มหาภารตะ · อัธยายะ 5.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.35.1
ब्रूहि भूयो महाबुद्धे धर्मार्थसहितं वचः ।
शृण्वतो नास्ति मे तृप्तिर्विचित्राणीह भाषसे ॥ ५.३५.१ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง ขอกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวด้วยธรรมและทรัพย์อีกเถิด ข้าพเจ้าฟังแล้วก็ยังไม่อิ่มใจ เพราะท่านกล่าวเรื่องอัศจรรย์อยู่ที่นี่
5.35.2
सर्वतीर्थेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते ॥ ५.३५.२ ॥
การอาบน้ำที่ท่าศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวง หรือความซื่อตรงต่อสรรพสัตว์ ทั้งสองอย่างนี้อาจเท่ากัน แต่ความซื่อตรงถือว่าประเสริฐกว่า
5.35.3
आर्जवं प्रतिपद्यस्व पुत्रेषु सततं विभो ।
इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ ५.३५.३ ॥
ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ จงประพฤติความซื่อตรงต่อบุตรอยู่เสมอ เมื่อได้เกียรติยศอันสูงสุดในโลกนี้แล้ว หลังจากตายไปท่านจะได้ไปสู่สวรรค์
5.35.4
यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पुण्या लोकेषु गीयते ।
तावत्स पुरुषव्याघ्र स्वर्गलोके महीयते ॥ ५.३५.४ ॥
ตราบใดที่เกียรติคุณอันเป็นบุญของมนุษย์ยังถูกขับขานในโลกทั้งหลาย ตราบนั้น ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐดุจพยัคฆ์ เขาก็ย่อมได้รับความยกย่องในโลกสวรรค์
5.35.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विरोचनस्य संवादं केशिन्यर्थे सुधन्वना ॥ ५.३५.५ ॥
แม้ในเรื่องนี้ ผู้คนยังอ้างอิงตำนานโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างวิโรจนะกับสุธันวันเรื่องเกศินี
5.35.6
केशिन्युवाच ।
किं ब्राह्मणाः स्विच्छ्रेयांसो दितिजाः स्विद्विरोचन ।
अथ केन स्म पर्यङ्कं सुधन्वा नाधिरोहति ॥ ५.३५.६ ॥
เกศินีกล่าวว่า ข้าแต่วิโรจนะ พวกพราหมณ์ประเสริฐกว่าหรือ หรือพวกบุตรของทิติประเสริฐกว่า แล้วเหตุใดสุธันวันจึงไม่นั่งขึ้นบนแท่นนั้น
5.35.7
प्राजापत्या हि वै श्रेष्ठा वयं केशिनि सत्तमाः ।
अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः ॥ ५.३५.७ ॥
วิโรจนะกล่าวว่า ข้าแต่เกศินี พวกเราผู้สืบเชื้อสายจากประชาบดีนั้นประเสริฐที่สุด โลกเหล่านี้เป็นของพวกเรา ใครเล่าคือเทพ และใครเล่าคือผู้เกิดสองครั้ง
5.35.8
केशिन्युवाच ।
इहैवास्स्व प्रतीक्षाव उपस्थाने विरोचन ।
सुधन्वा प्रातरागन्ता पश्येयं वां समागतौ ॥ ५.३५.८ ॥
เกศินีกล่าวว่า ข้าแต่วิโรจนะ จงนั่งอยู่ตรงนี้เถิด ให้เรารอกันที่สภา สุธันวันจะมาในเช้าวันพรุ่งนี้ ข้าจะได้เห็นพวกท่านทั้งสองพบกัน
