ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसि ।
तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः ॥ ५.३४.१ ॥
ଜାଗ୍ରତ ଥାଇ ଦହୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦେଖୁଛ, ତାହା ଆମକୁ କୁହ, ହେ ତାତ; ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ ଓ ଶୁଚି।
5.34.2
तस्माद्यथावद्विदुर प्रशाधि ।
प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोः।
यन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्व ।
श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम् ॥ ५.३४.२ ॥
ତେଣୁ, ବିଦୁର, ଯଥାବତ୍ ଉପଦେଶ ଦିଅ; ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରଜ୍ଞାପୂର୍ବକ କୁହ। ହେ ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ତୁମକୁ ହିତକର ଓ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମନେ ହୁଏ, ତାହା କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁହ।
5.34.3
पापाशङ्की पापमेवानुपश्यन् ।
पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम् ।
कजे तन्मे ब्रूहि तत्पं यथाव-
न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः ॥ ५.३४.३ ॥
ପାପର ଆଶଙ୍କାରେ କେବଳ ପାପ ହିଁ ଦେଖୁଥିବା ମୁଁ, ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି। ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାବତ୍ ଯାହା ଇଷ୍ଟ, ସବୁ ମୋତେ କୁହ…
5.34.4
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् ।
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयाद्यः स नेच्छेत्पराभवम् ॥ ५.३४.४ ॥
ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ଦ୍ୱେଷଯୋଗ୍ୟ ହେଉ କି ପ୍ରିୟ, ଯେ ନ ପଚରା ହୋଇ କାହାକୁ କିଛି କହେ ନାହିଁ, ସେ ପରାଜୟ ଚାହେ ନାହିଁ।
5.34.5
तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्हितं यत्स्यान्कुरून्प्रति ।
वचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे ॥ ५.३४.५ ॥
ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଶ୍ରେୟସ୍କର ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ମୋ ବାଣୀ ଶୁଣ।
5.34.6
मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्ध्येतादीनि भारत ।
अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म ते…मनः कृथाः ॥ ५.३४.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ମିଥ୍ୟାରେ ସଂଯୁକ୍ତ କର୍ମ ଏବଂ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁମ ମନ ସେଥିରେ ଦିଅ ନାହିଁ…
5.34.7
तथैव योगविहितं यत्तु कर्म न सिध्यति ।
उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ५.३४.७ ॥
ସେହିପରି, ଯଥାବିଧି ଉପାୟରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଥିରେ ମନକୁ ଖିନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.34.8
अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु ।
संप्रधार्य च कुर्वीत सहसा न समाचरेत् ॥ ५.३४.८ ॥
ପରିଣାମ ଥିବା କର୍ମରେ ସେଥିର ଫଳାଫଳ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କରିବା ଉଚିତ, ହଠାତ୍ କିଛି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.34.9
अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् ।
उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा ॥ ५.३४.९ ॥
କର୍ମର ପରିଣାମ ଓ ଫଳ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି, ନିଜ ଶକ୍ତି ବିଚାରି, ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି କରିବେ କି ନ କରିବେ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ।
5.34.10
यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।
कोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते ॥ ५.३४.१० ॥
ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟରେ, ଭଣ୍ଡାର, ଜନପଦ ଓ ଦଣ୍ଡ (ସେନା)ର ପ୍ରମାଣ ଯିଏ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ।
5.34.11
यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यति ।
युक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति ॥ ५.३४.११ ॥
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ପ୍ରମାଣଗୁଡିକୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଅନୁସାରେ ଦେଖେ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
5.34.12
न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम् ।
श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम् ॥ ५.३४.१२ ॥
ରାଜ୍ୟ ମିଳିଗଲା ବୋଲି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଅବିନୟ ହିଁ ଶ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେପରି ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରୂପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
5.34.13
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् ।
अन्नाभिलाषी ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥ ५.३४.१३ ॥
ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଲୌହ ବଡ଼ିଶାକୁ ଅନ୍ନାଭିଳାଷୀ ମାଛ ଗିଳେ; ସେ ତାର ପରିଣାମ ଦେଖେ ନାହିଁ।
5.34.14
यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत् ।
हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता ॥ ५.३४.१४ ॥
ଯାହା ଗିଳିହେବ, ଯାହା ହଜମ ହେବ ଓ ଯାହାର ପରିଣାମ ହିତକର, ସେଇଟି ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
5.34.15
वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यः ।
स नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति ॥ ५.३४.१५ ॥
ଯେ ଗଛର କଞ୍ଚା ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ରସ ପାଏ ନାହିଁ ଓ ତାର ବୀଜ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.34.16
यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः ॥ ५.३४.१६ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେ ସମୟରେ ପାଚିଲା, ପରିପକ୍ୱ ଫଳ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଫଳରୁ ରସ ପାଏ, ଏବଂ ବୀଜରୁ ପୁଣି ଫଳ ପାଏ।
5.34.17
यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया ॥ ५.३४.१७ ॥
ଭ୍ରମର ଫୁଲକୁ ରକ୍ଷା କରି ମହୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେହିପରି ମଣିଷଙ୍କଠାରୁ ଧନ ଅହିଂସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
5.34.18
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः ॥ ५.३४.१८ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ, ମୂଳ କାଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — ବଗିଚାରେ ମାଳାକାର ପରି, କୋଇଲା କରିବା ଲୋକ ପରି ନୁହେଁ।
5.34.19
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतः ।
इति कर्माणि सञ्चिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा ॥ ५.३४.१९ ॥
ଏହା କଲେ ମୋର କ'ଣ ହେବ, ଏବଂ ନ କଲେ ମୋର କ'ଣ ହେବ? ଏପରି କର୍ମ ବିଚାର କରି ମନୁଷ୍ୟ କରିପାରେ କିମ୍ବା ନ କରିପାରେ।
5.34.20
अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं यथाऽगताः ।
कृतः पुरुषकारोऽहि भवेद्येषु निरर्थकः ॥ ५.३४.२० ॥
କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବଦା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପେ ଆସିଥିବା ପରି। ସେଥିରେ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ ହୁଏ।
5.34.21
अनर्थे चैव निरतमर्थे चैव पराङ्भुखम् ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२१ ॥
ଅନର୍ଥରେ ନିରତ ଏବଂ ଅର୍ଥରୁ ବିମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ନାରୀମାନେ ଷଣ୍ଢ ସ୍ୱାମୀ ଚାହାଁନ୍ତି ପରି, ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.34.22
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३४.२२ ॥
ଯାହାର ପ୍ରସାଦ ନିଷ୍ଫଳ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ, ତାହାକୁ ନାରୀମାନେ ଷଣ୍ଢ ସ୍ୱାମୀ ଚାହାଁନ୍ତି ପରି ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.34.23
कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान् ।
क्षिप्रमारभते कर्तुं न दीर्घयति तादृशान् ॥ ५.३४.२३ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ ସାନ ମୂଳ କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଫଳଯୁକ୍ତ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ କରେ; ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେ ଲମ୍ବାଏ ନାହିଁ।
5.34.24
ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषा नु पिबन्निव ।
आसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः ॥ ५.३४.२४ ॥
ଯିଏ ସବୁକିଛି ସିଧାସଳଖ ଦେଖେ, ଯେମିତି ଆଖିରେ ପିଉଛି; ମୌନ ହୋଇ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରକ୍ତ ରହନ୍ତି।
5.34.25
सुपुष्पितः स्यादफलः फलितः स्याद्दुरारुहः ।
अपक्वः पक्वसङ्काशो न तु शीर्येत कर्हिचित् ॥ ५.३४.२५ ॥
ଭଲ ଭାବେ ଫୁଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୋଇପାରେ; ଫଳବନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ; କଞ୍ଚା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଚିଲା ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କଦାପି ଝଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.34.26
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
प्रसादयति यो लोकं तं लोकोऽनुप्रसीदति ॥ ५.३४.२६ ॥
ଚକ୍ଷୁ, ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ କର୍ମ—ଏହି ଚାରି ଉପାୟରେ ଯିଏ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
