महाभारत · अध्याय 5.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.35.1
ब्रूहि भूयो महाबुद्धे धर्मार्थसहितं वचः ।
शृण्वतो नास्ति मे तृप्तिर्विचित्राणीह भाषसे ॥ ५.३५.१ ॥
हे महाबुद्धिमान, धर्म आणि अर्थाने युक्त वचने पुन्हा सांग. ऐकूनही माझे समाधान होत नाही, कारण तू येथे विचित्र गोष्टी सांगत आहेस.
5.35.2
सर्वतीर्थेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते ॥ ५.३५.२ ॥
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करणे, किंवा सर्व प्राण्यांप्रती सरलता, हे दोन्ही समान असू शकतात; परंतु सरलताच श्रेष्ठ आहे.
5.35.3
आर्जवं प्रतिपद्यस्व पुत्रेषु सततं विभो ।
इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ ५.३५.३ ॥
हे विभो, आपल्या पुत्रांप्रती सदैव सरलतेचे आचरण करा. येथे परम कीर्ती मिळवून मृत्यूनंतर तुम्हाला स्वर्ग प्राप्त होईल.
5.35.4
यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पुण्या लोकेषु गीयते ।
तावत्स पुरुषव्याघ्र स्वर्गलोके महीयते ॥ ५.३५.४ ॥
मनुष्याची पुण्यकीर्ती जोवर जगात गायिली जाते, हे पुरुषश्रेष्ठा, तोवर तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
5.35.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विरोचनस्य संवादं केशिन्यर्थे सुधन्वना ॥ ५.३५.५ ॥
येथेही लोक हा पुरातन इतिहास उदाहरण म्हणून सांगतात—केशिनीसाठी सुधन्वा व विरोचन यांचा संवाद.
5.35.6
केशिन्युवाच ।
किं ब्राह्मणाः स्विच्छ्रेयांसो दितिजाः स्विद्विरोचन ।
अथ केन स्म पर्यङ्कं सुधन्वा नाधिरोहति ॥ ५.३५.६ ॥
केशिनी म्हणाली: हे विरोचना, ब्राह्मण श्रेष्ठ आहेत की दितीचे पुत्र दैत्य श्रेष्ठ आहेत? मग सुधन्वा पर्यंकावर का चढत नाही?
5.35.7
प्राजापत्या हि वै श्रेष्ठा वयं केशिनि सत्तमाः ।
अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः ॥ ५.३५.७ ॥
केशिनी, प्रजापतीच्या वंशातील आपणच श्रेष्ठ, उत्तम आहोत. हे लोक आपले आहेत; देव कोण आणि द्विजाती कोण?
5.35.8
केशिन्युवाच ।
इहैवास्स्व प्रतीक्षाव उपस्थाने विरोचन ।
सुधन्वा प्रातरागन्ता पश्येयं वां समागतौ ॥ ५.३५.८ ॥
केशिनी म्हणाली: विरोचना, इथेच बस; सभास्थानी आपण वाट पाहू. सुधन्वा सकाळी येईल; तुम्ही दोघे एकत्र भेटलेले मी पाहीन.
5.35.9
तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे ।
सुधन्वानं च मां चैव प्रातर्द्रष्टासि सङ्गतौ ॥ ५.३५.९ ॥
विरोचन म्हणाला: हे भद्रे, हे भीरु, तू म्हणशील तसेच करीन. सकाळी सुधन्वा आणि मला एकत्र पाहशील.
5.35.10
सुधन्वोवाच ।
अन्वालभे हिरण्मयं प्राह्रादेऽहं तवासनम् ।
एकत्वमुपसम्पन्नो न त्वासेयं त्वया सह ॥ ५.३५.१० ॥
सुधन्वा म्हणाला: हे प्रह्रादपुत्रा, मी तुझे सोन्याचे आसन स्पर्श करतो. एकत्व प्राप्त झाले तरी मी तुझ्यासह बसणार नाही.
