ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय मा चिरम् ॥ ५.३३.१ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਮਹੀਪਤੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਓ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।'
5.33.2
प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत् ।
ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति ॥ ५.३३.२ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਦੂਤ ਨੇ ਕਸ਼ੱਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਆਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।'
5.33.3
एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम् ।
अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थं मां प्रतिवेदय ॥ ५.३३.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਓ।'
5.33.4
विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात् ।
द्रुष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.४ ॥
ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਿਦੁਰ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ? ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।'
5.33.5
प्रवेशय महाप्रज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
अहं हि विदुरस्यास्य नाकल्पो जातु दर्शने ॥ ५.३३.५ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਓ। ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ।'
5.33.6
प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महारादजस्य धीमतः ।
न हि ते दर्शनेऽकल्पो जातु राजाऽब्रवीद्धि माम् ॥ ५.३३.६ ॥
ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੋ। ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਰਾਜ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।'
5.33.7
ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम् ॥ ५.३३.७ ॥
ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
5.33.8
विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात् ।
यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.८ ॥
ਵਿਦੁਰ: ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ।
5.33.9
सञ्जयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः ।
अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति ॥ ५.३३.९ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ: ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਸੰਜਯ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦੇ ਬਚਨ ਉਹ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਹੇਗਾ।
5.33.10
तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया ।
तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम् ॥ ५.३३.१० ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ: ਅੱਜ ਉਸ ਕੁਰੂਵੀਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
5.33.11
आग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि ॥ ५.३३.११ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ: ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸੜ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਦੱਸ, ਪੁੱਤਰ; ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈਂ।
5.33.12
यतः प्राप्तः सञ्जयः पाण्डवेभ्यो ।
न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः ।
सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि ।
किं वक्ष्यतीत्येव मेऽद्य प्रचिन्ता ॥ ५.३३.१२ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ: ਸੰਜਯ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਠੀਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸਹਜ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਡੋਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। "ਉਹ ਹੁਣ ਕੀ ਕਹੇਗਾ?" ਇਹੀ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।
5.33.13
तन्मे ब्रूहि विदुर त्वं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ।
यथा न नस्तात हितं भवेच्च ।
प्रजाश्च सर्वाः सुखिता भवेयुः ॥ ५.३३.१३ ॥
ਵਿਦੁਰ, ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਸੁਖੀ ਰਹੇ।
5.33.14
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् ।
हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ ५.३३.१४ ॥
ਬਲਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਦੁਰਬਲ, ਸਾਧਨਹੀਨ, ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਕਾਮੀ ਜਾਂ ਚੋਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਣ (ਚਿੰਤਾਵਾਂ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.33.15
कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप ।
कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥ ५.३३.१५ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? ਕੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਧਨ ਉੱਤੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ?
5.33.16
श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैश्रेयसं वचः ।
अस्मिन्रादर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ, ਪਰਮ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
5.33.17
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्याधिपो भवेत् ।
प्रेष्यस्ते प्रेषितश्चैव धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३३.१७ ॥
ਰਾਜ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ।
5.33.18
विपरीततरश्च त्वं भागधेये न संमतः ।
अर्चिषां प्रक्षयाच्चैव धर्मात्मा धर्मकोविदः ॥ ५.३३.१८ ॥
ਤੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਾਨਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਧਰਮਗਿਆਤਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਤਾਂ ਅਗਨੀ-ਲਾਟਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੀ (ਜਨਮਿਆ) ਹੈ।
5.33.19
आनृशंस्यादनुक्रोशाद्धर्मात्सत्यात्पराक्रमात् ।
गुरुत्वात्त्वयि संप्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्षते ॥ ५.३३.१९ ॥
ਦਯਾ, ਕਰੁਣਾ, ਧਰਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.33.20
दुर्योधने सौबले च कर्णे दुःशासने तथा ।
एतेष्वैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३३.२० ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ), ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ-ਐਸ਼ਵਰਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤੂੰ ਭਲਾਈ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
5.33.21
आत्मज्ञानं समारम्भस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२१ ॥
ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਉੱਦਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਟਲਤਾ — ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦੇ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.22
एकस्माद्वृक्षाद्यज्ञपात्राणि राज-
न्स्रुक्व द्रोणी पेठनीपीडने च।
एतस्माद्राजन्ब्रुवतो मे निबोध ।
एकस्माद्वै जायतेऽसच्च सच्च ॥ ५.३३.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਯੱਗ ਦੇ ਭਾਂਡੇ — ਸਰੁਕ, ਦਰੋਣੀ, ਪੇਠਨੀ ਅਤੇ ਪੀੜਨ-ਪਾਤਰ — ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਉਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਤ ਵੀ ਅਤੇ ਸਤ ਵੀ ਜਨਮਦੇ ਹਨ।