5.34.27
यस्मात्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इव ।
सागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते ॥ ५.३४.२७ ॥
ଶିକାରୀଠାରୁ ହରିଣମାନେ ଯେପରି ଭୟ କରନ୍ତି, ସେପରି ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ପୃଥିବୀ ପାଇ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.34.28
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्यापि स्वेन कर्मणा ।
वायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः ॥ ५.३४.२८ ॥
ପିତା ଓ ଅଜାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ନିଜ କର୍ମରୁ ଅନୀତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେ ତାହା ହରାଏ; ପବନ ମେଘ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ତାହାକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦିଏ ପରି।
5.34.29
धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितः ।
वसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी ॥ ५.३४.२९ ॥
ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ, ଆରମ୍ଭରୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିବା ପଥରେ, ଧନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ବଢ଼େ; ତାହା ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ।
5.34.30
अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतः ।
प्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा। ॥ ५.३४.३० ॥
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ, ତା ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚମଡ଼ା ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ।
5.34.31
य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रविमर्दने ।
स एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने । ॥ ५.३४.३१ ॥
ପରରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଦଳନ କରିବାରେ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ସେହି ଚେଷ୍ଟା ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ର ପରିପାଳନରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
5.34.32
धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत् ।
धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते ॥ ५.३४.३२ ॥
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମମୂଳକ ଶ୍ରୀ ପାଇ ସେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.34.33
अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिजल्पतः ।
सर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम् ॥ ५.३४.३३ ॥
ପାଗଳର ପ୍ରଳାପରୁ ଏବଂ ଶିଶୁର କଥାରୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ସାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ପଥରରୁ ସୁନା ନିଆଯାଏ।
5.34.34
सुव्याहृतानि महतां सुकृतानि ततस्ततः ।
सञ्चिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा ॥ ५.३४.३४ ॥
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସୁଭାଷିତ ଓ ସତ୍କର୍ମ ଇତସ୍ତତଃ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଶିଳାହାରୀ ପରି ରହିବା ଉଚିତ।
5.34.35
गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाः ।
चारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः ॥ ५.३४.३५ ॥
ଗାଈମାନେ ଗନ୍ଧରେ ଦେଖନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦରେ ଦେଖନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଆଖିରେ ଦେଖନ୍ତି।
5.34.36
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुघा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ ५.३४.३६ ॥
ଯେଉଁ ଗାଈ ଦୁର୍ଦୁହା (ଦୁହିବାରେ କଷ୍ଟକର) ସେ ବହୁତ କ୍ଳେଶ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ସୁଦୁଘା (ସହଜରେ ଦୁହାଯାଏ) ତାହାକୁ ଲୋକେ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.34.37
यदतप्तं प्रणमति न तत्सन्तापमर्हति ।
यच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयेद्बुधः ॥ ५.३४.३७ ॥
ଯେଉଁ କାଠ ତପାଇବା ବିନା ନତ ହୁଏ, ତାକୁ ତପାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯେଉଁ କାଠ ନିଜେ ନତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାକୁ ଆହୁରି ନତ କରିବେ ନାହିଁ।
5.34.38
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ ५.३४.३८ ॥
ଏହି ଉପମାରେ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ବଳବାନ ଆଗରେ ନତ ହେବ; ଯେ ବଳବାନ ଆଗରେ ନତ ହୁଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗରେ ହିଁ ନତ ହୁଏ।
5.34.39
पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मन्त्रिबान्धवाः ।
पतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः ॥ ५.३४.३९ ॥
ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ ପର୍ଜନ୍ୟ; ରାଜାମାନଙ୍କର ବାନ୍ଧବ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବାନ୍ଧବ ସ୍ୱାମୀମାନେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବାନ୍ଧବ ବେଦ।
5.34.40
सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते ॥ ५.३४.४० ॥
ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ଯୋଗରେ ବିଦ୍ୟା ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ଶୁଚିତାରେ ରୂପ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ଆଚରଣରେ କୁଳ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।
5.34.41
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षेदनुक्रमात् ।
अभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः ॥ ५.३४.४१ ॥
ସମ୍ମାନରେ ଶସ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; କ୍ରମାନୁସାରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ବାରମ୍ବାର ଦେଖିବାରେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ମଳିନ ବସ୍ତ୍ରରୁ ଦୂରରେ ରଖି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
5.34.42
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः ।
अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥ ५.३४.४२ ॥
ଆଚରଣହୀନ ଲୋକ ପାଇଁ କୁଳ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୋର ମତ; ନୀଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ ହିଁ ବିଶେଷତା ଦିଏ।
5.34.43
य ईर्षुः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वये ।
सुखसौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः ॥ ५.३४.४३ ॥
ଯେ ଅନ୍ୟର ଧନ, ରୂପ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, କୁଳପରମ୍ପରା, ସୁଖ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନରେ ଈର୍ଷା କରେ, ତାର ରୋଗ ଅନନ୍ତ।
5.34.44
अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात् ।
अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ ५.३४.४४ ॥
ଅକରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗରୁ, ଅକାଳରେ ଓ ମନ୍ତ୍ରଭେଦରୁ ଯେ ଭୀତ, ସେ ଯାହାରେ ମଦ ଚଢ଼େ ତାହା ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.34.45
विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः ।
मदा एतेऽवलिप्तानामेत एव सतां दमाः ॥ ५.३४.४५ ॥
ବିଦ୍ୟାମଦ, ଧନମଦ, ତୃତୀୟ କୁଳମଦ — ଏଗୁଡ଼ିକ ଅହଂକାରୀଙ୍କର ମଦ; ଏହିସବୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂଯମ।
5.34.46
असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः क्वचित्कार्ये कदाचन ।
मन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम् ॥ ५.३४.४६ ॥
ଅସଜ୍ଜନମାନେ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଡାକିଲେ, ନିଜକୁ ସଜ୍ଜନ ଭାବନ୍ତି — ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅସଜ୍ଜନ।
5.34.47
गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिः ।
असतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः ॥ ५.३४.४७ ॥
ଆତ୍ମସଂଯମୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସଜ୍ଜନ; ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନ। ଅସଜ୍ଜନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସଜ୍ଜନ; କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅସଜ୍ଜନ ନୁହେଁ।
5.34.48
जिता सभा वस्त्रवता मिष्टाशा गोमता जिता ।
अध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम् ॥ ५.३४.४८ ॥
ବସ୍ତ୍ରବାନ ସଭା ଜିତିଲେ; ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଇଚ୍ଛୁକ — ଗୋଧନବାନ ଜିତିଲେ; ଯାନବାନ ପଥ ଜିତିଲେ; ଶୀଳବାନ ସବୁ ଜିତିଲେ।
5.34.49
शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यति ।
न तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः ॥ ५.३४.४९ ॥
ମନୁଷ୍ୟରେ ଶୀଳ ହିଁ ପ୍ରଧାନ; ଯାହାର ତାହା ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାହାର ଜୀବନ, ଧନ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନ ଥାଏ।
5.34.50
आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् ।
तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ ॥ ५.३४.५० ॥
ଧନୀଙ୍କ ଭୋଜନ ମାଂସପ୍ରଧାନ, ମଧ୍ୟବିତ୍ତଙ୍କ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟପ୍ରଧାନ, ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ତୈଳପ୍ରଧାନ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5.34.51
संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदा ।
