Mahābhārata · Adhyāya 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
Dime, querido, qué deber ves para mí, que velo y ardo; pues tú eres diestro en dharma y artha, y puro.
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
Por tanto, Vidura, instrúyeme debidamente; di todo con sabiduría para Ajātaśatru. Oh, tú de espíritu intrépido, di a los Kurus lo que juzgues saludable y propicio a su bienestar.
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
Temeroso del mal y viendo solo el mal, con el corazón turbado te pregunto: dime debidamente todo lo deseado para Ajātaśatru…
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
Sea bueno o malo, odioso o querido, quien no habla a nadie sin ser preguntado no desea la derrota.
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
Por tanto, oh rey, te diré lo que sería beneficioso para los Kurus. Escucha de mí estas palabras propicias y justas.
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
Oh Bhārata, obras unidas a la falsedad no tienen éxito, ni las empresas puestas en marcha por medios indebidos. No pongas tu mente en ellas…
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
Del mismo modo, si una acción prescrita y realizada por medios adecuados no tiene éxito, el sabio no debe afligir su mente por ello.
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
En las acciones que tienen consecuencias, hay que considerar sus efectos; tras deliberar bien se debe actuar, y no actuar precipitadamente.
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
Tras examinar bien las consecuencias y el resultado de las acciones, y también la propia capacidad, el hombre firme debe decidir si actúa o no.
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
Quien no conoce la medida de la estabilidad, el crecimiento y la pérdida, del tesoro, del reino y de la fuerza, no se mantiene firme en su reino.
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
Pero quien percibe estas medidas tal como han sido enunciadas, y está dotado del conocimiento del dharma y del artha, alcanza el reino.
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
No se debe actuar sin medida pensando «ya se ha obtenido el reino»; pues la falta de disciplina destruye la fortuna, como la vejez destruye la hermosa figura.
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
El pez, deseoso de alimento, traga el anzuelo de hierro oculto bajo el mejor cebo, y no mira las consecuencias.
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
Lo que puede tragarse, lo que se digiere y lo que resulta beneficioso en su desenlace: eso es lo que debe tomar primero quien busca prosperidad.
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
Quien recoge los frutos verdes de un árbol no obtiene de ellos su jugo, y su semilla se pierde.
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
Pero quien toma el fruto maduro, sazonado a su tiempo, obtiene jugo del fruto, y del hueso, de nuevo fruto.
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
Como la abeja recoge la miel protegiendo las flores, así debe tomarse la riqueza de los hombres sin dañarlos.
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
Uno debe recoger flor por flor y no cortar la raíz: como el jardinero en el jardín, no como el carbonero.
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
¿Qué me sucederá al hacer esto, y qué me sucederá al no hacerlo? Habiendo así considerado las acciones, el hombre debe actuar o no actuar.
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
Algunos asuntos nunca deben emprenderse; llegan como si hubieran venido por sí mismos. En ellos incluso el esfuerzo humano resulta inútil.
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
Quien persiste en lo inútil y se aparta de lo provechoso, a ese marido no lo desean las mujeres, como no desean a un eunuco por esposo.
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
Cuyo favor resulta estéril y cuya ira también es inútil, a ese no lo desean las mujeres como marido, como no desean a un eunuco por esposo.
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
El hombre sabio emprende con prontitud ciertos asuntos de raíz pequeña pero de gran fruto, y no prolonga tales asuntos.
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
Quien ve todo con rectitud, como si lo bebiera con los ojos; aun sentado en silencio, sus súbditos le son leales.
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
Puede estar en plena floración y no dar fruto; puede dar fruto y ser difícil de alcanzar; puede estar verde y parecer maduro, pero nunca debe marchitarse.
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
Quien alegra al pueblo de cuatro modos —con la mirada, la mente, la palabra y la acción— es a su vez alegrado por el pueblo.
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
Aquel de quien las criaturas huyen como los ciervos del cazador se arruina, aunque haya obtenido la tierra que llega hasta el océano.
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
Aunque haya obtenido un reino heredado de padre y abuelo, quien por sus propios actos se mantiene en la injusticia lo hace caer, como el viento que, al llegar a una nube, la dispersa.
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
Para el rey que practica el dharma, cuyo proceder desde el principio ha sido seguido por los buenos, la tierra, colmada de riquezas, crece y aumenta la prosperidad.
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
Pero para quien abandona el dharma y practica el adharma, la tierra se encoge en torno a él, como se encoge una piel puesta al fuego.
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
El mismo esfuerzo que se pone en aplastar a otro reino debe ponerse en proteger el propio reino.
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
Uno debe obtener el reino mediante el dharma y protegerlo mediante el dharma. Habiendo alcanzado la prosperidad arraigada en el dharma, no la abandona ni decae.
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
Incluso del balbuceo del loco y de la charla de los niños se debe tomar la esencia por todas partes, como se saca oro de las piedras.
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
Recogiendo aquí y allá las palabras bien dichas y las buenas acciones de los grandes, el sabio debe ser como el recolector de granos.
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
Las vacas ven por el olfato, los brahmanes ven por los Vedas, los reyes ven por sus espías, y las demás personas ven por sus ojos.
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
La vaca que es difícil de ordeñar sufre mucho dolor; pero, oh rey, a la que es fácil de ordeñar no la atormentan.
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
Lo que se dobla sin ser calentado no merece ser quemado; y la madera que ya está doblada por sí misma, el sabio no debe doblarla más.
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
Con esta comparación, el hombre firme debe inclinarse ante el poderoso; quien se inclina ante el poderoso se inclina, en verdad, ante Indra.
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
Los animales tienen como señor al dios de la lluvia; los reyes tienen por parientes a sus consejeros; las mujeres tienen por parientes a sus esposos; y los brahmanes tienen por parientes a los Vedas.
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
El dharma se protege con la verdad, el saber se protege con la disciplina, la belleza se protege con la limpieza, y el linaje se protege con la conducta.
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
El grano se protege con el respeto; los caballos deben cuidarse en su debido orden; las vacas se protegen con la vigilancia frecuente, y las mujeres manteniéndolas alejadas del vestido descuidado.
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
Es mi opinión que el linaje no es prueba para quien carece de conducta; incluso entre los nacidos en familias humildes, solo la conducta marca la diferencia.
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
Quien envidia la riqueza ajena, la belleza, el valor, el linaje noble, la dicha, la buena fortuna y el honor, su mal es interminable.
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
Quien teme hacer lo que no debe, descuidar sus deberes, actuar a destiempo o revelar un secreto, no debe beber aquello que lo embriague.
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
El orgullo del saber, el orgullo de la riqueza y, en tercer lugar, el orgullo del linaje: estas son las embriagueces de los soberbios; y estas mismas son los frenos de los justos.
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
Los indignos, cuando alguna vez son solicitados por los justos para alguna tarea, se creen dignos, aunque no lo sean, aun siendo famosos.
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
El refugio de los dominados es el justo; solo los justos son refugio de los justos. Los justos son también refugio de los malvados, pero los malvados no son refugio de los justos.
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
El que tiene vestidos gana la asamblea; el que anhela lo dulce, el que tiene ganado gana; el que tiene carro gana el camino; el de buen carácter lo gana todo.
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
En el hombre, la buena conducta es lo principal; para quien la pierde en este mundo, ni la vida, ni la riqueza, ni los parientes tienen ya provecho.
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
La comida de los ricos tiene la carne como principal; la de los medianos, los productos lácteos; y la de los pobres, el aceite, oh toro de los Bharatas.
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
Los pobres siempre comen el alimento más sabroso, y ese sabor es muy raro entre los ricos.
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
En el mundo, los ricos generalmente carecen de capacidad para comer; oh señor de la tierra, incluso la leña se digiere en los pobres.
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
Los más bajos temen la falta de sustento; los medianos, la muerte; pero para los más nobles de los mortales, el miedo supera al de la deshonra.
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
La embriaguez del poder es la más pecaminosa, y las de la bebida y similares también; el hombre ebrio de poder sólo recobra el juicio tras caer.
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
Por los sentidos que, activos en los objetos de los sentidos, carecen de freno, este mundo es atormentado, como las estrellas por los planetas.
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
Para quien es vencido por el grupo de cinco innato que lo atrae hacia sí, las calamidades crecen, como la luna crece en la quincena clara.
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
Quien, sin haberse conquistado a sí mismo, quiere conquistar a sus ministros o a sus enemigos, o cuyos ministros han sido vencidos, queda indefenso y arruinado.
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
Primero uno debe ponerse a sí mismo en el papel de enemigo; luego el deseo de vencer a los ministros y enemigos no es en vano.
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
La fortuna acude plenamente a quien tiene sus sentidos dominados, sus ministros sometidos, empuña la vara contra los malhechores, actúa tras examinar y es firme.
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
Oh rey, el cuerpo es el carro del hombre, el yo su auriga, y los sentidos sus caballos. Con ellos, un hombre firme, vigilante y diestro, con buenos caballos bien domados, avanza felizmente como un auriga.
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
Estos sentidos sin control son plenamente capaces de destruir, como caballos indómitos que destruyen el carro, el auriga y el caballo juntos.
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
El necio, con sentidos no conquistados, ve el daño como beneficio y el beneficio como daño, y toma el gran sufrimiento por placer.
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
Quien abandona el dharma y la riqueza y sigue el dominio de los sentidos pronto es privado de fortuna, vida, riqueza y esposa.
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
Quien es señor de las riquezas pero no de sus sentidos cae de su soberanía, por falta de dominio sobre los sentidos.
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
Con la mente, el intelecto y los sentidos dominados, uno debe buscar el yo por medio del yo, pues el yo solo es amigo de sí mismo, y el yo solo es enemigo de sí mismo.
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
El yo es amigo de quien ha vencido su yo por su yo; el yo dominado es el amigo, y el yo sin dominio es el enemigo.
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
Oh rey, como dos peces atrapados en una red pequeña, el deseo y la ira despojan el discernimiento.
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
Quien, habiendo considerado bien aquí el dharma y la riqueza, reúne los medios, se vuelve rico en medios y prospera constantemente en la felicidad.
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
Quien, sin vencer los cinco enemigos internos nacidos de la mente, desea vencer a otros enemigos, es dominado por esos mismos enemigos.
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
Se ve a reyes de gran alma atados por sus propias acciones; por no dominar los sentidos, quedan atrapados en las ilusiones de la realeza.
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
Por no abandonar a los malvados, el mismo castigo alcanza incluso a los inocentes; por la mezcla, lo húmedo arde junto con lo seco. Por tanto, no se debe hacer alianza con los malvados.
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
Al hombre que, viendo surgir en sí mismo a los enemigos y los veinticinco propósitos, no los contiene por ofuscación, lo devora la desgracia.
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
La ausencia de envidia, la rectitud, la pureza, el contentamiento, la palabra agradable, el dominio de sí, la verdad y la facilidad no se hallan en los hombres de mala naturaleza.
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
El conocimiento de sí, la facilidad, la paciencia, la constancia en el dharma, la palabra contenida y la generosidad no se hallan entre los hombres viles, oh Bhārata.
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
Los necios hieren a los sabios con insultos y reproches; quien habla carga con el pecado, pero quien perdona queda libre.
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
La violencia es la fuerza de los malvados; el ordenamiento del castigo es la fuerza de los reyes; el servicio es la fuerza de las mujeres; el perdón es la fuerza de los virtuosos.
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
El dominio de la palabra, oh rey, se considera lo más difícil; no es posible hablar mucho de cosas significativas y variadas.
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
Las palabras bien dichas traen toda clase de bienestar; pero esas mismas palabras, mal dichas, oh rey, conducen a la ruina.
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
Un bosque atravesado por flechas o derribado por el hacha vuelve a brotar; pero la herida hecha por la palabra, por un dicho áspero y vergonzoso, nunca sana.
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
Las flechas de punta barbada y los dardos de hierro pueden extraerse del cuerpo; pero la espina de la palabra, alojada en el corazón, no puede extraerse.
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
Las flechas de la palabra salen de la boca; heridos por ellas, los hombres se afligen noche y día. Caen sobre los puntos vitales de otro; el sabio no las dispara contra los demás.
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
A quien los dioses quieren entregar a la ruina, le arrebatan el entendimiento; entonces solo ve lo bajo.
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
Cuando el entendimiento está turbio y la ruina se acerca, la injusticia que parece buena política no abandona el corazón.
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
Este entendimiento tuyo, oh toro de los Bharatas, está atrapado por tus hijos; por la enemistad hacia los Pāṇḍavas no los reconoces.
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
Que Yudhiṣṭhira, que lleva las marcas de un rey apto para gobernar incluso los tres mundos, sea tu discípulo, oh Dhṛtarāṣṭra; que él sea quien te instruya.
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
Honrado por la fortuna muy por encima de todos tus hijos, dotado de esplendor y sabiduría, conoce la verdad del dharma y del provecho.
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
Por compasión y gentileza, él, el mejor de los portadores del dharma, oh señor de reyes, soporta muchas penurias por respeto a ti.