മഹാഭാരതം · അധ്യായം 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
ഉണർന്നിരുന്ന് വേവുന്ന എനിക്ക് നീ എന്ത് കർത്തവ്യം കാണുന്നുവോ, അത് ഞങ്ങളോട് പറയൂ, തത്താ; നീ ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളിൽ നിപുണനും ശുദ്ധനുമാണ്.
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
അതിനാൽ, വിദുരാ, യഥാവിധി ഉപദേശിക്കൂ; അജാതശത്രുവിനുവേണ്ടി എല്ലാം ജ്ഞാനപൂർവ്വം പറയൂ. അദീനസത്ത്വാ, നിനക്ക് ഹിതവും ശ്രേയസ്കരവുമെന്ന് തോന്നുന്നത് കുരുക്കൾക്കായി പറയൂ.
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
പാപഭയത്താൽ പാപം മാത്രം കാണുന്ന ഞാൻ, കലങ്ങിയ മനസ്സോടെ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു. അജാതശത്രുവിന് യഥാവിധി അഭീഷ്ടമായതെല്ലാം എന്നോട് പറയൂ…
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
ശുഭമോ അശുഭമോ, വെറുക്കപ്പെടേണ്ടതോ പ്രിയമോ, ചോദിക്കാതെ ആർക്കും പറയാത്തവനാണ് പരാജയം ആഗ്രഹിക്കാത്തവൻ.
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
അതിനാൽ, രാജാവേ, കുരുക്കൾക്ക് ഹിതമായത് നിന്നോട് ഞാൻ പറയാം. ശ്രേയസ്കരവും ധർമ്മ്യവുമായ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ.
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
ഭാരതാ, കള്ളത്തോടെ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളും അനുചിതമായ ഉപായങ്ങളാൽ തുടങ്ങിയവയും ഇങ്ങനെയുള്ളവ സിദ്ധിക്കുകയില്ല. നിന്റെ മനസ്സ് അവയിൽ വയ്ക്കരുത്…
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
അതുപോലെതന്നെ, വിധിപ്രകാരം ചെയ്ത കർമ്മം സിദ്ധിക്കാതിരുന്നാലും ബുദ്ധിമാൻ അതിൽ മനസ്സ് തളർത്തരുത്.
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
അനന്തരഫലങ്ങളുള്ള കർമ്മങ്ങളിൽ അവയുടെ ഫലങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം; നന്നായി ആലോചിച്ചു മാത്രം ചെയ്യണം, പെട്ടെന്ന് ഒന്നും ചെയ്യരുത്.
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
കർമ്മങ്ങളുടെ തുടർഫലവും വിപാകവും നന്നായി പരിശോധിച്ച്, സ്വന്തം ശക്തിയും കണക്കിലെടുത്ത്, ധീരൻ ചെയ്യണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കണം.
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
നിലയിലും വളർച്ചയിലും ക്ഷയത്തിലും, ഖജനാവിലും രാജ്യത്തും ദണ്ഡത്തിലും പ്രമാണം അറിയാത്തവൻ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
എന്നാൽ ഈ പ്രമാണങ്ങളെ പറഞ്ഞതുപോലെ കാണുന്നവനും, ധർമ്മാർത്ഥ ജ്ഞാനമുള്ളവനും രാജ്യം നേടുന്നു.
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
രാജ്യം ലഭിച്ചു എന്നുകരുതി അനുചിതമായി പെരുമാറരുത്; അവിനയമാണ് ശ്രീയെ നശിപ്പിക്കുന്നത്, വാർദ്ധക്യം ഉത്തമമായ രൂപത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
ഉത്തമമായ ഇരകൊണ്ടു മറച്ച ഇരുമ്പു ചൂണ്ടയെ ആഹാരമോഹിയായ മീൻ വിഴുങ്ങുന്നു; അതിന്റെ ഫലം അത് നോക്കുന്നില്ല.
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
വിഴുങ്ങാൻ കഴിയുന്നതും ദഹിക്കുന്നതും ഫലത്തിൽ ഹിതകരമായതുമായ ഒന്നാണ് ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
വൃക്ഷത്തിലെ പഴുക്കാത്ത ഫലങ്ങൾ പറിക്കുന്നവന് അവയിൽ നിന്ന് രസം ലഭിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ വിത്തും നശിക്കുന്നു.