5.33.23
निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।
अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम् ॥ ५.३३.२३ ॥
ਜੋ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੈ — ਇਹੀ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
5.33.24
क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीः स्तम्भो मान्यमानिता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२४ ॥
ਕ੍ਰੋਧ, ਹਰਖ, ਹੰਕਾਰ, ਸ਼ਰਮ, ਜੜਤਾ ਅਤੇ ਮਾਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ — ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦੇ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.25
यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे ।
कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२५ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੰਡਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.26
यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः ।
समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२६ ॥
ਠੰਢ ਜਾਂ ਗਰਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਜਾਂ ਤੰਗੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੰਡਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.27
यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते ।
कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२७ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਮ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਰਥ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੰਡਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.28
यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते ।
किंचिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.२८ ॥
ਪੰਡਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ।
5.33.29
क्षिप्रं विजानाति चिरं श्रृणोति ।
विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्।
नासंपृष्टो ह्युपयुङ्क्ते परार्थे ।
तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य ॥ ५.३३.२९ ॥
ਉਹ ਛੇਤੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹੀ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।
5.33.30
नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम् ।
आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.३० ॥
ਪੰਡਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਉਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਗੁਆਚੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।
5.33.31
निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः ।
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३१ ॥
ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.33.32
आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते ।
हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ ॥ ५.३३.३२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੰਡਿਤ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
5.33.33
न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते ।
गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३३ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.33.34
तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३४ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਪਾਇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.33.35
प्रवृत्तवाक् चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान् ।
आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३५ ॥
ਜੋ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਰਕਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.33.36
श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा ।
असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः ॥ ५.३३.३६ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਿਆਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ, ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪਾਵੇ।
5.33.37
अर्थं महान्तमासाद्य विद्यामेश्वर्यमेव च ।
विचरत्यसमुन्नद्धो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३७ ॥
ਵੱਡਾ ਧਨ, ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.38
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः ।
अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥ ५.३३.३८ ॥
ਅਨਪੜ੍ਹ, ਹੰਕਾਰੀ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੂਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ।
5.33.39
स्वमर्थं यः परित्यज्य परार्थमनुतिष्ठति ।
मिथ्या चरति मित्रार्थे यश्च मूढः स उच्यते ॥ ५.३३.३९ ॥
ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿੱਤ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.40
अकामान्कामयति यः कामयानान्परित्यजेत् ।
बलवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४० ॥
ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੂਢਚਿੱਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.41
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
कर्म चारभते दुष्टं तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४१ ॥
ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੂਢਚਿੱਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.42
संसारयति कृत्यानि सर्वत्र विचिकित्सते ।
चिरं करोति क्षिप्रार्थे स मूढो भरतर्षभ ॥ ५.३३.४२ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ।
5.33.43
श्राद्धं पितृभ्यो न ददाति दैवतानि न चार्चति ।
सुहृन्मित्रं न लभते तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४३ ॥
ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹਚਿੱਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
5.33.44
अनाहूतः प्रविशति ह्यपृष्टो बहु भाषते ।
अविश्वस्ते विश्वसिति मूढचेता नराधमः ॥ ५.३३.४४ ॥
ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਮੂੜ੍ਹਚਿੱਤ ਨਰਾਧਮ ਹੈ।
5.33.45
परं क्षिपति दोषेण वर्तमानः स्वयं तथा ।
यश्च क्रुध्यत्यनीशानः स च मूढतमो नरः ॥ ५.३३.४५ ॥
ਆਪ ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
5.33.46
आत्मनो बलमाज्ञाय धर्मार्थपरिवर्जितम् ।
अलभ्यमिच्छन्नैष्कर्म्यान्मूढबुद्धिरिहोच्यते ॥ ५.३३.४६ ॥
ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਉਸਨੂੰ ਕਰਮ-ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹਬੁੱਧੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.47
अशिष्यं शास्ति यो राजन्यश्च शिष्यं न शास्ति च ।
कदर्यं भजते यश्च तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਅਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੰਜੂਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਸਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹਚਿੱਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
5.33.48
एकः संपन्नमाश्नाति वस्ते वासश्च शोभनम् ।
योऽसंविभज्य भृत्येभ्यः को नृशंसतरस्ततः ॥ ५.३३.४८ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਲਾ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਦਈ ਕੌਣ?
