మహాభారతం · అధ్యాయం 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय मा चिरम् ॥ ५.३३.१ ॥
మహాప్రజ్ఞుడైన మహీపతి ధృతరాష్ట్రుడు ద్వారపాలకునితో ఇలా అన్నాడు: 'విదురుని చూడాలనుకుంటున్నాను, ఆయనను ఇక్కడికి తీసుకురా, ఆలస్యం చేయకు.'
5.33.2
प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत् ।
ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति ॥ ५.३३.२ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు పంపిన దూత క్షత్తతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహాప్రజ్ఞా, మహారాజు, ప్రభువు మిమ్మల్ని చూడాలనుకుంటున్నారు.'
5.33.3
एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम् ।
अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थं मां प्रतिवेदय ॥ ५.३३.३ ॥
ఇలా చెప్పబడిన విదురుడు రాజభవనానికి చేరి ధృతరాష్ట్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'ద్వారపాలకునికి నా రాకను తెలియజేయి.'
5.33.4
विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात् ।
द्रुष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.४ ॥
ద్వారపాలకుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజేంద్రా, మీ ఆజ్ఞ మేరకు విదురుడు వచ్చారు; మీ పాదాలను చూడాలనుకుంటున్నారు. ఆయన ఏమి చేయాలి? నాకు ఆజ్ఞాపించండి.'
5.33.5
प्रवेशय महाप्रज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
अहं हि विदुरस्यास्य नाकल्पो जातु दर्शने ॥ ५.३३.५ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహాప్రజ్ఞుడూ దూరదృష్టి గలవాడైన విదురుని లోపలికి తీసుకురా. విదురుని దర్శనం నాకు ఎప్పుడూ అనుచితం కాదు.'
5.33.6
प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महारादजस्य धीमतः ।
न हि ते दर्शनेऽकल्पो जातु राजाऽब्रवीद्धि माम् ॥ ५.३३.६ ॥
ద్వారపాలకుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ క్షత్తా, అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించు. ఆ బుద్ధిమంతుడైన మహారాజు (ధృతరాష్ట్రుడు) నిన్ను చూడటం ఎప్పుడూ అనుచితం కాదు; రాజు నాకు ఇలాగే చెప్పారు.'
5.33.7
ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम् ॥ ५.३३.७ ॥
అప్పుడు విదురుడు ధృతరాష్ట్రుని నివాసంలో ప్రవేశించి, చేతులు జోడించి, చింతిస్తున్న ఆ నరాధిపునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
5.33.8
विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात् ।
यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम् ॥ ५.३३.८ ॥
విదురుడు: ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నీ ఆజ్ఞతో నేను వచ్చాను. ఏదైనా చేయవలసి ఉంటే, ఇదిగో నేను ఉన్నాను; నాకు ఆదేశించు.
5.33.9
सञ्जयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः ।
अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति ॥ ५.३३.९ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు: ఓ విదురా, సంజయుడు వచ్చి నన్ను నిందించి వెళ్ళాడు. రేపు అజాతశత్రువు (యుధిష్ఠిరుని) మాటలను సభ మధ్యలో అతడు చెబుతాడు.
5.33.10
तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया ।
तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम् ॥ ५.३३.१० ॥
ధృతరాష్ట్రుడు: ఈ రోజు ఆ కురువీరుని మాటను నేను అర్థం చేసుకోలేదు. అదే నా అవయవాలను దహిస్తోంది; అదే నన్ను నిద్రలేకుండా చేసింది.
5.33.11
आग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि ॥ ५.३३.११ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు: నా ముందే దహించుకుంటున్న నాకు, నీవు చూసే శ్రేయస్సును చెప్పు, తాతా; నీవు ధర్మార్థాలలో కుశలుడవు కదా.
5.33.12
यतः प्राप्तः सञ्जयः पाण्डवेभ्यो ।
न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः ।
सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि ।
किं वक्ष्यतीत्येव मेऽद्य प्रचिन्ता ॥ ५.३३.१२ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు: సంజయుడు పాండవుల వద్ద నుంచి వచ్చినందున, నా మనస్సు యథావిధిగా ప్రశాంతంగా లేదు; నా ఇంద్రియాలన్నీ సహజ స్థితి నుండి తప్పిపోయాయి. "అతడు ఇప్పుడు ఏమి చెబుతాడో?" అన్నదే నేడు నా చింత.
5.33.13
तन्मे ब्रूहि विदुर त्वं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ।
यथा न नस्तात हितं भवेच्च ।
प्रजाश्च सर्वाः सुखिता भवेयुः ॥ ५.३३.१३ ॥
విదురా, అజాతశత్రువు కోరిన అన్నింటినీ యథార్థంగా చెప్పు. అది మనకు మేలు కలిగించాలి, ప్రజలందరూ సుఖంగా ఉండాలి.
5.33.14
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् ।
हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ ५.३३.१४ ॥
బలవంతునిచే నిందింపబడినవాడు, దుర్బలుడు, సాధనలు లేనివాడు, ధనం అపహరించబడినవాడు, కామి, దొంగ—వీరిలో జాగరణలు (చింతలు) ప్రవేశిస్తాయి.
5.33.15
कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप ।
कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥ ५.३३.१५ ॥
ఓ నరాధిపా, ఈ మహాదోషాలచేత నీవు తాకబడలేదా? ఇతరుల ధనంపై ఆశపడి నీవు సంతాపం పొందడం లేదా?
5.33.16
श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैश्रेयसं वचः ।
अस्मिन्रादर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
నీ నుండి ధర్మసమ్మతమైన, పరమమైన, శ్రేయస్సును కలిగించే మాటను వినాలని కోరుతున్నాను; ఈ రాజర్షి వంశంలో నీవే ప్రాజ్ఞులచే గౌరవింపబడినవాడవు.
5.33.17
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्याधिपो भवेत् ।
प्रेष्यस्ते प्रेषितश्चैव धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३३.१७ ॥
రాజలక్షణాలతో కూడిన రాజు త్రిలోకాలకు అధిపతి కాగలడు; ధృతరాష్ట్రా, యుధిష్ఠిరుడు నీ సేవకుడు, నీచే పంపబడినవాడు కూడా.
5.33.18
विपरीततरश्च त्वं भागधेये न संमतः ।
अर्चिषां प्रक्षयाच्चैव धर्मात्मा धर्मकोविदः ॥ ५.३३.१८ ॥
నీవు భాగ్యానికి విరుద్ధుడవు; కనుక భాగ్యంలో నీవు ఆమోదింపబడలేదు. ధర్మాత్ముడు, ధర్మజ్ఞుడైన యుధిష్ఠిరుడు అగ్ని జ్వాలల క్షయం వలన వచ్చినవాడు.
