マハーバーラタ · 章 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
親愛なる者よ、眠れずに焼かれている私に、あなたが見る務めを告げてくれ。あなたはダルマとアルタに通じ、清らかなのだから。
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
ゆえにヴィドゥラよ、正しく教えてくれ。アジャータシャトルのためにすべてを知恵をもって語れ。恐れを知らぬ心の者よ、あなたが有益で吉祥だと思うことを、クルの人々に語れ。
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
罪を恐れ、罪しか見えない私は、動揺した心であなたに問う。アジャータシャトルにとって望まれることを、正しくすべて私に語れ……
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
吉であれ凶であれ、憎むべきものであれ愛しいものであれ、問われずに誰にも語らぬ者こそ敗北を望まない。
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
ゆえに王よ、クルの人々にとって益となることをあなたに語ろう。吉祥をもたらし、法にかなう私の言葉を聞け。
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
バーラタよ、虚偽に結びついた行為や、不当な手段で始められた事業は成就しない。そこに心を向けてはならない……
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
同様に、正しい方法で行われた行為が成就しなくても、賢者はそのために心を悩ませてはならない。
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
結果を伴う行為においては、その帰結を見極めるべきである。よく熟慮してから行い、軽率に行ってはならない。
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
行為の帰結と結果、そして自分自身の力量をよく見極めたうえで、賢明な人は行うか行わないかを決めるべきである。
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
安定・増大・衰退において、また宝庫・国土・軍勢において、その適量を知らない者は、王国に身を保つことができない。
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
しかし、これらの尺度を説かれたとおりに明らかに見分け、法と利の知識を備えた者は、王国を得る。
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
「王国はすでに得た」と思って不適切に振る舞ってはならない。傲慢さこそが栄えを滅ぼすのであり、老いが優れた美貌を滅ぼすようなものである。
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
食物を求める魚は、最上の餌に隠された鉄の釣り針を飲み込み、その結果を見ない。
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
飲み込めるもの、消化できるもの、そして結果として益となるもの——繁栄を求める者はまずそれを取るべきである。
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
木の未熟な実を摘む者は、その汁を得られず、その種も失われる。
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
しかし、時至って熟した実を取る者は、その実から汁を得、種からまた実を得る。
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
蜜蜂が花を守りながら蜜を集めるように、人々から富は害することなく取るべきである。
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
花を一つずつ摘むべきであり、根を切ってはならない——庭の花飾り職人のように、炭焼きのようにしてはならない。
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
これをすれば私に何が起こるのか、しなければ私に何が起こるのか。このように行いについて熟考した上で、人は行うべきか、行わざるべきかである。
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
ある事柄は決して始めてはならない。それらは自然に訪れたかのようである。そうした事では人間の努力さえ無益となる。
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
無益なことに没頭し、有益なことから顔をそむける者を、女たちは夫として望まない。ちょうど宦官を夫として望まないように。
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
恩顧も実を結ばず、怒りもまた無益な者を、女たちは夫として望まない。ちょうど宦官を夫として望まないように。
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
賢者は根は小さいが実りの大きな事柄を速やかに始め、そうした事を長引かせない。
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
すべてを真っ直ぐに見て、まるで目で飲み干すかのような者には、黙って座っていても民は慕い寄る。
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
満開であっても実がないことがあり、実があっても登りにくいことがある。未熟でも熟したように見えることがあるが、決して散ってはならない。
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
目・心・言葉・行いの四つによって民を喜ばせる者は、民からも喜ばれる。
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
猟師を恐れる鹿のように、生き物たちに恐れられる者は、海に至るまでの大地を得ても滅びる。
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
父祖から受け継いだ王国を得ても、自らの行いによって不正に留まる者は、風が雲に至ってそれを散らすように、それを失わせる。
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
法を行う王にとって、その行いが初めから善人に倣われているなら、財に満ちた大地は育ち、繁栄を増す。
