મહાભારત · અધ્યાય 5.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.35.1
ब्रूहि भूयो महाबुद्धे धर्मार्थसहितं वचः ।
शृण्वतो नास्ति मे तृप्तिर्विचित्राणीह भाषसे ॥ ५.३५.१ ॥
હે મહાબુદ્ધિમાન, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત વચનો ફરીથી કહો. સાંભળતાં પણ મને તૃપ્તિ થતી નથી, કારણ કે તમે અહીં વિચિત્ર વાતો કહો છો.
5.35.2
सर्वतीर्थेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते ॥ ५.३५.२ ॥
બધાં તીર્થોમાં સ્નાન કરવું, અથવા બધા પ્રાણીઓ પ્રત્યે સરળતા, એ બંને સમાન હોઈ શકે; પણ સરળતા જ શ્રેષ્ઠ છે.
5.35.3
आर्जवं प्रतिपद्यस्व पुत्रेषु सततं विभो ।
इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ ५.३५.३ ॥
હે વિભુ, તમારા પુત્રો પ્રત્યે સદા સરળતા ધારણ કરો. અહીં પરમ કીર્તિ મેળવીને મૃત્યુ પછી તમને સ્વર્ગ મળશે.
5.35.4
यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पुण्या लोकेषु गीयते ।
तावत्स पुरुषव्याघ्र स्वर्गलोके महीयते ॥ ५.३५.४ ॥
મનુષ્યની પુણ્યકીર્તિ જ્યાં સુધી લોકોમાં ગવાય છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ત્યાં સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
5.35.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विरोचनस्य संवादं केशिन्यर्थे सुधन्वना ॥ ५.३५.५ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ ઉદાહરણ તરીકે કહે છે—કેશિની માટે સુધન્વા અને વિરોચન વચ્ચેનો સંવાદ.
5.35.6
केशिन्युवाच ।
किं ब्राह्मणाः स्विच्छ्रेयांसो दितिजाः स्विद्विरोचन ।
अथ केन स्म पर्यङ्कं सुधन्वा नाधिरोहति ॥ ५.३५.६ ॥
કેશિની બોલી: હે વિરોચન, શું બ્રાહ્મણો શ્રેષ્ઠ છે, કે દિતિના પુત્રો દૈત્યો શ્રેષ્ઠ છે? તો સુધન્વા પર્યંક પર કેમ ચડતો નથી?
5.35.7
प्राजापत्या हि वै श्रेष्ठा वयं केशिनि सत्तमाः ।
अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः ॥ ५.३५.७ ॥
કેશિની, પ્રજાપતિના વંશજ આપણે જ શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ છીએ. આ લોકો આપણા છે; દેવો કોણ અને દ્વિજાતિ કોણ?
5.35.8
केशिन्युवाच ।
इहैवास्स्व प्रतीक्षाव उपस्थाने विरोचन ।
सुधन्वा प्रातरागन्ता पश्येयं वां समागतौ ॥ ५.३५.८ ॥
કેશિની બોલી: વિરોચન, અહીં જ બેસ; સભાસ્થાનમાં આપણે રાહ જોઈએ. સુધન્વા સવારે આવશે; તમે બન્ને સાથે મળેલા હું જોઈશ.
5.35.9
तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे ।
सुधन्वानं च मां चैव प्रातर्द्रष्टासि सङ्गतौ ॥ ५.३५.९ ॥
વિરોચન બોલ્યો: હે ભદ્રે, હે ભીરુ, તું કહે છે તેમ જ હું કરીશ. સવારે સુધન્વા અને મને સાથે જોશે.
5.35.10
सुधन्वोवाच ।
अन्वालभे हिरण्मयं प्राह्रादेऽहं तवासनम् ।
एकत्वमुपसम्पन्नो न त्वासेयं त्वया सह ॥ ५.३५.१० ॥
સુધન્વા બોલ્યો: હે પ્રહ્લાદપુત્ર, હું તારું સુવર્ણ આસન સ્પર્શું છું. એકતા પામ્યા છતાં હું તારી સાથે નહીં બેસું.