5.33.19
आनृशंस्यादनुक्रोशाद्धर्मात्सत्यात्पराक्रमात् ।
गुरुत्वात्त्वयि संप्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्षते ॥ ५.३३.१९ ॥
కరుణ, దయ, ధర్మం, సత్యం, పరాక్రమం వల్ల, నీ గౌరవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, అతడు అనేక కష్టాలను సహిస్తున్నాడు.
5.33.20
दुर्योधने सौबले च कर्णे दुःशासने तथा ।
एतेष्वैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३३.२० ॥
దుర్యోధనుడు, సౌబలుడు (శకుని), కర్ణుడు, దుశ్శాసనుడు — వీరిపై ఐశ్వర్యాన్ని ఉంచి, నీవు ఎలా శ్రేయస్సును కోరుతున్నావు?
5.33.21
आत्मज्ञानं समारम्भस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२१ ॥
ఆత్మజ్ఞానం, ఉద్యమం, సహనం, ధర్మంలో నిత్య నిష్ఠ — ఏ వ్యక్తిని ఇవి తన లక్ష్యాల నుండి తొలగించలేవో, అతడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.22
एकस्माद्वृक्षाद्यज्ञपात्राणि राज-
न्स्रुक्व द्रोणी पेठनीपीडने च।
एतस्माद्राजन्ब्रुवतो मे निबोध ।
एकस्माद्वै जायतेऽसच्च सच्च ॥ ५.३३.२२ ॥
ఓ రాజా! ఒకే చెట్టు నుండి యజ్ఞ పాత్రలు — స్రుక్, ద్రోణి, పేఠనీ, పీడన పాత్ర — తయారవుతాయి. రాజా, నేను చెప్పేది విను: ఆ ఒక్కదాని నుండే అసత్తూ సత్తూ పుడతాయి.
5.33.23
निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।
अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम् ॥ ५.३३.२३ ॥
ప్రశంసనీయమైన వాటిని సేవించి, నిందనీయమైన వాటిని సేవించనివాడు, నాస్తికుడు కాక శ్రద్ధ కలవాడు — ఇదే పండితుని లక్షణం.
5.33.24
क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीः स्तम्भो मान्यमानिता ।
यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२४ ॥
క్రోధం, హర్షం, దర్పం, సిగ్గు, స్తంభం, గౌరవించబడుతున్నానన్న అహంకారం — ఎవరిని ఇవి తన లక్ష్యం నుండి తొలగించలేవో, అతడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.25
यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे ।
कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२५ ॥
ఎవరి పనిని, ఎవరి గోప్య ఆలోచనను ఇతరులు తెలుసుకోలేరో, చేసిన దానినే తెలుసుకుంటారో, అతడే నిజమైన పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.26
यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः ।
समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२६ ॥
చలి, వేడి, భయం, ఆనందం, సంపద, దారిద్ర్యం ఎవరి పనికి అడ్డు కావో, అతడే నిజమైన పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.27
यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते ।
कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.२७ ॥
ఎవరి ప్రజ్ఞ లోకవ్యవహారంలో సాగుతూ ధర్మార్థాలను అనుసరిస్తుందో, కామం వల్ల కాక అర్థాన్నే ఎంచుకుంటాడో, అతడే నిజమైన పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.28
यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते ।
किंचिदवमन्यन्ते नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.२८ ॥
పండిత బుద్ధి గల మనుషులు తమ శక్తికి తగినట్లు చేయాలని కోరుకుంటారు, తమ శక్తికి తగినట్లు చేస్తారు, దేనినీ చిన్నచూపు చూడరు.
5.33.29
क्षिप्रं विजानाति चिरं श्रृणोति ।
विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्।
नासंपृष्टो ह्युपयुङ्क्ते परार्थे ।
तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य ॥ ५.३३.२९ ॥
అతడు త్వరగా గ్రహిస్తాడు, చాలాసేపు వింటాడు. విషయం తెలుసుకున్న తర్వాతే దానిలో పాల్గొంటాడు, కోరికతో కాదు. అడగకుండా ఇతరుల పనిలో జోక్యం చేసుకోడు. ఇదే పండితుని మొదటి జ్ఞానం.
5.33.30
नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम् ।
आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः ॥ ५.३३.३० ॥
పండిత బుద్ధి గల మనుషులు పొందలేనిదాన్ని కోరరు, పోయినదానికోసం దుఃఖించాలని కోరరు, ఆపదలలో మోహానికి లోనుకారు.
5.33.31
निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः ।
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३१ ॥
నిశ్చయించి కార్యాన్ని ప్రారంభించేవాడు, కార్యం మధ్యలో సందేహించనివాడు, కాలాన్ని వృథా చేయనివాడు, ఆత్మను వశపరచుకున్నవాడు — అతడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.32
आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते ।
हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ ॥ ५.३३.३२ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, పండితులు ఉత్తమ కార్యాలలో ఆనందిస్తారు, శుభకార్యాలను చేస్తారు, హితమైన దానిని అసూయపడరు.
5.33.33
न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते ।
गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३३ ॥
ఆత్మగౌరవంతో సంతోషించనివాడు, అవమానంతో బాధపడనివాడు, గంగా సరస్సువలె కదలనివాడు — అతడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.34
तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३४ ॥
సర్వ ప్రాణుల తత్త్వాన్ని, సర్వ కర్మల యోగాన్ని, మనుషుల ఉపాయాన్ని తెలిసినవాడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.35
प्रवृत्तवाक् चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान् ।
आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३५ ॥
స్పష్టంగా మాట్లాడేవాడు, విచిత్ర కథలు చెప్పేవాడు, ఊహాశక్తి గలవాడు, ప్రతిభావంతుడు, గ్రంథాన్ని వేగంగా వివరించేవాడు — అతడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.36
श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा ।
असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः ॥ ५.३३.३६ ॥
ఎవని శాస్త్రజ్ఞానం ప్రజ్ఞను అనుసరిస్తుందో, ప్రజ్ఞ శాస్త్రజ్ఞానాన్ని అనుసరిస్తుందో, ఆర్యుల మర్యాదను భంగపరచనివాడో — అతడు పండితుడనే పేరును పొందుగాక.
5.33.37
अर्थं महान्तमासाद्य विद्यामेश्वर्यमेव च ।
विचरत्यसमुन्नद्धो यः स पण्डित उच्यते ॥ ५.३३.३७ ॥
గొప్ప సంపద, విద్య, అధికారం పొందినా గర్వం లేకుండా ప్రవర్తించేవాడే పండితుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.38
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः ।
अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥ ५.३३.३८ ॥
చదువులేనివాడు, గర్విష్ఠుడు, దరిద్రుడు అయినా గొప్ప ఆశ కలిగి, కర్మ లేకుండా ధనం కోరేవాడిని జ్ఞానులు మూఢుడు అంటారు.
5.33.39
स्वमर्थं यः परित्यज्य परार्थमनुतिष्ठति ।
मिथ्या चरति मित्रार्थे यश्च मूढः स उच्यते ॥ ५.३३.३९ ॥
తన ప్రయోజనాన్ని వదిలి ఇతరుల ప్రయోజనాన్ని అనుసరించేవాడు, స్నేహితుని కోసం అబద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు మూఢుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.40
अकामान्कामयति यः कामयानान्परित्यजेत् ।
बलवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४० ॥
తనను కోరనివారిని కోరేవాడు, తనను కోరేవారిని వదిలివేసేవాడు, బలవంతుని ద్వేషించేవాడు మూఢచిత్తుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.41
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
कर्म चारभते दुष्टं तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४१ ॥
మిత్రుని శత్రువుగా చేసేవాడు, మిత్రుని ద్వేషించి హాని చేసేవాడు, చెడు కర్మను ప్రారంభించేవాడు మూఢచిత్తుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.42
संसारयति कृत्यानि सर्वत्र विचिकित्सते ।
चिरं करोति क्षिप्रार्थे स मूढो भरतर्षभ ॥ ५.३३.४२ ॥
అన్ని పనులను ఆలస్యం చేసేవాడు, ప్రతి విషయంలో సందేహించేవాడు, త్వరగా చేయవలసిన దానిలోనూ ఆలస్యం చేసేవాడు మూఢుడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా.
5.33.43
श्राद्धं पितृभ्यो न ददाति दैवतानि न चार्चति ।
सुहृन्मित्रं न लभते तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४३ ॥
పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం పెట్టనివాడు, దేవతలను పూజించనివాడు, స్నేహితులను పొందనివాడు — వాడిని మూఢచిత్తుడు అంటారు.
5.33.44
अनाहूतः प्रविशति ह्यपृष्टो बहु भाषते ।
अविश्वस्ते विश्वसिति मूढचेता नराधमः ॥ ५.३३.४४ ॥
పిలవకుండానే ప్రవేశించేవాడు, అడగకుండానే ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు, నమ్మదగనివారిని నమ్మేవాడు — అటువంటి మూఢచిత్తుడు నరులలో అధముడు.
5.33.45
परं क्षिपति दोषेण वर्तमानः स्वयं तथा ।
यश्च क्रुध्यत्यनीशानः स च मूढतमो नरः ॥ ५.३३.४५ ॥
తానే అదే దోషంలో ఉంటూ ఇతరులను ఆ దోషం పేరుతో నిందించేవాడు, సమర్థుడు కాకపోయినా కోపించేవాడు — అతడే అత్యంత మూఢుడు.
5.33.46
आत्मनो बलमाज्ञाय धर्मार्थपरिवर्जितम् ।
अलभ्यमिच्छन्नैष्कर्म्यान्मूढबुद्धिरिहोच्यते ॥ ५.३३.४६ ॥
తన బలాన్ని తెలిసి కూడా, ధర్మార్థాలు లేకుండా, పొందలేనిదాన్ని కర్మత్యాగం ద్వారా పొందాలనుకునేవాడు — ఇక్కడ అతడిని మూఢబుద్ధి అంటారు.
5.33.47
अशिष्यं शास्ति यो राजन्यश्च शिष्यं न शास्ति च ।
कदर्यं भजते यश्च तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ ५.३३.४७ ॥
ఓ రాజా! శిష్యుడు కాని వారికి బోధించేవాడు, శిష్యుడికి బోధించనివాడు, లోభిని సేవించేవాడు — అతడిని మూఢచిత్తుడు అంటారు.
5.33.48
एकः संपन्नमाश्नाति वस्ते वासश्च शोभनम् ।
योऽसंविभज्य भृत्येभ्यः को नृशंसतरस्ततः ॥ ५.३३.४८ ॥
సేవకులకు పంచకుండా ఒంటరిగా మంచి ఆహారం తినేవాడు, అందమైన వస్త్రాలు ధరించేవాడు — అతనికంటే క్రూరుడు ఎవరు?
5.33.49
एकः पापानि कुरुते फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते ॥ ५.३३.४९ ॥
ఒకడు పాపాలు చేస్తాడు, కానీ ఫలాన్ని మహాజనులు అనుభవిస్తారు. అనుభవించువారు దోషం నుండి విముక్తులవుతారు; చేసినవాడే దోషంతో అంటబడతాడు.
5.33.50
एकं हन्यान्न वा हन्यादिषुर्मुक्तो धनुष्मता ।
बुद्धिर्बुद्धिमतोत्सृष्टा हन्याद्राष्ट्रं सराजकम् ॥ ५.३३.५० ॥
ధనుర్ధారి వదిలిన బాణం ఒకణ్ణి చంపవచ్చు, లేదా చంపకపోవచ్చు; కానీ బుద్ధిమంతుడు ప్రయోగించిన బుద్ధి రాజుతో సహా రాజ్యం మొత్తాన్ని నాశనం చేయగలదు.
5.33.51
एकया द्वे विनिश्चित्य त्रींश्चतुर्भिर्वशे कुरु ।
पञ्च जित्वा विदित्वा षट् सप्त हित्वा सुखी भवा ॥ ५.३३.५१ ॥
ఒకదానితో రెండింటిని నిశ్చయించి, నాలుగింటితో మూడింటిని వశపరచుకో. ఐదింటిని జయించి, ఆరు, ఏడులను తెలుసుకుని విడిచిపెట్టి, సుఖంగా ఉండు.
5.33.52
एकं विषरसो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
सराष्ट्रं सप्रजं हन्ति राजानं मन्त्रपिप्लवः ॥ ५.३३.५२ ॥
విషరసం ఒకణ్ణి చంపుతుంది; శస్త్రంతో ఒకడు చంపబడతాడు. కానీ మంత్రాంగంలోని చెడు రాజును, రాజ్యాన్ని, ప్రజలతో సహా నాశనం చేస్తుంది.
5.33.53
एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात् ॥ ५.३३.५३ ॥
ఒంటరిగా రుచికరమైన భోజనం చేయరాదు, ఒంటరిగా కార్యాల గురించి ఆలోచించరాదు. ఒంటరిగా దారిలో వెళ్ళరాదు; నిద్రిస్తున్నవారి మధ్య ఒంటరిగా మేల్కొని ఉండరాదు.
5.33.54
एकमेवाद्वितीयं तद्यद्राजन्नावबुध्यसे ।
सत्यं स्वगस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ ५.३३.५४ ॥
ఓ రాజా, అది ఒక్కటే, అద్వితీయమైనది; నువ్వు దానిని గ్రహించడం లేదు. సత్యం స్వర్గానికి సోపానం, సముద్రాన్ని దాటే నావ వంటిది.
5.33.55
एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ५.३३.५५ ॥
ఓర్పు కలవారికి ఒకే ఒక దోషం ఉంటుంది, రెండవది కలగదు — ఓర్పుతో కూడినవానిని ప్రజలు శక్తిహీనునిగా భావిస్తారు.
5.33.56
सोऽस्य दोषो न मन्तव्यः क्षमा हि परमं बलम् ।
क्षमा गुणो ह्यशक्तानां शक्तानां भूषणं क्षमा ॥ ५.३३.५६ ॥
అది అతని దోషంగా భావించకూడదు, ఎందుకంటే ఓర్పే పరమ బలం. ఓర్పు అశక్తుల గుణం; శక్తిమంతులకు అలంకారం కూడా ఓర్పే.
5.33.57
क्षमा वशीकृतीर्लोके क्षमया किं न साध्यते ।
शान्तिखङ्गः करे यस्य किं करिष्यति दुर्जनः ॥ ५.३३.५७ ॥
ఓర్పు లోకాన్ని వశం చేసుకునేది; ఓర్పుతో ఏది సాధించబడదు? చేతిలో శాంతి అనే ఖడ్గం ఉన్నవానికి దుర్జనుడు ఏమి చేయగలడు?
5.33.58
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ।
अक्षमावान्परं दोषैरात्मानं चैव योजयेत् ॥ ५.३३.५८ ॥
గడ్డి లేని నేలపై పడిన నిప్పు తనంతట తానే ఆరిపోతుంది; ఓర్పులేనివాడు ఇతరుల దోషాలతో తనను తానే కలుపుకుంటాడు.
5.33.59
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा ।
विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥ ५.३३.५९ ॥
ఒకటే ధర్మం పరమ శ్రేయస్సు; ఒకటే ఓర్పు ఉత్తమ శాంతి. ఒకటే విద్య పరమ తృప్తి; ఒకటే అహింస సుఖాన్నిచ్చేది.
5.33.60
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बलिशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ ५.३३.६० ॥
భూమి ఈ ఇద్దరిని మింగివేస్తుంది, పుట్టలో నివసించే పాము (ఎలుకలను) మింగినట్లు — ఎదురు చెప్పని రాజును, ప్రయాణం చేయని బ్రాహ్మణుని.
5.33.61
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते ।
अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥ ५.३३.६१ ॥
ఈ లోకంలో రెండు కర్మలు చేసే మనిషి ప్రకాశిస్తాడు: ఏ కఠిన మాటా మాట్లాడకపోవడం, అలాగే దుష్టులను గౌరవించకపోవడం.
5.33.62
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र परप्रत्ययकारिणौ ।
स्त्रियः कामितकामिन्यो मूर्खाः पूजितपूजकाः ॥ ५.३३.६२ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, ఇతరుల విశ్వాసాన్ని పొందేవారు ఈ ఇద్దరు: కోరినదానిని కోరే స్త్రీలు, పూజ్యులను పూజించే మూర్ఖులు.
5.33.63
द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ ।
यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः ॥ ५.३३.६३ ॥
శరీరాన్ని ఎండించే పదునైన రెండు ముళ్ళు ఇవి: ధనం లేకపోయినా కోరేవాడు, శక్తి లేకపోయినా కోపించేవాడు.
5.33.64
द्वावेव न विराजेते विपरीतेन कर्मणा ।
गृहस्थश्च निरारम्भः कार्यवांश्चैव भिक्षुकः ॥ ५.३३.६४ ॥
విపరీత కర్మలవల్ల ఈ ఇద్దరే ప్రకాశించరు: ప్రయత్నం లేని గృహస్థుడు, కర్తవ్యం ఉన్న భిక్షువు.
5.33.65
द्वाविमौ पुरुषौ राजन्स्वर्गस्योपरि तिष्ठतः ।
प्रभुश्च क्षमया युक्तो दरिद्रश्च प्रदानवान् ॥ ५.३३.६५ ॥
రాజా, స్వర్గానికి పైన నిలిచే ఈ ఇద్దరు పురుషులు: క్షమతో కూడిన సమర్థుడు, దరిద్రుడైనా దానం చేసేవాడు.
5.33.66
न्यायागतस्य द्रव्यस्य बोद्धव्यौ द्वावतिक्रमौ ।
अपात्रे प्रतिपत्तिश्च पात्रे चात्प्रतिपादनम् ॥ ५.३३.६६ ॥
న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంలో రెండు అతిక్రమాలు తెలుసుకోవాలి: అనర్హునికి ఇవ్వడం, అర్హునికి ఇవ్వకపోవడం.
5.33.67
द्वावभ्यसि निवेष्टव्यौ गले बध्वा दृढां शिलाम् ।
धनवन्तमदातारं दरिद्रं चातपस्विनम् ॥ ५.३३.६७ ॥
ఇద్దరిని నీటిలో మెడకు గట్టి రాయి కట్టి ముంచివేయాలి: దానం చేయని ధనవంతుడిని, తపస్సు లేని దరిద్రుడిని.
5.33.68
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्र सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखो हतः ॥ ५.३३.६८ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, సూర్యమండలాన్ని భేదించేవారు ఇద్దరు: యోగయుక్తుడైన పరివ్రాజకుడు, యుద్ధంలో ఎదురుగా నిలిచి చంపబడినవాడు.
5.33.69
त्रयो न्याया मनुष्याणां श्रूयन्ते भरतर्षभ ।
कनीयान्मध्यमः श्रेष्ठ इति वेदविदो विदुः ॥ ५.३३.६९ ॥
భరతర్షభా, మనుషులకు మూడు న్యాయాలు వినబడతాయి: అల్పమైనది, మధ్యమమైనది, శ్రేష్ఠమైనది; వేదజ్ఞులు ఇలా తెలుసుకున్నారు.
5.33.70
त्रिविधाः पुरुषा राजन्नुत्तमाधममध्यमाः ।
नियोजयेद्यथावत्तांस्त्रिविधेष्वेव कर्मसु ॥ ५.३३.७० ॥
రాజా, మనుషులు మూడు రకాలు: ఉత్తములు, అధములు, మధ్యములు; వారిని మూడు రకాల కర్మల్లో యథావిధిగా నియోగించాలి.
5.33.71
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ ५.३३.७१ ॥
రాజా, ముగ్గురే ధనరహితులు: భార్య, దాసుడు, కొడుకు; వీరు ఏది సంపాదిస్తారో అది వారి యజమానిదే.
5.33.72
हरणं च परस्वानां परदाराभिमर्शनम् ।
सुहृदश्च परित्यागस्त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ५.३३.७२ ॥
ఇతరుల ధనాన్ని అపహరించడం, పరస్త్రీని స్పృశించడం, మిత్రులను త్యజించడం; ఈ మూడు దోషాలు వినాశాన్ని తెస్తాయి.
5.33.73
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ५.३३.७३ ॥
నరకానికి ఈ మూడు విధాల ద్వారాలు ఆత్మను నాశనం చేస్తాయి—కామం, క్రోధం, లోభం. కాబట్టి ఈ మూడింటిని విడిచిపెట్టాలి.