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
എന്നാൽ യഥാസമയം പഴുത്ത് പക്വമായ ഫലം എടുക്കുന്നവൻ ഫലത്തിൽ നിന്ന് രസം നേടുന്നു; വിത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഫലവും നേടുന്നു.
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
വണ്ട് പൂക്കളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് തേൻ എടുക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് ധനം ഉപദ്രവമില്ലാതെ എടുക്കണം.
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
ഓരോ പൂവായി ശേഖരിക്കണം; വേര് മുറിക്കരുത് — തോട്ടത്തിലെ മാലക്കാരനെപ്പോലെ, കരി ഉണ്ടാക്കുന്നവനെപ്പോലെയല്ല.
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
ഇത് ചെയ്താൽ എനിക്കെന്ത് ഫലം? ചെയ്യാതിരുന്നാൽ എനിക്കെന്ത് ഫലം? ഇങ്ങനെ കർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച ശേഷം മനുഷ്യൻ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യാം.
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
ചില കാര്യങ്ങൾ എപ്പോഴും ആരംഭിക്കരുതാത്തവയാണ്; അവ താനേ വന്നതുപോലെയാണ്. അവയിൽ മനുഷ്യപ്രയത്നവും നിഷ്ഫലമാകും.
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
അനർത്ഥത്തിൽ മുഴുകി അർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖനായവനെ, സ്ത്രീകൾ ഷണ്ഡനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ, ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
ആരുടെ അനുഗ്രഹം നിഷ്ഫലമോ, കോപവും വ്യർത്ഥമോ, അവനെ സ്ത്രീകൾ ഷണ്ഡനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
ബുദ്ധിമാനായ മനുഷ്യൻ ചെറിയ വേരും വലിയ ഫലവുമുള്ള ചില കാര്യങ്ങൾ വേഗം ആരംഭിക്കുന്നു; അത്തരം കാര്യങ്ങൾ അവൻ നീട്ടിവെക്കുന്നില്ല.
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
എല്ലാം നേരെ കാണുന്നവൻ, കണ്ണുകൊണ്ട് കുടിക്കുന്നതുപോലെ; നിശബ്ദനായി ഇരുന്നാലും പ്രജകൾ അവനോട് അനുരക്തരായിരിക്കും.
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
നന്നായി പൂത്തതെങ്കിലും ഫലമില്ലാത്തതാകാം; ഫലമുള്ളതെങ്കിലും കയറാൻ പ്രയാസമാകാം; പച്ചയാണെങ്കിലും പഴുത്തതുപോലെ തോന്നാം, എന്നാൽ ഒരിക്കലും കൊഴിയരുത്.
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
കണ്ണ്, മനസ്സ്, വാക്ക്, കർമ്മം എന്നീ നാലു വിധങ്ങളിലൂടെ ആരു ലോകത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നുവോ, അവനെ ലോകവും പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു.
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
വേടനെ മാൻ ഭയപ്പെടുന്നതുപോലെ ആരെ ജീവികൾ ഭയപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ സമുദ്രംവരെ വ്യാപിച്ച ഭൂമി നേടിയാലും നശിക്കുന്നു.
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
അച്ഛനും മുത്തച്ഛനും നൽകിയ രാജ്യം ലഭിച്ചാലും, സ്വന്തം കർമ്മത്താൽ അനീതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു; കാറ്റ് മേഘത്തെ ചെന്നു ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ.
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
ധർമ്മം ആചരിക്കുന്ന രാജാവിന്, ആദിമുതൽ സജ്ജനങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന നടപ്പനുസരിച്ച്, സമ്പത്തു നിറഞ്ഞ ഭൂമി വളരുന്നു; അത് ഐശ്വര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
എന്നാൽ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് അധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനു, തീയിൽ വെച്ച തോൽ ചുരുങ്ങുന്നതുപോലെ ഭൂമി ചുരുങ്ങുന്നു.
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
പരരാഷ്ട്രത്തെ തകർക്കുന്നതിൽ ഏത് ശ്രമമാണോ നടത്തുന്നത്, അതേ ശ്രമം സ്വരാഷ്ട്രത്തെ പരിപാലിക്കുന്നതിലും നടത്തണം.
