รีบร้อน ผู้โลภ ผู้หวาดกลัว และผู้มีกามตัณหา รวมเป็นสิบ เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาไม่พึงยึดติดในภาวะเหล่านี้
5.33.110
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुत्रार्थमसुरेन्द्रेण गीतं चैव सुधन्वना ॥ ५.३३.११० ॥
ที่นี่เองพวกเขาเล่าเรื่องราวโบราณนี้ ซึ่งจ้าวแห่งอสูรได้ขับร้องเพื่อประโยชน์แก่บุตร และซุธันวันก็ได้ขับร้องเช่นกัน
5.33.111
यः काममन्यू प्रजहाति राजा ।
पात्रे प्रतिष्ठापयते धनं च।
विशेषविच्छ्रुतवान्क्षिप्रकारी ।
तं सर्वलोकः कुरुते प्रमाणम् ॥ ५.३३.१११ ॥
พระราชาผู้ละกามตัณหาและความโกรธ ผู้มอบทรัพย์ไว้ในมือผู้คู่ควร ผู้รู้ความแตกต่าง มีการศึกษา และลงมือทำอย่างรวดเร็ว ประชาชนทั้งปวงย่อมถือเขาเป็นแบบอย่าง
5.33.112
जानाति विश्वासयितुं मनुष्यान् ।
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्।
जानाति मात्रां च तथा क्षमां च ।
तं तादृशं श्रीर्जुषते समग्रा ॥ ५.३३.११२ ॥
ผู้ที่รู้วิธีทำให้ผู้คนไว้วางใจ ผู้ลงโทษความผิดที่ตนรู้แล้ว ผู้รู้ทั้งขอบเขตและความอดทน บุรุษเช่นนั้นย่อมได้รับโชคลาภอันบริบูรณ์เป็นผู้ติดตาม
5.33.113
सुदुर्बलं नावजानाति कंचि-
द्युक्तो रिपुं सेवते बुद्धिपूर्वम्।
न विग्रहं रोचयते बलस्थैः ।
काले च यो विक्रमते स धीरः ॥ ५.३३.११३ ॥
ผู้ไม่ดูหมิ่นแม้คนที่อ่อนแอที่สุด ผู้ใช้ปัญญาจัดการกับศัตรูอย่างรอบคอบและตื่นตัว ผู้ไม่ปรารถนาสงครามกับผู้แข็งแกร่ง และผู้ลงมือในเวลาอันควร ผู้นั้นคือผู้มั่นคง
5.33.114
प्राप्याप न व्यथते कदाचि-
दुद्योगमान्वच्छति चाप्रमत्तः ।
दुःखं च काले सहते महात्मा ।
धुरन्धरस्तस्य जिताः सपत्नाः ॥ ५.३३.११४ ॥
แม้ประสบความทุกข์ยาก เขาก็ไม่เคยหวั่นไหว เขาตื่นตัวไม่ประมาทและแสวงหาความเพียร ในเวลาอันควรเขาอดทนต่อความเศร้าโศก มหาบุรุษผู้นั้นเป็นผู้แบกภาระ และศัตรูของเขาย่อมถูกพิชิต
5.33.115
अनर्थकं विप्रवासं गृहेभ्यः ।
पापैः सन्धिं परदाराभिमर्शम्।
दम्भं स्तैन्यं पैशुनं मद्यमानं ।
न सेवते यः स सुखी सदैव ॥ ५.३३.११५ ॥
ผู้ที่ไม่ประพฤติการเร่ร่อนห่างจากเรือนอย่างไร้ประโยชน์ ไม่ผูกมิตรกับคนชั่ว ไม่แตะต้องภรรยาของผู้อื่น ไม่หลอกลวง ไม่ลักขโมย ไม่นินทาใส่ร้าย ไม่เสพของมึนเมา และไม่ถือตัว ผู้นั้นเท่านั้นที่มีความสุขอยู่เสมอ
5.33.116
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग-
माकारितः शंसति तत्त्वमेव।
न मित्रार्थे रोचयते विवादं ।
नापूजितः कुप्यति चाप्यमूढः ॥ ५.३३.११६ ॥
เขาไม่ดำเนินตามไตรวรรคด้วยความโกรธ เมื่อถูกเรียกมาก็พูดแต่ความจริง เพื่อประโยชน์ของมิตร เขาไม่เห็นชอบการโต้เถียง เมื่อไม่ได้รับการให้เกียรติ เขาก็ไม่โกรธ เพราะไม่หลงผิด
5.33.117
न योऽभ्यसूयत्सयनुकम्पते च ।
न दुर्बलः प्रातिभाव्यं करोति।
नात्याह किंचित्क्षमते विवादं ।