5.33.49
एकः पापानि कुरुते फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते ॥ ५.३३.४९ ॥
ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਮਹਾਜਨ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਰਤਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਬੜਦਾ ਹੈ।
5.33.50
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता ।
बुद्धिर्बुद्धिमतोत्सृष्टा हन्याद्राष्ट्रं सराजकम् ॥ ५.३३.५० ॥
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਦਾ ਛੱਡਿਆ ਤੀਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਮਾਰੇ; ਪਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ ਛੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5.33.51
एकया द्वे विनिश्चित्य त्रींश्चतुर्भिर्वशे कुरु ।
पञ्च जित्वा विदित्वा षट् सप्त हित्वा सुखी भवा ॥ ५.३३.५१ ॥
ਇੱਕ ਨਾਲ ਦੋ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ। ਪੰਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਛੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ।
5.33.52
एकं विषरसो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
सराष्ट्रं सप्रजं हन्ति राजानं मन्त्रपिप्लवः ॥ ५.३३.५२ ॥
ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਸਮੇਤ, ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
5.33.53
एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात् ॥ ५.३३.५३ ॥
ਇਕੱਲੇ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਕੱਲੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਕੱਲੇ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਜਾਗਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.33.54
एकमेवाद्वितीयं तद्यद्राजन्नावबुध्यसे ।
सत्यं स्वगस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ ५.३३.५४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਅਦਵਿਤੀਅ ਹੈ — ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੇੜੀ।
5.33.55
एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ५.३३.५५ ॥
ਖਿਮਾਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ — ਲੋਕ ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨੂੰ ਅਸਮਰਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
5.33.56
सोऽस्य दोषो न मन्तव्यः क्षमा हि परमं बलम् ।
क्षमा गुणो ह्यशक्तानां शक्तानां भूषणं क्षमा ॥ ५.३३.५६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਿਮਾ ਹੀ ਪਰਮ ਬਲ ਹੈ। ਖਿਮਾ ਅਸਮਰਥਾਂ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਰਥਾਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਖਿਮਾ ਹੈ।
5.33.57
क्षमा वशीकृतीर्लोके क्षमया किं न साध्यते ।
शान्तिखङ्गः करे यस्य किं करिष्यति दुर्जनः ॥ ५.३३.५७ ॥
ਖਿਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਕੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ, ਦੁਰਜਨ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
5.33.58
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ।
अक्षमावान्परं दोषैरात्मानं चैव योजयेत् ॥ ५.३३.५८ ॥
ਤਿਣ-ਰਹਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਅੱਗ ਆਪੇ ਹੀ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਖਿਮਾਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
5.33.59
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा ।
विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥ ५.३३.५९ ॥
ਇਕੋ ਹੀ ਧਰਮ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ; ਇਕੋ ਹੀ ਖਿਮਾ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ। ਇਕੋ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੈ; ਇਕੋ ਹੀ ਅਹਿੰਸਾ ਸੁਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
5.33.60
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बलिशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ ५.३३.६० ॥
ਧਰਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ (ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ) ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਦੇਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
5.33.61
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते ।
अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥ ५.३३.६१ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਣਾ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾ ਕਰਨਾ।
5.33.62
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र परप्रत्ययकारिणौ ।
स्त्रियः कामितकामिन्यो मूर्खाः पूजितपूजकाः ॥ ५.३३.६२ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੋ ਹਨ: ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੂਜਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ।
5.33.63
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ ।
यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ ५.३३.६३ ॥
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤਿੱਖੇ ਕੰਡੇ ਇਹ ਹਨ: ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.33.64
द्वावेव न विराजेते विपरीतेन कर्मणा ।
गृहस्थश्च निरारम्भः कार्यवांश्चैव भिक्षुकः ॥ ५.३३.६४ ॥