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
ധർമ്മത്താൽ രാജ്യം നേടണം; ധർമ്മത്താൽ അതിനെ പാലിക്കണം. ധർമ്മമൂലമായ സമ്പത്ത് നേടിയവൻ അത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല, ക്ഷയിക്കുന്നുമില്ല.
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
ഭ്രാന്തന്റെ പുലമ്പലിൽ നിന്നും കുട്ടിയുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്നും പോലും എല്ലായിടത്തുനിന്നും സാരം ഗ്രഹിക്കണം; കല്ലുകളിൽ നിന്ന് സ്വർണ്ണം എടുക്കുന്നതുപോലെ.
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
മഹാന്മാരുടെ സുഭാഷിതങ്ങളും സത്കർമ്മങ്ങളും ഇവിടെയും അവിടെയും നിന്ന് ശേഖരിച്ചുകൊണ്ട്, ധീരൻ ശിലാഹാരിയെപ്പോലെ ഇരിക്കണം.
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
പശുക്കൾ ഗന്ധത്താൽ കാണുന്നു, ബ്രാഹ്മണർ വേദങ്ങളാൽ കാണുന്നു, രാജാക്കന്മാർ ചാരന്മാരാൽ കാണുന്നു, മറ്റുള്ളവർ കണ്ണുകളാൽ കാണുന്നു.
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
കറക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള പശു വലിയ ക്ലേശം അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ രാജാവേ, എളുപ്പത്തിൽ കറക്കാവുന്ന പശുവിനെ ആളുകൾ പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ല.
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
ചൂടാക്കാതെ തന്നെ വളയുന്ന മരത്തെ ചൂടാക്കേണ്ടതില്ല; സ്വയം വളഞ്ഞിരിക്കുന്ന മരത്തെ ബുദ്ധിമാൻ വീണ്ടും വളയ്ക്കരുത്.
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
ഈ ഉപമയാൽ ധീരൻ ബലവാനു മുന്നിൽ വണങ്ങണം; ബലവാനു വണങ്ങുന്നവൻ ഇന്ദ്രനു തന്നെ വണങ്ങുന്നു.
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
മൃഗങ്ങൾക്ക് നാഥൻ മഴദേവൻ; രാജാക്കന്മാർക്ക് ബന്ധുക്കൾ മന്ത്രിമാർ; സ്ത്രീകൾക്ക് ബന്ധുക്കൾ ഭർത്താക്കന്മാർ; ബ്രാഹ്മണർക്ക് ബന്ധുക്കൾ വേദങ്ങൾ.
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
സത്യത്താൽ ധർമ്മം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; യോഗത്താൽ വിദ്യ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ശുചിത്വത്താൽ രൂപം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; നടപ്പിനാൽ കുലം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
ആദരവിനാൽ ധാന്യം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ക്രമത്തിൽ കുതിരകളെ സംരക്ഷിക്കണം; പതിവായി നോക്കുന്നതിനാൽ പശുക്കളെയും, മലിന വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി സ്ത്രീകളെയും സംരക്ഷിക്കണം.
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
നടപ്പില്ലാത്തവന് കുലം പ്രമാണമല്ല എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; താഴ്ന്ന കുലങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരിലും നടപ്പുതന്നെയാണ് വിശിഷ്ടമാകുന്നത്.
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത്, രൂപം, വീര്യം, കുലമഹിമ, സുഖം, സൗഭാഗ്യം, സത്കാരം എന്നിവയിൽ അസൂയപ്പെടുന്നവന് അവസാനമില്ലാത്ത രോഗമുണ്ട്.
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
ചെയ്യരുതാത്തത് ചെയ്യുന്നതിനും കടമകൾ വിട്ടുകളയുന്നതിനും, അകാലത്തിലും രഹസ്യം ചോർത്തുന്നതിനും ഭയപ്പെടുന്നവൻ ലഹരി നൽകുന്നതൊന്നും കുടിക്കരുത്.
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
വിദ്യാമദം, ധനമദം, മൂന്നാമത് കുലമദം — ഇവ അഹങ്കാരികളുടെ ലഹരികൾ; ഇവതന്നെയാണ് സജ്ജനങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങൾ.