5.33.74
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च भारत ।
शत्रोश्च मोक्षणं कृच्छ्रात्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ५.३३.७४ ॥
భారతా, వరప్రదానం, రాజ్యం, పుత్రజననం, కష్టం నుండి శత్రువును విడిపించడం—ఇవి మూడు, వీటితో సమానమైనది ఒకటి.
5.33.75
भक्तं च भजमानं च तवास्मीति च वादिनम् ।
त्रीनेताञ्छरणं प्राप्तान्विषमेऽपि कन सन्त्यजेत् ॥ ५.३३.७५ ॥
భక్తుడు, సేవకుడు, 'నేను నీవాడిని' అని చెప్పేవాడు—ఈ ముగ్గురు శరణు కోరి వస్తే, విపత్తులో కూడా ఎవరూ వారిని విడువకూడదు.
5.33.76
चत्वारि राज्ञा तु महाबलेन ।
वर्ज्यान्याहुः पण्डितस्तानि विद्यात्।
अल्पप्रज्ञैः सह मन्त्रं न कुर्या-
न्न दीर्घसूत्रैरलसैश्चारणैश्च ॥ ५.३३.७६ ॥
మహాబలుడైన రాజు నాలుగు విషయాలను విడిచిపెట్టాలని పండితులు అంటారు; జ్ఞాని వాటిని తెలుసుకోవాలి. అల్పబుద్ధులతో, దీర్ఘసూత్రులతో, సోమరులతో, గూఢచారులతో మంత్రాంగం చేయకూడదు.
5.33.77
चतवारि ते तात गृहे वसन्तु ।
श्रियाऽभिजुष्टस्य गृहस्थधर्मे।
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नः कुलीनः ।
सखा दरिद्रो भगिनी चानपत्या ॥ ५.३३.७७ ॥
నాయనా, నీ ఇంట నలుగురు ఉండనీ—సంపదతో గృహస్థధర్మం పాటించే నీకు: వృద్ధుడు, కష్టంలో పడిన కులీన బంధువు, దరిద్ర మిత్రుడు, సంతానం లేని సోదరి.
5.33.78
चत्वार्याह महाराज साद्यस्कानि बृहस्पतिः ।
पृच्छते त्रिदशेन्द्राय तानीमानि निबोध मे ॥ ५.३३.७८ ॥
మహారాజా, దేవేంద్రుడు అడిగినప్పుడు బృహస్పతి త్వరగా ఫలించే నాలుగు విషయాలు చెప్పాడు; వాటిని నా నుండి వినుము.
5.33.79
देवतानां च सङ्कल्पमनुभावं च धीमताम् ।
विनयं कृतविद्यानां विनाशं पापकर्मणाम् ॥ ५.३३.७९ ॥
దేవతల సంకల్పాన్ని, ధీమంతుల ప్రభావాన్ని, విద్య నేర్చినవారి వినయాన్ని, పాపకర్మల వారి వినాశాన్ని.
5.33.80
चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ ५.३३.८० ॥
నాలుగు కర్మలు భయంకరమైనవి; సరిగా చేయకపోతే భయాన్ని కలిగిస్తాయి: గర్వంతో చేసే అగ్నిహోత్రం, గర్వంతో పాటించే మౌనం, గర్వంతో చదివిన వేదం, గర్వంతో చేసే యజ్ఞం.
5.33.81
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचर्याः प्रयत्नतः ।
पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥ ५.३३.८१ ॥
మనిషి ఐదు అగ్నులను జాగ్రత్తగా సేవించాలి: తండ్రి, తల్లి, అగ్ని, ఆత్మ, గురువు. ఓ భరతశ్రేష్ఠా!
5.33.82
पञ्चैव पूजयँल्लोके यशः प्राप्नोति केवलम् ।
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च भिक्षूनतिथिपञ्चमान् ॥ ५.३३.८२ ॥
లోకంలో ఐదుగురిని మాత్రమే పూజించేవాడు కీర్తిని పొందుతాడు: దేవతలను, పితరులను, మనుషులను, భిక్షువులను, ఐదవది అతిథులను.
5.33.83
पञ्च त्वाऽनुगमिष्यन्ति यत्र यत्र गमिष्यसि ।
मित्राण्यमित्रा मध्यस्था उपजीव्योपजीविनः । ॥ ५.३३.८३ ॥
నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లినా ఐదుగురు నిన్ను అనుసరిస్తారు: మిత్రులు, శత్రువులు, మధ్యస్థులు, నువ్వు ఆధారపడేవారు, నిన్ను ఆధారపడేవారు.
5.33.84
पञ्चेन्द्रियस्य मर्त्यस्य छिद्रं चेदेकमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥ ५.३३.८४ ॥
ఐదు ఇంద్రియాలు ఉన్న మనిషికి ఒక్క ఇంద్రియంలో రంధ్రం ఉన్నా, అతని ప్రజ్ఞ తోలు పాత్ర నుండి నీళ్లు కారినట్లు కారిపోతుంది.
5.33.85
षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्री भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । ॥ ५.३३.८५ ॥
శ్రేయస్సును కోరే మనిషి ఇక్కడ ఆరు దోషాలను విడిచిపెట్టాలి: నిద్ర, మందత, భయం, కోపం, బద్ధకం, పనులను వాయిదా వేయడం.
5.33.86
षडिमान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ ५.३३.८६ ॥
సముద్రంలో విరిగిన పడవను విడిచిపెట్టినట్లు, మనిషి ఈ ఆరుగురిని విడిచిపెట్టాలి: బోధించని ఆచార్యుడిని, చదువని వానిని, యాగం చేయించే ఋత్విజుడిని.
5.33.87
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ ५.३३.८७ ॥
రక్షించని రాజును, అప్రియంగా మాట్లాడే భార్యను, గ్రామాన్ని కోరే గోపాలుడిని, అడవిని కోరే క్షౌరకారుడిని విడిచిపెట్టాలి.
5.33.88
षडेव तु गुणाः पुंसा न हातव्याः कदाचन ।
सत्यं दानमनालस्यमनसूया क्षमा धृतिः ॥ ५.३३.८८ ॥
కానీ ఆరు గుణాలను మనిషి ఎన్నడూ విడవకూడదు: సత్యం, దానం, బద్ధకం లేకపోవడం, అసూయ లేకపోవడం, క్షమ, ధైర్యం.
5.33.89
अर्थागमो नित्यमरोगिता च ।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या ।
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.८९ ॥
ఓ రాజా, జీవలోకానికి ఆరు సుఖాలు ఉన్నాయి: ఎల్లప్పుడూ ధనలాభం, ఆరోగ్యం, ప్రియమైన భార్య మృదువుగా మాట్లాడేది, వశంలో ఉండే కుమారుడు, ధనాన్ని ఇచ్చే విద్య.
5.33.90
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ५.३३.९० ॥
తనలోని ఆరు నిత్యతత్త్వాలపై ఆధిపత్యాన్ని పొందినవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, పాపాలతో, అనర్థాలతో ఎలా బంధింపబడతాడు?
5.33.91
षडिमे षट्सु जीवन्ति सप्तमो नोपलभ्यते ।
चोराः प्रमत्ते जीवन्ति व्याधितेषु चिकित्सकाः ॥ ५.३३.९१ ॥
ఈ ఆరుగురు ఆరుగురిపై జీవిస్తారు; ఏడవవాడు కనిపించడు. అజాగ్రత్తగా ఉన్నవారి మధ్య దొంగలు జీవిస్తారు; రోగుల మధ్య వైద్యులు జీవిస్తారు.
5.33.92
प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याजकाः ।
राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पण्डिताः ॥ ५.३३.९२ ॥
కామముగలవారి మధ్య స్త్రీలు జీవిస్తారు; యజమానుల మధ్య యాజకులు జీవిస్తారు. వివాదపడేవారి మధ్య రాజు జీవిస్తాడు; మూర్ఖుల మధ్య పండితులు ఎల్లప్పుడూ జీవిస్తారు.
5.33.93
षडिमानि विनश्यन्ति मुहूर्तमनवेक्षणात् ।
गावः सेवा कृषिर्भार्या विद्या वृषलसङ्गतिः ॥ ५.३३.९३ ॥
ఈ ఆరు ఒక క్షణం పట్టించుకోకపోవడం వలన నశిస్తాయి: ఆవులు, సేవ, వ్యవసాయం, భార్య, విద్య, నీచుల సహవాసం.
5.33.94
षडेते ह्यवमन्यन्ते नित्यं पूर्वोपकारिणम् ।
आचार्यं शिक्षिताः शिष्याः कृतदाराश्च मातरं ॥ ५.३३.९४ ॥
ఈ ఆరుగురు ఎల్లప్పుడూ తమకు పూర్వం ఉపకారం చేసినవారిని అవమానిస్తారు: విద్య నేర్చిన శిష్యులు ఆచార్యుని, వివాహం చేసుకున్నవారు తల్లిని.
5.33.95
नारीं विगतकामास्तु कृतार्थाश्च प्रयोजकम् ।
नावं निस्तीर्णकान्तारा नातुराश्च चिकित्सकं ॥ ५.३३.९५ ॥
కామం తొలగినవారు స్త్రీని విడిచిపెడతారు; కార్యం నెరవేరినవారు దానికి కారణమైనవారిని విడిచిపెడతారు. అడవిని దాటినవారు నావను విడిచిపెడతారు; రోగులు కోలుకున్నాక వైద్యుని విడిచిపెడతారు.
5.33.96
आरोग्यमानृण्यमविप्रवासः ।
सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः।
स्वप्रत्यया वृत्तिरभीतवासः ।
षट् जीवलोकस्य सुखानि राजन् ॥ ५.३३.९६ ॥
ఆరోగ్యం, ఋణరహితత్వం, ప్రవాసం లేకపోవడం, సజ్జనులతో సహవాసం, స్వావలంబన జీవనోపాధి, నిర్భయ నివాసం — ఓ రాజా, ఇవి జీవలోకపు ఆరు సుఖాలు.
5.33.97
ईर्षुर्धृणी नसन्तुष्टः क्रोधनो नित्यशङ्कितः ।
परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदुःखिताः ॥ ५.३३.९७ ॥
ఈర్ష్యాపరుడు, దయలేనివాడు, తృప్తిలేనివాడు, కోపిష్ఠుడు, ఎల్లప్పుడూ శంకించేవాడు, ఇతరుల భాగ్యంపై జీవించేవాడు — ఈ ఆరుగురు నిత్యం దుఃఖితులు.
5.33.98
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः ।
प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ ५.३३.९८ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ వ్యసనాల నుండి పుట్టే ఏడు దోషాలను విడిచిపెట్టాలి; వీటి వల్ల బలంగా వేళ్లూనుకున్న పాలకులు కూడా సాధారణంగా నశిస్తారు.
5.33.99
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् ।
महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥ ५.३३.९९ ॥
స్త్రీలు, పాచికలు, వేట, మద్యపానం, కఠినవాక్కు — ఐదవది; మరియు పెద్ద దండనలో కఠినత్వం, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం — ఇవే.
5.33.100
अष्टौ पूर्वनिमित्तानि नरस्य विनशिष्यतः ।
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ ५.३३.१०० ॥
నశించబోయే మనిషికి ఎనిమిది పూర్వ లక్షణాలు ఉన్నాయి: మొదట అతడు బ్రాహ్మణులను ద్వేషిస్తాడు, బ్రాహ్మణులతో విరోధిస్తాడు.
5.33.101
ब्राह्मणस्वानि चादत्ते ब्राह्मणांश्च जिघांसति ।
रमते निन्दया चैषां प्रशंसां नाभिनन्दति ॥ ५.३३.१०१ ॥
బ్రాహ్మణుల ధనాన్ని అపహరిస్తాడు, బ్రాహ్మణులను చంపాలనుకుంటాడు, వారిని నిందించడంలో ఆనందిస్తాడు, వారి ప్రశంసను అంగీకరించడు.
5.33.102
नैनान्स्मरति कृत्येषु याचितश्चाभ्यसूयति ।
एतान्दोषान्नरः प्राज्ञो बुद्ध्या बुध्वा विसर्जयेत् ॥ ५.३३.१०२ ॥
కర్తవ్యాలలో వారిని స్మరించడు; అడిగినప్పుడు అసూయతో ద్వేషిస్తాడు. ఈ దోషాలను తెలివిగల మనిషి బుద్ధితో గ్రహించి విడిచిపెట్టాలి.
5.33.103
अष्टाविमानि हर्षस्य नवनीतानि भारत ।
वर्तमानानि दृश्यन्ते तान्येव स्वसुखान्यपि ॥ ५.३३.१०३ ॥
భారతా, ఆనందానికి చెందిన ఈ ఎనిమిది నవనీతాలు ఉన్నాయి; అవే తమ సుఖాలుగా కూడా కనిపిస్తాయి.
5.33.104
समागमश्च सखिभिर्महांश्चैव धनागमः ।
पुत्रेण च परिष्वङ्गः सन्निपातश्च मैथुने ॥ ५.३३.१०४ ॥
స్నేహితులతో కలయిక, గొప్ప ధనప్రాప్తి, కుమారుని ఆలింగనం, మైథునంలో సంయోగం.
5.33.105
समये च प्रियालापः स्वयूथ्येषु समुन्नतिः ।
अभिप्रेतस्य लाभश्च पूजा च जनसंसदि ॥ ५.३३.१०५ ॥
తగిన సమయంలో మధుర సంభాషణ, తమ వారిలో ఉన్నతి, కోరిన వస్తువు లాభం, జనసభలో గౌరవం.