5.35.11
अन्वाहरन्तु फलकं कूर्चं वाप्यथ वा बृसीम् ।
सुधन्वन्न त्वमर्होऽसि मया सह समासनम् ॥ ५.३५.११ ॥
विरोचन म्हणाला: एक फळी, कुशासन किंवा चटई आणावी. हे सुधन्वा, माझ्याबरोबर समान आसनावर बसण्यास तू योग्य नाहीस.
5.35.12
सुधन्वोवाच ।
पितापि ते समासीनमुपासीतैव मामधः ।
बालः सुखैधितो गेहे न त्वं किञ्चन बुध्यसे ॥ ५.३५.१२ ॥
सुधन्वा म्हणाला: तुझे वडीलही जवळ बसल्यावर मला खालीच बसवत. बाळा, सुखात घरात वाढलेला तू काहीच जाणत नाहीस.
5.35.13
हिरण्यं च गवाश्वं च यद्वित्तमसुरेषु नः ।
सुधन्वन्विपणे तेन प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१३ ॥
सोने, गाई-घोडे — असुरांजवळ आपले जे धन आहे ते — हे सुधन्वन्, ते पणाला लावून, जे जाणतात त्यांना माहीत असलेला एक प्रश्न आपण विचारू.
5.35.14
सुधन्वोवाच ।
हिरण्यं च गवाश्वं च तवैवास्तु विरोचन ।
प्राणयोस्तु पणं कृत्वा प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१४ ॥
सुधन्वा म्हणाला: हे विरोचना, सोने, गाई-घोडे तुझेच असू दे. पण आपल्या दोघांचे प्राण पणाला लावून, जे जाणतात त्यांना माहीत असलेला एक प्रश्न आपण विचारू.
5.35.15
आवां कुत्र गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
न हि देवेष्वहं स्थाता न मनुष्येषु कर्हिचित् ॥ ५.३५.१५ ॥
विरोचन: प्राण पणाला लागल्यावर आपण दोघे कुठे जाऊ? मी देवांमध्ये किंवा मनुष्यांमध्ये कधीच उभा राहणार नाही.
5.35.16
सुधन्वोवाच ।
पितरं ते गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
पुत्रस्यापि स हेतोर्हि प्रह्रादो नानृतं वदेत् ॥ ५.३५.१६ ॥
सुधन्वा म्हणाला: प्राण पणाला लागल्यावर आपण तुझ्या पित्याकडे जाऊ. मुलाच्या हितासाठीही प्रल्हाद खोटे बोलणार नाही.
5.35.17
इमौ तौ सम्प्रदृश्येते याभ्यां न चरितं सह ।
आशीविषाविव क्रुद्धावेकमार्गमिहागतौ ॥ ५.३५.१७ ॥
हे दोघे दिसत आहेत; ज्यांचे एकत्र वर्तन झालेले नाही. क्रुद्ध झालेल्या दोन सापांप्रमाणे ते एकाच मार्गावर इथे आले आहेत.
5.35.18
किं वै सहैव चरतो न पुरा चरतः सह ।
विरोचनैतत्पृच्छामि किं ते सख्यं सुधन्वना ॥ ५.३५.१८ ॥
प्रल्हाद: तुम्ही दोघे खरोखर एकत्र चालता का, की पूर्वी एकत्र चालत नव्हता? हे विरोचना, मी विचारतो — सुधन्व्यासोबत तुझी मैत्री काय आहे?
5.35.19
न मे सुधन्वना सख्यं प्राणयोर्विपणावहे ।
प्रह्राद तत्त्वां पृच्छामि मा प्रश्नमनृतं वदीः ॥ ५.३५.१९ ॥
सुधन्व्याशी माझी मैत्री नाही; आम्ही दोघे आपले प्राण पणाला लावत आहोत. हे प्रह्लादा, मी तुला विचारतो; या प्रश्नाचे खोटे उत्तर देऊ नकोस.