5.35.9
तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे ।
सुधन्वानं च मां चैव प्रातर्द्रष्टासि सङ्गतौ ॥ ५.३५.९ ॥
วิโรจนะกล่าวว่า ข้าแต่นางผู้เจริญ ข้าแต่ผู้ขวัญอ่อน ข้าจะทำตามที่เธอกล่าวทุกประการ พรุ่งนี้เช้าเธอจะได้เห็นข้ากับสุธันวันมาพบกัน
5.35.10
सुधन्वोवाच ।
अन्वालभे हिरण्मयं प्राह्रादेऽहं तवासनम् ।
एकत्वमुपसम्पन्नो न त्वासेयं त्वया सह ॥ ५.३५.१० ॥
สุธันวากล่าวว่า ข้าแต่บุตรของประหลาท ข้าขอแตะต้องอาสนะทองของท่าน เมื่อเราได้เป็นหนึ่งเดียวกันแล้ว ข้าก็จะไม่นั่งร่วมกับท่าน
5.35.11
अन्वाहरन्तु फलकं कूर्चं वाप्यथ वा बृसीम् ।
सुधन्वन्न त्वमर्होऽसि मया सह समासनम् ॥ ५.३५.११ ॥
วิโรจนะกล่าวว่า จงให้เขานำแผ่นไม้ หรือเบาะหญ้าคูรจะ หรือเสื่อมาเถิด สุธันวัน ท่านไม่คู่ควรที่จะนั่งบนอาสนะเสมอกับข้า
5.35.12
सुधन्वोवाच ।
पितापि ते समासीनमुपासीतैव मामधः ।
बालः सुखैधितो गेहे न त्वं किञ्चन बुध्यसे ॥ ५.३५.१२ ॥
สุธันวากล่าวว่า แม้บิดาของท่านเมื่อนั่งอยู่ใกล้ ก็คงจะให้ข้านั่งต่ำลงไป เจ้าเด็กที่เติบโตมาในความสุขสบายที่บ้าน เจ้าไม่รู้อะไรเลย
5.35.13
हिरण्यं च गवाश्वं च यद्वित्तमसुरेषु नः ।
सुधन्वन्विपणे तेन प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१३ ॥
ทองคำ โค และม้า ทรัพย์สินใดของพวกเราที่มีอยู่ในหมู่อสูร สุธันวันเอ๋ย ให้เราเดิมพันด้วยทรัพย์นั้น แล้วถามปัญหาที่ผู้รู้จะตอบได้
5.35.14
सुधन्वोवाच ।
हिरण्यं च गवाश्वं च तवैवास्तु विरोचन ।
प्राणयोस्तु पणं कृत्वा प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥ ५.३५.१४ ॥
สุธันวากล่าวว่า ข้าแต่วิโรจนะ ทองคำ โค และม้า ให้เป็นของท่านเถิด แต่ให้เราเดิมพันด้วยชีวิตทั้งสองของเรา แล้วถามปัญหาที่ผู้รู้จะตอบได้
5.35.15
आवां कुत्र गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
न हि देवेष्वहं स्थाता न मनुष्येषु कर्हिचित् ॥ ५.३५.१५ ॥
วิโรจนะกล่าวว่า เมื่อเราได้เดิมพันชีวิตแล้ว พวกเราทั้งสองจะไปที่ไหนกัน ข้าจะไม่ยืนอยู่ในหมู่เทพ และจะไม่ยืนอยู่ในหมู่มนุษย์เลยสักครั้ง
5.35.16
सुधन्वोवाच ।
पितरं ते गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते ।
पुत्रस्यापि स हेतोर्हि प्रह्रादो नानृतं वदेत् ॥ ५.३५.१६ ॥
สุธันวากล่าวว่า เมื่อเราได้เดิมพันชีวิตแล้ว ให้เราไปหาบิดาของท่านเถิด เพราะแม้เพื่อประโยชน์แก่บุตรของตนเอง ประหลาทก็จะไม่กล่าวคำเท็จ
5.35.17
इमौ तौ सम्प्रदृश्येते याभ्यां न चरितं सह ।
आशीविषाविव क्रुद्धावेकमार्गमिहागतौ ॥ ५.३५.१७ ॥
สองคนนี้ที่ปรากฏให้เห็นอยู่ตรงนี้ เคยไม่เดินไปด้วยกันเลย บัดนี้มาอยู่บนทางเดียวกันเหมือนงูพิษสองตัวที่โกรธจัด