5.33.106
अष्टौ गुमाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३३.१०६ ॥
ఎనిమిది గుణాలు పురుషుడిని ప్రకాశింపజేస్తాయి: ప్రజ్ఞ, కులీనత, దమము, శాస్త్రజ్ఞానం, పరాక్రమం, తక్కువ మాట్లాడటం, యథాశక్తి దానం, కృతజ్ఞత.
5.33.107
नवद्वारमिदं वेश्म त्रिस्थूणं पञ्चसाक्षिकम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स परः कविः ॥ ५.३३.१०७ ॥
తొమ్మిది ద్వారాలు, మూడు స్తంభాలు, ఐదు సాక్షులు కలిగిన ఈ గృహం; క్షేత్రజ్ఞునిచే అధిష్ఠితం. దీనిని తెలిసిన విద్వాంసుడే శ్రేష్ఠ కవి.
5.33.108
दश धर्मं न जानन्ति धृतराष्ट्र निबोध तान् ।
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः ॥ ५.३३.१०८ ॥
ధృతరాష్ట్రా, ధర్మాన్ని తెలియని పదిమందిని అర్థం చేసుకో: మత్తులు, ప్రమత్తులు, ఉన్మత్తులు, శ్రాంతులు, క్రుద్ధులు, ఆకలిగొన్నవారు.
5.33.109
त्वरमाणश्च लुब्धश्च भीतः कामी च ते दश ।
तस्मादेतेषु भावेषु न प्रसञ्जेत पण्डितः ॥ ५.३३.१०९ ॥
తొందరపడేవాడు, లోభి, భయపడేవాడు, కామి, ఈ పది; కాబట్టి జ్ఞాని ఈ స్థితులలో అంటుకోకూడదు.
5.33.110
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुत्रार्थमसुरेन्द्रेण गीतं चैव सुधन्वना ॥ ५.३३.११० ॥
ఇక్కడ ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు; పుత్రుని కోసం అసురేంద్రుడు, సుధన్వుడు పాడినది ఇది.
5.33.111
यः काममन्यू प्रजहाति राजा ।
पात्रे प्रतिष्ठापयते धनं च।
विशेषविच्छ्रुतवान्क्षिप्रकारी ।
तं सर्वलोकः कुरुते प्रमाणम् ॥ ५.३३.१११ ॥
కామ, క్రోధాలను విడిచిపెట్టే రాజు, అర్హులకు ధనం ఇచ్చేవాడు, భేదం తెలిసినవాడు, విద్వాంసుడు, శీఘ్రంగా పనిచేసేవాడు — అతనిని లోకమంతా ప్రమాణంగా భావిస్తుంది.
5.33.112
जानाति विश्वासयितुं मनुष्यान् ।
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्।
जानाति मात्रां च तथा क्षमां च ।
तं तादृशं श्रीर्जुषते समग्रा ॥ ५.३३.११२ ॥
మనుషుల విశ్వాసాన్ని పొందడం తెలిసినవాడు, తెలిసిన దోషాలకు దండం విధించేవాడు, మాత్ర, క్షమ రెండూ తెలిసినవాడు — అటువంటివానిని సంపూర్ణ శ్రీ సేవిస్తుంది.
5.33.113
सुदुर्बलं नावजानाति कंचि-
द्युक्तो रिपुं सेवते बुद्धिपूर्वम्।
न विग्रहं रोचयते बलस्थैः ।
काले च यो विक्रमते स धीरः ॥ ५.३३.११३ ॥
అత్యంత బలహీనుడినీ ఎవరినీ తక్కువగా చూడనివాడు, జాగ్రత్తగా బుద్ధిపూర్వకంగా శత్రువును సేవించేవాడు, బలవంతులతో యుద్ధాన్ని కోరనివాడు, తగిన సమయంలో పరాక్రమించేవాడు — అతడే ధీరుడు.
5.33.114
प्राप्याप न व्यथते कदाचि-
दुद्योगमान्वच्छति चाप्रमत्तः ।
दुःखं च काले सहते महात्मा ।
धुरन्धरस्तस्य जिताः सपत्नाः ॥ ५.३३.११४ ॥
ఆపదను పొందినా అతడు ఎప్పుడూ కుంగిపోడు; జాగ్రత్తగా ప్రయత్నాన్ని వెతుకుతాడు. తగిన కాలంలో దుఃఖాన్ని సహిస్తాడు. ఆ మహాత్ముడు ధురంధరుడు; అతని శత్రువులు జయించబడతారు.
5.33.115
अनर्थकं विप्रवासं गृहेभ्यः ।
पापैः सन्धिं परदाराभिमर्शम्।
दम्भं स्तैन्यं पैशुनं मद्यमानं ।
न सेवते यः स सुखी सदैव ॥ ५.३३.११५ ॥
నిరర్థకమైన, ఇంటి నుండి దూరంగా తిరగడం, పాపులతో సంధి, పరస్త్రీ స్పర్శ, దంభం, దొంగతనం, చాడీలు, మద్యం, అహంకారం—వీటిని సేవించనివాడే ఎల్లప్పుడూ సుఖి.
5.33.116
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग-
माकारितः शंसति तत्त्वमेव।
न मित्रार्थे रोचयते विवादं ।
नापूजितः कुप्यति चाप्यमूढः ॥ ५.३३.११६ ॥
ఆవేశంతో అతడు త్రివర్గాన్ని ఆరంభించడు; పిలిస్తే సత్యాన్నే చెబుతాడు. మిత్రుని కోసం వివాదాన్ని ఇష్టపడడు; అవమానించబడకపోయినా, మూఢుడు కాక కోపించడు.
5.33.117
न योऽभ्यसूयत्सयनुकम्पते च ।
न दुर्बलः प्रातिभाव्यं करोति।
नात्याह किंचित्क्षमते विवादं ।
सर्वत्र तादृग्लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३३.११७ ॥
ఇతరులలో దోషం చూడక దయ చూపేవాడు; బలహీనుడై హామీ ఇవ్వనివాడు; ఎక్కువగా మాట్లాడక వివాదాన్ని సహించేవాడు—అటువంటివాడు అన్నిచోట్లా ప్రశంస పొందుతాడు.
5.33.118
यो नोद्धतं कुरुते जातु वेषं ।
न पौरुषेणापि विकत्थतेऽन्यान्।
न मूर्च्छितः कटुकान्याह किंचि-
त्प्रियं सदा तं कुरुते जनो हि ॥ ५.३३.११८ ॥
గర్వపూరిత వేషం ఎప్పుడూ ధరించడు; పౌరుషంతోనైనా ఇతరులను గొప్పలు చెప్పుకోడు; మూర్ఛితుడై కఠిన మాటలు ఏమీ అనడు—అతన్ని ప్రజలు ఎప్పుడూ ప్రియంగా భావిస్తారు.