सर्वत्र तादृग्लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३३.११७ ॥
ผู้ที่ไม่จับผิดผู้อื่นและมีความเมตตา ผู้ซึ่งแม้อ่อนแอก็ไม่รับประกันสิ่งใด ผู้ไม่พูดมากเกินไป และอดทนต่อการโต้เถียง บุรุษเช่นนั้นย่อมได้รับคำสรรเสริญทุกหนแห่ง
5.33.118
यो नोद्धतं कुरुते जातु वेषं ।
न पौरुषेणापि विकत्थतेऽन्यान्।
न मूर्च्छितः कटुकान्याह किंचि-
त्प्रियं सदा तं कुरुते जनो हि ॥ ५.३३.११८ ॥
ผู้ไม่เคยแสดงท่าทางหยิ่งยโส ไม่โอ้อวดความกล้าหาญของตนเหนือผู้อื่น และแม้จะตกตะลึงก็ไม่พูดคำหยาบคาย ผู้คนย่อมรักใคร่เขาเสมอ
5.33.119
न वैरमुद्दिपयति प्रशान्तं ।
न दर्पमारोहति शान्तिमेति।
न दुर्गतोऽस्मीति करोत्यकार्यं ।
तमार्यशीलं परमाहुरार्याः ॥ ५.३३.११९ ॥
ผู้ไม่ก่อให้เกิดความเป็นศัตรูกับผู้ที่สงบ ไม่ขึ้นสู่ความทะนงตน แต่ย่อมบรรลุความสงบ และไม่ทำสิ่งที่ไม่ควรทำเพียงเพราะคิดว่าตนตกต่ำในความทุกข์ยาก ผู้เป็นอริยะเรียกเขาว่าบุรุษผู้สูงสุดแห่งอริยศีล
5.33.120
न स्वे सुखे वै कुरुते प्रहर्षं ।
नान्यस्य दुःखे भवति प्रहृष्टः।
दत्त्वा न पश्चात्कुरुतेऽनुतापं ।
स कथ्यते सत्पुरुषार्यशीलः ॥ ५.३३.१२० ॥
ผู้ไม่ปีติในความสุขของตน ไม่ยินดีในความทุกข์ของผู้อื่น และไม่เสียใจภายหลังการให้ เขาเรียกว่าสัตบุรุษผู้มีอริยศีล
5.33.121
देशाचारान्समयाञ्जातिधर्मान् ।
बुभूषते यः स परावरज्ञः।
स यत्र तत्राभिगतः सदैव ।
महाजनस्याधिपत्यं करोति ॥ ५.३३.१२१ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะรักษาจารีตประเพณีของท้องถิ่น ข้อตกลง และหน้าที่ของวรรณะ และรู้จักทั้งสิ่งสูงและสิ่งต่ำ ย่อมได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้นำของมหาชนเสมอ ไม่ว่าจะไปที่ใด
5.33.122
दम्भं मोहं मत्सरं पापकृत्यं ।
राजद्विष्टं पैशुनं पूगवैरम्।
मत्तोन्मत्तैर्दुर्जनैश्चापि वादं ।
यः प्रज्ञावान्वर्जयेत्स प्रधानः ॥ ५.३३.१२२ ॥
ผู้มีปัญญาที่หลีกเลี่ยงความหน้าไหว้หลังหลอก ความหลง ความริษยา การกระทำบาป ความเกลียดชังต่อกษัตริย์ การใส่ร้ายป้ายสี ความบาดหมางของกลุ่มพวกพ้อง และการโต้เถียงกับคนเมา คนวิกลจริต และคนชั่วร้าย ผู้นั้นแลคือผู้เป็นเลิศ
5.33.123
दमं शौचं दैविकं मङ्गलानि ।
प्रायश्चित्तान्विविधाँल्लोकवादान्।
एतानि यः कुरुते नैत्यकानि ।
तस्योत्थानं देवता राधयन्ति ॥ ५.३३.१२३ ॥
สำหรับผู้ที่ปฏิบัติสิ่งเหล่านี้เป็นกิจประจำวัน คือ การข่มใจ ความบริสุทธิ์ พิธีมงคลอันศักดิ์สิทธิ์ การชดใช้ไถ่บาปต่าง ๆ และจารีตของโลก เทวดาย่อมทำให้ความเจริญก้าวหน้าของเขาสำเร็จผล
5.33.124
समैर्विवाहं कुरुते न हीनैः ।
समैः सख्यं व्यवहारं कथां च।
गुणैर्विशिष्टांश्च पुरो दधाति ।
विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः ॥ ५.३३.१२४ ॥