ਉਲਟ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦੇ ਨਹੀਂ: ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ, ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ ਵਾਲਾ ਭਿਕਸ਼ੂ।
5.33.65
द्वाविमौ पुरुषौ राजन्स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ।
प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ ५.३३.६५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ: ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਸ਼, ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
5.33.66
न्यायागतस्य द्रव्यस्य बोद्धव्यौ द्वावतिक्रमौ ।
अपात्रे प्रतिपत्तिश्च पात्रे चात्प्रतिपादनम् ॥ ५.३३.६६ ॥
ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਅਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣਾ।
5.33.67
द्वावभ्यसि निवेष्टव्यौ गले बध्वा दृढां शिलाम् ।
धनवन्तमदातारं दरिद्रं चातपस्विनम् ॥ ५.३३.६७ ॥
ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਡੁਬੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਨੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਪ ਰਹਿਤ ਦਰਿਦਰ ਨੂੰ।
5.33.68
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखो हतः ॥ ५.३३.६८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੋ ਹਨ: ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੀਰ।
5.33.69
त्रयो न्याया मनुष्याणां श्रूयन्ते भरतर्षभ ।
कनीयान्मध्यमः श्रेष्ठ इति वेदविदो विदुः ॥ ५.३३.६९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਆਂ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਨਿਸ਼ਠ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਵੇਦ-ਜਾਣਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.33.70
त्रिविधाः पुरुषा राजन्नुत्तमाधममध्यमाः ।
नियोजयेद्यथावत्तांस्त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ ५.३३.७० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਉੱਤਮ, ਅਧਮ ਅਤੇ ਮੱਧਮ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.33.71
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ ५.३३.७१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨ ਹੀ ਨਿਰਧਨ ਹਨ: ਪਤਨੀ, ਦਾਸ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ; ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਸੇ ਦਾ ਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਇਹ ਹਨ।
5.33.72
हरणं च परस्वानां परदाराभिमर्शनम् ।
सुहृदश्च परित्यागस्त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ५.३३.७२ ॥
ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
5.33.73
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ५.३३.७३ ॥
ਨਰਕ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.33.74
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च भारत ।
शत्रोश्च मोक्षणं कृच्छ्रात्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ५.३३.७४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ।
5.33.75
भक्तं च भजमानं च तवास्मीति च वादिनम् ।
त्रीनेताञ्छरणं प्राप्तान्विषमेऽपि कन सन्त्यजेत् ॥ ५.३३.७५ ॥
ਭਗਤ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ' ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ।
5.33.76
चत्वारि राज्ञा तु महाबलेन ।
वर्ज्यान्याहुः पण्डितस्तानि विद्यात्।
अल्पप्रज्ञैः सह मन्त्रं न कुर्या-
न्न दीर्घसूत्रैरलसैश्चारणैश्च ॥ ५.३३.७६ ॥
ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਵਿਦਵਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ, ਢਿੱਲ-ਮੱਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਆਲਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਾ ਕਰੇ।
5.33.77
चतवारि ते तात गृहे वसन्तु ।
श्रियाऽभिजुष्टस्य गृहस्थधर्मे।
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नः कुलीनः ।
सखा दरिद्रो भगिनी चानपत्या ॥ ५.३३.७७ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜਣੇ ਰਹਿਣ—ਧਨ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਘਰ: ਬਜ਼ੁਰਗ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਗਰੀਬ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਭੈਣ।
5.33.78
चत्वार्याह महाराज साद्यस्कानि बृहस्पतिः ।
पृच्छते त्रिदशेन्द्राय तानीमानि निबोध मे ॥ ५.३३.७८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
5.33.79
देवतानां च सङ्कल्पमनुभावं च धीमताम् ।
विनयं कृतविद्यानां विनाशं पापकर्मणाम् ॥ ५.३३.७९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼।
5.33.80
चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ ५.३३.८० ॥
ਚਾਰ ਕਰਮ ਭਿਆਨਕ ਹਨ; ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਚੁੱਪ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵੇਦ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਯੱਗ।
5.33.81
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचर्याः प्रयत्नतः ।
पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥ ५.३३.८१ ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਅਗਨੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!