5.35.20
उदकं मधुपर्कं चाप्यानयन्तु सुधन्वने ।
ब्रह्मन्नभ्यर्चनीयोऽसि श्वेता गौः पीवरीकृता ॥ ५.३५.२० ॥
सुधन्व्यासाठी पाणी आणि मधुपर्क आणावा. हे ब्राह्मणा, तू पूजनीय आहेस; पुष्ट केलेली पांढरी गायही आणावी.
5.35.21
सुधन्वोवाच ।
उदकं मधुपर्कं च पथ एवार्पितं मम ।
प्रह्राद त्वं तु नौ प्रश्नं तथ्यं प्रब्रूहि पृच्छतोः ॥ ५.३५.२१ ॥
पाणी आणि मधुपर्क मला वाटेतच अर्पण झाले आहेत. हे प्रह्लादा, प्रश्न विचारणाऱ्या आम्हा दोघांना तू खरे उत्तर दे.
5.35.22
पुत्रो वान्यो भवान्ब्रह्मन्साक्ष्ये चैव भवेत्स्थितः ।
तयोर्विवदतोः प्रश्नं कथमस्मद्विधो वदेत् ॥ ५.३५.२२ ॥
हे ब्राह्मणा, तू पुत्र असो वा अन्य कोणी, साक्षी म्हणून उभा आहेस; वाद घालणाऱ्या त्या दोघांच्या प्रश्नाचे उत्तर आमच्यासारखा माणूस कसे देईल?
5.35.23
अथ यो नैव प्रब्रूयात्सत्यं वा यदि वानृतम् ।
एतत्सुधन्वन्पृच्छामि दुर्विवक्ता स्म किं वसेत् ॥ ५.३५.२३ ॥
आता जो सत्य किंवा असत्य काहीच बोलत नाही — हे सुधन्वन्, मी विचारतो: खोटे बोलणाऱ्याने कुठे राहावे?
5.35.24
सुधन्वोवाच ।
यां रात्रिमधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः ।
यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२४ ॥
स्त्री खिन्न असते ती रात्र, जुगारात हरलेल्याची रात्र, आणि ओझ्याने ज्याचे अंग तापले आहे त्याची रात्र — खोटे बोलणारा त्याच रात्री राहो.
5.35.25
नगरे प्रतिरुद्धः सन्बहिर्द्वारे बुभुक्षितः ।
अमित्रान्भूयसः पश्यन्दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२५ ॥
नगरात वेढा पडलेला, दाराबाहेर भुकेलेला, पुष्कळ शत्रू पाहणारा — खोटे बोलणारा त्या स्थितीत राहो.
5.35.26
पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते ।
शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥ ५.३५.२६ ॥
पशूसंबंधी खोट्यामुळे पाचांना, गायीसंबंधी खोट्यामुळे दहांना, घोड्यासंबंधी खोट्यामुळे शंभरांना, माणसांसंबंधी खोट्यामुळे हजारांना तो नष्ट करतो.
5.35.27
हन्ति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् ।
सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः ॥ ५.३५.२७ ॥
सोन्यासाठी खोटे बोलणारा जन्मलेल्यांना आणि न जन्मलेल्यांनाही नष्ट करतो; भूमीसंबंधी खोट्यामुळे सर्वकाही नष्ट करतो — भूमीसंबंधी खोटे बोलू नकोस.
5.35.28
मत्तः श्रेयानङ्गिरा वै सुधन्वा त्वद्विरोचन ।
मातास्य श्रेयसी मातुस्तस्मात्त्वं तेन वै जितः ॥ ५.३५.२८ ॥
हे विरोचना, माझ्यापेक्षा अंगिरसाचा पुत्र सुधन्वा श्रेष्ठ आहे, आणि तुझ्यापेक्षाही. त्याची माता तिच्या मातेपेक्षा श्रेष्ठ आहे; म्हणून तू त्याच्याकडून पराजित झालास.