श्रुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा ॥ ५.३४.५१ ॥
ଦରିଦ୍ରମାନେ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ହିଁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ସେହି ସ୍ବାଦ ଧନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
5.34.52
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
जीर्यन्त्यपि हि काष्ठानि दरिद्राणां महीपते ॥ ५.३४.५२ ॥
ଜଗତରେ ସାଧାରଣତଃ ଧନୀଙ୍କର ଭୋଜନ କରିବାର ଶକ୍ତି ନଥାଏ; ହେ ମହୀପତି, ଦରିଦ୍ରଙ୍କର କାଠ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
5.34.53
अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ।
उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ॥ ५.३४.५३ ॥
ଅଧମମାନଙ୍କର ଭୟ ଜୀବିକାର ଅଭାବ; ମଧ୍ୟମମାନଙ୍କର ଭୟ ମୃତ୍ୟୁ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅପମାନଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟ ଥାଏ।
5.34.54
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयः ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि नो पतित्वाऽवबुध्यते ॥ ५.३४.५४ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ମଦ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ, ମଦ୍ୟପାନ-ମଦ ଆଦି ଅନ୍ୟ ମଦ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା ପରେ ହିଁ ସେ ସଚେତ ହୁଏ।
5.34.55
इन्द्रियौरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैः ।
तैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव ॥ ५.३४.५५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଲାଗିଥିବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ପରି ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
5.34.56
यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्षिणा ।
आपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट् ॥ ५.३४.५६ ॥
ଯିଏ ନିଜର ସହଜ ଏବଂ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଟାଣୁଥିବା ପଞ୍ଚବର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଜିତା ଯାଏ, ତାହାର ଆପଦ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ବଢ଼େ।
5.34.57
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते ।
अमित्रान्वा जितामात्यः सोऽवशः परिहीयते ॥ ५.३४.५७ ॥
ନିଜକୁ ନ ଜିତି ଯିଏ ଅମାତ୍ୟ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, କିମ୍ବା ଯାହାର ଅମାତ୍ୟ ଜିତା ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ଅସହାୟ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.34.58
आत्मानमेव प्रथमं द्वेष्यरूपेण योजयेत् ।
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ॥ ५.३४.५८ ॥
ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଶତ୍ରୁ ରୂପରେ ନିଯୋଜିତ କରିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ଅମାତ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିବାର ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.34.59
वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु ।
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥ ५.३४.५९ ॥
ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବଶରେ, ଅମାତ୍ୟ ଜିତା ଯାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଅପରାଧୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଧରେ, ଯିଏ ବିଚାରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଧୀର, ତା'ପାଖରେ ଶ୍ରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରହେ।
5.34.60
रथः शरीरं पुरुषस्य राज-
न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाः।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ ५.३४.६० ॥
ହେ ରାଜନ! ଶରୀର ହିଁ ମନୁଷ୍ୟର ରଥ; ଆତ୍ମା ତାହାର ସାରଥି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ତାହାର ଘୋଡ଼ା। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରମତ୍ତ, କୁଶଳ, ଭଲ ଭାବେ ବଶୀଭୂତ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଧୀର ମନୁଷ୍ୟ ରଥୀ ପରି ସୁଖରେ ଚାଲେ।
5.34.61
एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम् ।
अविधेया इवादान्ताः सरथं सारथिं हयम् ॥ ५.३४.६१ ॥
ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅବାଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ପରି ରଥ, ସାରଥି ଓ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ବିନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
5.34.62
अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतः ।
इन्द्रियैरजितैर्बालः सुदुःखं मन्यते सुखम् ॥ ५.३४.६२ ॥
ଅଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯୋଗୁଁ, ଅନର୍ଥକୁ ଅର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଅନର୍ଥ ଦେଖୁଥିବା ମୂର୍ଖ ଅତି ଦୁଃଖକୁ ସୁଖ ମନେ କରେ।
5.34.63
धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगः ।
श्रीप्राणधनदारेभ्यः क्षिप्रं स परिहीयते ॥ ५.३४.६३ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ତ୍ୟାଗ କରି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବଶରେ ଚାଲେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରୀ, ପ୍ରାଣ, ଧନ ଓ ପତ୍ନୀରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
5.34.64
अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरः ।
इन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वार्याद्भूश्यते हि सः ॥ ५.३४.६४ ॥
ଯିଏ ଧନର ଅଧୀଶ୍ବର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଧୀଶ୍ବର ନୁହେଁ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଭାବରୁ ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ ପତିତ ହୁଏ।
5.34.65
आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैः ।
आत्मा ह्येवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५.३४.६५ ॥
ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରି ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମା ହିଁ ଆତ୍ମାର ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ଆତ୍ମା ହିଁ ଆତ୍ମାର ଶତ୍ରୁ।
5.34.66
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनैवात्मात्मना जितः ।
स एव नियतो बन्धुः स एव नियतो रिपुः ॥ ५.३४.६६ ॥
ଯିଏ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜିତିଛି, ତାହାର ଆତ୍ମା ହିଁ ତାହାର ବନ୍ଧୁ; ସଂଯତ ହିଁ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅସଂଯତ ହିଁ ଶତ୍ରୁ।
5.34.67
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झपावपिहितावुरू ।
कामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः ॥ ५.३४.६७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଛୋଟ ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଇଟି ମାଛ ପରି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ଲୁଟନ୍ତି।
5.34.68
समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छति ।
स वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते ॥ ५.३४.६८ ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି ଯିଏ ସାଧନ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେ ସାଧନସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସଦା ସୁଖରେ ବଢ଼େ।
5.34.69
यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मनोमयान् ।
जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम् ॥ ५.३४.६९ ॥
ମନରୁ ଜନ୍ମୁଥିବା ପାଞ୍ଚ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନ ଜିଣି ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାଜିତ କରନ୍ତି।
5.34.70
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥ ५.३४.७० ॥
ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କୁ ବଶ କରି ନ ପାରିବା ହେତୁ ରାଜ୍ୟର ଭ୍ରମରେ ସେମାନେ ଫସନ୍ତି।
5.34.71
असंत्यागात्पापकृतामपापां-
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा-
त्तस्मात्पापैः सह सन्धिं न कुर्यात् ॥ ५.३४.७१ ॥
ପାପୀମାନଙ୍କୁ ନ ତ୍ୟାଗିବା ହେତୁ ନିଷ୍ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ପାଆନ୍ତି; ମିଶ୍ରଣ ହେତୁ ଶୁଷ୍କ ସହିତ ଆର୍ଦ୍ରଭି ଜଳେ। ତେଣୁ ପାପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.34.72
निजानुत्पततः शत्रून्पश्च पञ्चप्रयोजनान् ।
यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम् ॥ ५.३४.७२ ॥
ନିଜ ଭିତରେ ଉଠୁଥିବା ଶତ୍ରୁ ଓ ପଚିଶ ପ୍ରୟୋଜନକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଯିଏ ମୋହରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ସେହି ମଣିଷକୁ ଆପଦ ଗ୍ରାସ କରେ।
5.34.73
अनसूयार्जवं शौचं सन्तोषः प्रियवादिता ।
दमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम् ॥ ५.३४.७३ ॥
ଈର୍ଷାହୀନତା, ସରଳତା, ପବିତ୍ରତା, ସନ୍ତୋଷ, ପ୍ରିୟବାଦିତା, ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ସହଜତା ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କଠାରେ ଥାଏ ନାହିଁ।
5.34.74
आत्मज्ञानमानायासस्तितिक्षा धर्मनित्यता ।
वाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत ॥ ५.३४.७४ ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ, ସହଜତା, ତିତିକ୍ଷା, ଧର୍ମର ନିତ୍ୟତା, ସଂଯତ ବାଣୀ ଓ ଦାନ — ହେ ଭାରତ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧମମାନଙ୍କଠାରେ ନ ଥାଏ।
5.34.75
आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान् ।
वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते ॥ ५.३४.७५ ॥
ଅଜ୍ଞମାନେ ଗାଳି ଓ ନିନ୍ଦାରେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆଘାତ ଦିଅନ୍ତି; କହିବା ଲୋକ ପାପ ଗ୍ରହଣ କରେ; କ୍ଷମାକାରୀ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
5.34.76
हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम् ।
शुश्रूपा तु वलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३४.७६ ॥
ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବଳ ହିଂସା, ରାଜାମାନଙ୍କ ବଳ ଦଣ୍ଡବିଧାନ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବଳ ସେବା ଓ ଗୁଣବାନଙ୍କ ବଳ କ୍ଷମା।
5.34.77
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतः ।
अर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम् ॥ ५.३४.७७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବାଣୀର ସଂଯମ ଅତି କଷ୍ଟକର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଚିତ୍ର କଥା ଅଧିକ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
5.34.78
अभ्यावहति कल्याणं विविधं वाक् सुभाषिता ।
सैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते ॥ ५.३४.७८ ॥
ଭଲ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ବାଣୀ ବିବିଧ କଲ୍ୟାଣ ଆଣେ; ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ବାଣୀ ଖରାପ ଭାବେ କୁହାଯିବା ଅନର୍ଥର କାରଣ ହୁଏ।
5.34.79
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥ ५.३४.७९ ॥
ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ଓ କୁରାଢ଼ିରେ କଟା ଅରଣ୍ୟ ପୁଣି ସବୁଜ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବାଣୀରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଘୃଣ୍ୟ ଦୁର୍ବଚନର ବାଣୀ-କ୍ଷତ କେବେ ଶୁଖେ ନାହିଁ।
5.34.80
कर्णिनालीकनाराचान्निर्हरन्ति शरीरतः ।
वाक्छशल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः ॥ ५.३४.८० ॥
ବାଣ ଓ ଲୌହ ଫଳା ଶରୀରରୁ ବାହାର କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ଗଢ଼ିଥିବା ବାଣୀର କଣ୍ଟାକୁ ବାହାର କରାଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ।
5.34.81
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेभ्यः ॥ ५.३४.८१ ॥
ବାଣୀର ବାଣ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମଣିଷ ରାତିଦିନ ଶୋକ କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟର ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ପଡ଼େ; ପଣ୍ଡିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.34.82
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ ५.३४.८२ ॥
ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପରାଭବ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାର ବୁଦ୍ଧି ହରଣ କରନ୍ତି; ତେବେ ସେ ନୀଚ ବିଷୟସବୁ ହିଁ ଦେଖେ।
5.34.83
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ ५.३४.८३ ॥
ବୁଦ୍ଧି କଳୁଷିତ ହେଲେ ଓ ବିନାଶ ନିକଟ ହେଲେ, ନୀତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନୀତି ହୃଦୟରୁ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
5.34.84
सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां विरोधेन न चैनानवबुध्यसे ॥ ५.३४.८४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମ ଏ ବୁଦ୍ଧି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୋହରେ ଘେରି ହୋଇଛି; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ହେତୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝୁନାହଁ।
5.34.85
राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत् ।
शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः ॥ ५.३४.८५ ॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟର ରାଜା ହେବାର ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଯେ — ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମ ଶିଷ୍ୟ ହେଉ; ସେ ହିଁ ଶାସକ ହେଉ।
5.34.86
अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतः ।
तेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मर्थतत्त्ववित् ॥ ५.३४.८६ ॥
ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ତେଜ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଯୁକ୍ତ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ।
5.34.87
अनुक्रोशादानृशंस्याद्योऽसौ धर्मभृतां वरः ।
गौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति ॥ ५.३४.८७ ॥
କରୁଣା ଓ ସୌମ୍ୟତା ଯୋଗୁଁ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ହେତୁ ଅନେକ କ୍ଲେଶ ସହୁଛି।