5.33.82
पञ्चैव पूजयँल्लोके यशः प्राप्नोति केवलम् ।
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च भिक्षूनतिथिपञ्चमान् ॥ ५.३३.८२ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮਹਿਮਾਨ।
5.33.83
पञ्च त्वाऽनुगमिष्यन्ति यत्र यत्र गमिष्यसि ।
मित्राण्यमित्रा मध्यस्था उपजीव्योपजीविनः । ॥ ५.३३.८३ ॥
ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਵੇਂਗਾ ਪੰਜ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣਗੇ: ਮਿੱਤਰ, ਵੈਰੀ, ਵਿਚੋਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਨਿਰਭਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
5.33.84
पञ्चेन्द्रियस्य मर्त्यस्य छिद्रं चेदेकमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥ ५.३३.८४ ॥
ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੇਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਚਮੜੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5.33.85
षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्री भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । ॥ ५.३३.८५ ॥
ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੇ ਦੋਸ਼ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤੀ, ਭੈ, ਕ੍ਰੋਧ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਦੀ ਆਦਤ।
5.33.86
षडिमान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ ५.३३.८६ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਨਾ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਚਾਰਿਆ, ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਿਤਵਿਜ।
5.33.87
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ ५.३३.८७ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਈ ਜੰਗਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.33.88
षडेव तु गुणाः पुंसा न हातव्याः कदाचन ।
सत्यं दानमनालस्यमनसूया क्षमा धृतिः ॥ ५.३३.८८ ॥
ਪਰ ਛੇ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ: ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਆਲਸ ਰਹਿਤਤਾ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤਤਾ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ।
5.33.89
अर्थागमो नित्यमरोगिता च ।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या ।
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.८९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਛੇ ਸੁਖ ਹਨ: ਸਦਾ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਨਿਰੋਗਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿੱਦਿਆ।
5.33.90
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ५.३३.९० ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਛੇ ਸਦੀਵੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਅਨਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇਗਾ?