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
അസജ്ജനങ്ങൾ എന്തെങ്കിലും കാര്യത്തിനായി സജ്ജനങ്ങളാൽ ചിലപ്പോൾ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടാൽ, തങ്ങൾ സജ്ജനങ്ങളാണെന്ന് കരുതുന്നു — പ്രസിദ്ധരാണെങ്കിലും അവർ അസജ്ജനങ്ങൾ തന്നെ.
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
ആത്മസംയമമുള്ളവർക്ക് ആശ്രയം സജ്ജനങ്ങളാണ്; സജ്ജനങ്ങൾക്കും ആശ്രയം സജ്ജനങ്ങൾതന്നെ. അസജ്ജനങ്ങൾക്കും ആശ്രയം സജ്ജനങ്ങൾ; പക്ഷേ സജ്ജനങ്ങൾക്ക് അസജ്ജനങ്ങൾ ആശ്രയമല്ല.
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
വസ്ത്രമുള്ളവൻ സഭയെ ജയിച്ചു; മധുരാശയുള്ളവൻ — പശുസമ്പത്തുള്ളവൻ ജയിച്ചു; വാഹനമുള്ളവൻ വഴി ജയിച്ചു; ശീലവാൻ എല്ലാം ജയിച്ചു.
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
മനുഷ്യനിൽ ശീലമാണ് പ്രധാനം; ഇവിടെ അത് നശിച്ചുപോയവന് ജീവിതംകൊണ്ടോ ധനംകൊണ്ടോ ബന്ധുക്കൾകൊണ്ടോ ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല.
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
ധനികരുടെ ഭോജനം മാംസപ്രധാനമാണ്; മധ്യവർഗത്തിന്റേത് പാൽവിഭവപ്രധാനമാണ്; ദരിദ്രരുടേത് എണ്ണപ്രധാനമാണ്, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
ദരിദ്രർ എപ്പോഴും മികച്ച അന്നമാണ് ഭക്ഷിക്കുന്നത്; ആ രുചി ധനികരിൽ അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
ലോകത്തിൽ സാധാരണയായി ധനികർക്ക് ഭക്ഷിക്കാനുള്ള ശേഷി ഉണ്ടാകാറില്ല; ദരിദ്രർക്കാകട്ടെ, മരക്കഷണങ്ങൾപോലും ദഹിച്ചുപോകുന്നു, മഹീപതേ.
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
അധമർക്ക് ഭയം ഉപജീവനമില്ലായ്മയാണ്; മധ്യമർക്ക് ഭയം മരണമാണ്; എന്നാൽ ഉത്തമ മനുഷ്യർക്ക് അപമാനത്തേക്കാൾ വലിയ ഭയമില്ല.
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
അധികാരമദമാണ് ഏറ്റവും പാപകരം; മദ്യമദം മുതലായ മറ്റ് മദങ്ങളും അതുപോലെ തന്നെ; അധികാരമദത്താൽ ഉന്മത്തനായവൻ വീണശേഷമേ ബോധം വീണ്ടെടുക്കൂ.
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ വ്യാപരിക്കുന്ന നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ഈ ലോകം ഗ്രഹങ്ങളാൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ പീഡിതമാകുന്നതുപോലെ പീഡിതമാകുന്നു.
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
സ്വാഭാവികവും സ്വയത്തെ വലിക്കുന്നതുമായ പഞ്ചവർഗ്ഗത്താൽ ജയിക്കപ്പെട്ടവന് ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ വളരുന്നതുപോലെ ആപത്തുകൾ വർധിക്കുന്നു.
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
സ്വയം ജയിക്കാതെ അമാത്യരെയോ ശത്രുക്കളെയോ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ അമാത്യർ ജയിക്കപ്പെട്ടവൻ, അവൻ നിസ്സഹായനായി നശിക്കുന്നു.
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
ആദ്യം സ്വയം ശത്രുവിന്റെ രൂപത്തിൽ നിയോഗിക്കണം; പിന്നെ അമാത്യരെയും ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥമാകുന്നില്ല.
