マハーバーラタ · 章 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ ५.३८.१ ॥
年長者が近づくと、若者の生気は上へ昇る。立ち上がり敬礼すると、それらは再び戻ってくる。
5.38.2
पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय ।
आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ।
सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्मसंस्थां ।
ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः ॥ ५.३८.२ ॥
到来した善良な客人に座を与え、水を持ってきて足を丁寧に洗い、その安否を尋ね、自分の状況を知らせた後、賢者は思慮して食物を与えるべきである。
5.38.3
यस्योदकं मधुपर्कं च गां च ।
न मन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे ।
लोभाद्भयादथ कार्पण्यतो वा ।
तस्यानर्थं जीवितमाहुरर्याः ॥ ५.३८.३ ॥
ある人の家で、真言に通じた者が貪欲、恐怖、あるいは吝嗇から水、蜜の供物、牛を受け取らないなら、その人の命は破滅している、と尊き人々は言う。
5.38.4
चिकित्सकः शल्यकर्तावकीर्णी ।
स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च।
सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश्च ।
भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः ॥ ५.३८.४ ॥
医者、外科医、誓いを破った者、盗人、残酷な者、酒飲み、胎児殺し、軍務で生計を立てる者、ヴェーダを売る者——たとえ最も親しい客であっても、水を受けるに値しない。
5.38.5
अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं ।
दधि क्षीरं मधु तैलं घृतं च।
तिला मांसं फलमूलानि शाकं ।
रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडाश्च ॥ ५.३८.५ ॥
塩、調理された食物、凝乳、乳、蜂蜜、油と酥油、胡麻、肉、果実と根、野菜、赤い布、あらゆる香料、糖蜜——これらは売ってはならない。
5.38.6
अरोषणो यः समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः ।
निन्दाप्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये ।
त्यजन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ ५.३८.६ ॥
怒りなく、土塊と石と黄金を等しく見て、憂いを離れ、和と戦を超え、非難と称賛から遠ざかり、好きなものと嫌いなものを無関心な者のように捨てる者——この人こそ乞食僧である。
5.38.7
नीवारमूलेङ्गुदशाकवृत्तिः ।
सुसंयतात्माग्निकार्येषु चोद्यः।
वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो ।
धुरन्धरः पुण्यकृदेष तापसः ॥ ५.३८.७ ॥
野生の稲、根、イングディーの実、野菜で生計を立て、よく自己を制し、火の祭儀に励み、森に住み、客に対して怠らず、重荷を担い、功徳を積む者——この人こそ苦行者である。
5.38.8
अपकृत्य बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ ५.३८.८ ॥
賢者に害を加えた後、「私は遠くにいる」と安心してはならない。賢者の腕は長く、それで打ち、打たれた者は苦しむのだから。
5.38.9
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ ५.३८.९ ॥
信頼できない者を信頼してはならず、信頼できる者も過度に信頼してはならない。信頼から生じた恐れは、根までも断ち切るからである。
5.38.10
अनीर्षुर्गुप्तदारश्च संविभागी प्रियंवदः ।
श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥ ५.३८.१० ॥
嫉妬せず、妻を守り、分け与え、快く話し、穏やかで甘い言葉を語るべきである。しかし女性に支配されてはならない。
5.38.11
पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः ।
स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः ॥ ५.३८.११ ॥
女性は敬うべき者、大いに福徳ある者、清浄な者であり、家の灯火である。彼女らは家の吉祥と言われる。ゆえに特に守られるべきである。
5.38.12
पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम् ।
गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत्।
भृत्यैर्वाणिज्यचारं च पुत्रैः सेवेत च द्विजान् ॥ ५.३८.१२ ॥
内殿は父に、台所は母に任せるべきである。牛は自分と同じほど信頼できる者に任せ、農事は自ら見守るべきである。商業は召使に行わせ、再生族（婆羅門）には息子たちに仕えさせるべきである。
5.38.13
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ५.३८.१३ ॥
火は水から、王族の力は梵（婆羅門の力）から、鉄は石から生じる。それらの遍く及ぶ輝きは、それぞれの根源において静まる。
5.38.14
नित्यं सन्तं कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३८.१४ ॥