5.35.18
किं वै सहैव चरतो न पुरा चरतः सह ।
विरोचनैतत्पृच्छामि किं ते सख्यं सुधन्वना ॥ ५.३५.१८ ॥
ประหลาทกล่าวว่า พวกท่านทั้งสองเดินไปด้วยกันจริงหรือ หรือก่อนหน้านี้ไม่เคยเดินด้วยกัน ข้าแต่วิโรจนะ นี่คือสิ่งที่ข้าถาม ท่านมีมิตรภาพอะไรกับสุธันวัน
5.35.19
न मे सुधन्वना सख्यं प्राणयोर्विपणावहे ।
प्रह्राद तत्त्वां पृच्छामि मा प्रश्नमनृतं वदीः ॥ ५.३५.१९ ॥
ข้าไม่มีมิตรภาพกับสุธันวัน เพราะเราทั้งสองกำลังเดิมพันชีวิตกันอยู่ ข้าแต่ประหลาท ข้าขอถามท่าน ท่านอย่าตอบปัญหานี้ด้วยคำเท็จ
5.35.20
उदकं मधुपर्कं चाप्यानयन्तु सुधन्वने ।
ब्रह्मन्नभ्यर्चनीयोऽसि श्वेता गौः पीवरीकृता ॥ ५.३५.२० ॥
จงให้นำน้ำและส่วนผสมน้ำผึ้งมาถวายแก่สุธันวันเถิด ข้าแต่พราหมณ์ ท่านควรได้รับการต้อนรับ และจงให้นำโคขาวอ้วนพีมาด้วย
5.35.21
सुधन्वोवाच ।
उदकं मधुपर्कं च पथ एवार्पितं मम ।
प्रह्राद त्वं तु नौ प्रश्नं तथ्यं प्रब्रूहि पृच्छतोः ॥ ५.३५.२१ ॥
สุธันวาตรัสว่า น้ำและส่วนผสมน้ำผึ้งที่ถวายบูชานั้นได้ถูกนำมาถวายแก่เราบนทางแล้ว ประหลาทะ ขอท่านตอบคำถามที่แท้จริงแก่เราสองคนผู้ถามเถิด
5.35.22
पुत्रो वान्यो भवान्ब्रह्मन्साक्ष्ये चैव भवेत्स्थितः ।
तयोर्विवदतोः प्रश्नं कथमस्मद्विधो वदेत् ॥ ५.३५.२२ ॥
พราหมณ์ ไม่ว่าท่านจะเป็นบุตรหรือผู้อื่นก็ตาม ท่านยืนอยู่ที่นี่ในฐานะพยาน แล้วผู้เช่นเราจะตอบคำถามของคนทั้งสองที่กำลังโต้เถียงกันได้อย่างไร
5.35.23
अथ यो नैव प्रब्रूयात्सत्यं वा यदि वानृतम् ।
एतत्सुधन्वन्पृच्छामि दुर्विवक्ता स्म किं वसेत् ॥ ५.३५.२३ ॥
บัดนี้ ผู้ใดไม่กล่าวทั้งความจริงและความเท็จเลย สุธันวัน ข้าพเจ้าถามเรื่องนี้ว่า ผู้พูดเท็จจะควรอยู่ที่ไหน
5.35.24
सुधन्वोवाच ।
यां रात्रिमधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः ।
यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२४ ॥
สุธันวาตรัสว่า ราตรีที่หญิงผู้หนึ่งโศกเศร้า ราตรีที่ผู้แพ้การพนันลูกเต๋าใช้ไป และราตรีที่ร่างกายถูกแบกภาระเผาไหม้ ผู้พูดเท็จควรอาศัยอยู่ในราตรีนั้น
5.35.25
नगरे प्रतिरुद्धः सन्बहिर्द्वारे बुभुक्षितः ।
अमित्रान्भूयसः पश्यन्दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥ ५.३५.२५ ॥
ผู้ถูกล้อมอยู่ในเมือง หิวโหยอยู่นอกประตู เห็นศัตรูจำนวนมาก ขอให้ผู้พูดเท็จอยู่ในสภาพเช่นนั้นเถิด
5.35.26
पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते ।
शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥ ५.३५.२६ ॥
