Mahābhārata · Adhyāya 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ ५.३८.१ ॥
Cuando llega un anciano, los alientos vitales del joven se elevan; al ponerse de pie y saludarlo, vuelven a asentarse.
5.38.2
पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय ।
आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ।
सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्मसंस्थां ।
ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः ॥ ५.३८.२ ॥
Tras ofrecer asiento al noble huésped que ha llegado, traer agua para lavar bien sus pies, preguntar por su bienestar y dar a conocer su propia situación, el sabio debe entonces considerar y ofrecer alimento.
5.38.3
यस्योदकं मधुपर्कं च गां च ।
न मन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे ।
लोभाद्भयादथ कार्पण्यतो वा ।
तस्यानर्थं जीवितमाहुरर्याः ॥ ५.३८.३ ॥
En cuya casa el versado en los mantras no acepta agua, la ofrenda de miel ni una vaca, por codicia, por temor o por mezquindad, los nobles dicen que su vida es un desastre.
5.38.4
चिकित्सकः शल्यकर्तावकीर्णी ।
स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च।
सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश्च ।
भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः ॥ ५.३८.४ ॥
Un médico, un cirujano, quien ha quebrantado su voto, un ladrón, un hombre cruel, un bebedor, un asesino de un embrión, quien vive de la guerra y quien vende los Vedas, aunque sea un huésped muy querido, no es digno de agua.
5.38.5
अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं ।
दधि क्षीरं मधु तैलं घृतं च।
तिला मांसं फलमूलानि शाकं ।
रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडाश्च ॥ ५.३८.५ ॥
Sal, comida cocida, cuajada, leche, miel, aceite y mantequilla clarificada, sésamo, carne, frutas y raíces, verduras, tela roja, todas las fragancias y melaza: estas cosas no deben venderse.
5.38.6
अरोषणो यः समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः ।
निन्दाप्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये ।
त्यजन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ ५.३८.६ ॥
Aquel que está libre de ira, para quien un terrón, una piedra y el oro son iguales, cuyo dolor ha desaparecido, que está más allá de la alianza y la guerra, que se ha apartado de la censura y el elogio, y que abandona lo querido y lo no querido como un indiferente — este es un mendicante.
5.38.7
नीवारमूलेङ्गुदशाकवृत्तिः ।
सुसंयतात्माग्निकार्येषु चोद्यः।
वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो ।
धुरन्धरः पुण्यकृदेष तापसः ॥ ५.३८.७ ॥
Aquel cuyo sustento son el nīvāra, las raíces, el fruto de iṅgudī y las hierbas, bien dominado en sí mismo, diligente en los ritos del fuego, que habita en el bosque, atento a los huéspedes, portador de la carga y hacedor de méritos — este es un asceta.
5.38.8
अपकृत्य बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ ५.३८.८ ॥
Tras haber agraviado a un sabio, no debe sentirse seguro pensando «estoy lejos», pues los brazos del sabio son largos; con ellos golpea, y el golpeado sufre.
5.38.9
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ ५.३८.९ ॥
No se debe confiar en quien no es digno de confianza, y ni siquiera en el digno de confianza se debe confiar en exceso; el temor nacido de la confianza corta incluso las raíces.
5.38.10
अनीर्षुर्गुप्तदारश्च संविभागी प्रियंवदः ।
श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥ ५.३८.१० ॥
Debe estar libre de envidia, proteger a su esposa, compartir lo que tiene, hablar con agrado, ser amable y de palabra dulce — pero no debe quedar bajo el control de las mujeres.
5.38.11
पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः ।
स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः ॥ ५.३८.११ ॥
Las mujeres son dignas de honor, muy bienaventuradas, sagradas y las luces del hogar; se dice que son la prosperidad de la casa, por lo que deben ser protegidas especialmente.
5.38.12
पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम् ।
गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत्।
भृत्यैर्वाणिज्यचारं च पुत्रैः सेवेत च द्विजान् ॥ ५.३८.१२ ॥
Debe confiar el harén a su padre y la cocina a su madre; debe confiar el ganado a alguien tan digno de confianza como él mismo; debe atender personalmente la agricultura; debe hacer que los sirvientes lleven el comercio; y debe hacer que sus hijos sirvan a los brahmanes.
5.38.13
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ५.३८.१३ ॥
El fuego surge del agua, el poder guerrero del poder sacerdotal (brahman) y el hierro de la piedra; su resplandor, que alcanza todas partes, se apaga en su propia fuente.
5.38.14
नित्यं सन्तं कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३८.१४ ॥
Los nacidos en un linaje que son siempre virtuosos, cuyo esplendor es como el fuego, que son pacientes y carecen de ostentación, yacen ocultos como el fuego en la madera.
5.38.15
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ये ।
स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते ॥ ५.३८.१५ ॥
El rey cuyo consejo no conocen ni los de fuera ni los de dentro, y que tiene ojos por todas partes, disfruta del poder durante mucho tiempo.
5.38.16
करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव तु दर्शयेत् ।
धर्मकामार्थकार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते ॥ ५.३८.१६ ॥
No se debe hablar de lo que se va a hacer, sino mostrar sólo lo ya hecho; así el consejo sobre asuntos de dharma, placer y riqueza no se quiebra.
5.38.17
गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रोऽभिधीयते ॥ ५.३८.१७ ॥
Habiendo subido a la cima de una montaña, o retirado en soledad a un palacio, o en un bosque sin aberturas, allí debe pronunciarse el consejo.
5.38.18
नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ ५.३८.१८ ॥
Quien no es amigo, oh Bhārata, no es digno de conocer el consejo secreto supremo, sea ignorante o un amigo sabio, si carece de dominio de sí mismo.
5.38.19
नापरीक्ष्य महीपालः कुर्यात्सचिवमात्मनः ।
अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च ॥ ५.३८.१९ ॥
El rey no debe nombrar a un consejero para sí sin ponerlo a prueba; pues en quien no es ministro hay codicia de riquezas, y también la protección del consejo.
5.38.20
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य पारिषदा विदुः ।
धर्मे चार्थे च कामे च स राजा राजसत्तमः। ॥ ५.३८.२० ॥
El rey cuyos consejeros saben que todos sus asuntos están cumplidos — en dharma, en riqueza y en placer — ese es el mejor de los reyes.
5.38.21
गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम् ।
अप्रशस्तानि कार्याणि यो मोहादनुतिष्ठति। ॥ ५.३८.२१ ॥
Para el rey cuyo consejo es secreto, el éxito es sin duda; pero quien por ofuscación emprende acciones indignas no lo alcanza.
5.38.22
स तेषां विपरिभ्रंशाद्भ्रश्यते जीवितादपि ।
कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम्। ॥ ५.३८.२२ ॥
Por su total abandono de ellos, cae incluso de la vida; pero la práctica de las acciones loables trae felicidad.
5.38.23
तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं मतम् ।
अनधीत्य यथा वेदान्न विप्रः श्राद्धमर्हति । ॥ ५.३८.२३ ॥
No ejecutar precisamente esas acciones se considera causa de remordimiento posterior, así como un brahmán que no ha estudiado los Vedas no es apto para el śrāddha.
5.38.24
एवमश्रुतषाङ्गुण्यो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ।
स्थानवृद्धिक्षयज्ञस्य षाङ्गुण्यविदितात्मनः। ॥ ५.३८.२४ ॥
Así, quien no ha oído las seis virtudes políticas no es digno de escuchar consejo; solo quien conoce la posición, el crecimiento y el declive, y cuyo ser se conoce por las seis virtudes, lo es.
5.38.25
अनवज्ञातशीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप ।
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्वान्ववेक्षिणः। ॥ ५.३८.२५ ॥
Para quien tiene un carácter que no es despreciado, oh rey, la tierra está bajo su propio control; para quien su ira y su alegría no son en vano, y quien por sí mismo actúa y examina con atención.
5.38.26
आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुन्धरा ।
नाममात्रेणा तुष्येत छत्रेण च महीपतिः। ॥ ५.३८.२६ ॥
Para quien tiene la autoconfianza como tesoro, la tierra da riqueza; un rey puede contentarse solo con el nombre y con el parasol.
5.38.27
भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत् ।
ब्राह्मणं ब्राह्मणो वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा। ॥ ५.३८.२७ ॥
Debe repartir la riqueza entre sus servidores y no ser quien lo acapara todo para sí; como el brahmán conoce al brahmán y el esposo conoce a la esposa, así también.
5.38.28
अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च ।
न शत्रुर्वशमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः। ॥ ५.३८.२८ ॥
El rey conoce a su ministro, y el rey conoce a otro rey; el enemigo que ha caído bajo control no debe ser liberado, una vez que ha llegado al estado de ser muerto.
5.38.29
न्यग्भूत्वा पर्युपासीत वध्वं हन्याद्बले सति ।
अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव ॥ ५.३८.२९ ॥
Debe servir al enemigo con humildad y golpear cuando haya fuerza; del que no ha sido golpeado surge el temor, y surge no mucho después.
5.38.30
दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च ।
नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च ॥ ५.३८.३० ॥
Hacia los dioses, hacia los reyes y hacia los brahmanes, y hacia los ancianos, los niños y los enfermos, la ira debe ser siempre refrenada con esmero.
5.38.31
निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढसेवितम् ।
कीर्ति च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते ॥ ५.३८.३१ ॥
El sabio debe evitar la disputa inútil que practican los necios. Obtiene renombre en el mundo y no se ve unido a la desgracia.
5.38.32
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३८.३२ ॥
Aquel cuyo favor es infructuoso y cuya ira también es inútil, a ese señor la gente no lo desea, como las mujeres no desean a un marido impotente.
5.38.33
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ ५.३८.३३ ॥
La sabiduría no es para ganar riqueza, ni la torpeza para la falta de prosperidad. El sabio conoce el curso de los acontecimientos del mundo; otro no lo conoce.
5.38.34
विद्याशीलवयोवृद्धान्बुद्धिवृद्धांश्च भारत ।
धनाभिजातवृद्धांश्च नित्यं मूढोऽवमन्यते ॥ ५.३८.३४ ॥
¡Oh Bhārata! El necio siempre desprecia a los mayores en saber, conducta y edad, a los mayores en sabiduría, y a los mayores en riqueza y nobleza de linaje.
5.38.35
अनार्यवृत्तमप्राज्ञमसूयकमधार्मिकम् ।
अनर्थाः क्षिप्रमायान्ति वाग्दुष्टं क्रोधनं तथा ॥ ५.३८.३५ ॥
Las desgracias llegan pronto a quien tiene conducta innoble, es insensato, envidioso, injusto, de palabra malvada e iracundo.
5.38.36
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः ।
आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक्प्रणिहिता च वाक् ॥ ५.३८.३६ ॥
El no discutir, la generosidad, no romper un compromiso y la palabra bien empleada: estos hacen volver a los seres.
5.38.37
अविसंवादको दक्षः कृतज्ञो मतिमानृजुः ।
अपि संक्षीणकोशोऽपि लभते परिवारणम् ॥ ५.३८.३७ ॥
El que no discute, el hábil, el agradecido, el sabio y el recto obtiene el apoyo de su séquito incluso con el tesoro agotado.
5.38.38
धृतिः शमो दमः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्राणां चानभिद्रोहः सप्तैताः समिधः श्रियः ॥ ५.३८.३८ ॥
La firmeza, la calma, el dominio de sí, la pureza, la compasión, la palabra no dura y no traicionar a los amigos: estos siete son la leña de la fortuna.
5.38.39
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नो निरपत्रपः ।
तादृङ्वराधिपो लोके वर्जनीयो नराधिप ॥ ५.३८.३९ ॥
El que no comparte, de alma perversa, ingrato y sin vergüenza — tal señor de los mejores, oh señor de hombres, debe ser evitado en el mundo.
5.38.40
न च रात्रौ सुखं शेते ससर्प इव वेश्मनि ।
यः कोपयति निर्दोषं सदोषोऽभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.३८.४० ॥
Quien, siendo culpable, irrita a una persona inocente cercana no duerme feliz por la noche, como si durmiera en una casa con una serpiente.
5.38.41
येषु दुष्टेषु दोषः स्याद्योगक्षेमस्य भारत ।
सदा प्रसादनं तेषां देवतानामिवाचरेत् ॥ ५.३८.४१ ॥
Oh descendiente de Bharata, a aquellos malvados por quienes podría venir un daño al logro y la seguridad del bienestar, siempre hay que apaciguarlos como a los dioses.
5.38.42
येऽर्थाः स्त्रीषु समायुक्ताः प्रमत्तपतितेषु च ।
ये चानार्ये समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ ५.३८.४२ ॥
Las riquezas puestas en mujeres, en los descuidados y caídos, y las apegadas a los innobles: todas caen en la duda.
5.38.43
यत्र स्त्री यत्र कितवो बालो यत्रानुशासिता ।
मञ्जन्ति तेऽवशा राजन्नद्यामश्मप्लवा इव ॥ ५.३८.४३ ॥
Donde gobiernan las mujeres, donde está el jugador, el niño o el indisciplinado, allí se hunden indefensos, oh rey, como balsas de piedra en un río.
5.38.44
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत ।
तानहं पण्डितान्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ ५.३८.४४ ॥
Aquellos apegados a lo que es útil, no a los detalles triviales, oh Bhārata: a ésos considero sabios, pues los detalles conducen sólo al exceso.
5.38.45
यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः ।
यं प्रशंसन्ति बन्धक्यो न स जीवति मानवः ॥ ५.३८.४५ ॥
Aquel a quien alaban los jugadores, a quien alaban los bardos, a quien alaban las cortesanas: ese hombre no sobrevive.
5.38.46
हित्वा तान्परमेष्वासान्पाण्डवानमितौजसः ।
आहितं भारतैश्वर्यं त्वया दुर्योधने महत् ॥ ५.३८.४६ ॥
Habiendo abandonado a aquellos supremos arqueros, los Pāṇḍavas de poder inmenso, has confiado a Duryodhana el gran dominio de los Bharatas.
5.38.47
तं द्रक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात्त्वमचिरादिव ।
ऐश्वर्यमदसंमूढं बलिं लोकत्रयादिव ॥ ५.३८.४७ ॥
Pronto lo verás caído y arruinado, como Bali, cegado por la embriaguez del poder, cayó de los tres mundos.