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
しかし法を捨てて非法を行う者には、大地は火に置かれた皮が縮むように縮まる。
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
他国を打ち砕くために払う努力と同じ努力を、自国を守ることにも払うべきである。
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
法によって王国を得て、法によってそれを守るべきである。法を根本とする繁栄を得た者は、それを捨てることも衰えることもない。
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
狂人のうわごとや子供のおしゃべりからさえ、あらゆる方面から要点を取るべきである。石から金を取り出すように。
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
偉大な人々の良い言葉や善い行いをあちこちから集めつつ、賢者は落ち穂拾いのようであるべきだ。
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
牛は匂いで見、バラモンはヴェーダで見、王は間者によって見、他の人々は目で見る。
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
乳をしぼりにくい牛は大きな苦しみを受ける。しかし王よ、よく乳の出る牛は、人々が苦しめることはない。
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
火で炙らずに自然に曲がるものは、炙る必要がない。すでに自ら曲がっている木を、賢者はさらに曲げてはならない。
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
この比喩によって、堅固な人は強者の前に身を屈すべきである。強者の前に身を屈する者は、実にインドラに身を屈するのである。
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
家畜の主は雨神であり、王の親族は大臣たちであり、女性の親族は夫であり、バラモンの親族はヴェーダである。
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
ダルマは真実によって守られ、学問は修練によって守られ、美しさは清潔によって守られ、家系は行いによって守られる。
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
敬意によって穀物は守られ、馬は順序立てて守るべきであり、牛は頻繁に見守ることで守られ、女性は粗末な衣服から遠ざけて守るべきである。
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
私の考えでは、品行を欠く者にとって家系は証拠にならない。低い家に生まれた者の中でさえ、品行だけが優劣を分ける。
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
他人の富、美貌、勇力、高貴な家柄、幸福、幸運、名誉をねたむ者には、終わりのない病がある。
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
なすべきでないことを行うこと、義務を怠ること、時でない時に、秘密を漏らすことを恐れる者は、酔わせるものを飲んではならない。
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
学問の驕り、富の驕り、そして第三に家柄の驕り——これらは傲慢な者の酩酊であり、まさにこれらが善人にとっての抑制である。
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
不善の者は、善人から何かの仕事のために時折求められると、自分は善人だと思い込む——たとえ名声があっても、彼らは不善である。
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
自制する人の拠り所は善人であり、善人の拠り所もまた善人だけである。善人は不善の者の拠り所でもあるが、不善の者は善人の拠り所ではない。
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
衣服を持つ者は集会に勝ち、甘味を望む者、牛を持つ者は勝つ。乗り物を持つ者は道に勝ち、徳の高い者はすべてに勝つ。
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
人にとって品行こそが第一である。それを失った者にとっては、この世で命も富も親族も意味をなさない。
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
富者の食事は肉が主であり、中流の者は乳製品が次に続き、貧者は油が次である。バラタの最良の者よ。
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
貧しい者はいつも最も味わい深い食べ物を口にするが、その味は富者にはきわめて稀である。
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
世の富者はたいてい食べる力を持たない。大地の主よ、貧しい者には薪さえも消化されるのだ。
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
下層の者は生計の途絶を恐れ、中層の者は死を恐れる。しかし最上の人々にとっては、不名誉よりも大きな恐れはない。
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
権力の酔いこそが最も罪深く、酒の酔いなども同様である。権勢に酔った者は、倒れてはじめて目覚める。
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
感覚対象に執着し、抑制のない感覚によって、この世界は惑星に苦しめられる星々のように苦しめられる。
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
生まれつきの、自らを引き寄せる五つの群れに打ち負かされた者には、白分の月のように災いが増す。
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
自分を制御せずに大臣や敵を征服しようとする者、あるいは大臣が征服された者は、無力となり衰える。
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
まず自分自身を憎むべき敵の立場に置くべきである。そうすれば大臣や敵を征服しようとする望みは空しくならない。
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
感覚を制御し、大臣を従え、罪人に罰を加え、熟慮して行動し、沈着な者のもとに、吉祥は完全に留まる。
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
王よ、身体は人の戦車であり、自我はその御者、感覚はその馬である。それらによって、注意深く熟練した賢者は、よく調教された良馬を操る御者のように、安楽に進む。
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
制御されないこれらの感覚は、調教されていない馬が車と御者と馬を共に破壊するように、破滅させる力がある。
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
征服されていない感覚をもつ愚か者は、害を益と見、益を害と見て、大きな苦しみを楽しみだと思う。
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
法と利を捨てて感覚の支配に従う者は、幸運、命、富、妻を速やかに失う。
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
財の主であっても感覚の主でない者は、感覚を制御できないために、その支配権から転落する。
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
心と知性と感覚を制御して、自己によって自己を求めるべきである。自己こそ自己の友であり、自己こそ自己の敵だからである。
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
自己によって自己を征服した者にとって、自己こそが友である。制御された自己が友であり、制御されない自己が敵である。
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
王よ、小さな網に捉えられた二匹の魚のように、欲望と怒りは分別を奪い去る。
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
ここで法と利をよく考えて資財を集める者は、資財に満ち、常に幸福のうちに栄える。
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
心から生じる五つの内なる敵を克服せずに、他の敵を克服しようとする者は、まさにその敵に打ち負かされる。
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
偉大な王たちでさえ自らの行為によって縛られているのが見られる。感官を制御できないため、王位の迷妄に囚われるのだ。
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
悪人を見捨てないため、罪なき者も同じ罰を受ける。混ざり合うことで、乾いたものと共に湿ったものも焼かれる。ゆえに悪人と同盟してはならない。
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
内に立ち上がる敵と二十五の目的を見ながら、迷いのためにそれを抑えない人を、災いが呑み込む。
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
嫉妬のないこと、正直さ、清浄、満足、やさしい言葉、自制、真実、そして安らかさは、悪しき心の人には見られない。
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
自己の知、安らかさ、忍耐、ダルマへの恒常さ、慎みある言葉、布施は、卑しい者には見られない、バーラタよ。
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
愚かな者は罵倒と中傷によって賢者を傷つける。言う者は罪を負い、耐え忍ぶ者は解放される。
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
暴力は悪しき者の力であり、刑罰の制度は王の力である。奉仕は女性の力であり、忍耐は徳ある者の力である。
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
王よ、言葉を慎むことは最も難しいとされる。意味があり多様な言葉を多く語ることはできないものだ。
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
よく語られた言葉は多くの善をもたらす。しかし王よ、同じ言葉も悪しく語られれば破滅をもたらす。
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
矢に射られ斧で切られた森は再び芽吹く。しかし口から出た醜い暴言による言葉の傷は、決して癒えることがない。
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
返しのついた矢や鉄の矢は体から抜き出せる。しかし心に刺さった言葉の棘は抜くことができない。
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
言葉の矢は口から飛び出す。それに射られた者は昼も夜も嘆き悲しむ。矢は他人の急所に落ちる。賢者はそれを他人に放たない。
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
神々が人に破滅を授けようとするとき、その知恵を奪う。すると彼は卑しいものしか見なくなる。
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
知性が濁り破滅が迫るとき、正しい政略に似た不正は心から離れない。
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
バラタの牡牛よ、お前のこの知恵は息子たちに囚われている。パーンダヴァとの敵意のゆえに、お前は彼らを見分けられないのだ。
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
三界の王たるにふさわしい王の相を備えたユディシュティラこそ、ドリタラーシュトラよ、あなたの弟子となり、あなたを導く者となるように。
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
あなたのすべての息子たちよりはるかに運命に恵まれ、威光と智慧を備え、ダルマとアルタの真実を知る者である。
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
慈悲と柔和さのゆえに、ダルマの保持者の中で最も優れた彼は、王の中の王よ、あなたへの敬意から多くの苦難を耐え忍んでいる。