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വശപ്പെടുത്തിയവൻ, അമാത്യരെ ജയിച്ചവൻ, കുറ്റക്കാരുടെ മേൽ ദണ്ഡം ധരിക്കുന്നവൻ, ആലോചിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ധീരൻ എന്നിവരെ ശ്രീ പൂർണമായി സേവിക്കുന്നു.
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
രാജാവേ! ശരീരമാണ് മനുഷ്യന്റെ രഥം; ആത്മാവ് അതിന്റെ സാരഥി; ഇന്ദ്രിയങ്ങളാണ് അതിന്റെ കുതിരകൾ. അവയാൽ ജാഗ്രതയോടും കൗശലത്തോടും നന്നായി അടക്കിയ നല്ല കുതിരകളുമായി ധീരൻ രഥിയെപ്പോലെ സുഖമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നു.
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
അടക്കപ്പെടാത്ത ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മെരുങ്ങാത്ത കുതിരകൾ രഥത്തോടും സാരഥിയോടും കൂടെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്.
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
ജയിക്കപ്പെടാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ, അനർത്ഥത്തെ അർത്ഥമായും അർത്ഥത്തെ അനർത്ഥമായും കാണുന്ന മൂഢൻ വലിയ ദുഃഖത്തെ സുഖമായി കരുതുന്നു.
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വശത്ത് നടക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യം, പ്രാണൻ, ധനം, ഭാര്യ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേഗം നശിക്കുന്നു.
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
അർത്ഥങ്ങൾക്ക് ഈശ്വരനായിരിക്കുമ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് ഈശ്വരനല്ലാത്തവൻ, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലായ്മ കാരണം തന്റെ ഐശ്വര്യത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു.
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയെ നിയന്ത്രിച്ച് ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കണം; ആത്മാവുതന്നെയാണ് ആത്മാവിന്റെ ബന്ധു, ആത്മാവുതന്നെയാണ് ആത്മാവിന്റെ ശത്രു.
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
ആരാണോ തന്റെ ആത്മാവിനാൽ തന്റെ ആത്മാവിനെ ജയിച്ചത്, അവന്റെ ആത്മാവുതന്നെ അവന്റെ ബന്ധു; അടക്കപ്പെട്ടവൻ തന്നെ ബന്ധു, അടക്കപ്പെടാത്തവൻ തന്നെ ശത്രു.
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
രാജാവേ, ചെറിയ വലയിൽ കുടുങ്ങിയ രണ്ടു മീനുകളെപ്പോലെ കാമവും ക്രോധവും വിവേകത്തെ കൊള്ളയടിക്കുന്നു.
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
ഇവിടെ ധർമ്മവും അർത്ഥവും നന്നായി പരിഗണിച്ച് ഉപാധികൾ നേടുന്നവൻ, ഉപാധിസമ്പന്നനായി എന്നും സുഖത്തിൽ വളരുന്നു.
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
മനസ്സിൽ ജനിക്കുന്ന അഞ്ച് ആന്തരശത്രുക്കളെ ജയിക്കാതെ മറ്റു ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെ ശത്രുക്കൾ കീഴടക്കുന്നു.
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരും സ്വകർമ്മങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നതായി കാണുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തതിനാൽ രാജ്യമോഹങ്ങളിൽ അവർ കുടുങ്ങുന്നു.
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
പാപികളെ ഉപേക്ഷിക്കാത്തതിനാൽ, പാപമില്ലാത്തവരും അവർക്കു സമമായ ദണ്ഡം ഏൽക്കുന്നു; കൂടിച്ചേരലിനാൽ ഉണങ്ങിയതിനോടൊപ്പം നനഞ്ഞതും കത്തുന്നു. അതിനാൽ പാപികളുമായി സന്ധി ചെയ്യരുത്.
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
തന്നിൽ ഉയരുന്ന ശത്രുക്കളെയും ഇരുപത്തഞ്ച് ലക്ഷ്യങ്ങളെയും കണ്ടിട്ടും മോഹത്താൽ അവയെ നിയന്ത്രിക്കാത്ത മനുഷ്യനെ ആപത്ത് വിഴുങ്ങുന്നു.
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
അസൂയയില്ലായ്മ, ഋജുത്വം, ശൗചം, സന്തോഷം, പ്രിയവാക്ക്, ദമം, സത്യം, അനായാസം എന്നിവ ദുരാത്മാക്കളിൽ ഉണ്ടാകാറില്ല.
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
ആത്മജ്ഞാനം, അനായാസം, തിതിക്ഷ, ധർമ്മനിത്യത, സംയമിത വാക്ക്, ദാനം — ഹേ ഭാരത, ഇവ നീചരിൽ ഉണ്ടാകാറില്ല.
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
അറിവില്ലാത്തവർ ആക്രോശത്താലും നിന്ദയാലും ജ്ഞാനികളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു; സംസാരിക്കുന്നവൻ പാപം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; ക്ഷമിക്കുന്നവൻ മോചിതനാകുന്നു.
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
ദുഷ്ടരുടെ ബലം ഹിംസയാണ്; രാജാക്കന്മാരുടെ ബലം ദണ്ഡവിധിയാണ്; സ്ത്രീകളുടെ ബലം ശുശ്രൂഷയാണ്; ഗുണവാന്മാരുടെ ബലം ക്ഷമയാണ്.
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
രാജാവേ, വാക്കിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ദുഷ്കരമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അർത്ഥവത്തും വൈവിധ്യവുമായ വാക്കുകൾ ഏറെ പറയുക സാധ്യമല്ല.
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
നന്നായി പറഞ്ഞ വാക്ക് വിവിധമായ നന്മ കൊണ്ടുവരുന്നു; രാജാവേ, അതേ വാക്ക് ദുഷിച്ച് പറഞ്ഞാൽ അനർത്ഥത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
അമ്പുകളാൽ മുറിവേറ്റതും കോടാലിയാൽ വെട്ടപ്പെട്ടതുമായ കാട് വീണ്ടും തളിർക്കുന്നു; എന്നാൽ വാക്കുകൊണ്ട് പറഞ്ഞ നീചമായ ദുർവചനത്തിന്റെ വാക്കുമുറിവ് ഒരിക്കലും ഉണങ്ങുന്നില്ല.
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
അമ്പുകളും ഇരുമ്പ് മുനകളും ശരീരത്തിൽനിന്ന് എടുക്കാം; എന്നാൽ ഹൃദയത്തിൽ തറച്ചുനിൽക്കുന്ന വാക്കിന്റെ മുള്ള് എടുക്കാനാവില്ല.
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
വാക്കുകളായ അമ്പുകൾ വായിൽനിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു; അവയേറ്റവൻ രാവും പകലും ദുഃഖിക്കുന്നു. അവ മറ്റൊരാളുടെ മർമസ്ഥാനങ്ങളിൽ വീഴുന്നു; ജ്ഞാനി അവയെ മറ്റുള്ളവരുടെ നേരെ അയക്കരുത്.
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
ദേവന്മാർ ആർക്കു പരാജയം നൽകുന്നുവോ, അവന്റെ ബുദ്ധി അവർ അപഹരിക്കുന്നു; അപ്പോൾ അവൻ അധമമായവയെയേ കാണുന്നു.
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
ബുദ്ധി മലിനമാകുകയും നാശം അടുത്തെത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, നീതിപോലെ തോന്നുന്ന അനീതി ഹൃദയത്തിൽനിന്ന് അകലുന്നില്ല.
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ഈ ബുദ്ധി പുത്രന്മാരാൽ പൊതിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പാണ്ഡവരോടുള്ള വിരോധംകൊണ്ട് നീ അവരെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും രാജാവാകാൻ യോഗ്യതയുള്ള ലക്ഷണസമ്പന്നൻ — ഹേ ധൃതരാഷ്ട്രാ, ആ യുധിഷ്ഠിരൻ നിന്റെ ശിഷ്യനാകട്ടെ; അവൻ തന്നെ നിന്നെ ശാസിക്കട്ടെ.
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
ആ യുധിഷ്ഠിരൻ നിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെക്കാളും അധികം ഭാഗ്യത്താൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ; തേജസ്സും പ്രജ്ഞയുമുള്ളവൻ, ധർമ്മാർത്ഥതത്ത്വം അറിയുന്നവൻ.
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
കരുണയും സൗമ്യതയും കൊണ്ട് ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നിന്നോടുള്ള ആദരവുകൊണ്ട് പല ക്ലേശങ്ങളും സഹിക്കുന്നു.