5.35.29
विरोचन सुधन्वायं प्राणानामीश्वरस्तव ।
सुधन्वन्पुनरिच्छामि त्वया दत्तं विरोचनम् ॥ ५.३५.२९ ॥
हे विरोचना, हा सुधन्वा तुझ्या प्राणांचा स्वामी आहे. हे सुधन्वा, तुझ्याकडून दिलेला विरोचन मी पुन्हा इच्छितो.
5.35.30
सुधन्वोवाच ।
यद्धर्ममवृणीथास्त्वं न कामादनृतं वदीः ।
पुनर्ददामि ते तस्मात्पुत्रं प्रह्राद दुर्लभम् ॥ ५.३५.३० ॥
सुधन्वा म्हणाला: तू धर्माची निवड केलीस, इच्छेने खोटे बोलला नाहीस. म्हणून हे प्रह्लादा, दुर्लभ अशा पुत्राला मी तुला पुन्हा देतो.
5.35.31
एष प्रह्राद पुत्रस्ते मया दत्तो विरोचनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्कुमार्याः संनिधौ मम ॥ ५.३५.३१ ॥
हे प्रह्लादा, हा तुझा पुत्र विरोचन आहे; मी त्याला तुला दिले आहे. कुमारीच्या समक्ष त्याने माझे पाय धुवावेत.
5.35.32
तस्माद्राजेन्द्र भूम्यर्थे नानृतं वक्तुमर्हसि ।
मा गमः ससुतामात्योऽत्ययं पुत्राननुभ्रमन् ॥ ५.३५.३२ ॥
म्हणून, हे राजेंद्रा, भूमीसाठी असत्य बोलू नये. पुत्र व अमात्यांसह, पुत्रांच्या मागे फिरत नाशाकडे जाऊ नकोस.
5.35.33
न देवा यष्टिमादाय रक्षन्ति पशुपालवत् ।
यं तु रक्षितुमिच्छन्ति बुद्ध्या संविभजन्ति तम् ॥ ५.३५.३३ ॥
देव गुराख्यांप्रमाणे काठी घेऊन रक्षण करत नाहीत. ज्याचे रक्षण करू इच्छितात, त्याला बुद्धीने वाटा देतात.
5.35.34
यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः ।
तथा तथास्य सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः ॥ ५.३५.३४ ॥
माणूस जितके कल्याणाकडे मन लावतो, तितकी त्याची सर्व उद्दिष्टे सिद्ध होतात; यात शंका नाही.
5.35.35
न छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति मायाविनं मायया वर्तमानम् ।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.३५.३५ ॥
मायेने वागणाऱ्या फसव्याला वेद पापातून तारत नाहीत; पंख फुटलेले पक्षी जसे घरटे सोडून जातात, तसे अंतकाळी वेद त्याला सोडून देतात.
5.35.36
मत्तापानं कलहं पूगवैरं भार्यापत्योरन्तरं ज्ञातिभेदम् ।
राजद्विष्टं स्त्रीपुमांसोर्विवादं वर्ज्यान्याहुर्यश्च पन्थाः प्रदुष्टः ॥ ५.३५.३६ ॥
मद्यपान, कलह, गटांचे वैर, पती-पत्नीमधील फूट, नातेवाईकांतील भेद, राजाविषयी द्वेष, स्त्री-पुरुषांचा वाद आणि दूषित मार्ग — हे त्याज्य असे म्हटले जाते.
5.35.37
सामुद्रिकं वणिजं चोरपूर्वं शलाकधूर्तं च चिकित्सकं च ।
अरिं च मित्रं च कुशीलवं च नैतान्साक्ष्येष्वधिकुर्वीत सप्त ॥ ५.३५.३७ ॥
नाविक, व्यापारी, पूर्वी चोर असलेला, फासे-शलाकांमधील धूर्त, वैद्य, शत्रू, मित्र आणि कुशीलव, हे सात जण साक्षीत घेऊ नयेत.