家柄に生まれ、常に善良で、火のような輝きを持ち、忍耐強く外見を飾らない者たちは、薪の中の火のように潜んで眠っている。
5.38.15
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ये ।
स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते ॥ ५.३८.१५ ॥
その謀議を外の者も内の者も知らず、あらゆる所に目を持つ王は、長く統治の繁栄を享受する。
5.38.16
करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव तु दर्शयेत् ।
धर्मकामार्थकार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते ॥ ५.३८.१६ ॥
これから行うことは語らず、既に成したことだけを示すべきである。こうして法・欲・利に関する謀議は漏れない。
5.38.17
गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रोऽभिधीयते ॥ ५.३८.१७ ॥
山頂に登るか、宮殿にひそかに退くか、あるいは隙間のない森の中で——そこでこそ謀議は語られるべきである。
5.38.18
नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ ५.३८.१८ ॥
友でない者は、ああバーラタよ、最高の秘密の助言を知るにふさわしくない。無学であれ、学識ある友であれ、自制心がなければ。
5.38.19
नापरीक्ष्य महीपालः कुर्यात्सचिवमात्मनः ।
अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च ॥ ५.३८.१९ ॥
王は試みることなく自分の大臣を任命すべきではない。大臣でない者には富への欲望があり、秘密の助言の守りもまた同様だからである。
5.38.20
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य पारिषदा विदुः ।
धर्मे चार्थे च कामे च स राजा राजसत्तमः। ॥ ५.३८.२० ॥
その臣下たちが、法・利・欲のすべてにおいて王のあらゆる事業が成就したと知っている王こそ、王の中の最上の王である。
5.38.21
गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम् ।
अप्रशस्तानि कार्याणि यो मोहादनुतिष्ठति। ॥ ५.३८.२१ ॥
秘密の助言を持つ王には、成功は疑いない。しかし迷いから不名誉な行いに手を染める者には、成功は訪れない。
5.38.22
स तेषां विपरिभ्रंशाद्भ्रश्यते जीवितादपि ।
कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम्। ॥ ५.३८.२२ ॥
それらを完全に捨てることによって、彼は命さえも失う。しかし称賛される行いを実践することは幸福をもたらす。
5.38.23
तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं मतम् ।
अनधीत्य यथा वेदान्न विप्रः श्राद्धमर्हति । ॥ ५.३८.२३ ॥
まさにそれらの行いを実践しないことは、後の悔恨を生むと考えられている。ヴェーダを学ばないバラモンがシュラーッダを行うにふさわしくないように。
5.38.24
एवमश्रुतषाङ्गुण्यो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ।
स्थानवृद्धिक्षयज्ञस्य षाङ्गुण्यविदितात्मनः। ॥ ५.३८.२४ ॥
このように六策を聞いたことのない者は助言を聞く資格がない。立場、興隆、衰退を知り、六策によって自己を知る者こそ資格がある。
5.38.25
अनवज्ञातशीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप ।
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्वान्ववेक्षिणः। ॥ ५.३८.२५ ॥
その品行を侮られない者には、王よ、大地は自らの支配下にある。怒りと喜びが無駄にならず、自ら行い、よく吟味する者には。
5.38.26
आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुन्धरा ।
नाममात्रेणा तुष्येत छत्रेण च महीपतिः। ॥ ५.३८.२६ ॥
自信を宝とする者には、大地は富をもたらす。王は名ばかりと傘（王権の標）だけでも満足してよい。
5.38.27
भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत् ।
ब्राह्मणं ब्राह्मणो वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा। ॥ ५.३८.२७ ॥
召使には財を分け与えるべきで、独り占めする者であってはならない。バラモンはバラモンを知り、夫は妻を知るように、同様である。
5.38.28
अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च ।
न शत्रुर्वशमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः। ॥ ५.३८.२८ ॥
王は大臣を知り、王は他の王をも知る。敵が支配下に陥り、殺されるべき状態になったなら、解放してはならない。
5.38.29
न्यग्भूत्वा पर्युपासीत वध्वं हन्याद्बले सति ।
अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव ॥ ५.३८.२९ ॥
謙虚に仕えつつ、力がある時に打つべきである。打たれていない（敵）からは恐れが生じ、それもまもなく生じる。
5.38.30
दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च ।
नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च ॥ ५.३८.३० ॥
神々、王、バラモンに対して、また老人、子供、病人に対しても、怒りは常に努めて抑えるべきである。
5.38.31
निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढसेवितम् ।
कीर्ति च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते ॥ ५.३८.३१ ॥
賢者は愚者がなす無益な争いを避けるべきである。彼は世に名声を得て、災いに結びつくことはない。
5.38.32
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३८.३२ ॥
恩恵が実を結ばず、怒りも無意味な主君を、人々は望まない。女が不能の夫を望まないように。
5.38.33
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ ५.३८.३३ ॥
知恵は富を得るためのものではなく、鈍さは繁栄がないことの原因でもない。世の移り変わりの経緯を知るのは賢者であり、他の者ではない。
5.38.34
विद्याशीलवयोवृद्धान्बुद्धिवृद्धांश्च भारत ।
धनाभिजातवृद्धांश्च नित्यं मूढोऽवमन्यते ॥ ५.३८.३४ ॥
バーラタよ、愚者は学識・品行・年齢で年長の者、知恵で年長の者、富と高貴な生まれで年長の者を常に軽んじる。
5.38.35
अनार्यवृत्तमप्राज्ञमसूयकमधार्मिकम् ।
अनर्थाः क्षिप्रमायान्ति वाग्दुष्टं क्रोधनं तथा ॥ ५.३८.३५ ॥
卑しい振る舞いをし、愚かで、妬み深く、不正で、悪口を言い、怒りっぽい者には、速やかに災いが訪れる。
5.38.36
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः ।
आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक्प्रणिहिता च वाक् ॥ ५.३८.३६ ॥
争わないこと、布施、約束を破らないこと、そして正しく向けられた言葉——これらが生き物を引き戻す。
5.38.37
अविसंवादको दक्षः कृतज्ञो मतिमानृजुः ।
अपि संक्षीणकोशोऽपि लभते परिवारणम् ॥ ५.३८.३७ ॥
争わず、有能で、恩を知り、賢く、正直な人は、金蔵が尽きても随行の者の支えを得る。
5.38.38
धृतिः शमो दमः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्राणां चानभिद्रोहः सप्तैताः समिधः श्रियः ॥ ५.३८.३८ ॥
堅忍、寂静、自制、清浄、慈悲、粗くない言葉、友を裏切らないこと——この七つが吉祥の薪である。
5.38.39
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नो निरपत्रपः ।
तादृङ्वराधिपो लोके वर्जनीयो नराधिप ॥ ५.३८.३९ ॥
分け与えず、心が邪悪で、恩を忘れ、恥を知らぬ者——そのような最も優れた者の主も、人の王よ、世で避けるべきである。
5.38.40
न च रात्रौ सुखं शेते ससर्प इव वेश्मनि ।
यः कोपयति निर्दोषं सदोषोऽभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.३८.४० ॥
自らは過ちを犯しながら、身近な無実の人を怒らせる者は、家の中で蛇と寝ているかのように、夜に安らかに眠れない。
5.38.41
येषु दुष्टेषु दोषः स्याद्योगक्षेमस्य भारत ।
सदा प्रसादनं तेषां देवतानामिवाचरेत् ॥ ५.३८.४१ ॥
バラタの子孫よ、得たものと守るべき福祉に害をもたらしうる悪人たちには、神々をなだめるように常に機嫌をとるべきである。
5.38.42
येऽर्थाः स्त्रीषु समायुक्ताः प्रमत्तपतितेषु च ।
ये चानार्ये समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ ५.३८.४२ ॥
女性や放逸で堕落した者に注がれ、また卑しい者に執着する財は、すべて危うきに陥る。
5.38.43
यत्र स्त्री यत्र कितवो बालो यत्रानुशासिता ।
मञ्जन्ति तेऽवशा राजन्नद्यामश्मप्लवा इव ॥ ५.३८.४३ ॥
女性が治め、博徒や幼子や規律なき者が支配するところでは、王よ、彼らは川の石の筏のように無力に沈んでゆく。
5.38.44
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत ।
तानहं पण्डितान्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ ५.३८.४४ ॥
バーラタよ、有用な事柄に専念し、些事に執着しない者こそ、私は賢者と見なす。些事は過度に導くだけだからだ。
5.38.45
यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः ।
यं प्रशंसन्ति बन्धक्यो न स जीवति मानवः ॥ ५.३८.४५ ॥
博徒が称え、吟遊詩人が称え、遊女が称える人——そのような人は生き延びない。
5.38.46
हित्वा तान्परमेष्वासान्पाण्डवानमितौजसः ।
आहितं भारतैश्वर्यं त्वया दुर्योधने महत् ॥ ५.३८.४६ ॥
最高の弓射手であり無限の力を持つパーンダヴァたちを捨て、おまえはバーラタの偉大な王権をドゥルヨーダナに委ねてしまった。
5.38.47
तं द्रक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात्त्वमचिरादिव ।
ऐश्वर्यमदसंमूढं बलिं लोकत्रयादिव ॥ ५.३८.४७ ॥
権力の酔いに惑わされたバリが三界から墜ちたように、おまえは彼がまもなく堕ち滅びるのを見るだろう。