เขาแต่งงานกับผู้ที่เสมอกัน ไม่ใช่กับผู้ต่ำต้อย เขาคบหาเป็นมิตร ติดต่อ และสนทนากับผู้เสมอกัน และยกผู้ที่ประเสริฐด้วยคุณธรรมขึ้นไว้ข้างหน้า นโยบายของนักปราชญ์ผู้นั้นย่อมดำเนินไปอย่างดี
5.33.125
मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा।
ददात्यमित्रेष्वपि याचितः सं-
स्तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ ५.३३.१२५ ॥
เขากินแต่พอประมาณหลังจากแบ่งปันแก่ผู้พึ่งพิงของตน นอนแต่พอประมาณ ทำกิจการอันหาขอบเขตมิได้ และให้แก่ศัตรูเมื่อถูกขอ ความวิบัติย่อมละทิ้งบุรุษผู้เที่ยงธรรมและข่มใจได้เช่นนั้น
5.33.126
चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य ।
नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किंचित्।
मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च ।
नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ ५.३३.१२६ ॥
เจตนาและการตอบโต้ความเสียหายของผู้ใด คนอื่นไม่รู้แม้เพียงเล็กน้อย เมื่อปรึกษากันอย่างลับและลงมือปฏิบัติอย่างถูกต้อง แม้เป้าหมายเล็กน้อยของเขาก็ไม่พลาดไป
5.33.127
यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः ।
सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः
अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये ।
महामणिर्जात्य इव सप्रन्नः ॥ ५.३३.१२७ ॥
ผู้ที่ตั้งมั่นในความสงบของสรรพสัตว์ทั้งปวง ซื่อสัตย์ อ่อนโยน ให้เกียรติผู้อื่น และมีจิตใจบริสุทธิ์ ย่อมเป็นที่รู้จักอย่างยิ่งในหมู่ญาติ ดุจอัญมณีอันยิ่งใหญ่จากกำเนิดอันสูงส่งที่เปล่งแสงรุ่งเรือง
5.33.128
य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः ।
स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत
अनन्तजेजाः सुमनाः समाहितः ।
स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ ५.३३.१२८ ॥
ผู้ใดรู้สึกละอายใจอย่างยิ่งภายในตน ผู้นั้นย่อมเป็นครูของโลกทั้งสิ้น มีพลังไม่มีที่สิ้นสุด มีจิตใจดีงามและตั้งมั่น เขาส่องแสงด้วยรัศมีของตนดุจพระอาทิตย์
5.33.129
वने जाताः शापदग्धस्य राज्ञः ।
पाण्डोः पुत्राः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पाः ।
त्वयैव बाला वर्धिताः शिक्षिताश्च ।
तवादेशं पालयन्त्याम्बिकेय ॥ ५.३३.१२९ ॥
บรรดาโอรสทั้งห้าของพระเจ้าปาณฑุ ผู้ถูกคำสาปเผาผลาญ ประสูติในป่า เปรียบดั่งพระอินทร์ทั้งห้า ท่านได้เลี้ยงดูและอบรมสั่งสอนเขาเมื่อยังเป็นเด็ก โอ้ โอรสของอัมพิกา เขายังคงเชื่อฟังคำสั่งของท่าน
5.33.130
प्रदायैषामुचितं तातराज्यं ।
सुखी पुत्रैः सहितो मोदमानः ।
न देवानां नापि च मानुषाणां ।
भविष्यसि त्वं गर्हणीयो नरेन्द्र ॥ ५.३३.१३० ॥
เมื่อท่านมอบราชสมบัติของบรรพบุรุษอันควรแก่พวกเขาแล้ว ขอให้ท่านอยู่อย่างมีความสุขและเปรมปรีดิ์พร้อมด้วยบุตรทั้งหลาย โอ้ ผู้เป็นจอมนรา ท่านก็จะไม่ถูกตำหนิทั้งในหมู่เทวดาและในหมู่มนุษย์