5.33.119
न वैरमुद्दिपयति प्रशान्तं ।
न दर्पमारोहति शान्तिमेति।
न दुर्गतोऽस्मीति करोत्यकार्यं ।
तमार्यशीलं परमाहुरार्याः ॥ ५.३३.११९ ॥
శాంతుడైన వానిపై వైరాన్ని రేపనివాడు, గర్వాన్ని ఎక్కనివాడు, శాంతిని పొందువాడు, 'నేను దుర్గతిలో ఉన్నాను' అని భావించి అకార్యం చేయనివాడు — అతడినే ఆర్యులు ఉత్తమ ఆర్యశీలుడని అంటారు.
5.33.120
न स्वे सुखे वै कुरुते प्रहर्षं ।
नान्यस्य दुःखे भवति प्रहृष्टः।
दत्त्वा न पश्चात्कुरुतेऽनुतापं ।
स कथ्यते सत्पुरुषार्यशीलः ॥ ५.३३.१२० ॥
తన సుఖంలో సంతోషించనివాడు, ఇతరుల దుఃఖంలో సంతోషపడనివాడు, ఇచ్చిన తర్వాత పశ్చాత్తాపపడనివాడు — అతడే సత్పురుషుడు, ఆర్యశీలుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.33.121
देशाचारान्समयाञ्जातिधर्मान् ।
बुभूषते यः स परावरज्ञः।
स यत्र तत्राभिगतः सदैव ।
महाजनस्याधिपत्यं करोति ॥ ५.३३.१२१ ॥
దేశాచారాలను, ఒప్పందాలను, జాతిధర్మాలను నిలబెట్టాలని కోరే, పరావరజ్ఞుడైన వాడు ఎక్కడికి వెళ్లినా ఎల్లప్పుడూ గొప్ప జనసమూహానికి నాయకత్వం వహిస్తాడు.
5.33.122
दम्भं मोहं मत्सरं पापकृत्यं ।
राजद्विष्टं पैशुनं पूगवैरम्।
मत्तोन्मत्तैर्दुर्जनैश्चापि वादं ।
यः प्रज्ञावान्वर्जयेत्स प्रधानः ॥ ५.३३.१२२ ॥
దంభం, మోహం, మత్సరం, పాపకార్యం, రాజద్వేషం, చాడీలు, గుంపుల వైరం, మత్తులు, ఉన్మత్తులు, దుర్జనులతో వాదం — వీటిని ప్రజ్ఞావంతుడు విడిచిపెట్టేవాడే ప్రధానుడు.
5.33.123
दमं शौचं दैविकं मङ्गलानि ।
प्रायश्चित्तान्विविधाँल्लोकवादान्।
एतानि यः कुरुते नैत्यकानि ।
तस्योत्थानं देवता राधयन्ति ॥ ५.३३.१२३ ॥
దమం, శౌచం, దైవిక మంగళ కార్యాలు, వివిధ ప్రాయశ్చిత్తాలు, లోకవాదాలు — వీటిని నిత్య కర్మలుగా చేసేవాడి అభ్యున్నతిని దేవతలు నెరవేర్చుతారు.
5.33.124
समैर्विवाहं कुरुते न हीनैः ।
समैः सख्यं व्यवहारं कथां च।
गुणैर्विशिष्टांश्च पुरो दधाति ।
विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः ॥ ५.३३.१२४ ॥
సమానులతో వివాహం చేస్తాడు, హీనులతో కాదు; సమానులతో స్నేహం, వ్యవహారం, సంభాషణ చేస్తాడు; గుణాలలో శ్రేష్ఠులను ముందుంచుతాడు — ఆ విజ్ఞుని నీతులు సునీతులు.
5.33.125
मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा।
ददात्यमित्रेष्वपि याचितः सं-
स्तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ ५.३३.१२५ ॥
ఆశ్రితులకు పంచి మితంగా భుజిస్తాడు, మితంగా నిద్రిస్తాడు, అపరిమితంగా కర్మ చేస్తాడు, అడిగితే శత్రువులకు కూడా ఇస్తాడు — అటువంటి సత్పురుష, ఆత్మసంయమి వద్ద అనర్థాలు విడిచిపోతాయి.
5.33.126
चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य ।
नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किंचित्।
मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च ।
नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ ५.३३.१२६ ॥
ఎవరి సంకల్పాన్ని, అవమానానికి ప్రతీకారాన్ని ఇతరులెవరూ కొంచెమైనా తెలుసుకోరో; రహస్య మంత్రాంగంలో, సక్రమంగా నిర్వహించిన కార్యంలో అతని స్వల్ప ప్రయోజనం కూడా చెడిపోదు.
5.33.127
यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः ।
सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः
अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये ।
महामणिर्जात्य इव सप्रन्नः ॥ ५.३३.१२७ ॥
సర్వ ప్రాణుల శాంతిలో నిమగ్నుడై, సత్యవాది, మృదువు, ఇతరులను గౌరవించేవాడు, శుద్ధ స్వభావుడు — అతను బంధువుల మధ్య అత్యంతంగా గుర్తింపు పొందుతాడు, ఉత్తమ జాతి మహామణి తన కాంతితో మెరిసినట్లు.
5.33.128
य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः ।
स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत
अनन्तजेजाः सुमनाः समाहितः ।
स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ ५.३३.१२८ ॥
తనలోనే అత్యంత సిగ్గుపడే మనిషి సర్వ లోకాలకూ గురువవుతాడు; అనంత తేజస్సు కలవాడై, ప్రసన్నచిత్తుడై, సమాహితుడై తన కాంతితో సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తాడు.
5.33.129
वने जाताः शापदग्धस्य राज्ञः ।
पाण्डोः पुत्राः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पाः ।
त्वयैव बाला वर्धिताः शिक्षिताश्च ।
तवादेशं पालयन्त्याम्बिकेय ॥ ५.३३.१२९ ॥
శపించబడిన రాజు పాండుని ఐదుగురు కుమారులు, ఐదుగురు ఇంద్రులతో సమానులు, అడవిలో జన్మించారు. నువ్వే వారిని చిన్నపిల్లలుగా పెంచి శిక్షణ ఇచ్చావు; ఓ అంబికేయా, వారు ఇప్పటికీ నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నారు.
5.33.130
प्रदायैषामुचितं तातराज्यं ।
सुखी पुत्रैः सहितो मोदमानः ।
न देवानां नापि च मानुषाणां ।
भविष्यसि त्वं गर्हणीयो नरेन्द्र ॥ ५.३३.१३० ॥
వారికి తగిన పూర్వీకుల రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, నీ కుమారులతో కలిసి సుఖంగా, సంతోషంగా ఉండు; ఓ నరేంద్రా, అప్పుడు దేవతలలోనూ మనుషులలోనూ నువ్వు నిందార్హుడవు కావు.