เพราะการโกหกเรื่องวัวควาย ย่อมทำลายห้า การโกหกเรื่องโคย่อมทำลายสิบ การโกหกเรื่องม้าย่อมทำลายร้อย การโกหกเรื่องคนย่อมทำลายพัน
5.35.27
हन्ति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् ।
सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः ॥ ५.३५.२७ ॥
ผู้พูดเท็จเพื่อทรัพย์สินเงินทอง ย่อมทำลายทั้งผู้ที่เกิดแล้วและยังไม่เกิด การโกหกเรื่องที่ดินย่อมทำลายทุกสิ่ง อย่าได้กล่าวเท็จเรื่องที่ดินเลย
5.35.28
मत्तः श्रेयानङ्गिरा वै सुधन्वा त्वद्विरोचन ।
मातास्य श्रेयसी मातुस्तस्मात्त्वं तेन वै जितः ॥ ५.३५.२८ ॥
วิโรจนะ สุธันวาบุตรของอังคิรัสประเสริฐกว่าข้า และประเสริฐกว่าท่าน มารดาของเขาประเสริฐกว่ามารดาของท่าน เพราะเหตุนั้นท่านจึงพ่ายแพ้แก่เขา
5.35.29
विरोचन सुधन्वायं प्राणानामीश्वरस्तव ।
सुधन्वन्पुनरिच्छामि त्वया दत्तं विरोचनम् ॥ ५.३५.२९ ॥
วิโรจนะ สุธันวานี้เป็นผู้เป็นใหญ่เหนือลมหายใจของท่าน สุธันวา ข้าพเจ้าปรารถนาวิโรจนะที่ท่านได้มอบให้อีกครั้ง
5.35.30
सुधन्वोवाच ।
यद्धर्ममवृणीथास्त्वं न कामादनृतं वदीः ।
पुनर्ददामि ते तस्मात्पुत्रं प्रह्राद दुर्लभम् ॥ ५.३५.३० ॥
สุธันวาตรัสว่า เพราะท่านเลือกธรรม และไม่ได้กล่าวเท็จด้วยความปรารถนา เพราะเหตุนั้น ประหลาทะ ข้าจะคืนบุตรผู้หายากนั้นให้แก่ท่าน
5.35.31
एष प्रह्राद पुत्रस्ते मया दत्तो विरोचनः ।
पादप्रक्षालनं कुर्यात्कुमार्याः संनिधौ मम ॥ ५.३५.३१ ॥
ประหลาทะ นี่คือบุตรของท่าน วิโรจนะ ซึ่งข้าได้มอบคืนให้ ขอให้เขาล้างเท้าของข้าต่อหน้าหญิงสาวผู้นี้เถิด
5.35.32
तस्माद्राजेन्द्र भूम्यर्थे नानृतं वक्तुमर्हसि ।
मा गमः ससुतामात्योऽत्ययं पुत्राननुभ्रमन् ॥ ५.३५.३२ ॥
เพราะเหตุนั้น ราชาแห่งกษัตริย์ ท่านไม่ควรกล่าวเท็จเพื่อเรื่องที่ดิน อย่าไปสู่ความพินาศพร้อมกับบุตรและอำมาตย์ โดยเร่ร่อนตามหาบุตรของตน
5.35.33
न देवा यष्टिमादाय रक्षन्ति पशुपालवत् ।
यं तु रक्षितुमिच्छन्ति बुद्ध्या संविभजन्ति तम् ॥ ५.३५.३३ ॥
เหล่าเทพไม่ปกป้องดังที่คนเลี้ยงสัตว์ถือไม้เท้าปกป้องฝูงสัตว์ แต่ผู้ที่เทพทรงปรารถนาจะปกป้อง เทพจะแบ่งปันให้แก่เขาด้วยปัญญา
5.35.34
यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः ।
तथा तथास्य सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः ॥ ५.३५.३४ ॥
ดังที่มนุษย์ตั้งใจไว้ในสิ่งอันเป็นมงคล ความมุ่งหมายทั้งปวงของเขาก็สำเร็จไปเช่นนั้น ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
5.35.35
न छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति मायाविनं मायया वर्तमानम् ।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.३५.३५ ॥