5.35.38
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ।
एतानि चत्वार्यभयङ्कराणि भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ॥ ५.३५.३८ ॥
अभिमानाने केलेला अग्निहोत्र, अभिमानाने पाळलेले मौन, अभिमानाने केलेले अध्ययन आणि अभिमानाने केलेला यज्ञ — ही चार भयंकर आहेत; यथायोग्य न केली तर ती भयच देतात.
5.35.39
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी ।
पर्वकारश्च सूची च मित्रध्रुक्पारदारिकः ॥ ५.३५.३९ ॥
घर जाळणारा, विष देणारा, कुंडाशी, सोम विकणारा, पर्वकार, चहाडी करणारा, मित्रद्रोही आणि परस्त्रीगामी.
5.35.40
भ्रूणहा गुरुतल्पी च यश्च स्यात्पानपो द्विजः ।
अतितीक्ष्णश्च काकश्च नास्तिको वेदनिन्दकः ॥ ५.३५.४० ॥
भ्रूणहत्या करणारा, गुरुपत्नीशी संग करणारा, मद्यपान करणारा द्विज, अति कठोर, कावळ्यासारखा (लोभी व कपटी), नास्तिक आणि वेदनिंदक.
5.35.41
स्रुवप्रग्रहणो व्रात्यः कीनाशश्चार्थवानपि ।
रक्षेत्युक्तश्च यो हिंस्यात्सर्वे ब्रह्महणैः समाः ॥ ५.३५.४१ ॥
स्रुव धरणारा, व्रात्य, कंजूष किंवा क्रूर शेतकरी, श्रीमंत असूनही, "रक्षण कर" असे सांगितले असताना जो हिंसा करतो — हे सर्व ब्रह्महत्यकांसमान आहेत.
5.35.42
तृणोल्कया ज्ञायते जातरूपं युगे भद्रो व्यवहारेण साधुः ।
शूरो भयेष्वर्थकृच्छ्रेषु धीरः कृच्छ्रास्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च ॥ ५.३५.४२ ॥
गवताच्या मशालीने सोने ओळखले जाते; वर्तनाने भला व सज्जन ओळखला जातो; भय व धनसंकटात शूर ओळखला जातो; कठीण आपत्तींत धीर, मित्र आणि शत्रू ओळखले जातात.
5.35.43
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया ।
क्रोधः श्रियं शीलमनार्यसेवा ह्रियं कामः सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३५.४३ ॥
वार्धक्य रूप हरण करते, आशा धैर्य, मृत्यू प्राण, मत्सर धर्माचरण हरण करतो. क्रोध श्री, अनार्यांची सेवा शील, काम लज्जा आणि अभिमान सर्वकाही हरण करतो.
5.35.44
श्रीर्मङ्गलात्प्रभवति प्रागल्भ्यात्सम्प्रवर्धते ।
दाक्ष्यात्तु कुरुते मूलं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ ५.३५.४४ ॥
श्री मंगलातून उत्पन्न होते, प्रागल्भ्याने वाढते. दक्षतेने ती मूळ धरते, संयमाने स्थिर होते.
5.35.45
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च ।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३५.४५ ॥
आठ गुण पुरुषाला उजळवतात: प्रज्ञा, कौल्य, दम, श्रुत, पराक्रम, कमी बोलणे, यथाशक्ती दान आणि कृतज्ञता.
5.35.46
एतान्गुणांस्तात महानुभावा नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य ।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं सर्वान्गुणानेष गुणोऽतिभाति ॥ ५.३५.४६ ॥
तात, महानुभाव लोक या गुणांपैकी एकालाच बळजबरीने धरत नाहीत. राजा एखाद्या माणसाचा सत्कार करतो तेव्हा हाच एक गुण त्याच्या सर्व गुणांपेक्षा अधिक तेजाने चमकतो.
5.35.47
अष्टौ नृपेमानि मनुष्यलोके स्वर्गस्य लोकस्य निदर्शनानि ।
चत्वार्येषामन्ववेतानि सद्भि श्चत्वार्येषामन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४७ ॥
हे नृपा, मनुष्यलोकातील ही आठ स्वर्गलोकाची चिन्हे आहेत. यांपैकी चार सज्जन अनुसरतात, आणि चार सज्जन त्यांचे पालन करतात.
5.35.48
यज्ञो दानमध्ययनं तपश्च चत्वार्येतान्यन्ववेतानि सद्भिः ।
दमः सत्यमार्जवमानृशंस्यं चत्वार्येतान्यन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४८ ॥
यज्ञ, दान, अध्ययन आणि तप — ही चार सज्जनांनी अनुसरलेली आहेत; दम, सत्य, आर्जव आणि आनृशंस्य — ही चार संत आचरतात.
5.35.49
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् ।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ ५.३५.४९ ॥
जिथे वृद्ध नाहीत ती सभा सभा नव्हे; जे धर्म सांगत नाहीत ते वृद्ध नव्हेत. जिथे सत्य नाही तो धर्म नव्हे; छलाने विद्ध झालेले सत्य सत्य नव्हे.
5.35.50
सत्यं रूपं श्रुतं विद्या कौल्यं शीलं बलं धनम् ।
शौर्यं च चित्रभाष्यं च दश संसर्गयोनयः ॥ ५.३५.५० ॥
सत्य, रूप, श्रुत, विद्या, कुल, शील, बल, धन, शौर्य आणि गोड बोलणे — ही दहा संसर्गाची मूळे आहेत.
5.35.51
पापं कुर्वन्पापकीर्तिः पापमेवाश्नुते फलम् ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यकीर्तिः पुण्यमेवाश्नुते फलम् ॥ ५.३५.५१ ॥
पाप करणारा, पापकीर्ती असलेला, पापाचेच फळ मिळवतो; पुण्य करणारा, पुण्यकीर्ती असलेला, पुण्याचेच फळ मिळवतो.
5.35.52
पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
नष्टप्रज्ञः पापमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५२ ॥
पाप वारंवार केले गेल्यास बुद्धीचा नाश करते; नष्ट झालेली बुद्धी असलेला माणूस सदैव पापच आरंभतो.
5.35.53
पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
वृद्धप्रज्ञः पुण्यमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५३ ॥
पुण्य वारंवार केले गेल्यास बुद्धी वाढवते; वाढलेली बुद्धी असलेला माणूस सदैव पुण्यच आरंभतो.
5.35.54
असूयको दन्दशूको निष्ठुरो वैरकृन्नरः ।
स कृच्छ्रं महदाप्नोति नचिरात्पापमाचरन् ॥ ५.३५.५४ ॥
मत्सरी, कठोर बोलणारा, निष्ठुर आणि वैर निर्माण करणारा माणूस पाप करत राहून लवकरच मोठे संकट प्राप्त करतो.
5.35.55
अनसूयः कृतप्रज्ञः शोभनान्याचरन्सदा ।
अकृच्छ्रात्सुखमाप्नोति सर्वत्र च विराजते ॥ ५.३५.५५ ॥
मत्सररहित, प्रज्ञावान आणि नेहमी चांगली कर्मे करणारा माणूस कष्टाविना सुख मिळवतो आणि सर्वत्र शोभतो.
5.35.56
प्रज्ञामेवागमयति यः प्राज्ञेभ्यः स पण्डितः ।
प्राज्ञो ह्यवाप्य धर्मार्थौ शक्नोति सुखमेधितुम् ॥ ५.३५.५६ ॥
जो ज्ञानी लोकांकडून प्रज्ञा मिळवतो तोच पंडित होय. प्रज्ञावान माणूस धर्म आणि अर्थ मिळवून सुख वाढवण्यास समर्थ होतो.
5.35.57
दिवसेनैव तत्कुर्याद्येन रात्रौ सुखं वसेत् ।
अष्टमासेन तत्कुर्याद्येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५७ ॥
ज्यामुळे रात्री सुखाने राहता येईल ते दिवसा करावे. ज्यामुळे वर्षानुवर्षे सुखाने राहता येईल ते आठ महिन्यांत करावे.