5.35.11
अन्वाहरन्तु फलकं कूर्चं वाप्यथ वा बृसीम् ।
सुधन्वन्न त्वमर्होऽसि मया सह समासनम् ॥ ५.३५.११ ॥
વિરોચન બોલ્યો: એક પાટિયું, કુશાસન કે સાદડી લાવો. હે સુધન્વા, મારી સાથે સમાન આસન પર બેસવા તું યોગ્ય નથી.
5.35.12
सुधन्वोवाच ।
पितापि ते समासीनमुपासीतैव मामधः ।
बालः सुखैधितो गेहे न त्वं किञ्चन बुध्यसे ॥ ५.३५.१२ ॥
સુધન્વા બોલ્યો: તારા પિતા પણ પાસે બેસીને મને નીચે જ બેસાડતા. બાળક, સુખમાં ઘરમાં ઉછરેલો તું કંઈ સમજતો નથી.
5.35.13
हिरण्यं च गवाश्वं च यद्वित्तमसुरेषु नः ।
सुधन्वन्विपणे तेन प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१३ ॥
સોનું, ગાયો અને ઘોડા — અસુરો પાસે આપણું જે ધન છે તે — હે સુધન્વન્, તેને પણ બનાવી, જાણનારા જે જાણે છે એવો એક પ્રશ્ન પૂછીએ.
5.35.14
सुधन्वोवाच ।
हिरण्यं च गवाश्वं च तवैवास्तु विरोचन ।
प्राणयोस्तु पणं कृत्वा प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१४ ॥
સુધન્વા બોલ્યો: હે વિરોચન, સોનું, ગાયો અને ઘોડા તારા જ રહે. પણ આપણા બંનેના પ્રાણને પણ બનાવી, જાણનારા જે જાણે છે એવો એક પ્રશ્ન પૂછીએ.
5.35.15
आवां कुत्र गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
न हि देवेष्वहं स्थाता न मनुष्येषु कर्हिचित् ॥ ५.३५.१५ ॥
વિરોચન: પ્રાણ પણ બની ગયા પછી આપણે બંને ક્યાં જઈશું? હું દેવોમાં કે મનુષ્યોમાં કદી ઊભો રહીશ નહીં.
5.35.16
सुधन्वोवाच ।
पितरं ते गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
पुत्रस्यापि स हेतोर्हि प्रह्रादो नानृतं वदेत् ॥ ५.३५.१६ ॥
સુધન્વા બોલ્યો: પ્રાણ પણ બન્યા પછી આપણે તારા પિતા પાસે જઈએ. પુત્રના હિત માટે પણ પ્રહ્લાદ જૂઠ બોલશે નહીં.
5.35.17
इमौ तौ सम्प्रदृश्येते याभ्यां न चरितं सह ।
आशीविषाविव क्रुद्धावेकमार्गमिहागतौ ॥ ५.३५.१७ ॥
આ બંને દેખાય છે; જેમનું સાથે આચરણ થયું નથી. ક્રોધિત બે સર્પોની જેમ તેઓ અહીં એક જ માર્ગે આવ્યા છે.
5.35.18
किं वै सहैव चरतो न पुरा चरतः सह ।
विरोचनैतत्पृच्छामि किं ते सख्यं सुधन्वना ॥ ५.३५.१८ ॥
પ્રહ્લાદ: તમે બંને ખરેખર સાથે ચાલો છો, કે પહેલાં સાથે ચાલતા ન હતા? હે વિરોચન, હું પૂછું છું — સુધન્વા સાથે તારી મૈત્રી કેવી છે?
5.35.19
न मे सुधन्वना सख्यं प्राणयोर्विपणावहे ।
प्रह्राद तत्त्वां पृच्छामि मा प्रश्नमनृतं वदीः ॥ ५.३५.१९ ॥
સુધન્વા સાથે મારી મિત્રતા નથી; આપણે બંને આપણા પ્રાણની બાજી લગાવીએ છીએ. હે પ્રહ્લાદ, હું તને પૂછું છું; આ પ્રશ્નનો ખોટો જવાબ ન આપજે.
5.35.20
उदकं मधुपर्कं चाप्यानयन्तु सुधन्वने ।
ब्रह्मन्नभ्यर्चनीयोऽसि श्वेता गौः पीवरीकृता ॥ ५.३५.२० ॥
સુધન્વા માટે પાણી અને મધુપર્ક લાવો. હે બ્રાહ્મણ, તમે આદરને યોગ્ય છો; પુષ્ટ કરેલી શ્વેત ગાય પણ લાવો.
5.35.21
सुधन्वोवाच ।
उदकं मधुपर्कं च पथ एवार्पितं मम ।
प्रह्राद त्वं तु नौ प्रश्नं तथ्यं प्रब्रूहि पृच्छतोः ॥ ५.३५.२१ ॥
પાણી અને મધુપર્ક મને રસ્તામાં જ અર્પાયા છે. હે પ્રહ્લાદ, પૂછનારા અમ બંનેને તું સાચો ઉત્તર આપ.
5.35.22
पुत्रो वान्यो भवान्ब्रह्मन्साक्ष्ये चैव भवेत्स्थितः ।
तयोर्विवदतोः प्रश्नं कथमस्मद्विधो वदेत् ॥ ५.३५.२२ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તમે પુત્ર હો કે બીજા કોઈ, સાક્ષી તરીકે ઊભા છો; વિવાદ કરતા એ બંનેના પ્રશ્નનો ઉત્તર અમારા જેવો માણસ કેવી રીતે આપે?
5.35.23
अथ यो नैव प्रब्रूयात्सत्यं वा यदि वानृतम् ।
एतत्सुधन्वन्पृच्छामि दुर्विवक्ता स्म किं वसेत् ॥ ५.३५.२३ ॥
હવે જે સત્ય કે અસત્ય કંઈ બોલતો નથી — હે સુધન્વન્, હું પૂછું છું: ખોટું બોલનારે ક્યાં રહેવું જોઈએ?
5.35.24
सुधन्वोवाच ।
यां रात्रिमधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः ।
यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२४ ॥
સ્ત્રી દુઃખી હોય તે રાત્રિ, જુગારમાં હારેલાની રાત્રિ, અને ભારથી જેનું અંગ તપ્ત હોય તેની રાત્રિ — ખોટું બોલનાર તે જ રાત્રિમાં રહે.
5.35.25
नगरे प्रतिरुद्धः सन्बहिर्द्वारे बुभुक्षितः ।
अमित्रान्भूयसः पश्यन्दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२५ ॥
નગરમાં ઘેરાયેલો, દરવાજાની બહાર ભૂખ્યો, ઘણા શત્રુઓને જોતો — જૂઠું બોલનાર એવી સ્થિતિમાં રહે.
5.35.26
पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते ।
शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥ ५.३५.२६ ॥
પશુ વિશેના જૂઠથી પાંચને, ગાય વિશેના જૂઠથી દસને, ઘોડા વિશેના જૂઠથી સોને, માણસો વિશેના જૂઠથી હજારને તે હણે છે.
5.35.27
हन्ति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् ।
सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः ॥ ५.३५.२७ ॥
સોના માટે જૂઠ બોલનાર જન્મેલાઓને અને ન જન્મેલાઓને પણ હણે છે; જમીન વિશેના જૂઠથી બધું નષ્ટ કરે છે — જમીન વિશે જૂઠ ન બોલ.
5.35.28
मत्तः श्रेयानङ्गिरा वै सुधन्वा त्वद्विरोचन ।
मातास्य श्रेयसी मातुस्तस्मात्त्वं तेन वै जितः ॥ ५.३५.२८ ॥
હે વિરોચન, મારા કરતાં અંગિરસનો પુત્ર સુધન્વા શ્રેષ્ઠ છે, અને તારા કરતાં પણ. તેની માતા તેની માતા કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; તેથી તું તેનાથી પરાજિત થયો.
5.35.29
विरोचन सुधन्वायं प्राणानामीश्वरस्तव ।
सुधन्वन्पुनरिच्छामि त्वया दत्तं विरोचनम् ॥ ५.३५.२९ ॥
હે વિરોચન, આ સુધન્વા તારા પ્રાણોનો સ્વામી છે. હે સુધન્વા, તારા દ્વારા અપાયેલ વિરોચનને હું ફરી ઇચ્છું છું.
5.35.30
सुधन्वोवाच ।
यद्धर्ममवृणीथास्त्वं न कामादनृतं वदीः ।
पुनर्ददामि ते तस्मात्पुत्रं प्रह्राद दुर्लभम् ॥ ५.३५.३० ॥
સુધન્વાએ કહ્યું: તેં ધર્મને પસંદ કર્યો, ઇચ્છાથી જૂઠ ન બોલ્યો. તેથી હે પ્રહ્લાદ, દુર્લભ એવો તે પુત્ર હું તને ફરી આપું છું.
5.35.31
एष प्रह्राद पुत्रस्ते मया दत्तो विरोचनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्कुमार्याः संनिधौ मम ॥ ५.३५.३१ ॥
હે પ્રહ્લાદ, આ તારો પુત્ર વિરોચન છે; મેં તેને તને આપ્યો છે. કુમારીની હાજરીમાં તે મારા પગ ધોઈ લે.
5.35.32
तस्माद्राजेन्द्र भूम्यर्थे नानृतं वक्तुमर्हसि ।
मा गमः ससुतामात्योऽत्ययं पुत्राननुभ्रमन् ॥ ५.३५.३२ ॥
તેથી, હે રાજેન્દ્ર, ભૂમિ માટે અસત્ય બોલવું ન જોઈએ. પુત્રો અને અમાત્યો સાથે, પુત્રોની પાછળ ભટકીને વિનાશ તરફ ન જા.
5.35.33
न देवा यष्टिमादाय रक्षन्ति पशुपालवत् ।
यं तु रक्षितुमिच्छन्ति बुद्ध्या संविभजन्ति तम् ॥ ५.३५.३३ ॥
દેવો ગોવાળની જેમ લાકડી લઈને રક્ષણ કરતા નથી. જેને રક્ષવા ઇચ્છે છે, તેને બુદ્ધિથી ભાગ વહેંચે છે.
5.35.34
यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः ।
तथा तथास्य सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः ॥ ५.३५.३४ ॥
માણસ જેમ જેમ કલ્યાણ તરફ મન લગાવે છે, તેમ તેમ તેના સર્વ હેતુઓ સિદ્ધ થાય છે; આમાં શંકા નથી.
5.35.35
न छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति मायाविनं मायया वर्तमानम् ।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.३५.३५ ॥
માયાથી વર્તતા છેતરામણાને વેદો પાપમાંથી તારતા નથી; પાંખ ફૂટેલાં પંખીઓ માળો છોડે તેમ, અંતકાળે વેદો તેને છોડી દે છે.
5.35.36
मत्तापानं कलहं पूगवैरं भार्यापत्योरन्तरं ज्ञातिभेदम् ।
राजद्विष्टं स्त्रीपुमांसोर्विवादं वर्ज्यान्याहुर्यश्च पन्थाः प्रदुष्टः ॥ ५.३५.३६ ॥
મદ્યપાન, કજિયો, ટોળાંનું વેર, પતિ-પત્નીનું અંતર, સગાંઓનો ભેદ, રાજા પ્રત્યે દ્વેષ, સ્ત્રી-પુરુષનો વિવાદ, અને દૂષિત માર્ગ — આ ત્યાજ્ય કહેવાય છે.
5.35.37
सामुद्रिकं वणिजं चोरपूर्वं शलाकधूर्तं च चिकित्सकं च ।
अरिं च मित्रं च कुशीलवं च नैतान्साक्ष्येष्वधिकुर्वीत सप्त ॥ ५.३५.३७ ॥
નાવિક, વેપારી, પૂર્વે ચોર રહેલો, પાસા-શલાકામાં ધૂર્ત, વૈદ્ય, શત્રુ, મિત્ર અને કુશીલવ — આ સાતને સાક્ષીમાં ન લેવા.
5.35.38
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ।
एतानि चत्वार्यभयङ्कराणि भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ॥ ५.३५.३८ ॥
અભિમાનથી થતો અગ્નિહોત્ર, અભિમાનથી પળાતું મૌન, અભિમાનથી થતું અધ્યયન અને અભિમાનથી થતો યજ્ઞ — આ ચારે ભયંકર છે; યથાવિધિ ન કરાય તો તે ભય જ આપે છે.
5.35.39
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी ।
पर्वकारश्च सूची च मित्रध्रुक्पारदारिकः ॥ ५.३५.३९ ॥
ઘર બાળનાર, ઝેર આપનાર, કુંડાશી, સોમ વેચનાર, પર્વકાર, ચાડિયો, મિત્રદ્રોહી અને પરસ્ત્રીગામી.
5.35.40
भ्रूणहा गुरुतल्पी च यश्च स्यात्पानपो द्विजः ।
अतितीक्ष्णश्च काकश्च नास्तिको वेदनिन्दकः ॥ ५.३५.४० ॥
ભ્રૂણહત્યા કરનાર, ગુરુપત્ની સાથે સંગ કરનાર, મદ્યપાન કરનાર દ્વિજ, અતિ કઠોર, કાગડા જેવો (લોભી-કપટી), નાસ્તિક અને વેદનિંદક.
5.35.41
स्रुवप्रग्रहणो व्रात्यः कीनाशश्चार्थवानपि ।
रक्षेत्युक्तश्च यो हिंस्यात्सर्वे ब्रह्महणैः समाः ॥ ५.३५.४१ ॥
સ્રુવ ધારણ કરનાર, વ્રાત્ય, કંજૂસ કે ક્રૂર ખેડૂત, ધનવાન હોવા છતાં, અને 'રક્ષા કરો' કહેવાયા છતાં જે હિંસા કરે — આ સૌ બ્રહ્મહત્યારાઓ સમાન છે.
5.35.42
तृणोल्कया ज्ञायते जातरूपं युगे भद्रो व्यवहारेण साधुः ।
शूरो भयेष्वर्थकृच्छ्रेषु धीरः कृच्छ्रास्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च ॥ ५.३५.४२ ॥
ઘાસના મશાલથી સુવર્ણ ઓળખાય છે; વ્યવહારથી ભલો અને સાધુ ઓળખાય છે; ભય અને ધનકષ્ટમાં શૂર ઓળખાય છે; કઠિન આપત્તિમાં ધીર, મિત્ર અને શત્રુ ઓળખાય છે.
5.35.43
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया ।
क्रोधः श्रियं शीलमनार्यसेवा ह्रियं कामः सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३५.४३ ॥
ઘડપણ રૂપ હરી લે છે, આશા ધૈર્ય, મૃત્યુ પ્રાણ, ઈર્ષ્યા ધર્માચરણ હરી લે છે. ક્રોધ શ્રી, અનાર્યસેવા શીલ, કામ લજ્જા, અને અભિમાન સર્વસ્વ હરી લે છે.
5.35.44
श्रीर्मङ्गलात्प्रभवति प्रागल्भ्यात्सम्प्रवर्धते ।
दाक्ष्यात्तु कुरुते मूलं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ ५.३५.४४ ॥
શ્રી મંગળમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, પ્રાગલ્ભ્યથી વધે છે. દક્ષતાથી તે મૂળ નાખે છે, સંયમથી સ્થિર થાય છે.
5.35.45
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च ।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३५.४५ ॥
આઠ ગુણો પુરુષને શોભાવે છે: પ્રજ્ઞા, કૌલ્ય, દમ, શ્રુત, પરાક્રમ, ઓછું બોલવું, યથાશક્તિ દાન અને કૃતજ્ઞતા.
5.35.46
एतान्गुणांस्तात महानुभावा नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य ।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं सर्वान्गुणानेष गुणोऽतिभाति ॥ ५.३५.४६ ॥
હે તાત, મહાનુભાવો આ ગુણોમાંના એકને પણ બળપૂર્વક વળગી રહેતા નથી. જ્યારે રાજા કોઈ માણસનો સત્કાર કરે છે, ત્યારે આ એક જ ગુણ તેના બધા ગુણો કરતાં વધુ ચમકે છે.
5.35.47
अष्टौ नृपेमानि मनुष्यलोके स्वर्गस्य लोकस्य निदर्शनानि ।
चत्वार्येषामन्ववेतानि सद्भि श्चत्वार्येषामन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४७ ॥
હે નૃપ, મનુષ્યલોકમાં આ આઠ સ્વર્ગલોકનાં ચિહ્નો છે. તેમાંથી ચારને સજ્જનો અનુસરે છે, અને ચાર સજ્જનો પાળે છે.
5.35.48
यज्ञो दानमध्ययनं तपश्च चत्वार्येतान्यन्ववेतानि सद्भिः ।
दमः सत्यमार्जवमानृशंस्यं चत्वार्येतान्यन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४८ ॥
યજ્ઞ, દાન, અધ્યયન અને તપ — આ ચારને સજ્જનો અનુસરે છે; દમ, સત્ય, આર્જવ અને આનૃશંસ્ય — આ ચારને સંતો આચરે છે.
5.35.49
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् ।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ ५.३५.४९ ॥
જ્યાં વૃદ્ધો નથી તે સભા સભા નથી; જે ધર્મ કહેતા નથી તે વૃદ્ધ નથી. જ્યાં સત્ય નથી તે ધર્મ નથી; છળથી વીંધાયેલું સત્ય સત્ય નથી.
5.35.50
सत्यं रूपं श्रुतं विद्या कौल्यं शीलं बलं धनम् ।
शौर्यं च चित्रभाष्यं च दश संसर्गयोनयः ॥ ५.३५.५० ॥
સત્ય, રૂપ, શ્રુત, વિદ્યા, કુળ, શીલ, બળ, ધન, શૌર્ય અને મધુર વચન — આ દસ સંસર્ગનાં મૂળ છે.
5.35.51
पापं कुर्वन्पापकीर्तिः पापमेवाश्नुते फलम् ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यकीर्तिः पुण्यमेवाश्नुते फलम् ॥ ५.३५.५१ ॥
પાપ કરનાર, પાપકીર્તિવાળો, પાપનું જ ફળ પામે છે; પુણ્ય કરનાર, પુણ્યકીર્તિવાળો, પુણ્યનું જ ફળ પામે છે.
5.35.52
पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
नष्टप्रज्ञः पापमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५२ ॥
પાપ વારંવાર કરાય ત્યારે બુદ્ધિનો નાશ કરે છે; બુદ્ધિ નષ્ટ થયેલો માણસ સદા પાપનો જ આરંભ કરે છે.
5.35.53
पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
वृद्धप्रज्ञः पुण्यमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५३ ॥
પુણ્ય વારંવાર કરાય ત્યારે બુદ્ધિ વધારે છે; બુદ્ધિ વધેલો માણસ સદા પુણ્યનો જ આરંભ કરે છે.
5.35.54
असूयको दन्दशूको निष्ठुरो वैरकृन्नरः ।
स कृच्छ्रं महदाप्नोति नचिरात्पापमाचरन् ॥ ५.३५.५४ ॥
ઈર્ષ્યાળુ, કડવાં વચન બોલનાર, નિષ્ઠુર અને વૈર ઉપજાવનાર માણસ પાપ કરીને થોડા જ સમયમાં મોટા કષ્ટને પામે છે.
5.35.55
अनसूयः कृतप्रज्ञः शोभनान्याचरन्सदा ।
अकृच्छ्रात्सुखमाप्नोति सर्वत्र च विराजते ॥ ५.३५.५५ ॥
ઈર્ષ્યારહિત, પ્રજ્ઞાવાન અને સદા શુભ કર્મ કરનાર માણસ કષ્ટ વિના સુખ પામે છે અને સર્વત્ર શોભે છે.
5.35.56
प्रज्ञामेवागमयति यः प्राज्ञेभ्यः स पण्डितः ।
प्राज्ञो ह्यवाप्य धर्मार्थौ शक्नोति सुखमेधितुम् ॥ ५.३५.५६ ॥
જે જ્ઞાનીઓ પાસેથી પ્રજ્ઞા મેળવે છે તે જ પંડિત છે. પ્રાજ્ઞ માણસ ધર્મ અને અર્થ મેળવીને સુખ વધારવા સમર્થ બને છે.
5.35.57
दिवसेनैव तत्कुर्याद्येन रात्रौ सुखं वसेत् ।
अष्टमासेन तत्कुर्याद्येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५७ ॥
જેથી રાત્રે સુખેથી રહી શકાય, તે દિવસે જ કરવું. જેથી વર્ષો સુધી સુખેથી રહી શકાય, તે આઠ માસમાં કરવું.
5.35.58
पूर्वे वयसि तत्कुर्याद्येन वृद्धः सुखं वसेत् ।
यावज्जीवेन तत्कुर्याद्येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५८ ॥
જેથી વૃદ્ધાવસ્થામાં સુખેથી રહી શકાય, તે યૌવનમાં જ કરવું. જેથી મૃત્યુ પછી પણ સુખેથી રહી શકાય, તે જીવનપર્યંત કરવું.
5.35.59
जीर्णमन्नं प्रशंसन्ति भार्यां च गतयौवनाम् ।
शूरं विगतसङ्ग्रामं गतपारं तपस्विनम् ॥ ५.३५.५९ ॥
લોકો જૂના અન્નની, યૌવન વીતી ગયેલી પત્નીની, સંગ્રામ પૂરો કરેલા શૂરની અને ભવસાગર પાર કરેલા તપસ્વીની પ્રશંસા કરે છે.
5.35.60
धनेनाधर्मलब्धेन यच्छिद्रमपिधीयते ।
असंवृतं तद्भवति ततोऽन्यदवदीर्यते ॥ ५.३५.६० ॥
અધર્મથી મેળવેલા ધનથી જે છિદ્ર ઢાંકવામાં આવે છે, તે ખુલ્લું જ રહે છે; પછી બીજું કંઈક ફાટી નીકળે છે.
5.35.61
गुरुरात्मवतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् ।
अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ ५.३५.६१ ॥
આત્મસંયમીઓનો ગુરુ શાસક છે; દુરાત્માઓનો શાસક રાજા છે; અને છૂપી રીતે પાપ કરનારાઓનો શાસક વિવસ્વાનનો પુત્ર યમ છે.
5.35.62
ऋषीणां च नदीनां च कुलानां च महात्मनाम् ।
प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥ ५.३५.६२ ॥
ઋષિઓ, નદીઓ, મહાત્માઓના કુળો, સ્ત્રીઓ અને દુરાચારનો ઉદ્ગમ શોધી શકાતો નથી.
5.35.63
द्विजातिपूजाभिरतो दाता ज्ञातिषु चार्जवी ।
क्षत्रियः स्वर्गभाग्राजंश्चिरं पालयते महीम् ॥ ५.३५.६३ ॥
દ્વિજોની પૂજામાં રત, દાતા, સ્વજનો પ્રત્યે સરળ ક્ષત્રિય, હે રાજન્, સ્વર્ગનો ભાગી બનીને લાંબા સમય સુધી પૃથ્વીનું પાલન કરે છે.
5.35.64
सुवर्णपुष्पां पृथिवीं चिन्वन्ति पुरुषास्त्रयः ।
शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥ ५.३५.६४ ॥
સુવર્ણ પુષ્પોવાળી પૃથ્વીને ત્રણ પુરુષો વીણે છે: શૂર, વિદ્વાન અને સેવા કરતાં જાણનાર.
5.35.65
बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत ।
तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ ५.३५.६५ ॥
હે ભારત, બુદ્ધિથી શ્રેષ્ઠ કર્મો છે; બાહુબળથી મધ્યમ; અને જાંઘના બળથી કનિષ્ઠ, ભારમાં હલકાં.
5.35.66
दुर्योधने च शकुनौ मूढे दुःशासने तथा ।
कर्णे चैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३५.६६ ॥
દુર્યોધન પર, મૂર્ખ શકુનિ પર, દુઃશાસન પર અને એ જ રીતે કર્ણ પર સત્તા સોંપીને તું સમૃદ્ધિ કેવી રીતે ઇચ્છે છે?
5.35.67
सर्वैर्गुणैरुपेताश्च पाण्डवा भरतर्षभ ।
पितृवत्त्वयि वर्तन्ते तेषु वर्तस्व पुत्रवत् ॥ ५.३५.६७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! સર્વ ગુણોથી યુક્ત પાંડવો તારી સાથે પિતા સમાન વર્તે છે; તું તેમની સાથે પુત્ર સમાન વર્તન કર.