พระเวทย่อมไม่ช่วยให้ข้ามพ้นบาปแก่ผู้หลอกลวงที่ดำเนินชีวิตด้วยการหลอกลวง เหมือนนกที่มีปีกกล้าแล้วย่อมละรัง พระเวททอดทิ้งเขาในเวลาแห่งความตาย
5.35.36
मत्तापानं कलहं पूगवैरं भार्यापत्योरन्तरं ज्ञातिभेदम् ।
राजद्विष्टं स्त्रीपुमांसोर्विवादं वर्ज्यान्याहुर्यश्च पन्थाः प्रदुष्टः ॥ ५.३५.३६ ॥
การเมาสุรา การทะเลาะ ความเป็นศัตรูระหว่างหมู่คณะ ความแตกแยกระหว่างสามีภรรยา การแตกความสามัคคีของญาติ ความเกลียดชังต่อพระราชา การโต้เถียงระหว่างชายและหญิง และทางที่ชั่วร้าย เหล่านี้กล่าวกันว่าเป็นสิ่งที่ควรเว้นเสีย
5.35.37
सामुद्रिकं वणिजं चोरपूर्वं शलाकधूर्तं च चिकित्सकं च ।
अरिं च मित्रं च कुशीलवं च नैतान्साक्ष्येष्वधिकुर्वीत सप्त ॥ ५.३५.३७ ॥
ผู้ค้าทางทะเล พ่อค้า ผู้เคยเป็นขโมย คนโกงในการเล่นลูกเต๋าและไม้นับ หมอรักษาโรค ศัตรู มิตร และนักร้องหรือนักแสดง ไม่ควรรับทั้งเจ็ดนี้เป็นพยาน
5.35.38
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ।
एतानि चत्वार्यभयङ्कराणि भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ॥ ५.३५.३८ ॥
การบูชาไฟที่ทำด้วยความทะนงตน ความเงียบที่รักษาด้วยความทะนงตน การศึกษาที่ทำด้วยความทะนงตน และการบูชายัญที่ทำด้วยความทะนงตน สี่อย่างนี้น่ากลัว เมื่อทำไม่ถูกต้องย่อมนำมาซึ่งความกลัวเท่านั้น
5.35.39
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी ।
पर्वकारश्च सूची च मित्रध्रुक्पारदारिकः ॥ ५.३५.३९ ॥
ผู้วางเพลิง ผู้วางยาพิษ ผู้กินอาหารกุณฑะ ผู้ขายโสม ผู้สร้างความแตกแยก ผู้นินทา ผู้ทรยศมิตร และผู้ประพฤติผิดในกาม
5.35.40
भ्रूणहा गुरुतल्पी च यश्च स्यात्पानपो द्विजः ।
अतितीक्ष्णश्च काकश्च नास्तिको वेदनिन्दकः ॥ ५.३५.४० ॥
ผู้ฆ่าทารกในครรภ์ ผู้ล่วงละเมิดภรรยาของครูอาจารย์ พราหมณ์ผู้ดื่มสุรา ผู้เข้มงวดเกินไป ผู้มีลักษณะเหมือนกา (โลภและเจ้าเล่ห์) ผู้ไม่เชื่อ และผู้ดูหมิ่นพระเวท
5.35.41
स्रुवप्रग्रहणो व्रात्यः कीनाशश्चार्थवानपि ।
रक्षेत्युक्तश्च यो हिंस्यात्सर्वे ब्रह्महणैः समाः ॥ ५.३५.४१ ॥
ผู้ที่ถือทัพพีสรุวะ ผู้เป็นวราตยะ (ผู้ตกนอกพิธี) คนตระหนี่หรือชาวนาที่โหดร้าย แม้จะมั่งคั่ง และผู้ที่ทำร้ายทั้งที่ได้รับการบอกให้คุ้มครอง ทั้งหมดนี้เสมอเท่ากับผู้ฆ่าพราหมณ์
5.35.42
तृणोल्कया ज्ञायते जातरूपं युगे भद्रो व्यवहारेण साधुः ।
शूरो भयेष्वर्थकृच्छ्रेषु धीरः कृच्छ्रास्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च ॥ ५.३५.४२ ॥
ทองคำถูกทดสอบด้วยคบไม้หญ้า คนดีและผู้มีคุณธรรมรู้ได้จากความประพฤติ วีรบุรุษรู้ได้ในยามกลัวและในยามขาดแคลนทรัพย์ ผู้มั่นคงและมิตรกับศัตรูรู้ได้ในยามเคราะห์กรรมหนัก
5.35.43
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया ।
क्रोधः श्रियं शीलमनार्यसेवा ह्रियं कामः सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३५.४३ ॥
ความแก่พรากรูปโฉมไป ความหวังพรากความมั่นคงไป ความตายพรากลมหายใจไป ความอิจฉาริษยาพรากการประพฤติธรรมไป ความโกรธพรากโชคลาภไป การรับใช้คนต่ำช้าพรากความประพฤติดีไป ตัณหาพรากความละอายไป และความถือตัวพรากทุกสิ่งไป
5.35.44
श्रीर्मङ्गलात्प्रभवति प्रागल्भ्यात्सम्प्रवर्धते ।
दाक्ष्यात्तु कुरुते मूलं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ ५.३५.४४ ॥
โชคลาภเกิดจากความเป็นมงคล เจริญขึ้นด้วยความกล้าหาญ หยั่งรากด้วยความชำนาญ และตั้งมั่นได้ด้วยการข่มใจ
5.35.45
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च ।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३५.४५ ॥
คุณสมบัติแปดประการย่อมทำให้บุรุษรุ่งโรจน์ ได้แก่ ปัญญา ความสูงส่งในความประพฤติ การข่มใจ การศึกษาเล่าเรียน ความกล้าหาญ การพูดน้อย การให้ทานตามกำลัง และความกตัญญู
5.35.46
एतान्गुणांस्तात महानुभावा नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य ।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं सर्वान्गुणानेष गुणोऽतिभाति ॥ ५.३५.४६ ॥
ลูกรัก ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ย่อมไม่ยึดติดคุณสมบัติเหล่านี้เพียงประการเดียวอย่างฝืนใจ เมื่อพระราชาให้เกียรติบุรุษผู้ใด คุณสมบัติประการเดียวนี้จะส่องประกายเหนือคุณสมบัติอื่นทั้งหมดของเขา
5.35.47
अष्टौ नृपेमानि मनुष्यलोके स्वर्गस्य लोकस्य निदर्शनानि ।
चत्वार्येषामन्ववेतानि सद्भि श्चत्वार्येषामन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา สิ่งทั้งแปดนี้เป็นเครื่องหมายแห่งสวรรคโลกในโลกมนุษย์ ในจำนวนนี้ สี่ประการคนดีย่อมยึดถือ และอีกสี่ประการคนดีย่อมปฏิบัติตาม
5.35.48
यज्ञो दानमध्ययनं तपश्च चत्वार्येतान्यन्ववेतानि सद्भिः ।
दमः सत्यमार्जवमानृशंस्यं चत्वार्येतान्यन्ववयन्ति सन्तः ॥ ५.३५.४८ ॥
การบูชายัญ การให้ทาน การศึกษาพระเวท และตบะ สี่ประการนี้คนดียึดถือ การข่มใจ ความจริง ความซื่อตรง และความอ่อนโยน สี่ประการนี้คนดีปฏิบัติ
5.35.49
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् ।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ ५.३५.४९ ॥
ที่ใดไม่มีผู้เฒ่า ที่นั่นไม่ใช่สภา ผู้ที่ไม่กล่าวธรรมไม่ใช่ผู้เฒ่า ที่ใดไม่มีความจริง ที่นั่นไม่ใช่ธรรม และสิ่งที่ถูกเจือด้วยการหลอกลวงไม่ใช่ความจริง
5.35.50
सत्यं रूपं श्रुतं विद्या कौल्यं शीलं बलं धनम् ।
शौर्यं च चित्रभाष्यं च दश संसर्गयोनयः ॥ ५.३५.५० ॥
ความจริง รูปโฉม การศึกษา ความรู้ ตระกูลดี ความประพฤติดี กำลัง ทรัพย์ ความกล้าหาญ และถ้อยคำอันน่ารื่นหู เหล่านี้สิบประการเป็นต้นเหตุแห่งการคบหา
5.35.51
पापं कुर्वन्पापकीर्तिः पापमेवाश्नुते फलम् ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यकीर्तिः पुण्यमेवाश्नुते फलम् ॥ ५.३५.५१ ॥
ผู้ทำบาป มีชื่อเสียงด้านบาป ย่อมได้รับผลแห่งบาปเป็นแน่ ผู้ทำบุญ มีชื่อเสียงด้านบุญ ย่อมได้รับผลแห่งบุญเป็นแน่
5.35.52
पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
नष्टप्रज्ञः पापमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५२ ॥
บาปเมื่อทำซ้ำแล้วซ้ำอีกย่อมทำลายปัญญา มนุษย์ผู้ปัญญาสิ้นไปย่อมขวนขวายแต่บาปอยู่เสมอ
5.35.53
पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः ।
वृद्धप्रज्ञः पुण्यमेव नित्यमारभते नरः ॥ ५.३५.५३ ॥
บุญเมื่อทำซ้ำแล้วซ้ำอีกย่อมเพิ่มพูนปัญญา มนุษย์ผู้มีปัญญาเจริญแล้วย่อมขวนขวายแต่บุญอยู่เสมอ
5.35.54
असूयको दन्दशूको निष्ठुरो वैरकृन्नरः ।
स कृच्छ्रं महदाप्नोति नचिरात्पापमाचरन् ॥ ५.३५.५४ ॥
มนุษย์ผู้อิจฉาริษยา กัดด้วยถ้อยคำ โหดร้าย และสร้างความเป็นศัตรู เมื่อประพฤติบาป ย่อมประสบความทุกข์ใหญ่หลวงในไม่ช้า
5.35.55
अनसूयः कृतप्रज्ञः शोभनान्याचरन्सदा ।
अकृच्छ्रात्सुखमाप्नोति सर्वत्र च विराजते ॥ ५.३५.५५ ॥
มนุษย์ผู้ปราศจากความอิจฉาริษยา มีปัญญาที่หล่อหลอมแล้ว ประพฤติความดีอยู่เสมอ ย่อมได้รับความสุขโดยไม่ลำบาก และรุ่งเรืองอยู่ทุกหนแห่ง
5.35.56
प्रज्ञामेवागमयति यः प्राज्ञेभ्यः स पण्डितः ।
प्राज्ञो ह्यवाप्य धर्मार्थौ शक्नोति सुखमेधितुम् ॥ ५.३५.५६ ॥
ผู้ที่ได้รับปัญญาจากผู้มีปัญญาเท่านั้น คือผู้รอบรู้ ผู้มีปัญญาเมื่อได้บรรลุธรรมและอรรถแล้ว ย่อมสามารถเพิ่มพูนความสุขได้
5.35.57
दिवसेनैव तत्कुर्याद्येन रात्रौ सुखं वसेत् ।
अष्टमासेन तत्कुर्याद्येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५७ ॥
สิ่งที่ทำให้ได้อยู่อย่างสุขสบายในเวลากลางคืน ควรทำในเวลากลางวัน สิ่งที่ทำให้ได้อยู่อย่างสุขสบายตลอดหลายปี ควรทำให้สำเร็จภายในแปดเดือน
5.35.58
पूर्वे वयसि तत्कुर्याद्येन वृद्धः सुखं वसेत् ।
यावज्जीवेन तत्कुर्याद्येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥ ५.३५.५८ ॥
สิ่งที่ทำให้ได้อยู่อย่างสุขสบายในวัยชรา ควรทำในวัยหนุ่มสาว สิ่งที่ทำให้ได้อยู่อย่างสุขสบายหลังความตาย ควรทำตลอดชีวิต
5.35.59
जीर्णमन्नं प्रशंसन्ति भार्यां च गतयौवनाम् ।
शूरं विगतसङ्ग्रामं गतपारं तपस्विनम् ॥ ५.३५.५९ ॥
ผู้คนสรรเสริญอาหารเก่า ภรรยาที่ผ่านวัยสาวไปแล้ว วีรบุรุษเมื่อการรบสิ้นสุดลง และนักพรตผู้ข้ามฝั่งแห่งความหมดจดแล้ว
5.35.60
धनेनाधर्मलब्धेन यच्छिद्रमपिधीयते ।
असंवृतं तद्भवति ततोऽन्यदवदीर्यते ॥ ५.३५.६० ॥
ช่องโหว่ที่ถูกปิดด้วยทรัพย์ที่ได้มาโดยอธรรม ย่อมยังเปิดอยู่ไม่มิดชิด แล้วสิ่งอื่นก็จะแตกทะลุออกมา
5.35.61
गुरुरात्मवतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् ।
अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ ५.३५.६१ ॥
ครูคืออาจารย์ผู้ลงโทษผู้ที่มีจิตสงบและควบคุมตนได้ พระราชาคือผู้ลงโทษคนชั่วร้าย ส่วนผู้ที่ทำบาปอย่างลับๆ นั้น ผู้ลงโทษคือยมะ บุตรของวิวัสวัต
5.35.62
ऋषीणां च नदीनां च कुलानां च महात्मनाम् ।
प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥ ५.३५.६२ ॥
ต้นกำเนิดของฤๅษี ของแม่น้ำ ของตระกูลแห่งบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ และของสตรี รวมทั้งความประพฤติที่ชั่วร้าย นั้นไม่อาจค้นหาได้
5.35.63
द्विजातिपूजाभिरतो दाता ज्ञातिषु चार्जवी ।
क्षत्रियः स्वर्गभाग्राजंश्चिरं पालयते महीम् ॥ ५.३५.६३ ॥
กษัตริย์ผู้ยินดีในการบูชาผู้เกิดสองครั้ง มีจิตเอื้อเฟื้อ และซื่อตรงต่อญาติของตน ข้าแต่พระราชา ย่อมได้รับส่วนแห่งสวรรค์ และปกครองแผ่นดินไปอีกนาน
5.35.64
सुवर्णपुष्पां पृथिवीं चिन्वन्ति पुरुषास्त्रयः ।
शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥ ५.३५.६४ ॥
บุรุษสามประเภทเก็บเกี่ยวแผ่นดินที่มีดอกไม้เป็นทองคำ คือผู้กล้าหาญ ผู้มีความรู้ และผู้ที่รู้วิธีรับใช้
5.35.65
बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत ।
तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ ५.३५.६५ ॥
ข้าแต่ภารตะ การงานมีสามระดับ คือการงานที่ใช้สติปัญญาเป็นเลิศ การงานที่ใช้แขนเป็นระดับกลาง และการงานที่ใช้ขาเป็นระดับต่ำ ซึ่งมีภาระเบากว่า
5.35.66
दुर्योधने च शकुनौ मूढे दुःशासने तथा ।
कर्णे चैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥ ५.३५.६६ ॥
เมื่อท่านมอบอำนาจให้แก่ทุรโยธน์ ให้แก่สกุนิผู้โง่เขลา ให้แก่ทุศศาสนะเช่นกัน และให้แก่กรรณะ ท่านจะปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองได้อย่างไร
5.35.67
सर्वैर्गुणैरुपेताश्च पाण्डवा भरतर्षभ ।
पितृवत्त्वयि वर्तन्ते तेषु वर्तस्व पुत्रवत् ॥ ५.३५.६७ ॥
ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ในตระกูลภารตะ บรรดาปาณฑพที่ประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวง ประพฤติต่อท่านดุจบิดา ท่านจงประพฤติต่อพวกเขาดุจบุตร