5.35.58
पूर्वे वयसि तत्कुर्याद्येन वृद्धः सुखं वसेत् ।
यावज्जीवेन तत्कुर्याद्येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५८ ॥
ज्यामुळे वृद्धापकाळात सुखाने राहता येईल ते तारुण्यातच करावे. ज्यामुळे मृत्यूनंतरही सुखाने राहता येईल ते आयुष्यभर करावे.
5.35.59
जीर्णमन्नं प्रशंसन्ति भार्यां च गतयौवनाम् ।
शूरं विगतसङ्ग्रामं गतपारं तपस्विनम् ॥ ५.३५.५९ ॥
लोक जुन्या अन्नाची, यौवन ओलांडलेल्या पत्नीची, युद्ध संपलेल्या शूराची आणि भवसागर पार केलेल्या तपस्व्याची स्तुती करतात.
5.35.60
धनेनाधर्मलब्धेन यच्छिद्रमपिधीयते ।
असंवृतं तद्भवति ततोऽन्यदवदीर्यते ॥ ५.३५.६० ॥
अधर्माने मिळवलेल्या धनाने जे छिद्र झाकले जाते, ते उघडेच राहते; मग दुसरे काही फुटून बाहेर पडते.
5.35.61
गुरुरात्मवतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् ।
अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ ५.३५.६१ ॥
आत्मसंयमी लोकांचा गुरु शासक आहे; दुरात्म्यांचा शासक राजा आहे; आणि गुप्तपणे पाप करणाऱ्यांचा शासक विवस्वताचा पुत्र यम आहे.
5.35.62
ऋषीणां च नदीनां च कुलानां च महात्मनाम् ।
प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥ ५.३५.६२ ॥
ऋषींचा, नद्यांचा, महात्म्यांच्या कुलांचा, स्त्रियांचा आणि दुराचाराचा उगम शोधता येत नाही.
5.35.63
द्विजातिपूजाभिरतो दाता ज्ञातिषु चार्जवी ।
क्षत्रियः स्वर्गभाग्राजंश्चिरं पालयते महीम् ॥ ५.३५.६३ ॥
द्विजांच्या पूजेत रमणारा, दाता, नातेवाइकांशी सरळ असलेला क्षत्रिय, हे राजा, स्वर्गाचा भागीदार होऊन दीर्घकाळ पृथ्वीचे पालन करतो.
5.35.64
सुवर्णपुष्पां पृथिवीं चिन्वन्ति पुरुषास्त्रयः ।
शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥ ५.३५.६४ ॥
सुवर्णफुलांची पृथ्वी तीन प्रकारचे पुरुष वेचतात: शूर, विद्वान आणि सेवा कशी करायची ते जाणणारा.
5.35.65
बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत ।
तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ ५.३५.६५ ॥
हे भारता, बुद्धीने श्रेष्ठ कर्मे असतात; बाहुबलाने मध्यम; आणि मांड्यांच्या बळाने कनिष्ठ, भाराने हलकी.
5.35.66
दुर्योधने च शकुनौ मूढे दुःशासने तथा ।
कर्णे चैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३५.६६ ॥
दुर्योधन, मूर्ख शकुनी, दुःशासन आणि तसाच कर्ण यांच्यावर सत्ता सोपवून तू समृद्धीची इच्छा कशी करतोस?
5.35.67
सर्वैर्गुणैरुपेताश्च पाण्डवा भरतर्षभ ।
पितृवत्त्वयि वर्तन्ते तेषु वर्तस्व पुत्रवत् ॥ ५.३५.६७ ॥
हे भरतर्षभा! सर्व गुणांनी युक्त पांडव तुझ्याशी पित्याप्रमाणे वागतात; तू त्यांच्याशी पुत्राप्रमाणे वागावे.