5.33.91
षडिमे षट्सु जीवन्ति सप्तमो नोपलभ्यते ।
चोराः प्रमत्ते जीवन्ति व्याधितेषु चिकित्सकाः ॥ ५.३३.९१ ॥
ਇਹ ਛੇ ਛੇ ਉੱਤੇ ਜੀਂਦੇ ਹਨ; ਸੱਤਵਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਗ਼ਾਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰ ਜੀਂਦੇ ਹਨ; ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
5.33.92
प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याजकाः ।
राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पण्डिताः ॥ ५.३३.९२ ॥
ਕਾਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਜਕ ਜੀਂਦੇ ਹਨ। ਝਗੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜੀਂਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਸਦਾ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
5.33.93
षडिमानि विनश्यन्ति मुहूर्तमनवेक्षणात् ।
गावः सेवा कृषिर्भार्या विद्या वृषलसङ्गतिः ॥ ५.३३.९३ ॥
ਇਹ ਛੇ ਪਲ ਭਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗਾਵਾਂ, ਸੇਵਾ, ਖੇਤੀ, ਪਤਨੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਨੀਚਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ।
5.33.94
षडेते ह्यवमन्यन्ते नित्यं पूर्वोपकारिणम् ।
आचार्यं शिक्षिताः शिष्याः कृतदाराश्च मातरं ॥ ५.३३.९४ ॥
ਇਹ ਛੇ ਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਏ ਹੋਏ ਚੇਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ, ਅਤੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਮਾਂ ਦਾ।
5.33.95
नारीं विगतकामास्तु कृतार्थाश्च प्रयोजकम् ।
नावं निस्तीर्णकान्तारा नातुराश्च चिकित्सकं ॥ ५.३३.९५ ॥
ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ; ਰੋਗੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਵੈਦ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
5.33.96
आरोग्यमानृण्यमविप्रवासः ।
सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः।
स्वप्रत्यया वृत्तिरभीतवासः ।
षट् जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.९६ ॥
ਆਰੋਗਤਾ, ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣਾ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਵਾਸ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਛੇ ਜੀਵਲੋਕ ਦੇ ਸੁਖ ਹਨ।
5.33.97
ईर्षुर्धृणी नसन्तुष्टः क्रोधनो नित्यशङ्कितः ।
परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदुःखिताः ॥ ५.३३.९७ ॥
ਈਰਖਾਲੂ, ਬੇਰਹਿਮ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਕ੍ਰੋਧੀ, ਸਦਾ ਸ਼ੱਕੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਛੇ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.33.98
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः ।
प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ ५.३३.९८ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਅਸਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਦੋਸ਼ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਕਮ ਵੀ ਅਕਸਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.33.99
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् ।
महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥ ५.३३.९९ ॥
ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜੂਆ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਸ਼ਰਾਬ, ਕੌੜੇ ਬੋਲ — ਪੰਜਵਾਂ; ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤੀ, ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ — ਇਹੀ।
5.33.100
अष्टौ पूर्वनिमित्तानि नरस्य विनशिष्यतः ।
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ ५.३३.१०० ॥
ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੱਠ ਪੂਰਵ-ਲੱਛਣ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.33.101
ब्राह्मणस्वानि चादत्ते ब्राह्मणांश्च जिघांसति ।
रमते निन्दया चैषां प्रशंसां नाभिनन्दति ॥ ५.३३.१०१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਖੋਂਹਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
5.33.102
नैनान्स्मरति कृत्येषु याचितश्चाभ्यसूयति ।
एतान्दोषान्नरः प्राज्ञो बुद्ध्या बुध्वा विसर्जयेत् ॥ ५.३३.१०२ ॥
ਕਰਤੱਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।
5.33.103
अष्टाविमानि हर्षस्य नवनीतानि भारत ।
वर्तमानानि दृश्यन्ते तान्येव स्वसुखान्यपि ॥ ५.३३.१०३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਅੱਠ ਨਵਨੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵੀ ਹਨ।
5.33.104
समागमश्च सखिभिर्महांश्चैव धनागमः ।
पुत्रेण च परिष्वङ्गः सन्निपातश्च मैथुने ॥ ५.३३.१०४ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਵੱਡੀ ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਆਲਿੰਗਨ ਅਤੇ ਮੈਥੁਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੋਗ।
5.33.105
समये च प्रियालापः स्वयूथ्येषु समुन्नतिः ।
अभिप्रेतस्य लाभश्च पूजा च जनसंसदि ॥ ५.३३.१०५ ॥
ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਆਪਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ, ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ।
5.33.106
अष्टौ गुमाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३३.१०६ ॥
ਅੱਠ ਗੁਣ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਗਿਆ, ਕੁਲੀਨਤਾ, ਦਮ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ, ਪਰਾਕਰਮ, ਘੱਟ ਬੋਲਣਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆਤਾ।
5.33.107
नवद्वारमिदं वेश्म त्रिस्थूणं पञ्चसाक्षिकम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स परः कविः ॥ ५.३३.१०७ ॥
ਨੌ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਅਤੇ ਪੰਜ ਗਵਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਗਿਆ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵੀ ਹੈ।
5.33.108
दश धर्मं न जानन्ति धृतराष्ट्र निबोध तान् ।
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः ॥ ५.३३.१०८ ॥
ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਦਸ ਜਣੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ: ਮੱਤ, ਪ੍ਰਮੱਤ, ਉਨਮੱਤ, ਥੱਕਿਆ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਾ।
5.33.109
त्वरमाणश्च लुब्धश्च भीतः कामी च ते दश ।
तस्मादेतेषु भावेषु न प्रसञ्जेत पण्डितः ॥ ५.३३.१०९ ॥
ਕਾਹਲਾ, ਲੋਭੀ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਮੀ — ਇਹ ਦਸ; ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣਾ ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੇ।
5.33.110
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुत्रार्थमसुरेन्द्रेण गीतं चैव सुधन्वना ॥ ५.३३.११० ॥
ਇੱਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਅਸੁਰੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੁਧੰਵਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।
5.33.111
यः काममन्यू प्रजहाति राजा ।
पात्रे प्रतिष्ठापयते धनं च।
विशेषविच्छ्रुतवान्क्षिप्रकारी ।
तं सर्वलोकः कुरुते प्रमाणम् ॥ ५.३३.१११ ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ — ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
5.33.112
जानाति विश्वासयितुं मनुष्यान् ।
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्।
जानाति मात्रां च तथा क्षमां च ।
तं तादृशं श्रीर्जुषते समग्रा ॥ ५.३३.११२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ — ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੇਵਦੀ ਹੈ।
5.33.113
सुदुर्बलं नावजानाति कंचि-
द्युक्तो रिपुं सेवते बुद्धिपूर्वम्।
न विग्रहं रोचयते बलस्थैः ।
काले च यो विक्रमते स धीरः ॥ ५.३३.११३ ॥
ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹੀ ਧੀਰ ਹੈ।
5.33.114
प्राप्याप न व्यथते कदाचि-
दुद्योगमान्वच्छति चाप्रमत्तः ।
दुःखं च काले सहते महात्मा ।
धुरन्धरस्तस्य जिताः सपत्नाः ॥ ५.३३.११४ ॥
ਆਫ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਦਮ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਧੁਰੰਧਰ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.33.115
अनर्थकं विप्रवासं गृहेभ्यः ।
पापैः सन्धिं परदाराभिमर्शम्।
दम्भं स्तैन्यं पैशुनं मद्यमानं ।
न सेवते यः स सुखी सदैव ॥ ५.३३.११५ ॥
ਵਿਅਰਥ, ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਭਟਕਣਾ, ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਪਖੰਡ, ਚੋਰੀ, ਚੁਗਲੀ, ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸੇਵਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਹੈ।
5.33.116
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग-
माकारितः शंसति तत्त्वमेव।
न मित्रार्थे रोचयते विवादं ।
नापूजितः कुप्यति चाप्यमूढः ॥ ५.३३.११६ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਝਗੜਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਅਪਮਾਨਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੂਰਖ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
5.33.117
न योऽभ्यसूयत्सयनुकम्पते च ।
न दुर्बलः प्रातिभाव्यं करोति।
नात्याह किंचित्क्षमते विवादं ।
सर्वत्र तादृग्लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३३.११७ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ ਤੇ ਤਰਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਝਗੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.33.118
यो नोद्धतं कुरुते जातु वेषं ।
न पौरुषेणापि विकत्थतेऽन्यान्।
न मूर्च्छितः कटुकान्याह किंचि-
त्प्रियं सदा तं कुरुते जनो हि ॥ ५.३३.११८ ॥
ਉੱਧਤ ਵੇਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦਾ; ਪੁਰਖਾਰਥ ਨਾਲ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ; ਬੇਹੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ—ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
5.33.119
न वैरमुद्दिपयति प्रशान्तं ।
न दर्पमारोहति शान्तिमेति।
न दुर्गतोऽस्मीति करोत्यकार्यं ।
तमार्यशीलं परमाहुरार्याः ॥ ५.३३.११९ ॥
ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਹੰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ' ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਅਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਆਰਯ ਲੋਕ ਉੱਤਮ ਆਰਯਸ਼ੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.33.120
न स्वे सुखे वै कुरुते प्रहर्षं ।
नान्यस्य दुःखे भवति प्रहृष्टः।
दत्त्वा न पश्चात्कुरुतेऽनुतापं ।
स कथ्यते सत्पुरुषार्यशीलः ॥ ५.३३.१२० ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦਾ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ — ਉਹੀ ਸਤਪੁਰਖ ਅਤੇ ਆਰਯਸ਼ੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.33.121
देशाचारान्समयाञ्जातिधर्मान् ।
बुभूषते यः स परावरज्ञः।
स यत्र तत्राभिगतः सदैव ।
महाजनस्याधिपत्यं करोति ॥ ५.३३.१२१ ॥
ਦੇਸ਼ਾਚਾਰ, ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੇ ਜਾਤੀ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਾਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਮਹਾਜਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.33.122
दम्भं मोहं मत्सरं पापकृत्यं ।
राजद्विष्टं पैशुनं पूगवैरम्।
मत्तोन्मत्तैर्दुर्जनैश्चापि वादं ।
यः प्रज्ञावान्वर्जयेत्स प्रधानः ॥ ५.३३.१२२ ॥
ਦੰਭ, ਮੋਹ, ਈਰਖਾ, ਪਾਪ ਕਰਮ, ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਚੁਗਲੀ, ਟੋਲੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰ, ਮਤਵਾਲਿਆਂ, ਪਾਗਲਾਂ ਤੇ ਦੁਰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
5.33.123
दमं शौचं दैविकं मङ्गलानि ।
प्रायश्चित्तान्विविधाँल्लोकवादान्।
एतानि यः कुरुते नैत्यकानि ।
तस्योत्थानं देवता राधयन्ति ॥ ५.३३.१२३ ॥
ਦਮ, ਸ਼ੌਚ, ਦੈਵੀ ਮੰਗਲ ਕਰਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ, ਲੋਕ ਵਾਦ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦੇਵਤੇ ਸਫਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.33.124
समैर्विवाहं कुरुते न हीनैः ।
समैः सख्यं व्यवहारं कथां च।
गुणैर्विशिष्टांश्च पुरो दधाति ।
विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः ॥ ५.३३.१२४ ॥
ਬਰਾਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੀਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਬਰਾਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਸੁਨੀਤੀਆਂ ਹਨ।
5.33.125
मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा।
ददात्यमित्रेष्वपि याचितः सं-
स्तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ ५.३३.१२५ ॥
ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਮਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਿਤ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਿਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਣ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਅਜਿਹੇ ਸਤਪੁਰਸ਼, ਆਤਮਸੰਜਮੀ ਨੂੰ ਅਨਰਥ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
5.33.126
चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य ।
नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किंचित्।
मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च ।
नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ ५.३३.१२६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
5.33.127
यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः ।
सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः
अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये ।
महामणिर्जात्य इव सप्रन्नः ॥ ५.३३.१२७ ॥
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਸਤਿਵਾਦੀ, ਕੋਮਲ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਉਹ ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮਹਾਂਮਣੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਹੈ।
5.33.128
य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः ।
स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत
अनन्तजेजाः सुमनाः समाहितः ।
स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ ५.३३.१२८ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਨੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
5.33.129
वने जाताः शापदग्धस्य राज्ञः ।
पाण्डोः पुत्राः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पाः ।
त्वयैव बाला वर्धिताः शिक्षिताश्च ।
तवादेशं पालयन्त्याम्बिकेय ॥ ५.३३.१२९ ॥
ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ, ਪੰਜ ਇੰਦਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਹੇ ਅੰਬਿਕੇਯ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
5.33.130
प्रदायैषामुचितं तातराज्यं ।
सुखी पुत्रैः सहितो मोदमानः ।
न देवानां नापि च मानुषाणां ।
भविष्यसि त्वं गर्हणीयो नरेन्द्र ॥ ५.३३.१३० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪੈਤ੍ਰਿਕ ਰਾਜ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ; ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਤਦ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ।