ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
ಜಾಗ್ರತನಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ನೀನು ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೀಯೋ, ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು, ಮಗನೇ; ನೀನು ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಶುದ್ಧನು.
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿದುರ, ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು; ಅಜಾತಶತ್ರುವಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳು. ಅದೀನಸತ್ತ್ವನೇ, ನಿನಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೂ ಎನಿಸುವುದನ್ನು ಕುರುಗಳಿಗೆ ಹೇಳು.
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
ಪಾಪದ ಭಯದಿಂದ ಪಾಪವನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಕಳವಳಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಜಾತಶತ್ರುವಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು…
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
ಶುಭವೇ ಆಗಲಿ ಅಶುಭವೇ ಆಗಲಿ, ದ್ವೇಷಾರ್ಹವೇ ಆಗಲಿ ಪ್ರಿಯವೇ ಆಗಲಿ, ಕೇಳದೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳದವನೇ ಸೋಲನ್ನು ಬಯಸದವನು.
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಕುರುಗಳಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೂ ಧರ್ಮ್ಯವೂ ಆದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
ಭಾರತ, ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಅನುಚಿತ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಕೈಗೊಂಡವು ಇಂತಹವು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಡ…
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಸದಿದ್ದರೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
ಪರಿಣಾಮಗಳಿರುವ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು.
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
ಕರ್ಮಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಧೀರನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
ಸ್ಥಿತಿ, ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ, ಭಂಡಾರ, ನಾಡು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಕಾಣುವವನು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
ರಾಜ್ಯ ದೊರಕಿತು ಎಂದು ಅನುಚಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಾರದು; ಅವಿನಯವೇ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಉತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ.
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
ಉತ್ತಮ ಆಹಾರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗಾಳವನ್ನು ಆಹಾರದ ಆಸೆಯ ಮೀನು ನುಂಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
ನುಂಗಬಹುದಾದುದು, ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದು, ಫಲದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾದುದು - ಅದನ್ನೇ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮೊದಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
ಮರದ ಕಚ್ಚಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳುವವನು ಅವುಗಳಿಂದ ರಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಬೀಜವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
ಆದರೆ ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದ ಫಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಫಲದಿಂದ ರಸವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಬೀಜದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಫಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
ದುಂಬಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಜೇನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆಯೇ, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
ಒಂದೊಂದು ಹೂವನ್ನೇ ಆರಿಸಬೇಕು; ಬೇರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು — ತೋಟದಲ್ಲಿ ಮಾಲಾಕಾರನಂತೆ, ಇದ್ದಿಲು ಮಾಡುವವನಂತಲ್ಲ.
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ನನಗೇನಾಗುವುದು? ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ನನಗೇನಾಗುವುದು? ಹೀಗೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಮಾಡದೆಯೂ ಇರಬಹುದು.
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳು ಸದಾ ಆರಂಭಿಸಬಾರದವುಗಳು; ಅವು ತಾನಾಗಿ ಬಂದಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
ಅನರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ವಿಮುಖನಾದವನನ್ನು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಪುಂಸಕನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಬಯಸದಂತೆ, ಗಂಡನಾಗಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
ಯಾರ ಅನುಗ್ರಹ ನಿಷ್ಫಲವೋ, ಕೋಪವೂ ನಿರರ್ಥಕವೋ, ಅವನನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಪುಂಸಕನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಬಯಸದಂತೆ ಪತಿಯಾಗಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸಣ್ಣ ಬೇರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಫಲವುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಂತಹವನ್ನು ಅವನು ಎಳೆದೊಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವವನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕುಡಿಯುವಂತೆ; ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಳಿದ್ದರೂ ಫಲರಹಿತವಾಗಿರಬಹುದು; ಫಲಿಸಿದ್ದರೂ ಏರಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು; ಕಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಉದುರಬಾರದು.
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
ಕಣ್ಣು, ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಗಳಿಂದ ಯಾರು ಲೋಕವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಂದ ಲೋಕವೂ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಹೆದರುವಂತೆ ಯಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆದರುತ್ತವೆಯೋ, ಅವನು ಸಮುದ್ರದವರೆಗಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
ತಂದೆ, ತಾತರಿಂದ ಬಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅನ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನು ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಗಾಳಿ ಮೋಡವನ್ನು ಸೇರಿ ಅದನ್ನು ಚದುರಿಸುವಂತೆ.
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ರಾಜನಿಗೆ, ಆದಿಯಿಂದಲೇ ಸಜ್ಜನರು ನಡೆಸಿದ ನಡೆಯಂತೆ, ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂಮಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
ಆದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನಿಗೆ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಚರ್ಮ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುವಂತೆ ಭೂಮಿ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
ಪರರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕು.
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು, ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮಮೂಲವಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದವನು ಅದನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕುಂದುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
ಹುಚ್ಚನ ಪ್ರಲಾಪದಿಂದಲೂ, ಮಕ್ಕಳ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದಂತೆ.
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
ಮಹಾತ್ಮರ ಸುಭಾಷಿತಗಳನ್ನು, ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ, ಧೀರನು ಶಿಲಾಹಾರಿಯಂತೆ ಇರಬೇಕು.
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
ಹಸುಗಳು ವಾಸನೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ರಾಜರು ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಇತರರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
ಕರೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಹಸು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ರಾಜನೇ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಹಸುವನ್ನು ಜನರು ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
ಕಾಯಿಸದೆಯೇ ಬಾಗುವ ಮರವನ್ನು ಕಾಯಿಸುವುದು ತಕ್ಕದಲ್ಲ; ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಾಗಿರುವ ಮರವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಾಗಿಸಬಾರದು.
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
ಈ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಧೀರನು ಬಲಶಾಲಿಗೆ ಬಾಗಬೇಕು; ಬಲಶಾಲಿಗೆ ಬಾಗುವವನು ಇಂದ್ರನಿಗೇ ಬಾಗುತ್ತಾನೆ.
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
ಪಶುಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯ ಮಳೆದೇವ; ರಾಜರಿಗೆ ಬಂಧುಗಳು ಮಂತ್ರಿಗಳು; ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಬಂಧುಗಳು ಪತಿಗಳು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬಂಧುಗಳು ವೇದಗಳು.
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
ಸತ್ಯದಿಂದ ಧರ್ಮವು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಯೋಗದಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಶುಚಿತ್ವದಿಂದ ರೂಪ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ನಡತೆಯಿಂದ ಕುಲ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
ಗೌರವದಿಂದ ಧಾನ್ಯ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಆಗಾಗ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಹಸುಗಳನ್ನು, ಕೊಳೆಯ ಉಡುಪಿನಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
ನಡತೆ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕುಲ ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ; ಕೀಳು ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿಯೂ ನಡತೆಯೇ ವಿಶೇಷವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
ಇತರರ ಧನ, ರೂಪ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಕುಲಪರಂಪರೆ, ಸುಖ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಸತ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಈರ್ಷ್ಯೆ ಪಡುವವನಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ರೋಗವಿದೆ.
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
ಮಾಡಬಾರದ ಕೆಲಸ, ಕರ್ತವ್ಯ ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಅಕಾಲ, ರಹಸ್ಯ ಬಯಲು ಮಾಡುವುದು — ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆದರುವವನು ಮದಕೊಡುವಂಥದ್ದನ್ನು ಕುಡಿಯಬಾರದು.
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
ವಿದ್ಯಾಮದ, ಧನಮದ, ಮೂರನೆಯದು ಕುಲಮದ — ಇವು ಗರ್ವಿಗಳ ಮದಗಳು; ಇವೇ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ನಿಗ್ರಹಗಳು.
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
ಅಸಜ್ಜನರು ಯಾವುದೋ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಎಂದಾದರೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ತಾವೇ ಸಜ್ಜನರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ — ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅಸಜ್ಜನರೇ.
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಸಜ್ಜನರೇ; ಸಜ್ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯ ಸಜ್ಜನರೇ. ಅಸಜ್ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯ ಸಜ್ಜನರೇ; ಆದರೆ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಅಸಜ್ಜನರು ಆಶ್ರಯವಲ್ಲ.
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
ವಸ್ತ್ರವಂತನು ಸಭೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು; ಸಿಹಿ ಬಯಸುವವನು — ಗೋಧನವಂತನು ಗೆದ್ದನು; ವಾಹನವಂತನು ದಾರಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು; ಶೀಲವಂತನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೆದ್ದನು.
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಶೀಲವೇ ಪ್ರಧಾನವಾದುದು; ಅದು ಇಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದವನಿಗೆ ಜೀವನದಿಂದಲೂ, ಧನದಿಂದಲೂ, ಬಂಧುಗಳಿಂದಲೂ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ.
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
ಶ್ರೀಮಂತರ ಊಟ ಮಾಂಸಪ್ರಧಾನವಾದುದು; ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರದು ಹಾಲಿನ ಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನವಾದುದು; ಬಡವರದು ಎಣ್ಣೆಪ್ರಧಾನವಾದುದು, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
ಬಡವರು ಸದಾ ಉತ್ತಮ ಅನ್ನವನ್ನೇ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ರುಚಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಊಟ ಶ್ರೀಮಂತರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ.
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಓ ಮಹೀಪತಿಯೇ, ಬಡವರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯೂ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
ಕೀಳು ಜನರಿಗೆ ಭಯ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕೊರತೆ; ಮಧ್ಯಮರಿಗೆ ಭಯ ಮರಣ; ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅವಮಾನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಭಯ ಇಲ್ಲ.
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
ಅಧಿಕಾರದ ಮದವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಕರವಾದುದು; ಮದ್ಯದ ಮದ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಮದಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಅಧಿಕಾರದ ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾದವನು ಬಿದ್ದ ಮೇಲೆಯೇ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಪೀಡಿತವಾಗುವಂತೆ ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
ತನಗೆ ಸಹಜವಾದ, ತನ್ನನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಪಂಚವರ್ಗದಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಆಪತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
ತನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲದೆ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವವನು, ಅಥವಾ ಅಮಾತ್ಯರು ಸೋತವನು, ಅವನು ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
ಮೊದಲು ತನ್ನನ್ನೇ ದ್ವೇಷ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡವನು, ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ಧೀರನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾಳೆ.
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ದೇಹವೇ ಮನುಷ್ಯನ ರಥ; ಆತ್ಮನೇ ಅದರ ಸಾರಥಿ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಅದರ ಕುದುರೆಗಳು. ಅವುಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರದಿಂದ, ಕೌಶಲದಿಂದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಳಗಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಧೀರನು ರಥಿಕನಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
ನಿಯಂತ್ರಿಸದ ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪಳಗದ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ರಥವನ್ನು, ಸಾರಥಿಯನ್ನು, ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲವು.
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ, ಅನರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥವೆಂದೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನರ್ಥವೆಂದೂ ನೋಡುವ ಮೂಢನು ಅತಿ ದುಃಖವನ್ನು ಸುಖವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು ಶ್ರೀ, ಪ್ರಾಣ, ಧನ, ಪತ್ನಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಬೇಗನೆ ಕೆಡುತ್ತಾನೆ.
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಲ್ಲದವನು, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ಆತ್ಮವೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಬಂಧು, ಆತ್ಮವೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ವೈರಿ.
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
ಯಾರು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಿಂದ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಆತ್ಮವೇ ಬಂಧು; ನಿಯಂತ್ರಿತನೇ ಬಂಧು, ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದವನೇ ವೈರಿ.
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಚಿಕ್ಕ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಎರಡು ಮೀನುಗಳಂತೆ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ.
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವವನು, ಸಾಧನಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಸದಾ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಐದು ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಯ್ಯದೆ, ಇತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವವನನ್ನು ಶತ್ರುಗಳೇ ಮೀರಿಸುತ್ತಾರೆ.
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ರಾಜರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲಾಗದ ಕಾರಣ ರಾಜ್ಯದ ಭ್ರಮೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ.
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದ ಕಾರಣ, ಪಾಪರಹಿತರೂ ಅವರಂತೆಯೇ ದಂಡಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಬೆರೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಒಣಗಿದ ಜೊತೆಗೆ ಹಸಿರೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪಿಗಳೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬಾರದು.
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
ತನ್ನೊಳಗೆ ಏಳುವ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿಯೂ, ಮೋಹದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆಪತ್ತು ನುಂಗುತ್ತದೆ.
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಋಜುತ್ವ, ಶುಚಿತ್ವ, ಸಂತೋಷ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ದಮ, ಸತ್ಯ, ಅನಾಯಾಸ ದುರಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ, ಅನಾಯಾಸ, ತಿತಿಕ್ಷೆ, ಧರ್ಮನಿತ್ಯತೆ, ಗುಪ್ತವಾದ ಮಾತು, ದಾನ — ಓ ಭಾರತ, ಇವು ಕೀಳರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿಂದೆ ಮತ್ತು ಬೈಗುಳದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮಾತನಾಡುವವನು ಪಾಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷಮಿಸುವವನು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
ದುಷ್ಟರ ಬಲ ಹಿಂಸೆ; ರಾಜರ ಬಲ ದಂಡವಿಧಾನ; ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಲ ಸೇವೆ; ಗುಣವಂತರ ಬಲ ಕ್ಷಮೆ.
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಮಾತಿನ ಸಂಯಮ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ವಿವಿಧ ಒಳಿತನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಓ ರಾಜನೇ, ಅದೇ ಮಾತು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
ಬಾಣಗಳಿಂದ ಇರಿದ ಮತ್ತು ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಕಡಿದ ಕಾಡು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಿದ ಅಸಹ್ಯ ದುರ್ವಚನದ ಮಾತಿನ ಗಾಯ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಯುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
ಬಾಣ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೂಪಾದ ಮೊನೆಗಳನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆಯಬಹುದು; ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಾತಿನ ಮುಳ್ಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
ಮಾತಿನ ಬಾಣಗಳು ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡವನು ಹಗಲಿರುಳು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವು ಇತರರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ; ವಿವೇಕಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಾರದು.
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಪರಾಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೋ, ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಅವನು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವಿಷಯಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
ಬುದ್ಧಿ ಕಲುಷಿತವಾಗಿ ವಿನಾಶ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ನೀತಿಯಂತೆ ತೋರುವ ಅನೀತಿ ಹೃದಯದಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಬುದ್ಧಿ ಪುತ್ರರ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ; ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗಿನ ವೈರದಿಂದ ನೀನು ಅವರನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ರಾಜನಾಗಬಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು — ಓ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಲಿ; ಅವನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಾಸಿಸಲಿ.
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
ಆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು.
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಅನೇಕ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ.