مهابهاراتا · أدهيايا 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
قل لنا، يا عزيزي، ما الواجب الذي تراه لي وأنا أسهر وأحترق، فأنت ماهر في الدارما والأرثا، وطاهر.
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
فلذلك يا ويدورا، أرشدني كما ينبغي؛ وقل كل شيء بحكمة لأجاتاشاترو. أيها الذي لا تهزه الشدائد، قل للكوروس ما تراه نافعاً ومؤدياً إلى خيرهم.
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
خائفاً من الشر، لا أرى إلا الشر، أسألك بقلب مضطرب: قل لي على وجهه كل ما هو مرغوب لأجاتاشاترو…
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
سواء كان خيراً أم شراً، مكروهاً أم محبوباً، فالذي لا يتكلم مع أحد دون أن يُسأل لا يريد الهزيمة.
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
لذلك أيها الملك، سأقول لك ما يكون نافعاً للكوروس. فاسمع مني هذه الكلمات المؤدية إلى الخير والموافقة للدارما.
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
يا بهارتا، إن الأعمال المقرونة بالكذب لا تنجح، ولا المشاريع المبدوءة بوسائل غير مشروعة. لا تجعل قلبك متعلقاً بها…
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
وكذلك، إذا لم يتحقق الفعل المُنجَز بالوسائل المناسبة، فلا ينبغي للحكيم أن يُرهق نفسه بسببه.
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
في الأفعال التي لها تبعات ينبغي النظر في عواقبها؛ وبعد التروّي الجيد يُقدَم على الفعل، لا بتهوّر.
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
بعد أن يدرس الثابت العواقب ونتائج الأفعال، ويزن قدرته الذاتية، يقرر أن يفعل أو لا يفعل.
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
من لا يعرف مقدار الثبات والنمو والنقصان، في الخزينة والبلاد والجيش، لا يثبت في مُلكه.
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
أما من يدرك هذه المقادير كما بُيّنت، ويكون متصفًا بعلم الدهرما والأرثا، فإنه ينال المُلك.
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
لا ينبغي أن يتصرف المرء تصرفًا غير لائق بحجة أنه قد نال المُلك؛ فإن قلة الأدب وحدها تُفني الحظوة، كما يُفني الشيخوخة الجمال الرفيع.
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
يبتلع السمكةُ الراغبةُ في الطعام الخطّافَ الحديدي المخفيَّ تحت أفضل الطُّعم، ولا تنظر إلى عاقبته.
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
ما يمكن ابتلاعه، وما يُهضم، وما يكون نافعاً في عاقبته — هذا ما ينبغي لطالب الازدهار أن يأخذه أولاً.
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
من يقطف ثمار الشجرة غير الناضجة لا يحصل على عصارتها، وتهلك بذرته.
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
أما من يأخذ الثمرة الناضجة المكتملة في أوانها، فإنه يحصل على عصارة الثمرة، ومن البذرة يحصل على ثمرة مرة أخرى.
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
كما يجمع النحلُ العسلَ مع حماية الأزهار، فكذلك ينبغي أخذ المال من الناس دون إيذاء.
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
ينبغي أن يُقطف الزهرُ زهرةً زهرةً، ولا يُقطع الجذر — كالبستاني في الحديقة، لا كصانع الفحم.
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
ماذا يصيبني إن فعلتُ هذا، وماذا يصيبني إن لم أفعله؟ فبعد أن يتأمل الإنسان في الأفعال هكذا، يفعل أو لا يفعل.
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
بعض الأمور لا ينبغي البدء بها أبدًا؛ فهي تأتي كأنها من تلقاء نفسها. وفيها يصبح الجهد البشري نفسه عديم الجدوى.
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
من انهمك فيما لا نفع فيه وأعرض عمّا فيه نفع، لا ترغب فيه النساء زوجًا، كما لا يرغبن في الخصيّ زوجًا.
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
من كان عطاؤه بلا ثمرة وغضبه بلا جدوى، لا ترغب فيه النساء زوجًا، كما لا يرغبن في الخصيّ زوجًا.
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
الرجل الحكيم يبادر سريعًا إلى بعض الأمور ذات الجذر الصغير والثمر الكبير، ولا يطيل مثل هذه الأمور.
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
من يرى كل شيء على استقامة، كأنه يشربه بعينيه؛ حتى وهو جالس صامت، تتعلق به رعاياه.
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
قد يكون مزهرًا تمامًا دون أن يثمر؛ وقد يثمر ويكون صعب المنال؛ وقد يكون غير ناضج ويبدو ناضجًا، لكنه لا ينبغي أن يذبل أبدًا.
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
من يُسرّ الناس بأربعة أوجه — بالنظر والنية والكلام والفعل — يُسرّ به الناس بدورهم.
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
من تنفر منه المخلوقات كما تنفر الغزلان من الصياد، يهلك وإن نال الأرض الممتدة حتى البحر.
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
حتى لو نال مملكة موروثة عن الأب والجد، فإن من يثبت في الظلم بفعله يُسقطها، كما تبدّد الريح السحابة إذا لقيتها.
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
للملك الذي يمارس الدharma، وقد سار سلوكه منذ البداية على ما سلكه الأخيار، تنمو الأرض الممتلئة بالثروة وتزيد الازدهار.
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
أما من يترك الدharma ويمارس الأدharma، فإن الأرض تنكمش حوله كما ينكمش الجلد الموضوع في النار.
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
ينبغي أن يُبذل في حماية مملكته من الجهد نفسه الذي يُبذل في سحق مملكة أخرى.
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
ينبغي أن يُنال الملك بالدهرما، وأن يُحفظ بالدهرما. ومن نال الازدهار القائم على الدهرما لا يتركه ولا يضعف.
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
حتى من هذيان المجنون وثرثرة الأطفال ينبغي أن يُستخلص الجوهر من كل جانب، كما يُستخرج الذهب من الحجارة.
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
ينبغي للحكيم الثابت أن يجمع أقوال العظماء الحسنة وأعمالهم الصالحة من هنا وهناك، فيكون كلاقط الحبوب.
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
الأبقار تُبصر بالشم، والبراهمة يُبصرون بالفيدا، والملوك يُبصرون بجواسيسهم، وسائر الناس يُبصرون بأعينهم.
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
البقرة الصعبة الحلب تنال عنتاً كثيراً، أما البقرة السهلة الحلب، أيها الملك، فلا يُعذَّبها أحد.
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
ما ينحني دون أن يُحمى لا يستحق أن يُكوى، والخشب المنحني من تلقاء نفسه لا ينبغي للحكيم أن يثنيه أكثر.
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
بهذا المثال ينبغي للرجل الثابت أن ينحني أمام القوي؛ فمن ينحني أمام القوي إنما ينحني حقًا أمام إندرا.
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
للماشية ربّها إله المطر، وللملوك أقرباؤهم الوزراء، وللنساء أقرباؤهنّ الأزواج، وللبراهمة أقرباؤهم الفيدا.
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
يُصان الدهرما بالصدق، ويُصان العلم بالمران، ويُصان الجمال بالنظافة، ويُصان النسب بالسلوك.
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
يُصان الحب بالاحترام، وتُصان الخيول بالترتيب، وتُصان الأبقار بالمراقبة المتكررة، وتُصان النساء بإبعادهن عن الثياب الرثّة.
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
رأيي أنّ النسب ليس حجةً لمن يفتقر إلى السلوك؛ حتى بين المولودين في أسر وضيعة، يتميّز السلوك وحده.
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
من يحسد الآخرين على ثرواتهم وجمالهم وبأسهم وحسبهم الكريم وسعادتهم وحظهم وتكريمهم، فمرضه لا ينتهي.
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
من يخشى فعل ما لا ينبغي، وترك الواجبات، والتصرف في غير وقته، وإفشاء السر، فلا يشرب ما يسكره.
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
غرور العلم، وغرور المال، والثالث غرور الحسب والنسب — هذه هي سكرات المتكبرين، وهي بعينها ضوابط الأخيار.
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
الأشرار، إذا طلبهم الأخيار يومًا لأمر ما، ظنوا أنفسهم أخيارًا وهم ليسوا كذلك، وإن اشتهروا.
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
ملاذ ذوي النفوس المضبوطة هم الأخيار، والأخيار وحدهم ملاذ الأخيار. والأخيار ملاذ الأشرار أيضًا، لكن الأشرار ليسوا ملاذ الأخيار.
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
من يملك الثياب يكسب المجلس، ومن يشتهي الحلوى، ومن يملك الماشية يكسب، ومن يملك المركب يكسب الطريق، وذو الخلق الحسن يكسب كل شيء.
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
الخُلُق هو الأصل في الإنسان؛ فمن ضاع خُلُقه في هذه الدنيا، لم تنفعه حياته ولا ماله ولا أقاربه.
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
طعام الأغنياء أكثره اللحم، وطعام المتوسطين أكثره الألبان، وطعام الفقراء أكثره الزيت، يا خير آل بharata.
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
الفقراء يأكلون دائماً أطيب الطعام، وهذه الطيبة نادرة جداً عند الأغنياء.
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
في الدنيا غالباً ما لا يملك الأغنياء قدرة على الأكل؛ يا سيد الأرض، حتى الحطب يهضمه الفقراء.
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
الأدنى يخافون انقطاع الرزق، والأوسط يخافون الموت؛ أما الأعلون من البشر فخوفهم من الإهانة أشد من كل خوف.
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
سُكر السلطة أشدّ الأسكار إثماً، وكذلك سكر الشراب وغيره؛ والسكران بسلطانه لا يفيق إلا بعد أن يسقط.
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
يُعذَّب هذا العالم بالحواس التي تنشغل بموضوعات الحواس وهي بلا ضبط، كما تُعذَّب النجوم بالكواكب.
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
من يُغلَب بالمجموعة الخماسية الفطرية التي تجذبه إلى نفسها تزداد مصائبه، كما يزداد القمر في النصف المضيء.
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
من لم يغلب نفسه ثم يريد أن يغلب وزراءه أو أعداءه، أو من غُلب وزراؤه، فهو عاجز ويضيع.
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
ينبغي للمرء أولاً أن يضع نفسه في موضع العدو؛ فحينئذٍ لا يذهب سعيه في غلبة الوزراء والأعداء سدى.
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
تلازم الثروة تماماً من تُضبط حواسه، ويُغلب وزراؤه، ويحمل العصا على المخطئين، ويعمل بعد التأمل، وهو ثابت الجنان.
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
أيها الملك، الجسد عربة الإنسان، والذات سائقها، والحواس خيولها. فبها، يسير الرجل الحازم اليقظ الماهر، بخيول كريمة مروَّضة جيداً، في سعادة كالراكب الخبير.
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
هذه الحواس غير المضبوطة قادرة تمامًا على التدمير، كما تدمّر الخيول غير المروضة المركبة والسائق والحصان معًا.
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
الأحمق ذو الحواس غير المقهورة يرى الضرر نفعًا والنفع ضررًا، ويحسب العذاب الشديد لذة.
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
من يترك الدارما والثروة ويتبع سلطان الحواس يُحرم سريعًا من الحظ والحياة والمال والزوجة.
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
من هو سيد الثروة لكنه ليس سيد حواسه يسقط من سيادته لعدم سيطرته على الحواس.
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
ينبغي للمرء، بعد أن يضبط العقل والفهم والحواس، أن يطلب الذات بالذات، فالذات وحدها صديق للذات، والذات وحدها عدو للذات.
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
الذات صديق من غلب ذاته بذاته؛ فالذات المضبوطة صديق، والذات غير المضبوطة عدو.
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
أيها الملك، كسمكتين وقعتا في شبكة صغيرة، فإن الشهوة والغضب يسلبان التمييز.
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
من يتدبر هنا الدارما والمنفعة جيدًا ثم يجمع الوسائل، يصبح واسع الوسائل ويزدهر دائمًا في السعادة.
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
من يريد أن يغلب أعداء آخرين دون أن يغلب الأعداء الخمسة الداخلية المولودة من العقل، تغلبه تلك الأعداء نفسها.
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
إنك ترى الملوك ذوي النفوس العظيمة مقيّدين بأعمالهم؛ لعجزهم عن ضبط الحواس يقعون في أوهام الملك.
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
لأنّ الأشرار لا يُتركون، يصيب العقاب المتساوي حتى الأبرياء؛ فبالاختلاط يحترق الرطب مع اليابس. لذلك لا ينبغي عقد تحالف مع الأشرار.
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
إنّ الإنسان الذي يرى الأعداء النازعين من داخله والأغراض الخمسة والعشرين، ثم لا يكبحها من الغفلة، تبتلعه النوائب.
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
عدم الحسد والاستقامة والطهارة والقناعة وحسن الكلام والضبط والصدق والسهولة لا توجد في أهل الشر.
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
معرفة الذات والسهولة والصبر والثبات على الدهرما وضبط الكلام والعطاء لا توجد في الأشرار، يا بهاراتا.
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
يؤذي الجهّال الحكماء بالشتم والذم؛ القائل يحمل الذنب، والصابر يتحرر.
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
العنف قوة الأشرار، ونظام العقوبة قوة الملوك، والخدمة قوة النساء، والصفح قوة الفضلاء.
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
ضبط الكلام، أيها الملك، يُعدّ أصعب الأمور؛ ولا يمكن أن يُقال كثيرًا ما هو ذو معنى ومتنوع.
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
الكلام الحسن يجلب ألوانًا من الخير، لكن الكلام نفسه إذا قيل بسوء، أيها الملك، يؤدي إلى الهلاك.
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
الغابة المثقوبة بالسهام والمقطوعة بالفأس تنبت من جديد، أما جرح الكلام، أي القول القبيح المهين الذي يُنطق به، فلا يلتئم أبدًا.
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
يمكن انتزاع السهام ذات الرؤوس المسننة والنصال الحديدية من الجسد، أما شوكة الكلام المستقرة في القلب فلا يمكن انتزاعها.
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
سهام الكلام تنطلق من الفم؛ ومن أصيب بها يحزن ليلًا ونهارًا. إنها تقع على المواضع الحساسة من الغير؛ فالحكيم لا يطلقها على الآخرين.
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
من يمنحه الآلهة الهزيمة، تنتزع منه عقله؛ فلا يرى حينئذ إلا الدنيء من الأمور.
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
إذا تكدر العقل ودنا الهلاك، فإن الظلم الذي يشبه الحكمة السياسية لا يفارق القلب.
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
يا ثور البهاراتا، لقد استحوذ الأبناء على عقلك هذا؛ ومن شدة العداوة للبانداڤا لا تدرك حقيقتهم.
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
ليكن يُدهِشثِرا، الذي يحمل علامات الملك الجدير بحكم العوالم الثلاثة، تلميذَك يا دهريتاراشترا، وليكن هو الذي يعلّمك.
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
هو أكثر تكريمًا من جميع أبنائك بالحظ، متصف بالبهاء والحكمة، عالِم بحقيقة الدَّرْما والمنفعة.
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
من رحمةٍ ولطف، هو أفضل حَمَلة الدَّرْما، يا سيّد الملوك، يحتمل كثيرًا من الشدائد إكرامًا لك.